Prevallë pamje e Carmen, turistja spanjolle që po pastronte Prevallën, u takua rastësisht me një qytetar shqiptar të Kosovës që, me nismën e vet, po kryente të njëjtin veprim fisnik. Dy të panjohur, të bashkuar nga dashuria për natyrën.
Foto-ilustrim: Luan – Asllan Dibrani
Luan Dibrani, Prevallë
Natyra nuk njeh të huaj: Carmen, turistja spanjolle që pastroi Prevallën dhe na dha një mësim qytetarie
Nëntitulli:
Mes ujërave të kristalta, luleve dhe pyjeve të Sharrit, një turiste e huaj mbrojti natyrën tonë nga mbeturinat që ne vetë i lamë pas.
Një takim i rastësishëm me një grua pa bujë dhe pa pretendime, e cila po mblidhte mbeturinat e lëna nga vizitorët e papërgjegjshëm, u shndërrua në një mësim të madh qytetarie, ndërgjegjeje dhe dashurie për natyrën.
Në jetë ndodhin takime që nuk planifikohen, por që mbeten gjatë në kujtesë. Një takim të tillë e përjetova këto ditë në Prevallë, në këtë perlë të natyrës shqiptare, ku majat e maleve, pyjet e dendura, freskia e ajrit dhe përrenjtë me ujë të kristaltë krijojnë një pamje që të qetëson shpirtin.
Teksa po shijoja bukuritë e këtij vendi, vëmendjen ma tërhoqi një grua që ecte nëpër fusha dhe mblidhte mbeturinat e hedhura nga njerëz të papërgjegjshëm. Ajo përkulej herë pas here, merrte shishe, kanaçe, qese plastike dhe mbetje të tjera, duke i larguar nga gjelbërimi.
Nuk ishte punonjëse e pastrimit. Nuk ishte përfaqësuese e ndonjë institucioni dhe askush nuk e kishte ngarkuar me atë detyrë. Ishte një turiste nga Spanja, e quajtur Carmen, e cila kishte ardhur për ta vizituar dhe shijuar Prevallën.
Ky veprim i saj, i heshtur por jashtëzakonisht njerëzor, më la mbresa të thella dhe më frymëzoi t’ia kushtoj këtë artikull.
Një emër i vetëm, por një personalitet i madh
Carmen nuk kërkoi vëmendje, publicitet apo lavdërime. Madje, nga modestia, nuk pranoi të ma tregonte as mbiemrin. Ajo dëshironte të përmendej vetëm me emrin e saj, sepse, siç më tha, nuk donte që ky veprim të ushqente egon personale.
Sipas saj, artikulli do të ishte po aq, madje edhe më kuptimplotë pa mbiemrin, sepse kështu dëshmohet se veprimi ishte bërë vetëm nga dashuria, admirimi dhe respekti për natyrën.
Në një kohë kur shumë njerëz vrapojnë pas famës edhe për veprimet më të vogla, Carmen zgjodhi të mbetej vetëm një emër. Por pikërisht modestia e saj e ngre edhe më lart personalitetin dhe vlerën e veprës së saj.
Ajo nuk kërkoi që ta shihte askush. Nuk mbajti fjalime dhe nuk bëri fotografi për t’u lavdëruar. Ajo vetëm u përkul dhe mblodhi atë që të tjerët, pa turp e pa ndërgjegje, e kishin hedhur në tokë.
Ndonjëherë një veprim i heshtur flet më fuqishëm se një mijë fjalë.
“Natyra nuk njeh të huaj”
Kur e pyeta se çfarë e shtyu, si turiste e huaj, të kujdesej për natyrën e Prevallës, ajo më dha një përgjigje që meriton të shkruhet me shkronja të mëdha:
“Natyra nuk njeh të huaj. Të gjithë jemi pjesë e saj. Unë kujdesem për natyrën ashtu siç kujdeset ajo për mua. Kjo është më e pakta që mund të bëj për të. Më dhemb kur e shoh në gjendje të keqe.”
Kjo fjali është zemra e këtij rrëfimi.
Në të vërtetë, natyra nuk pyet nga cili shtet vijmë, cilën gjuhë flasim apo cilit komb i përkasim. Ajo na dhuron të gjithëve ajër, ujë, freski, qetësi dhe jetë. Para saj nuk ka vendas dhe të huaj; ka vetëm njerëz që e duan dhe e mbrojnë, si dhe njerëz që e shfrytëzojnë dhe e dëmtojnë.
Carmen, një vizitore nga Spanja, u soll ndaj Prevallës sikur ajo të ishte oborri i shtëpisë së saj. Ndërkohë, disa prej nesh që e quajmë këtë tokë tonën, vazhdojmë t’i hedhim mbeturinat në fusha, në pyje, pranë lumenjve dhe përgjatë shtigjeve.
