Sak Muji, Zvicër – Rugovë
____
Akuza që Veton Surroi ia drejton Baton Haxhiut për kontaktet e vitit 1998 me njerëz të Shërbimit të Sigurimit Shtetëror të Serbisë është tepër serioze që të mbetet vetëm në nivel Facebook-u, studiosh e replikash.
Këtu nuk mjafton:
“Unë thashë.”
“Ti gënjen.”
“Unë të njoh.”
“Ti s’më njeh.”
Jo, more burra.
Kur përmenden emra si Zoran Stijović e Jovica Stanišić, kur flitet për vitet e luftës dhe shërbimet sekrete serbe, publiku ka të drejtë të kërkojë:
DOKUMENTE.
DATA.
TAKIME.
PROCESVERBALE.
DËSHMI.
KONTEKST.
Baton Haxhiu në gjyqin ndaj Slobodan Milosheviqit në Hagë
Sepse vetë fakti se dikush ka pasë kontakt me një zyrtar të sigurimit nuk mjafton automatikisht për ta shpallë bashkëpunëtor.
Por, nëse ka pasë bashkëpunim të vetëdijshëm — atëherë edhe kjo duhet të provohet.
Pra, Veton Surroi tash ka ba një akuzë të randë.
E publiku ka të drejtë me i thanë:
Veton, qiti faktet në tavolinë!
Jo për hakmarrje.
Jo për linçim.
Po për historinë tonë.
E njëjta vlen edhe për Baton Haxhiun:
Nëse këto akuza janë të pavërteta — le t’i rrëzojë me dokumente.
Nëse takimet kanë ekzistue — le të shpjegojë çfarë ishin, pse ndodhën dhe kush ishte i përfshirë.
Sepse mbas krejt asaj që Kosova ka përjetue në vitet 1998–1999, marrëdhëniet me aparatin sekret serb nuk mund të trajtohen si muhabet kafeneje.
E për Shkëlzen Maliqin po ashtu:
Nëse ka pretendime për lidhje, role apo kontakte me struktura serbe apo ruse, ato duhet të dalin me emër, datë dhe dokument.
Jo me baltë.
Jo me insinuata.
Jo me “kam dëgjuar”.
Kjo asht arsyeja pse mozaikun tim e kam quajtë:
“VETONI PËRBALLË BATONIT E SHKËLZENIT – ME DËSHMI E FAKTE.”
Se sot publiku nuk ka nevojë për ma shumë tym.
Ka nevojë për dritë.
Dosjet mbi tavolinë.
Argumentet në peshore.
Publiku përballë tyre.
E mandej secili le ta mbajë përgjegjësinë për fjalën e vet.
HAPENI DEBATIN – DOSJET NË TAVOLINË!
Haaaaa, more burra!
Tash që Veton Surroi i ka hedhë publikisht akuzat e randa ndaj Baton Haxhiut, mos na e leni punën si serial televiziv:
njani flet të enjten,
tjetri përgjigjet të premten,
e të shtunën krejt harrohet!
JO, BRE!
Nëse përmenden shërbime sekrete serbe, emna, takime, ndërmjetësime e vite lufte, atëherë unë si qytetar po them:
HAPENI DEBATIN!
Veton Surroi në njanën anë.
Baton Haxhiu në tjetrën.
E kushdo tjetër që përmendet në këtë histori — përfshi edhe Shkëlzen Maliqin, nëse ka pretendime konkrete ndaj tij — le të dalë para publikut.
Por jo me mjegull!
Jo me “kam dëgjue”.
Jo me “më kanë thanë”.
Jo me gjeste duarsh në studio.
DOSJET NË TAVOLINË!
DATAT NË TAVOLINË!
DËSHMITË NË TAVOLINË!
PROCESVERBALET NË TAVOLINË!
Haaaaa!
Se na shqiptart jemi lodhë prej patriotëve që në studio bëhen luana, e kur i pyet për dokumentin, bëhen mace nën minder!
Nëse Vetoni i din këto punë — le t’i thotë krejt!
Nëse Batoni thotë se janë shpifje — le t’i rrëzojë me prova!
Nëse Shkëlzeni ka çka me sqarue — bujrum në debat!
E publiku le të dëgjojë.
Se kjo nuk asht çështje simpatie personale.
As “e dua këtë” e “s’e dua atë”.
Kur flitet për vitet 1998–1999, për Serbinë, për shërbimet e saj dhe për njerëzit që kanë pasë kontakte me ta, Kosova ka të drejtë me ditë çka ka ndodhë realisht.
E mos u tutni prej debatit!
Se debati nuk vret.
Fakti vret rrenën.
Dokumenti ia heq maskën propagandës.
E dëshmia e vërtetë ia mbyll gojën edhe studios ma të zhurmshme.
Prandaj:
HAPENI DEBATIN!
Jo për linçim.
Jo për hakmarrje.
Po për një herë të vetme:
me i nda faktet prej legjendave,
dëshmitë prej thashethemeve,
e patriotizmin prej teatrit televiziv.
Haaaaahahaaaa!
Unë mozaikun veç e bana:
Vetoni përballë Batonit e Shkëlzenit – ME DËSHMI E FAKTE.
Tash radha asht e fjalës së provueme.
EPILOG – HAPENI DEBATIN, POR ME DOSJE!
