Luan – Asllan Dibrani, Durrës, më 9 nëntor 2026
Historia e popullit hebre është një ndër dëshmitë më të fuqishme të qëndresës, sakrificës dhe ringritjes njerëzore. Për shekuj me radhë, hebrenjtë përjetuan përndjekje, dëbime dhe diskriminim, ndërsa tragjedia më e rëndë ishte Holokausti, gjatë të cilit nazistët dhe bashkëpunëtorët e tyre vranë rreth gjashtë milionë hebrenj.
Megjithatë, ky popull arriti të ruajë identitetin, kulturën dhe traditat e tij.
Më 14 maj 1948, David Ben-Gurion shpalli krijimin e shtetit të Izraelit, të cilin presidenti amerikan Harry Truman e njohu po atë ditë. Krijimi i shtetit u shoqërua edhe me luftën e vitit 1948 dhe zhvendosjen masive të palestinezëve, pasoja që vazhdojnë të ndikojnë rajonin.
Hebrenjtë në Amerikë: Një komunitet i vogël me kontribut të madh
Sipas vlerësimeve të vitit 2023, në Shtetet e Bashkuara të Amerikës jetonin rreth 7,46 milionë hebrenj, pak më shumë se 2 për qind e popullsisë amerikane.
Por kontributi i këtij komuniteti në shkencë, arsim, mjekësi, ekonomi, drejtësi, letërsi dhe kinematografi është historikisht i rëndësishëm.
Studimet ofrojnë disa të dhëna domethënëse:
- 65% me diplomë universitare: Sipas Pew Research Center, në studimin e publikuar më 19 shkurt 2026, 65 për qind e amerikanëve që identifikohen me fenë hebraike kanë diplomë universitare, kundrejt 35 për qind të të gjithë të rriturve amerikanë.
- 50% e 200 intelektualëve të shquar: Sociologët Seymour Martin Lipset dhe Earl Raab raportuan se hebrenjtë përbënin gjysmën e një grupi historik prej 200 intelektualësh të njohur amerikanë gjatë dekadave të shekullit XX.
- 20% e profesorëve në universitetet kryesore: Një tjetër vlerësim historik i të njëjtëve studiues.
- 40% e partnerëve në firma të mëdha juridike: Shifër historike për firma të përzgjedhura në Nju-Jork dhe Uashington.
- 26% në media: Përfaqësimi historik në një grup gazetarësh, redaktorësh dhe drejtuesish të mediave të mëdha amerikane.
- 59% në kinematografi: Pjesëmarrja e hebrenjve ndër regjisorët, skenaristët dhe producentët e përfshirë në një studim të 50 filmave amerikanë me të ardhurat më të larta gjatë viteve 1965–1982.
Këto përqindje historike nuk përfaqësojnë gjendjen e të gjithë sektorëve amerikanë në vitin 2026. Megjithatë, ato dokumentojnë kontributin e rëndësishëm të komunitetit hebre në jetën intelektuale dhe profesionale amerikane.
Çmimi Nobel: Një përfaqësim i jashtëzakonshëm në shkencën botërore
Një ndër treguesit më domethënës të arritjeve intelektuale është Çmimi Nobel.
Sipas regjistrave të pavarur biografikë, rreth 22 për qind e laureatëve individualë të Çmimit Nobel gjatë historisë së tij kanë qenë hebrenj ose persona me prejardhje të pjesshme hebraike.
Kjo është veçanërisht domethënëse kur popullsia hebraike përbën sot vetëm rreth 0,2 për qind të popullsisë botërore.
Përfaqësimi historik sipas fushave, në klasifikimin e JINFO, është afërsisht:
- Ekonomi: 40 për qind.
- Mjekësi: 26 për qind.
- Fizikë: 25 për qind.
- Kimi: 19 për qind.
- Letërsi: 14 për qind.
Rreth 36 për qind e laureatëve amerikanë Nobel janë klasifikuar si hebrenj ose me prejardhje pjesërisht hebraike.
Këto statistika nuk janë klasifikime zyrtare etnike të Fondacionit Nobel, por përmbledhje të pavarura biografike.
