Luan – Asllan Dibrani, Gjermani
Varrimi i Ratko Mlladiqit me nderime ushtarake dëshmoi se ideologjia e luftërave dhe e gjenocidit ende gëzon mbështetje në majat e shtetit serb
Beogradi nuk varrosi vetëm një kriminel lufte. Ai organizoi një demonstrim politik dhe institucional në nderim të ideologjisë që dogji qytete, rrethoi Sarajevën, ndërtoi kampe përqendrimi, dëboi popullsi të tëra dhe kreu gjenocidin e Srebrenicës.
Ratko Mlladiqi nuk ishte një “gjeneral i keqkuptuar”, as një figurë historike për të cilën mund të ketë dy të vërteta. Ai vdiq duke vuajtur dënimin me burgim të përjetshëm, i shpallur fajtor nga drejtësia ndërkombëtare për gjenocid, krime kundër njerëzimit dhe krime lufte. Megjithatë, më 7 shtator 2026, në Beograd iu organizua një ceremoni me elemente shtetërore dhe ushtarake, sikur të varrosej një hero e jo njëri nga përgjegjësit kryesorë të tragjedisë më të madhe evropiane pas Luftës së Dytë Botërore.
Pranë arkivolit të tij qëndruan pjesëtarë të Ushtrisë së Serbisë. U vendosën shpata, dekorata, kurora me ngjyrat e flamurit serb dhe simbole ushtarake. Ceremoninë fetare e drejtoi patriarku serb Porfirije, ndërsa në homazhe morën pjesë disa ministra të Qeverisë së Serbisë, Aleksandar Vulin, Milorad Dodik, ambasadori rus në Beograd dhe Danilo Vuçiqi, djali i presidentit Aleksandar Vuçiq. Këto pjesëmarrje janë dokumentuar nga mediat ndërkombëtare dhe rajonale. (Reuters, Vijesti/BETA)
Danilo Vuçiqi nuk mban post shtetëror, por prania e tij në këtë ceremoni, krahas ministrave dhe figurave më të larta të nacionalizmit serb, nuk mund të shihet thjesht si një veprim privat. Ajo merr peshë të qartë politike, veçanërisht kur presidenti Aleksandar Vuçiq nuk e dënoi madhërimin publik të një njeriu të dënuar për gjenocid.
Prania e ministrave serbë ishte edhe më rënduese. Ministri i Mbrojtjes, ministri i Drejtësisë, ministri i Kulturës dhe përfaqësues të tjerë të pushtetit nuk shkuan për të nderuar një viktimë, por një të dënuar me burgim të përjetshëm për gjenocid dhe krime kundër njerëzimit. Kur përfaqësuesit e shtetit përkulen para arkivolit të një krimineli, atëherë problemi nuk është vetëm te i vdekuri—problemi është te politika e të gjallëve.
Nga Srebrenica deri te ideologjia që goditi edhe Kosovën
Mlladiqi u dënua për gjenocidin në Srebrenicë, ku në korrik të vitit 1995 u vranë mbi tetë mijë burra dhe djem boshnjakë. Ai u shpall përgjegjës edhe për rrethimin dhe terrorizimin e Sarajevës, për përndjekje, vrasje, dëbime dhe marrje peng të pjesëtarëve të OKB-së.
Duhet të jemi të saktë: dënimi i tij lidhet drejtpërdrejt me krimet në Bosnjë dhe Hercegovinë, jo me luftën në Kosovë. Por ideologjia politike, ushtarake dhe kishtare që ai përfaqësonte ishte pjesë e së njëjtës makineri nacionaliste që prodhoi luftëra, spastrim etnik dhe shkatërrime në Kroaci, Bosnjë e Hercegovinë dhe, më vonë, në Kosovë.
Uniformat dhe emrat mund të kenë ndryshuar, por projekti i dhunës mbeti i njëjtë: territore të zgjeruara me forcë, popullsi të dëbuara, varreza masive dhe më pas mohimi i krimeve.
Prandaj, nderimi i Mlladiqit nuk është vetëm një fyerje ndaj nënave të Srebrenicës. Ai është kërcënim ndaj kujtesës së të gjitha viktimave të luftërave në ish-Jugosllavi dhe paralajmërim për të gjithë popujt e rajonit.
Kisha serbe përkrah arkivolit të krimit
Veçanërisht tronditës ishte qëndrimi i patriarkut Porfirije, i cili foli për “mirënjohjen” që një pjesë e popullit serb ndien ndaj Mlladiqit. Një institucion fetar që duhet të predikojë pendim, paqe dhe përgjegjësi morale, në këtë rast u shfaq si mbrojtës shpirtëror i një figure të dënuar për gjenocid.