Edhe ne si publik e njohim prej kohësh afërsinë e Veton Surroit me rrjetin e Open Society / Soros; vetë Surroi ka marrë pjesë në aktivitete e projekte të KFOS-it dhe ka folë publikisht për rolin e Sorosit në Kosovë. Kjo është lidhje publike e dokumentuar, jo ndonjë sekret. (Open Society Foundations Western Balkans)
Por krejt tjetër peshë kanë pretendimet për lidhje me shërbime sekrete serbe apo ruse.
Prandaj, deri sot, disa nga pikat kryesore që kërkojnë debat e sqarim janë:
* Baton Haxhiu – Zoran Stijović: emri i Stijovićit lidhet qartë me Shërbimin e Sigurimit Shtetëror serb; ai ka qenë zyrtar i lartë i DB-së në Prishtinë dhe ka dëshmuar edhe para Tribunalit të Hagës. Pretendimi i Veton Surroit për një “ftesë bashkëpunimi” të Haxhiut me të është shumë serioz dhe kërkon dokumentim të plotë. (ucr.irmct.org)
* Baton Haxhiu – kontaktet gjatë luftës: fakti që ka pasur kontakte me zyrtarë serbë nuk duhet barazuar automatikisht me bashkëpunim. Burime ndërkombëtare dokumentojnë se Haxhiu vetë ishte i rrezikuar nga regjimi serb, u fsheh dhe më pas u largua nga Kosova gjatë vitit 1999. Kjo është arsyeja pse çdo akuzë duhet peshuar me dokumente, jo me etiketa. (Committee to Protect Journalists)
* Shkëlzen Maliqi – lidhjet me qarqe serbe: është e dokumentuar se ai ka mbajtur lidhje me intelektualë, media dhe organizata opozitare e kulturore në Serbi edhe pas luftërave jugosllave. Por kjo nuk është provë e bashkëpunimit me shërbime sekrete. Madje në vitin 2018 Serbia ia ndaloi hyrjen, ndërsa MPJ e Kosovës e përshkroi si promovues të pajtimit dhe bashkëpunimit ndërshoqëror. (arkivi.mfa-ks.net)
* Për pretendime për “shërbime ruse” ndaj Batonit ose Shkëlzenit: nga burimet e besueshme që gjeta, nuk kam bazë të mjaftueshme për t’i paraqitur si fakte. Nëse ka portale që i kanë ngritur këto akuza, ato duhen sjellë me emër, datë, dokument dhe burim konkret.
Pra unë do ta mbyllja kështu:
Vetoni le t’i qesë dokumentet.
Batoni le t’i japë përgjigjet.
Shkëlzeni le t’i sqarojë kontaktet e veta.
E publiku le të dëgjojë.
Jo gjyq Facebook-u.
Jo patriotizëm me decibel.
DEBAT PUBLIK.
DOSJE NË TAVOLINË.
FAKTE.
DËSHMI.
DHE PËRGJEGJËSI PËR ÇDO FJALË.
Se mbas luftës e mbas krimeve të Serbisë në Kosovë, çdo pretendim për lidhje me aparatin shtetëror serb duhet marrë seriozisht — por edhe serioziteti kërkon provë.
Sak Muji ’26
Si mozaiqist e analist i kohes moderne te dy shtetesh shqiptare e 7 trojesh nder ish fqinjet tanë qe ishin keta tre te ish pusheteshë anti komb shqiptar.
Qe VETONI u nda nga ta te mjeret e ish shekullit te kaluar
Qe ne analistet e ri
Duhet ti shohim ti flgjojmë si ne kinema me falni si ne cirk haaaaa
PRANVERA 1981 PËRBALLË DOSJEVE TË JUGOSLLAVIZMIT
ODA PO NXEHET, POR LE TË FLASË DOKUMENTI!
Nga Sak Muji
Mozaicist, publicist dhe bashkëorganizator i Pranverës Studentore, 11–26 Mars 1981
Haaaaa, more burra!
Debati që nisi me përplasjen publike ndërmjet Veton Surroit dhe Baton Haxhiut tash nuk asht ma një muhabet i vogël studiosh televizive.
Ai po hyn në një odë shumë ma të madhe:
NË ODËN E PRANVERËS 1981!
E aty nuk mjafton:
“Unë thashë.”
“Ti rrene.”
“Unë të njoh.”
“Ti s’më njeh.”
Jo, more burra!
Kur përmenden emna si Zoran Stijović, Jovica Stanišić, takime, ndërmjetësime, aparati i Sigurimit Shtetëror serb dhe vitet e luftës, publiku shqiptar ka të drejtë me kërkue:
DOKUMENTE.
DATA.
TAKIME.
PROCESVERBALE.
DËSHMI.
KONTEKST.
Sepse kontakti me një zyrtar të një shërbimi nuk e ban automatikisht dikë bashkëpunëtor.
Por nëse pretendohet se ka pasë bashkëpunim të vetëdijshëm, atëherë edhe ai pretendim duhet me u provue.
Prandaj Vetoni, mbasi e hapi derën, duhet me i qitë në tavolinë ato që din.
E Batoni, nëse thotë se pretendimet janë të pavërteta, duhet me i rrëzue me faktet e veta.
Kaq.
Jo mjegull.
Jo baltë.
Jo “kam dëgjue”.
VETONI PËRBALLË BATONIT E SHKËLZENIT – ME DËSHMI E FAKTE
Kjo ishte arsyeja pse mozaikun tim e titullova:
“VETONI PËRBALLË BATONIT E SHKËLZENIT – ME DËSHMI E FAKTE.”
Se publikut nuk i duhet ma shumë tym.
I duhet dritë.
Dosjet në tavolinë.
Argumentet në peshore.
Publiku përballë tyre.