Ato dëshmojnë një kontribut të madh historik në kërkimet shkencore, mjekësi, fizikë, ekonomi dhe mendimin modern.
Nga Hollywood-i te industria teknologjike
Sipërmarrësit me prejardhje hebraike luajtën rol themelor në krijimin e Hollywood-it modern. Carl Laemmle, Adolph Zukor, Louis B. Mayer dhe vëllezërit Warner janë ndër emrat që ndihmuan ndërtimin e industrisë amerikane të filmit.
Edhe shkencëtarë me prejardhje hebraike, si Albert Einstein, kanë lënë gjurmë të pashlyeshme në zhvillimin e shkencës botërore.
Ndërkohë, Izraeli është zhvilluar në një qendër të rëndësishme ndërkombëtare të teknologjisë.
Sipas raportit zyrtar të Autoritetit të Inovacionit të Izraelit, publikuar më 31 maj 2026:
- 85 miliardë dollarë ishin eksportet e teknologjisë së lartë në vitin 2025.
- 58% e eksporteve izraelite vinin nga sektori i teknologjisë së lartë.
- Rreth 400.000 njerëz punonin në këtë industri.
- 775 kompani të reja teknologjike u themeluan gjatë vitit 2025.
- Afro 15 miliardë dollarë kapital u siguruan nga kompanitë teknologjike gjatë atij viti.
Inteligjenca artificiale, siguria kibernetike, elektronika, mjekësia moderne dhe teknologjitë e mbrojtjes janë ndër fushat kryesore të zhvillimit.
Këto janë arritje të ekonomisë izraelite në tërësi, ku kontribuojnë qytetarë të komuniteteve të ndryshme.
Amerika dhe Izraeli: Një aleancë strategjike e fuqishme
Lidhjet ndërmjet Shteteve të Bashkuara të Amerikës dhe Izraelit janë të thella, historike, politike, ekonomike dhe ushtarake.
Marrëveshja amerikano-izraelite për periudhën 2019–2028 parashikon 38 miliardë dollarë mbështetje ushtarake dhe për mbrojtjen raketore gjatë dhjetë viteve, në varësi të miratimeve buxhetore amerikane.
Bashkëpunimi përfshin mbrojtjen raketore, inteligjencën, sigurinë rajonale dhe zhvillimin teknologjik.
Por aleanca mbështetet në vendimmarrjen e dy shteteve të pavarura dhe në interesa strategjike, jo në një identitet të përbashkët shtetëror. Komuniteti hebre amerikan është shumëllojshëm dhe nuk ka një qëndrim të vetëm për të gjitha politikat e Izraelit.
Shqiptarët dhe hebrenjtë: Një faqe krenarie njerëzore
Në këtë histori të madhe, edhe shqiptarët kanë vendin e tyre të nderit.
Gjatë Holokaustit, familje shqiptare strehuan dhe shpëtuan hebrenj nga përndjekja naziste, duke dëshmuar humanizëm, guxim dhe solidaritet.
Kjo trashëgimi përbën një urë të rëndësishme kujtese dhe miqësie ndërmjet shqiptarëve dhe hebrenjve.
Përfundim: Fuqia e një populli që investon në dije
Nga përndjekjet historike dhe tragjedia e Holokaustit, te krijimi i Izraelit dhe arritjet intelektuale të komunitetit hebre në Amerikë, kemi një histori që meriton studim dhe respekt.
Statistikat e arsimit, shkencës, Çmimit Nobel, biznesit dhe teknologjisë tregojnë se sa i rëndësishëm mund të jetë kontributi i një komuniteti relativisht të vogël në zhvillimin botëror.
Këto arritje nuk përcaktohen nga epërsia e lindur e një populli, por duhen kuptuar përmes historisë, arsimit, institucioneve, mundësive dhe punës së shumë brezave.
Mesazhi për shqiptarët dhe për çdo popull është i qartë:
Një komb që investon në shkollë, universitet, shkencë, teknologji dhe kulturë, ndërton themelet e një të ardhmeje më të sigurt dhe më të zhvilluar.
Dija është pasuri që nuk shteron. Kultura ruan identitetin, ndërsa shkenca dhe krijimtaria hapin rrugë të reja për njerëzimin.