Ku mbeti fjala për fëmijët e vrarë?
Ku mbeti lutja për nënat që ende kërkojnë eshtrat e bijve të tyre?
Ku mbeti pendimi për Sarajevën e rrethuar dhe për mijëra civilët e masakruar?
Besimi që hesht para krimit e humbet autoritetin moral. Ndërsa institucioni fetar që e zbukuron kriminelin me fjalë lavdie bëhet pjesë e përpjekjes për rehabilitimin e krimit.
Prania ruse – një mesazh politik kundër Perëndimit
Pjesëmarrja e ambasadorit rus Aleksandar Bocan-Harçenko nuk ishte e rastësishme. Ajo simbolizoi aleancën politike ndërmjet nacionalizmit serb dhe politikës ruse në Ballkan. Në këtë ceremoni nuk u nderua vetëm e kaluara kriminale; u dërgua edhe një mesazh kundër drejtësisë ndërkombëtare, kundër pajtimit rajonal dhe kundër vlerave evropiane.
Aleksandar Vulin, njëri nga zërat më të hapur pro-rusë në Serbi, kishte kërkuar publikisht që Mlladiqit t’i organizohej varrim shtetëror dhe ushtarak. Pjesëmarrja e tij në ceremoni e përforcoi karakterin politik të kësaj shfaqjeje.
Nuk duhet fajësuar çdo serb—por duhet gjykuar shteti që madhëron kriminelin
Do të ishte e padrejtë që përgjegjësia t’i ngarkohej kolektivisht çdo qytetari serb. Edhe në Serbi ka njerëz të guximshëm, gazetarë, aktivistë dhe organizata që e kanë kundërshtuar mohimin e gjenocidit dhe madhërimin e kriminelëve të luftës.
Por shteti, qeveria, ushtria, kisha dhe zyrtarët që morën pjesë duhet të mbajnë përgjegjësi politike dhe morale.
Kur mijëra njerëz brohorasin emrin e një të dënuari për gjenocid dhe kur përfaqësuesit e shtetit qëndrojnë pranë arkivolit të tij, kjo tregon se Serbia zyrtare ende nuk është përballur ndershmërisht me të kaluarën. Ajo vazhdon t’i paraqesë autorët si viktima dhe viktimat si pengesë për mitologjinë e saj nacionaliste.
Një shtet që kërkon anëtarësim në Bashkimin Evropian nuk mund të marshojë drejt Brukselit duke mbajtur portretin e Mlladiqit në duar.
Bashkësia ndërkombëtare nuk duhet të mjaftohet me deklarata
Drejtuesit e Bashkimit Evropian e dënuan ceremoninë. Presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, i quajti tronditëse pamjet nga varrimi, ndërsa u paralajmërua se madhërimi i kriminelëve të luftës mund t’i dëmtojë seriozisht perspektivat evropiane të Serbisë. Bosnja dhe Hercegovina reagoi edhe diplomatikisht, duke dëbuar dy diplomatë serbë. (Reuters, Associated Press)
Srebrenica
Por deklaratat nuk mjaftojnë.
Bashkimi Evropian dhe Shtetet e Bashkuara duhet t’i kërkojnë Beogradit përgjegjësi konkrete për përdorimin e strukturave shtetërore dhe ushtarake në madhërimin e një krimineli të dënuar. Procesi i integrimit evropian dhe fondet e destinuara për Serbinë duhet të kushtëzohen me njohjen e vendimeve të drejtësisë ndërkombëtare, ndalimin e propagandës gjenocidale dhe largimin e simboleve që lavdërojnë kriminelët e luftës.
Nuk mund të ketë paqe pa të vërtetën.
Nuk mund të ketë pajtim pa pendim.
Nuk mund të ketë Evropë për një pushtet që i jep nderime ushtarake një njeriu të dënuar për gjenocid.
Varrimi i Ratko Mlladiqit tregoi se trupi i kriminelit u fut në tokë, por ideologjia e tij ende ecën nëpër institucionet e Beogradit. Pikërisht kjo ideologji duhet të dënohet, të izolohet dhe të çrrënjoset, përpara se Ballkani të përballet përsëri me pasojat e saj.
Lavdia nuk u takon xhelatëve. Ajo u takon viktimave dhe atyre që mbrojnë të vërtetën.
Asllan Dibrani – Luani
Ish-i burgosur politik krijues, publicist dhe veprimtar
Gjermani, 8 shtator 2026