E mandej secili le ta mbajë përgjegjësinë për atë që ka thanë e atë që ka ba.
Haaaaa!
Mos na e bani këtë si serial televiziv:
njani flet të enjten,
tjetri përgjigjet të premten,
e të shtunën krejt harrohet!
JO, BRE!
Nëse përmenden shërbime sekrete serbe, emna, ndërmjetësime e vite lufte, atëherë:
HAPENI DEBATIN!
Veton Surroi në njanën anë.
Baton Haxhiu në tjetrën.
Nëse përmendet Shkëlzen Maliqi, bujrum edhe Shkëlzeni.
E kushdo tjetër që ka çka me sqarue, le të dalë para publikut.
Por jo me:
“kam dëgjue”,
“më kanë thanë”,
“kam qenë dikund afër”.
DOSJET NË TAVOLINË!
DATAT NË TAVOLINË!
DËSHMITË NË TAVOLINË!
PROCESVERBALET NË TAVOLINË!
Haaaaa!
Se jemi lodhë prej luanëve të studios që, kur i pyet për dokumentin, shndërrohen në mace nën minder!
PRANVERA 1981 HYR NË DEBAT
E këtu fillon pjesa që për mua asht shumë ma e randë.
Unë nuk hyj në këtë debat vetëm si shikues.
Hyj si bashkëorganizator i 11–26 Marsit 1981.
Atë histori nuk e kam lexue vetëm në libër.
E kam jetue.
E kam organizue.
E kam pague me burg e me rini.
Na u arrestuem.
Na u dënuem.
Na u përndoqëm.
Na u futëm ndër burgjet e atij sistemi që mbështillej me fotografinë e Marshall Titos, me “vëllaznim-bashkimin” e me institucionet e Jugosllavisë socialiste.
E tash, 45 vjet ma vonë, unë kam të drejtë me pyetë:
KUSH KU ISHTE PËRBALLË PRANVERËS 1981?
Ku ishte Azem Vllasi?
Ku ishte Veton Surroi?
Ku ishte Shkëlzen Maliqi?
Çka mendonte Isa Mustafa?
Çka kanë shkrue?
Çka kanë thanë?
Si i kanë trajtue demonstratat?
Çka mendonin për kërkesën:
KOSOVA REPUBLIKË?
E kur në debatin e sotëm përmenden edhe Baton Haxhiu e Edi Rama, atëherë le të sqarohet secila periudhë dhe secili raport me faktet e veta.
Nuk po them se krejt janë njësoj.
Jo, more burrë!
Po them:
qitni qëndrimet!
qitni shkrimet!
qitni deklaratat!
qitni biografitë politike!
Se Pranvera 1981 nuk ka nevojë me trillue asgja për me dalë fitimtare.
Ajo e ka burgun.
E ka kërbaçin.
E ka gjakun.
E ka dokumentin.
E ka dëshmitarin.
E ka historinë.
JETA XHARRA E SHTROI PYETJEN QË DUHET SHTRUE
Kur Jeta Xharra shtroi pyetjen se në çfarë kohe e në çfarë cilësie mund të kenë ndodhë takimet e pretenduara të Baton Haxhiut me Stanišićin, ajo e çoi debatin te pyetjet që duhet me u ba:
KUR?
KU?
NË ÇFARË CILËSIE?
KUSH E DINTE?
ÇKA U BISEDUE?
A KA DOKUMENTE?
Haaaaa!
Këtu duhet me e nda:
kontaktin prej bashkëpunimit,
gazetarinë prej ndërmjetësimit,
faktin prej trillimit.
Kur përmendet viti 1998 dhe aparati sekret serb, kjo nuk asht muhabet kafeneje.
Asht histori që Kosova ka të drejtë me e ditë.
RASTI I NANËS SË VETON SURROIT
Edhe për tregimin e Baton Haxhiut rreth një vizite të pretendueme në banesën e nanës së Veton Surroit, kemi dy versione që përplasen drejtpërdrejt.
Unë, personalisht, në këtë pikë i besoj deklarimit të Vetonit, i cili e ka mohuar prerë ngjarjen.
Por kjo asht bindja ime.
Për ta ba fakt historik duhen:
data, dëshmitarë dhe prova.
Sepse kur flitet në emën të njerëzve që nuk janë ma gjallë, përgjegjësia duhet me qenë dyfish ma e madhe.
Prandaj edhe aty:
qite faktin në tavolinë!
JEAN DAVID: “MOS MË KËRKO PROCESVERBALE…”
Në debat hyri edhe Jean David.
Ai shkroi se e kundërshton versionin rreth fshehjes së Baton Haxhiut gjatë luftës dhe përdori akuza shumë të randa për lidhje me shërbime serbe e ruse.
Përgjigjja ime ishte:
O Jean David, more burrë, na nuk po duem me i qitë njerëzit në litar me llafe, po as me i lanë dosjet me u myk nëpër sirtarë!
Bujrum me fakte, me data, me dëshmi.
Se Pranvera ’81 nuk asht përrallë kafeje.
Ajo asht kërbaç, burg, gjak e qëndresë.
Kush ka pasë lidhje, le t’i sqarojë.
Kush akuzon, le t’i qesë provat.
Kush ka heshtë, le të tregojë pse.
E mos na shitni mjegull, se Rugova e njeh erën para se me ra bora!
Haaaaa!
Mandej Jean David e vazhdoi debatin dhe tha se një ditë drejtësia shqiptare duhet t’i hetojë këto çështje.
