OVL ËSHTË TREGTARE E SAKRIFICËS SË LUFTËS DHE PENGMARRËSE E HISTORISË
Në netët kur mendimi nuk pranon më të bindet dhe kur ndërgjegjja bëhet si një gjykatës i verbër që nuk njeh më as ligj e as mëshirë, unë e shoh veten duke u kthyer sërish te figura e Shkëlzen Gashit që më përndjek, jo si një njeri i zakonshëm, por si një pyetje e hapur mbi natyrën e njeriut.
Dhe sa më shumë e analizoj karakterin e tij, aq më shumë më krijohet përshtypja sikur ai nuk është vetëm një individ, por një simptomë — një çarje e hollë në strukturën morale të kohës sonë, ku e vërteta dhe interesi nuk ecin më krah për krah, por luftojnë si dy armiq që kanë harruar pse kanë filluar të luftojnë.
Në mendjen time, ai shfaqet shpesh si një njeri që nuk është as i mirë e as i keq, por i copëtuar në mënyrën më të dhimbshme që mund ta njohë shpirti njerëzor, i ndarë midis dëshirës për të qenë dikush dhe tundimit për të përfituar nga gjithçka që i del përpara.
Dhe pikërisht kjo ndarje e brendshme e bën atë tragjik, sepse tragjedia nuk lind nga e keqja absolute, por nga përzierja e saj me njëfarë vetëdije që nuk guxon të bëhet e pastër.
Nganjëherë më duket se edhe figurat e mëdha të kujtesës sonë, si Adem Demaçi, nuk janë të paprekshme nga interpretimet e kohës, sepse kontestohen nga duart e atyre që tentojnë me çdo kusht ta rishkruajnë historinë sipas nevojës së momentit.
Jo sepse e vërteta për Adem Demaçin ndryshon, por sepse sytë që e shohin nuk janë kurrë të njëjtë.
Dhe në këtë mjegull interpretimesh, Shkëlzen Gashi më shfaqet si një figurë që lëviz midis dritës dhe hijes, midis idealit dhe interesit, apo edhe më saktësisht midis asaj që thuhet dhe asaj që nuk guxon të thuhet plotësisht.
Unë nuk e di nëse ai është mjeshtër i kësaj loje apo thjesht një lojtar i zënë brenda saj, por ajo që di është se në botën tonë askush nuk del i pastër nga kontaktet me strukturat që e ushqejnë vetveten me njerëz të shantazhueshëm.
Sepse ekzistojnë mekanizma që nuk kanë fytyrë, por kanë oreks.
Ata nuk krijojnë individë të virtytshëm, por individë të keqpërdorshëm.
Dhe çdo njeri që hyn në orbitën e tyre fillon ngadalë ta humbasë kufirin mes qëllimit dhe mjetit, mes idealit dhe justifikimit.
Në këtë kuptim, Shkëlzen Gashi nuk është vetëm një emër; ai bëhet një pyetje që nuk më lë të qetë:
A është njeriu zot i vetes së tij, apo vetëm një instrument që historia e rreme e keqpërdor për ta justifikuar vetveten?
Dhe këtu fillon ajo ndjesia ime e pashmangshme se askush nuk është plotësisht i pafajshëm dhe askush nuk është plotësisht fajtor.
Sepse shpirti njerëzor nuk është një vijë e drejtë morale, por një labirint ku çdo dalje duket si hyrje në një faj tjetër.
Ndoshta e vërteta nuk qëndron as në akuzë, as në mbrojtje, por në atë dridhje të brendshme që ndodh kur njeriu e kupton se sistemi i poshtër nuk e fal askënd — ai vetëm e kepërdor, pastaj e harron.
Dhe unë mbetem aty, mes paragjykimit dhe gjykimit, duke pyetur veten nëse Shkëlzen Gashi është autor i fatit të tij, apo vetëm një kapitull i shkruar nga një dorë më e madhe se ai vetë, që nuk firmos kurrë në fund të faqes.
