REPUBLIKA E GËNJESHTRËS: SI U PRIVATIZUA LUFTA DHE SI U SHIT NDERI NË TREGUN E PUSHTETIT
Kur e kuptuan se veteranët e vërtetë ua kishin kthyer shpinën – jo nga harresa, por nga përbuzja – sepse i kishin lexuar deri në thelb si qenie të ftohta, lakmitare, të korruptuara dhe tradhtare, që edhe ato pak grimca merite të luftës i kishin shndërruar në makineri fitimi, ata nuk kërkuan pendesë.
Jo. Ata kërkuan maska.
Dhe i gjetën.
I thirrën disa “veteranë” që i ndryshojnë ngjyrat më shpejt se ndërgjegjen e tyre, njerëz që për një grusht parash do ta shisnin edhe kujtimin e nënës së tyre – e lëre më nderin.
Pastaj ua dhanë një detyrë të ndyrë: të prodhonin heroizëm artificial.
Të rekrutonin turma hijesh që luftën e kanë parë vetëm në televizor, por që kanë uri të pashuar për lavdi të rreme.
Sepse shpirtin e tyre të zi dhe të frikësuar mund ta qetësonin vetëm me një medalje të heroizmit të rremë – me një iluzion që vlen më shumë se një jetë e ndershme.
Dhe kështu, turpi nuk ishte më ndjenjë.
U bë institucion.
Veteranët e vërtetë u detyruan të shohin sesi hija e tyre falsifikohet dhe se si sakrifica e tyre përlyhet nga imitues që bërtasin më fort, sepse nuk kanë asgjë tjetër për të ofruar përveç zhurmës.
Dhe ata që e krijuan këtë farsë nuk u ndalën as për një çast – sepse për ta, turpi nuk është kufi, por mjet.
Pastaj e ndërtuan matematikën e tyre të ftohtë të pushtetit:
nga gënjeshtra krijuan elektorat dhe nga mashtrimi krijuan besnikëri.
Veteranët e rremë dhe familjet e tyre u bënë valuta më e sigurt politike.
Dhe kjo ndodhi meqë llumi në popull gjithmonë e identifikon veten me llumin në pushtet, sepse aty ndjehet si në shtëpi.
Dhe tani lind pyetja që i zhvesh deri në kockë:
Si mund t’u besohet njerëzve që nuk kanë frikë nga asgjë – as nga turpi, as nga padrejtësia, as nga e keqja – për sa kohë pushteti u rrjedh nëpër duar si drogë?
Sepse këta nuk ishin thjesht sundues të këqij.
Këta ishin parazitë të sofistikuar, që shpinën e popullit nuk e shihnin si barrë për ta lehtësuar, por si pronë të tyre private që duhet shfrytëzuar dhe mbrojtur me çdo gënjeshtër, mashtrim dhe poshtërsi.
Kur veteranët e vërtetë u larguan prej tyre ata nuk e kuptuan largimin e tyre si krizë morale.
Jo, jo !
E kuptuan vetëm si krizë logjistike.
Sepse ata e humbën burimin e vetëm legjitim të moralit.
Dhe çfarë bëjnë gënjeshtarët kur u mungon morali?
E fabrikojnë atë.
Kështu nisi faza e dytë e farsës:
numri i veteranëve u fry artificialisht deri në absurditet statistikor dhe u krijuan lista që nuk i rezistojnë asnjë auditimi serioz, sepse pensionet u shpërndanë jo si shpërblim për sakrificën, por si investim elektoral.
Në këtë mënyrë u krijuan organizata veteranësh që nuk e mbronin dinjitetin e luftëtarëve, por interesat e klaneve.
Në vend të një elite morale që del nga lufta, u krijua një treg i zi i meritës.
Dhe aty, çdo gjë kishte çmim.
Pastaj erdhi faza më e rrezikshme: normalizimi i turpit.
Sepse kur një gënjeshtër përsëritet mjaftueshëm gjatë dhe mbrohet nga pushteti, ajo nuk mbetet më gënjeshtër – bëhet realitet administrativ.
Si rrjedhojë:
Falsifikimi u bë procedurë.
Heshtja u bë strategji mbijetese.
Denoncimi u bë rrezik personal.
Dhe kështu, një shoqëri e tërë u përball me një zgjedhje të pamoralshme :
ose ta pranojë padrejtësinë,
ose të përjashtohet dhe rrezikohet prej saj.
Por krimi më i madh nuk ishte vetëm ekonomik.
Ishte psikologjik.
Ishte shpirtëror.
Sepse këta njerëz nuk krijuan vetëm veteranë të rremë – ata krijuan një identitet të rremë kolektiv.
Një brez i tërë u rrit duke parë :
se mashtrimi shpërblehet,
se zhurma fiton mbi të vërtetën,
dhe se e vërteta është e dobët nëse nuk ka mbrojtje politike.
Ky është helmi më i ngadalshëm që mund t’i injektohet një kombi.
Ndërkohë, veteranët e vërtetë – ata që e kanë parë vdekjen në sy, jo në ekran – u shtynë në periferi.
Jo sepse nuk flasin,
por sepse nuk bërtasin.
Dhe në një sistem ku vlera matet me zë të lartë, dinjiteti bëhet i padukshëm.
Dhe tani vjen ironia më e errët:
ata që e ndërtuan këtë sistem, sot paraqiten si rojtarë të historisë.
Sepse flasin për sakrificë, ndërsa jetojnë nga deformimi i saj.
Sepse flasin për shtet, ndërsa e trajtojnë si plaçkë.
Sepse flasin për popull, ndërsa e përdorin si statistikë.
Dhe këtu pyetja ime bëhet akuzë e rëndë:
Si mund t’u besohet?
Nuk mundet.
Sepse një njeri që nuk e njeh turpin, nuk e njeh as kufirin e keqbërjes.
Dhe një njeri pa kufij është i aftë për gjithçka.
Këta nuk janë vetëm oportunistë.
Këta janë arkitektë të një realiteti paralel, ku:
gënjeshtra quhet patriotizëm,
ku përfitimi quhet sakrificë,
dhe ku uzurpimi quhet meritë.
Ata nuk e shohin popullin si barrë, por si territor.
Jo për ta ndërtuar, por për ta shfrytëzuar.
Dhe ndoshta e vërteta më e hidhur është kjo:
kjo farsë nuk mbahet vetëm nga ata që përfitojnë prej saj,
por edhe nga ata që kanë frikë ta rrëzojnë.
Sepse sistemi i gënjeshtrës nuk jeton nga forca e gënjeshtarëve,
por nga heshtja e atyre që e dinë të vërtetën.
Prandaj kjo nuk është vetëm një histori për veteranët.
Është një histori për kapjen e moralit të një shoqërie.
Dhe nëse e vërteta nuk çlirohet nga gënjeshtra,
atëherë lufta nuk ka përfunduar kurrë –
ajo vetëm ka ndryshuar formë.