Përsëri përgjigjja ime asht e njëjtë:
drejtësia po — por me prova.
Burgun nuk e jep Facebook-u.
Burgun nuk e jep oda.
Burgun e jep gjykata, kur ekzistojnë prova penale.
GJON GJONI: “TË TRE JANË TË NJË BRUMI”
Miku Gjon Gjoni hyri në odë me komentin:
“Të tre janë të një brumi, vetëm sillen sikur të ishin armiq…”
Hahahaaaa!
O Gjon, more burrë, tash debati ka hi prej odës drejt kaftorrit e oxhakut!
Po duhen dru të trasha, se ky zjarr nuk mbahet me thupra!
Ti po thue:
“Të tre janë të një brumi.”
Unë them:
prit ta shohim miellin, ujin, magjen dhe kush e ka ndezë furrën!
Se unë flas prej dy vendeve:
si mozaicist, që çdo copë guri e vë në vendin e vet derisa figura del e plotë;
dhe si bashkëorganizator i Pranverës Studentore, 11–26 Mars 1981, që atë kohë e kam jetue dhe e kam pague me burg.
Në mozaik, një gur i zi nuk e ban krejt figurën të zezë.
Po kur i bashkon krejt gurët, figura nis me folë vetë.
Prandaj:
gur pas guri,
fakt pas fakti,
emën pas emni,
derisa mozaiku i historisë të dalë i plotë.
Oxhaku le të nxehet, Gjon!
Veç mos ta kallim shpinë me hamendje.
Le ta kallim mjegullën me fakte!
Haaaaahahaaaa!
ISAK BAJRAMI: “DERISA TË HAPEN DOSJET…”
Miku Isak Bajrami shkroi:
“Derisa të hapen dosjet kështu do të shkojnë punët… deklaratat e personave që kanë pasur rol të rëndësishëm në politikë nuk janë veç deklarata koti…”
O Isak Bajrami, vëlla, qitu e ke prekë plagën drejt në nerv!
Derisa dosjet të rrinë të mbylluna, gjithmonë ka me pasë:
mjegull,
dyshime,
kundërthënie,
dhe njerëz që sot gërvishten mes veti me tregue kush paska qenë ma i pastër.
Po unë, si bashkëorganizator i 11–26 Marsit 1981, e shoh kështu:
na atëherë na burgosën,
na përsekutuen,
na dënuen,
u munduen me na zhdukë politikisht.
E sot?
SOT JEMI KËTU!
PRANVERA 1981 ASHT KËTU!
Haaaaa!
Prandaj:
HAPNI DOSJET!
Jo për hakmarrje.
Jo me çue njerëz në burg me llafe.
Po që brezi i ri ta dijë:
kush ishte ku,
kush kujt i shërbeu,
kush kë e përndoqi,
kush heshti,
e kush qëndroi.
Na që e paguem me rini, burg e plagë nuk kemi frikë prej së vërtetës.
JEMI KËTU.
JEMI GJALLË.
E HISTORIA NUK MBYLLET MA ME DRY!
MUSTAFA RAMADANI: “VETËM HAPJA E DOSJEVE KRYEN PUNË!”
Mustafa Ramadani e tha me vetëm një fjali:
“Vetëm hapja e dosjeve kryen punë!”
O Mustafa, more vëlla, shkurt e ke thanë, po drejt në zemër!
Haaaaa, tamam!
Duhen:
dokumente,
emna,
data,
firma.
Unë, si mozaicist, e di:
figura nuk del me një gur.
Duhet:
gur pas guri.
Edhe historia kështu:
dosje pas dosjeje,
fakt pas fakti,
emën pas emni.
E si bashkëorganizator i 11–26 Marsit 1981, ua them krejt atyne që mendojnë se historia harrohet:
na nuk kërkojmë burgje për njerëzit pse kanë mendue ndryshe.
Na kërkojmë të vërtetën.
Se e vërteta vetë asht gjykim i randë.
E kur dosjet të hapen, s’ka nevojë me bërtitë askush:
LETRA FLET VETË!
Mustafa më ktheu:
“Respekt për ty dhe gjithë organizatorët e Pranverës ’81!”
Të rritë ndera, Mustafa!
PROF. MUHAMET D. ROGOVA HYR NË ODË
E kur hyn profesori Muhamet D. Rogova, more burra, atëherë dridhen leqet e Rugovës!
Ai shkroi se nuk mendon që janë vetëm disa emna të përmendur në këtë debat, por mund të ketë edhe njerëz të tjerë që sot punojnë si këshilltarë, analistë apo gazetarë dhe që, sipas tij, duhet të hulumtohen nga institucionet shtetërore.
Ah, profesor!
Kur hyn ti në odë, debati nuk mbetet veç:
“haaaa”,
“krraaa-krraaa”,
e muhabet Facebook-u.
Fjala jote prek një pikë të randë:
mundet me pasë edhe të tjerë.
Por prapë standardi duhet me qenë një:
shteti le të hulumtojë.
Dosjet le të hapen.
Faktet le të ndahen prej thashethemeve.
Se unë, si bashkëorganizator i 11–26 Marsit, e di çka ka qenë me ta marrë rinia, me të futë në burg e me të dënue në emën të sistemit.
E sot kur disa prej atyne botëve të vjetra përplasen mes veti, veç them:
Aiii breee, tash po dalin zërat prej oxhakut!
Haaaaa!
Por jo:
“spiun” me një të rame të tastierës.
Nëse ka dokument — le të dalë.
Nëse ka dosje — le të hapet.
