Adem Lushaj, Deçan
Një shqetësim për cilësinë dhe përgjegjësinë në arsimin kosovar
Arsimi është themeli mbi të cilin ndërtohet e ardhmja e një shoqërie. Cilësia e tij përcakton jo vetëm nivelin e përgatitjes profesionale të brezave të rinj, por edhe aftësinë e një shteti për të zhvilluar ekonominë, institucionet, kulturën dhe jetën shoqërore. Prandaj, çdo shqetësim që lidhet me cilësinë e arsimit duhet të merret seriozisht, sepse pasojat e tij mund të shtrihen shumë përtej mureve të shkollës.
Një shqetësim që meriton vëmendje të veçantë në shoqërinë tonë është niveli i përgatitjes profesionale, intelektuale dhe pedagogjike të mësimdhënësve në të gjitha nivelet e arsimit, nga shkolla fillore dhe e mesme deri te universiteti.
Është shqetësuese kur hasen raste në të cilat individë me tituj të lartë akademikë shfaqin mangësi serioze në shkathtësitë elementare të leximit, të shkrimit, në përdorimin e gjuhës ose në shprehjen e një mendimi të strukturuar. Nëse këto mangësi vërehen edhe te persona që mbajnë titullin doktor i shkencave, lindin pyetje legjitime për kriteret akademike dhe mekanizmat e kontrollit të cilësisë.
Doktorata duhet të dëshmojë aftësi për kërkim të pavarur shkencor, zotërim të metodologjisë, mendim kritik dhe kontribut në fushën përkatëse të dijes. Ajo nuk duhet të jetë vetëm një titull që i shtohet emrit të një personi, por dëshmi e një niveli të caktuar të përgatitjes shkencore. Natyrisht, një gabim gjuhësor apo një mangësi e veçuar nuk mjafton për të gjykuar tërë përgatitjen e një individi. Por, kur mangësitë janë të vazhdueshme dhe prekin aftësitë themelore që kërkon profesioni, ato nuk mund të injorohen vetëm për shkak të pozitës apo titullit që mban personi. Titulli akademik duhet të jetë dëshmi e dijes, jo zëvendësim i saj.
Cilësia e arsimit është një zinxhir ku secila hallkë ka rëndësinë e vet. Nëse nxënësi nuk i përvetëson njohuritë themelore në shkollën fillore, nëse boshllëqet nuk plotësohen në shkollën e mesme dhe nëse universiteti nuk arrin t’i zhvillojë aftësitë e tij profesionale e shkencore, atëherë problemi mund të bëhet sistemik.
Një student mund ta përfundojë fakultetin, të vazhdojë studimet master dhe më pas të arrijë deri te doktorata. Por pyetja thelbësore është: a përputhet diploma e marrë me njohuritë dhe kompetencat që ai zotëron realisht?
Nuk mjafton të dimë sa studentë diplomojnë çdo vit. Duhet të dimë edhe çfarë kanë mësuar, çfarë mund të zbatojnë në praktikë, si arsyetojnë dhe sa të përgatitur janë për përgjegjësitë profesionale që do të marrin përsipër.
Kur mangësitë e një niveli nuk identifikohen dhe nuk korrigjohen, ekziston rreziku që ato të barten te niveli pasues. Kështu, një problem që mund të duhej të zgjidhej në shkollë mund të shfaqet më vonë në universitet, ndërsa pasojat e tij mund të përcillen edhe në jetën profesionale. Problemi nuk është vetëm kush diplomon, por çfarë di, çfarë është në gjendje të bëjë dhe sa i përgatitur është për përgjegjësinë që merr përsipër.
Do të ishte e padrejtë që e gjithë përgjegjësia t’u ngarkohej vetëm mësimdhënësve. Ata janë pjesë e një sistemi që përfshin institucionet arsimore, drejtuesit, mekanizmat e licencimit, akreditimit dhe vlerësimit, si dhe politikat që përcaktojnë mënyrën e përgatitjes dhe avancimit profesional.
Nëse institucionet nuk vendosin kritere të qarta, nuk e vlerësojnë në mënyrë të besueshme cilësinë e mësimdhënies dhe nuk kërkojnë llogaridhënie, atëherë asnjë reformë nuk mund të japë rezultatet e pritshme vetëm përmes ndryshimit të programeve apo shtimit të dokumentacionit.
Kosovës i nevojitet një qasje serioze dhe e vazhdueshme për vlerësimin e cilësisë në të gjitha nivelet e arsimit. Kjo nënkupton kritere të mirëfillta profesionale, vlerësim transparent të kompetencave, integritet në dhënien e gradave akademike dhe masa konkrete për përmirësimin e mangësive të evidentuara.
Institucionet përgjegjëse duhet të sigurojnë që diplomat dhe gradat shkencore të mbështeten në përmbushjen reale të standardeve akademike. Po ashtu, vlerësimi i mësimdhënësve duhet të jetë proces serioz, i drejtë dhe i vazhdueshëm, që synon si përmirësimin e cilësisë, ashtu edhe llogaridhënien. Në të njëjtën kohë, duhet të mbrohen dhe të vlerësohen mësimdhënësit e profesorët që punojnë me përkushtim, që e kultivojnë mendimin kritik dhe që e konsiderojnë formimin e brezave të rinj si përgjegjësi profesionale dhe qytetare.
E ardhmja nuk ndërtohet me diploma, por me dije. Kosova ka nevojë për arsim që formon njerëz të aftë të mendojnë, të analizojnë, të krijojnë dhe të marrin përgjegjësi. Ka nevojë për mësimdhënës që e zotërojnë lëndën e tyre, për profesorë që e meritojnë autoritetin akademik dhe për institucione që nuk bëjnë kompromis me cilësinë.
Nuk kemi të bëjmë vetëm me një çështje të mësimdhënësve apo të universiteteve. Kemi të bëjmë me të ardhmen e brezave, me cilësinë e kuadrove që do të drejtojnë institucionet tona dhe me aftësinë e Kosovës për të ndërtuar një shoqëri të bazuar në dije e profesionalizëm.
Pra, kriza më e rëndë e arsimit nuk është mungesa e diplomave, por rreziku që diploma të mos dëshmojë më nivelin e dijes që shoqëria ka të drejtë të presë prej saj.
