Visiting Serbian President Aleksandar Vucic (L) attends a joint press conference with Turkish President Recep Tayyip Erdogan at the Presidential Complex in Ankara, Türkiye, Feb. 12, 2026. Turkish President Recep Tayyip Erdogan and his Serbian counterpart Aleksandar Vucic on Thursday pledged to strengthen economic ties between the two countries, following talks in Ankara. (Mustafa Kaya/Handout via Xinhua)
_____
PSE ERDOGANI INVESTON NË SERBI, E JO NË KOSOVË DHE BOSNJË?
Në Ballkan, fjalët kanë peshë emocionale, por paratë kanë gravitet.
Aty ku retorika ngrihet lart, kapitali shpesh tërhiqet; aty ku gjuha është e ftohtë dhe pragmatike, kapitali ulet, rrënjoset dhe ndërton fabrika. Pikërisht sipas kësaj logjike funksionon politika ballkanike e Recep Tayyip Erdoğan.
Në Sarajevë dhe në Prishtinë ai flet me gjuhën e historisë; në Beograd, me gjuhën e ekonomisë.
Do të përpiqem ta shpjegoj sjelljen e tij cinike dhe hipokrite nga disa aspekte :
ASPEKTI HISTORIK:
Bosnja dhe Kosova shfaqen në imagjinatën politike të Ankarasë jo si tregje reale, por si hapësira kujtese. Ato funksionojnë si simbole të trashëgimisë osmane, ku Turqia synon të jetë e pranishme moralisht, por jo e obliguar ekonomikisht. Historia këtu shërben si skenografi, jo si kontratë.
Serbia, përkundrazi, nuk është vend kujtese – është realitet gjeopolitik. Ajo nuk kërkon emocione, por marrëveshje. Pikërisht kjo e bën të besueshme për kapitalin.
ASPEKTI POLITIK:
Politika e jashtme e Erdoganit nuk udhëhiqet nga drejtësia historike, por nga stabiliteti i pushtetit. Serbia është shtet i centralizuar, me struktura të qarta vendimmarrjeje. Për investimet e drejtuara nga shteti, kjo përkthehet në siguri.
Bosnja është shtet i fragmentuar me nivele të shumta pushteti. Kosova mbetet ende jo plotësisht e njohur ndërkombëtarisht. Nga këndvështrimi i Ankarasë, këto nuk janë garanci – por rreziqe.
ASPEKTI EKONOMIK:
Faktet janë të qarta:
Në Serbi veprojnë mbi 1 500 kompani me kapital turk
Në Bosnjë rreth 200
Vëllimi tregtar Turqi–Serbi në vitin 2025: rreth 3,5 miliardë dollarë, me pritje reale për t’u afruar në 5 miliardë
Vëllimi tregtar Turqi–Bosnjë: rreth 800 milionë dollarë
Investimet turke në Kosovë mbeten të kufizuara dhe shpesh përqendrohen në koncesione politike, jo në prodhim industrial afatgjatë
Kapitali shkon aty ku mbrohet, ku qarkullon shpejt dhe ku gjeneron ndikim politik.
ASPEKTI STRATEGJIK:
Strategjikisht, Serbia është nyje: lidhje me Bashkimin Evropian, treg i madh i brendshëm, infrastrukturë logjistike dhe peshë rajonale. Një fabrikë në Serbi prodhon më shumë ndikim gjeopolitik sesa dhjetë ceremoni përkujtimore në Bosnjë.
Bosnja dhe Kosova nuk ofrojnë këtë shumëzim strategjik. Ato konsumojnë simbolikë, por nuk prodhojnë ndikim.
ASPEKTI TAKTIK:
Taktikisht, Erdogani investon aty ku kontrolli politik është i garantuar. Në Serbi, marrëveshjet zbatohen. Në Bosnjë, ato negociohen pa fund. Në Kosovë, ato ndërkombëtarizohen.
Kapitali nuk ka durim për vonesa morale.
ASPEKTI PSIKOLOGJIK:
Psikologjikisht, Erdogani sillet si lider që kërkon partnerë, jo protektorate. Bosnja dhe Kosova i përkasin kategorisë së atyre që presin. Serbia i përket kategorisë së atyre që negociojnë.
Ai investon aty ku ndihet i barabartë, jo aty ku pritet të jetë kujdestar.
ASPEKTI FILOZOFIK:
Filozofia politike e Erdoganit është utilitariste: e mira matet me dobinë. Historia, amaneti, vëllazëria – janë mjete retorike, jo kritere vendimmarrjeje.
Në këtë logjikë, drejtësia është luks; stabiliteti është domosdoshmëri.
ASPEKTI ETIK DHE MORAL:
Nga këndvështrimi etik, kontradikta është e thellë:
Turqia flet për solidaritet islam, por investon masivisht në një shtet që relativizon ose mohon gjenocidin ndaj myslimanëve.
Ajo i referohet amanetit të Alija Izetbegović, por i harron të gjallët për hir të varreve.
Moralisht, kjo nuk është tradhti emocionale, por kalkulim i ftohtë. Pikërisht ky kalkulim, megjithatë, e zbraz retorikën nga besueshmëria.
ASPEKTI FETAR:
Nga aspekti fetar, politika turke e instrumentalizon Islamin më shumë si shenjë identitare sesa si normë etike veprimi. Në Bosnjë dhe Kosovë, Islami shërben si urë emocionale, jo si kriter përgjegjësie ekonomike. Ndërtohen dhe restaurohen xhami, mbahen fjalime fetare – por themelet ekonomike mbeten të dobëta.
Në Serbi, feja nuk luan asnjë rol. Atje Turqia investon pa narrativë islame, pa retorikë vëllazërie – dhe pikërisht për këtë arsye, në mënyrë konsekuente.
Feja përjashtohet atje ku kapitali funksionon.
Kështu krijohet një paradoks i qartë:
Islami bashkon në diskurs, por ndan në praktikën ekonomike.
Ajo që paraqitet si afërsi fetare, përfundon si distancë ekonomike.
PËRFUNDIM:
Erdogani nuk investon aty ku ka borxh moral, por aty ku fitimi strategjik është i matshëm.
Bosnja dhe Kosova mbeten altarë simbolikë.
Serbia është treg funksional.
Në Ballkan, emocionet ndezin qirinj.
Kapitali ndërton fabrika.
Dhe politika, pothuajse gjithmonë, e ndjek kapitalin.