Nëse ka bashkëpunim të paligjshëm — le ta hetojë drejtësia.
E nëse nuk ka — le të mos shpifet.
Sepse Pranvera 1981 nuk ka nevojë për rrenë që me dalë fitimtare.
Na jemi këtu.
Na që u burgosëm jemi këtu.
Na që na deshën të heshtun, sot flasim.
E ata që gërvishten mes veti le të gërvishten:
krraaa, krraaa, krraaa!
Po kur hyn dokumenti në odë, sorrat pushojnë.
NUHI ISMAILI DHE GJURMA E “ZËRIT”
Njani prej kontributeve ma konkrete në këtë debat erdhi prej Nuhi Ismailit.
Fillimisht Nuhiu kujtoi se Baton Haxhiu kishte pasë një shkrim me dy vazhdime në gazetën “Zëri”, në vitin 2001, ku përshkruheshin takime me Stanišićin, udhëtime drejt Brezovicës dhe takime me Mahmut Bakallin.
Ai tha se i kishte kërkue ato numra në Arkivin e Kosovës dhe në Bibliotekën Kombëtare, por nuk i kishte gjetë.
Për mua kjo ishte një gjurmë konkrete.
I thashë:
O Nuhi, tash po flasim si duhet:
ME DATË.
ME GAZETË.
ME EMËN.
ME DËSHMI.
Nëse gjenden ato numra, debati kalon prej:
“tha ky – tha ai”
në:
QITE SHKRIMIN NË TAVOLINË!
Por Nuhi Ismaili vazhdoi hulumtimin dhe u kthye me një korrigjim shumë të rëndësishëm.
Ai shkroi se tash mendon se shkrimi nuk ishte i vitit 2001, por mund të jetë botue më:
17–18 shkurt 2002
ose
18–19 shkurt 2002,
në kohën e dëshmisë së Mahmut Bakallit në Hagë kundër Millosheviqit.
Nuhiu shtoi edhe pretendimin se pas këtij shkrimi Veton Surroi e kishte larguar Baton Haxhiun nga posti i kryeredaktorit.
Këtu duhet kujdes:
kjo e fundit duhet verifikue me dokument ose me burim të kohës.
Por korrigjimi i Nuhiut e ngushton kërkimin shumë:
“ZËRI”, 17–19 SHKURT 2002.
E tash unë them:
KUSH I KA RUAJTË GAZETAT E ATYNE DITËVE — LE T’I QESË!
Në arkiva private.
Te ish-gazetarët.
Te familjet.
Te koleksionistët.
Te redaksitë.
Sepse kur del letra, mbaron mjegulla.
Nuhi, mos e lëshojmë këtë fije!
EDHE VETON SURROI DUHET PYETË
Por këtu unë kam edhe një hall tjetër.
Veton Surroi sot po i gjuhet Baton Haxhiut për rrëfimet dhe kontaktet e tij.
Bujrum!
Vetoni le t’i qesë të gjitha ato që din.
Por edhe ne kemi të drejtë me e pyetë Vetonin:
Po raporti yt me njerëzit dhe interpretimet që kanë relativizue apo kundërshtue Pranverën 1981?
Në studio janë shfaqur njerëz me histori e versione krejt të ndryshme të ’81-shit.
Njani prej emnave që është përmendur në këtë kontekst asht Abdullah Prapashtica.
Për të ka debat të gjatë mbi rolin që ka pasë në aparatin shtetëror dhe mbi pretendimet e tij të mëvonshme për organizimin e demonstratave.
Kjo histori nuk zgjidhet me një etiketë.
Duhet:
dokument,
ballafaqim,
dëshmitarë,
arkiv.
E kjo vlen për secilin.
Edhe Ermal Panduri, si drejtues emisionesh ku këto tema janë diskutue, nuk mund të shpallet fajtor për mendimet e mysafirëve.
Por publiku ka të drejtë me pyetë pse disa versione marrin shumë hapësinë e disa të tjera jo.
E në krye të kësaj ode unë nuk e uli:
as Vetonin,
as Batonin,
as Shkëlzenin,
as Azemin.
Unë e uli:
PRANVERËN 1981!
Se na ishim aty.
Na na ra kërbaçi.
Na na mori burgu.
Na na morën vitet e rinisë.
E sot nuk duem biografi të falsifikueme.
Duem veç:
KUSH KU ISHTE?
ÇKA THA?
ÇKA SHKRUEJTI?
KË MBROJTI?
KË DËNOI?
E ÇKA THOTË SOT?
PROF. XHAVIT BIÇAJ: TAKIMI ME STANIŠIĆIN DHE HAGA
Në debat hyri edhe profesor Xhavit Biçaj.
Ai shkroi se, sipas tij, lidhur me Baton Haxhiun ekzistojnë dy fakte të pamohueshme:
së pari, se Batoni vetë e ka pranue takimin me Jovica Stanišićin;
dhe së dyti, se Millosheviqi në Hagë i ishte drejtuar atij me një akuzë për bashkëpunim.
Profesor Xhavit, more burrë, tash oda merr zjarr përnjëmend!
Pika e parë duhet diskutue mbi atë që vetë Baton Haxhiu ka tregue publikisht për takimin.
Por për fjalët që i atribuohen Millosheviqit unë kërkoj një standard edhe ma të fortë:
TRANSKRIPTIN FJALË PËR FJALË.
Se ky debat duhet ba si në odën e burrave:
çka u tha — qitet;
çka u shkru — lexohet;
çka u dëshmue — provohet.
Profesor Xhaviti pyeti edhe:
“Pse nuk është në burg?”
Përgjigjja ime asht:
sepse burgun nuk e jep opinioni.
As Facebook-u.
As oda jonë.
Burgun e jep gjykata mbi prova.
Prandaj:
HAPENI DOSJET!
Nëse ka bashkëpunim penal — le ta provojë drejtësia.
Nëse ka pasë kontakte politike — le të sqarohet natyra e tyre.
Nëse ka rrena — le të dalin.
Nëse ka dëshmi — le të publikohen.
Jo mjegull.
Jo ulërima.
DOSJE!
VETON SURROI, BATON HAXHIU, SHKËLZEN MALIQI, AZEM VLLASI, ISA MUSTAFA…
E tash oda asht hapë.
Le të hyjnë:
Veton Surroi.
Baton Haxhiu.
Shkëlzen Maliqi.
Azem Vllasi.
Isa Mustafa.
E kushdo tjetër që ka pasë rol e qëndrim publik në ato dekada.
Edhe kur përmendet Edi Rama, le të ndahet qartë:
çka asht miqësi politike,
çka asht këshillim,
çka asht ndikim,
e çka asht vetëm muhabet studiosh.
Unë nuk i fus krejt në një thes.
Por secilit ia shtroj të njëjtën pyetje:
KU ISHE PËRBALLË PRANVERËS 1981?
Kush e mbrojti sistemin?
Kush e kritikoi?
Kush heshti?
Kush i quajti demonstruesit nacionalistë, armiq apo kundërrevolucionarë?
Kush mendon ndryshe sot?
Bujrum!
QITNI SHKRIMET.
QITNI DEKLARATAT.
QITNI DOKUMENTET.
MOZAICISTI E DI: FIGURA DEL KUR BASHKOHEN GURËT
Unë këtë debat e shoh edhe me syrin e artistit.
Si mozaicist e di:
një gur vetëm nuk ta jep figurën.
Një dëshmi vetëm nuk ta jep krejt historinë.
Një akuzë vetëm nuk ta jep të vërtetën.
Por kur i vendos:
gur pas guri,
fakt pas fakti,
datë pas date,
dëshmi pas dëshmie,
figura nis me dalë.
E kjo asht ajo që kërkoj.
Jo luftë mes njerëzve.
Jo burgje prej Facebook-ut.
Jo hakmarrje.
Por:
LUSTRIFIKIM TË SË KALUARËS ME DOKUMENTE.
Sepse një shtet që nuk e njeh të kaluarën e vet, rrezikon me u sundue gjithmonë prej hijes së saj.
NA NUK U ZHDUKËM
Ne të Pranverës 1981 nuk ishim një fotografi që sistemi mund ta fuste në sirtar.
U munduen me na burgosë.
U munduen me na përjashtue.
U munduen me na dërrmue.
U munduen me na marrë rininë.
Por sot, 45 vjet ma vonë:
JEMI KËTU!
Haaaaa!
Pranvera 1981 asht këtu.
Ata djelmosha e ato vajza që dikur u futën në burgje sot janë dëshmitarë të gjallë.
E për hir të:
Riza Demajt,
Ibrahim Nikçit,
Abdullah Tahirit,
e të krejt brezit tonë që e pagoi atë kohë me shpinë e me rini, historia nuk guxon me u mbyllë në sirtar.
Jo për hakmarrje.
Jo me rrenë.
Por:
me emën,
me datë,
me dokument,
me dëshmi.
ODA PO NXEHET
E tash, more burra, oda po nxehet!
Po duhen dru të trasha për oxhakun!
Haaaaahahaaaa!
Jean David e shtyn debatin.
Gjon Gjoni thotë “të një brumi”.
Isak Bajrami kërkon dosjet.
Mustafa Ramadani thotë se vetëm hapja e tyre kryen punë.
Prof. Muhamet D. Rogova kërkon që hulumtimi të mos ndalet vetëm te disa emna.
Nuhi Ismaili po kërkon gazetën “Zëri” të shkurtit 2002.
Prof. Xhavit Biçaj kërkon përgjigje për takimet dhe dëshmitë.
E unë po them:
VAZHDONI!
Por secili me përgjegjësi për fjalën.
Se na nuk jemi prokurori.
Nuk jemi gjykatë.
Por jemi qytetarë dhe dëshmitarë të një historie që ka kushtue shumë.
EPILOG: PRANVERA ’81 NUK ULET NË FUND TË ODËS
Në këtë debat ka njerëz me histori, ideologji e role krejt të ndryshme.
Ka njerëz që kanë besue në Jugosllavi.
Ka njerëz që kanë mbrojtë autonominë.
Ka njerëz që kanë kërkue Republikën.
Ka njerëz që kanë ndërrue mendim.
Ka njerëz që mund të kenë gabue.
Ka akuza që mund të jenë të vërteta.
Ka edhe akuza që mund të rezultojnë të pavërteta.
Prandaj standardi duhet me qenë vetëm një:
DOKUMENTI.
E unë, si njëri prej bashkëorganizatorëve të 11–26 Marsit 1981, sot nuk kërkoj që ata që ishin kundër nesh të futen në burg vetëm pse mendonin ndryshe.
Përkundrazi.
Kjo asht edhe fitorja jonë:
na fituem të drejtën me folë.
Na fituem një Kosovë ku njeriu nuk duhet dënue pse ka mendim tjetër.
Por kjo liri nuk do të thotë harresë.
Asht e drejta jonë me thanë:
kush ishte kush.
Me emën e mbiemën.
Por me fakt.
Me dosje.
Me dokument.
Se PRANVERA 1981 nuk ulet në fund të odës.
Ajo rrin në krye.
E krejt të tjerët le të dalin përballë saj me atë që kanë thanë, kanë shkrue dhe kanë ba.
Mentaliteti i vjetër nuk rrëzohet me një rrenë të re.
RRËZOHET ME TË VËRTETËN.
Haaaaahahaaaa!
HAPENI DEBATIN!
HAPNI DOSJET!
QITNI DOKUMENTET NË TAVOLINË!
Se kur hyn dokumenti në odë:
mjegulla ikën,
propaganda hesht,
e historia nis me folë vetë.
PO GËRRITHEN, BRE VËLLAZËN E MOTRA!
Po gërrithen ish-pushtetarë, ish-nëpunës, ish-analistë e njerëz që kanë jetue e punue nën hijen e asaj Krahine Socialiste Autonome të Kosovës brenda Serbisë e Jugosllavisë.
E tash, mbas 45 vjetësh, po ia nxjerrin njani-tjetrit sytë në publik!
Aiiii breee!
Veton Surroi i thotë Baton Haxhiut:
ke pasë kontakte e rol në takimet me Zoran Stijovićin, me Jovica Stanišićin, me Mahmut Bakallin, në Prishtinë e Brezovicë.
Batoni e ka versionin e vet.
Jeta Xharra pyet:
a ndodhën këto takime kur Batoni ishte në “Koha Ditore”?
E tash oda po merr zjarr! (Kosova Ime)
Po unë po e shoh krejt këtë prej një vendi tjetër:
PREJ PRANVERËS 1981.
Se na atëherë ishim në rrugë.
Na kërkojshim të drejta.
Na kërkojshim Kosovën Republikë.
Na na thirrshin nacionalista.
Na na arrestuen.
Na na burgosën.
Na na përsekutuen.
E sot, more burra, po i shohim ata që për dekada u sillshin rreth pushtetit, institucioneve, mediave e qarqeve politike, tue u përplasë mes veti.
Haaaaa!
E qitu unë them:
GËRRITHUNI SA TË DONI!
Po çdo herë që del një fakt:
QITENI NË TAVOLINË!
Çdo herë që del një dokument:
HAPENI!
Çdo herë që përmendet një emën:
SQAROJENI!
Se Rugova e ka nji fjalë:
“Kur dy qenë kapen për ashtin, bari e sheh kush e ka dhambin ma të fortë.”
Haaaaahahaaaa!
Po kjo odë nuk ka veç Vetonin e Batonin.
Ku janë:
Azem Vllasi?
Shkëlzen Maliqi?
Isa Mustafa?
Abdullah Prapashtica?
E kur përmendet Shqipëria e rrjetet politike e mediatike atje:
ku hyn Edi Rama?
ku hyn Baton Haxhiu?
ku hyn Shkëlzen Maliqi?
Po jo me i shpallë fajtorë pse heshtin.
Heshtja nuk asht provë.
Po heshtja, kur oda kallët, të jep të drejtë me pyetë:
A po prisni me pa kush del i djegun prej oxhakut?
Haaaaa!
E për SOROS-in, Open Society-n, rrjetet mediatike e politike, le të flitet me dokumente për lidhjet publike, financimet, projektet dhe ndikimin e deklaruem — por mos t’i përziejmë automatikisht me shërbime sekrete pa prova.
Se edhe këtu vlen fjala e malësisë:
“Mos e qit pushkën pa e pa shenjin, se jehona kthehet n’kullë.”
Po për Baton Haxhiun tash kemi diçka konkrete për me pyetë:
çfarë roli pati ai në ato kontakte?
kush i kërkoi?
kush i autorizoi?
çka u bisedue?
çka thotë transkripti i Hagës?
Se procesverbali i Hagës e vendos Haxhiun në bisedime ku ishte edhe Stanišići.
Kjo nuk e shpall automatikisht agjent.
Po as nuk asht punë për me e mbulue me:
“hajt se s’ka gja”.
KA GJA.
Ka pyetje.
Ka histori.
Ka dokumente.
E duhet me u sqarue.
Haaaaa!
E tash unë, si mozaicist, po i mbledhi copat:
një gur prej Vetonit,
një prej Batonit,
një prej Hagës,
një prej “Zërit”,
një prej Nuhi Ismailit,
një prej Gani Mehmetajt,
një prej dëshmitarëve,
një prej arkivave.
E gur pas guri, more burra:
figura del vetë.
Po përballë krejt kësaj kompanie asht një gur që s’çahet lehtë:
PRANVERA 1981.
Na që u burgosëm.
Na që u dënuem.
Na që na deshën të zhdukun.
Na që e humbëm rininë në burgje.
E sot jemi këtu!
NUK NA ZHDUKËN.
Përkundrazi:
na jemi dëshmitarë të gjallë.
E tash ua themi:
mos na shitni ma mjegull jugosllave me ambalazh modern!
Nëse keni qenë në anën e sistemit — tregojeni.
Nëse keni ndërrue mendim — tregojeni.
Nëse keni pasë kontakte — sqarojini.
Nëse keni akuza — provojini.
Nëse s’keni prova — mos shpifni.
Se PRANVERA 1981 nuk ka nevojë me trillue për me ju ba ballë.
Ajo e ka burgun.
E ka kërbaçin.
E ka gjakun.
E ka dëshmitarin.
E ka historinë.
Haaaaahahaaaa!
PO GËRRITHEN BRE!
E na rrimë përballë e themi:
HAPNI DOSJET!
QITNI DOKUMENTET!
LE TË FLASË HISTORIA!
Se kur hyn e vërteta n’odë:
hujt e gardhit bien vetë.
EPILOG – KJO ASHT PJESA QË DUHET ME U HETUE DERI NË FUND
Haaaaa, more burra!
E qitu po vijmë te nji temë edhe ma e randë se gërrithjet e Vetonit me Batonin.
Se pushtuesi nuk të lufton veç me burg.
Nuk të lufton veç me kërbaç.
Nuk të lufton veç me pushkë.
Nganjiherë të lufton tue të ngatërrue identitetin, tue të futë në përçarje e tue ta përdorë edhe fenë si vegël politike.
Kjo nuk asht shpikje e sotme.
Qysh në memorandumin e Vaso Çubrilovićit të vitit 1937, flitej për përdorimin e klerit, propagandës fetare e fanatizmit si mjete për me i shty shqiptarët drejt shpërnguljes.
Aiii breee!
E tash, në dokumente që po hetohen në Kosovën e vitit 2026, del një tjetër pretendim i randë:
një plan i shkruem në serbisht, i qujtun “Top Secret 2”, ku flitet për ndërtim xhamish në vende të dukshme, për shtim të tyre nëpër fshatra dhe për krijimin e imazhit të një Kosove të radikalizueme.
Nëse ky dokument asht autentik e nëse plani ka veprue realisht:
atëherë kemi të bajmë me nji skemë të rrezikshme të luftës hibride kundër identitetit shqiptar.
Po qitu duhet me qenë të drejtë:
myslimani i zakonshëm shqiptar nuk asht armiku.
Ai ka hallet e veta.
Familjen.
Bukën.
Punën.
Besimin e vet.
Problemi nuk asht feja.
Problemi asht kur feja përdoret si vegël prej shërbimeve, politikës a parave të huaja për me përça shqiptarët, me i largue prej kulturës së vet e me i paraqitë para botës si popull ekstremist.
E kjo asht krejt tjetër send!
Se shqiptari ka jetue me:
mysliman,
katolik,
ortodoks,
bektashi,
ateist,
e prapë ka qenë shqiptar.
Prandaj kush mundohet me ia ngushtue shqiptarin identitetin vetëm në nji fe, ai po ia pret gjysmën e historisë.
Haaaaa!
E qitu unë po them:
HAPNI DOSJET EDHE PËR KËTË!
Kush i financoi objektet fetare?
Prej cilave shtete?
Prej cilave fondacione?
Kush i ndërtoi?
Kush i autorizoi?
Kush përfitoi?
A ka pasë financim serb të fshehtë?
A ka pasë financim prej vendeve të Lindjes së Mesme?
A ka pasë ndërmjetës vendas?
A ka pasë plan për radikalizim?
Qitni faturat!
Qitni lejet!
Qitni transferet bankare!
Qitni emnat!
Se pa këto, numri “910” mbetet numër që duhet verifikue.
Po nëse del dokumenti, atëherë historia ndryshon.
E Rugova e ka nji fjalë:
“Mos e mallko lumin pa e pa kush ia ka turbullue ujin përpjetë.”
Haaaaa!
Pra mos ia lëshoni fajin myslimanit shqiptar.
Kqyrni:
kush ia ka pru paranë,
kush ia ka dhanë planin,
kush e ka shty propagandën,
e kush ka përfitue prej përçarjes.
Se PRANVERA 1981 ishte pikërisht e kundërta e kësaj:
ajo na bashkoi si shqiptarë.
Nuk na pyeti:
në cilën xhami shkon,
në cilën kishë lutesh,
apo a lutesh fare.
Na pyeti vetëm:
A JE PËR LIRI?
E qitu asht dallimi!
Ata që deshën me na nda me fe, krahinë, ideologji e parti —
na përballë e kemi:
IDENTITETIN SHQIPTAR.
Jo kundër Islamit.
Jo kundër Krishterimit.
Po kundër radikalizmit, manipulimit dhe përdorimit të fesë si armë politike.
E nëse dokumentet e vitit 2026 provojnë se dikush ka pasë plan me e paraqitë Kosovën si “Kandahar” për interesa të Serbisë —
atëherë kjo duhet me u hetue deri te emni i fundit dhe deri te euroja e fundit.
Se shqiptarit mund t’ia ndërrosh partinë.
Mund t’ia ndërrosh qeverinë.
Po mos ia prek identitetin kombëtar me laboratorë të huaj.
Haaaaahahaaaa!
PRANVERA 1981 E KA THANË NJËHERË:
KOSOVA ASHT E SHQIPTARËVE.
E sot duhet me thanë:
BESIMI ASHT PRIVAT.
SHQIPTARIA ASHT E PËRBASHKËT.
RADIKALIZMI NUK NA DUHET.
DOSJET DUHEN HAPË!
Sak Muji ’26
***
Po ashtu, memorandumi i Vaso Çubrilovićit i vitit 1937 është real dhe dokumenton një politikë të egër për dëbimin e shqiptarëve. Ai madje fliste për manipulimin e ndjenjës fetare të shqiptarëve si instrument për emigrim dhe dobësim kombëtar. Kjo është e dokumentuar historikisht.
***
Sak Muji ’26
Mozaicist dhe bashkëorganizator i Pranverës Studentore, 11–26 Mars 1981
Sak Muji ’26
Mozaicist, publicist dhe bashkëorganizator i Pranverës Studentore, 11–26 Mars 1981