Ky kontrast duhet të na zgjojë ndërgjegjen dhe, njëkohësisht, të na turpërojë.
Dy njerëz që u njohën rrugës për te kontejneri
Gjatë pastrimit, Carmen takoi edhe një qytetar shqiptar që po bënte të njëjtën gjë. Fillimisht mendova se ai po e ndihmonte atë, por Carmen ma sqaroi se nuk njiheshin më parë.
Edhe ai, me nismën e vet, po mblidhte mbeturinat e hedhura në natyrë. Ata u takuan rastësisht, ndërsa secili po i dërgonte mbetjet drejt kontejnerit.
Carmen nuk ia dinte emrin. Ajo dinte vetëm se ai jetonte jashtë vendit prej rreth 40 vjetësh, me gjasë në Zvicër, dhe se po qëndronte për disa net në shtëpizat ngjyrë kafe pranë rrugës në Prevallë.
“Një mënyrë e çuditshme për t’u njohur me njerëzit”, tha ajo me humor.
Por unë do të shtoja: ishte një mënyrë e bukur për t’u takuar dy njerëz me ndërgjegje të njëjtë. Ata nuk i bashkoi një festë apo interes personal; i bashkoi kujdesi për natyrën.
Bukuria e Prevallës flet vetë
Fotografitë e realizuara nga Carmen janë një dëshmi e fuqishme e asaj që Prevalla na ofron: pyje të dendura, shtigje të mbuluara nga gjelbërimi, shkëmbinj të veshur me myshk, lule të rralla dhe ujëra të kristalta që rrjedhin mes gurëve.
Pamje Parkut nacional i Sharrit nga Uji i kristaltë, lulet shumëngjyrëshe, rrezet e diellit, pyjet e gjelbra dhe freskia malore dëshmojnë pasurinë e rrallë të Parkut Nacional të Sharrit.
Ilustrimin e realizoi autori: Luan – Asllan Dibrani
Carmen e përshkruan Prevallën me një admirim të veçantë:
“Prevalla ka peizazhe natyrore mbresëlënëse, pyje jashtëzakonisht të dendura, gryka të mëdha dhe lumenj të mrekullueshëm, nëpër të cilët rrjedh ujë i kristaltë.”
Ajo beson se natyra është përgjegjësi e secilit që hyn në të, pavarësisht arsyes së vizitës. Duhet ta mbrojmë për mjedisin, për veten dhe për të drejtën e brezave të ardhshëm që ta përjetojnë të njëjtën bukuri.
Mesazhi i saj është i qartë:
“Duhet ta lëmë natyrën në gjendje edhe më të mirë sesa e gjetëm kur hymë në të.”
Çfarë mësimi i fuqishëm! Të mos kënaqemi vetëm duke mos e ndotur, por të japim secili një kontribut që ajo të mbetet edhe më e pastër.
Një pamje që akuzon papërgjegjësinë tonë
Përballë bukurisë së pyjeve, luleve dhe ujërave të Prevallës qëndron edhe një pamje e rëndë: kontejnerë të tejmbushur dhe grumbuj mbeturinash të shpërndara përreth tyre.
Kjo pamje nuk e dëmton vetëm peizazhin. Ajo akuzon mungesën e ndërgjegjes së disa qytetarëve dhe neglizhencën e institucioneve përgjegjëse.
Prevalla sot dhe si duhet të jetë: nga grumbujt e mbeturinave te një hapësirë e pastër, e rregulluar dhe dinjitoze.
Është e pafalshme që një pasuri e tillë natyrore të trajtohet si deponi. Vizitori që sjell ushqime, shishe, kanaçe dhe ambalazhe, duhet të jetë i aftë t’i marrë ato me vete ose t’i hedhë në vendin e caktuar. Askush nuk ka të drejtë ta shndërrojë pronën e përbashkët në koshin e vet personal.
Nëse e shndërrojmë natyrën në mbeturinë, në të vërtetë po e varfërojmë dhe po e helmojmë jetën tonë. Po ndotim ujin që pimë, ajrin që thithim dhe tokën që ua lëmë fëmijëve tanë.
Edhe autoritetet komunale duhet ta shtojnë urgjentisht angazhimin: të sigurojnë kontejnerë të mjaftueshëm, zbrazje të rregullt, tabela ndërgjegjësuese, mbikëqyrje dhe gjoba për ndotësit. Mbrojtja e Prevallës nuk mund t’u lihet vetëm ndërgjegjes dhe vullnetit të disa individëve.
Mbeturinat sjellin edhe rrezikun e zjarrit
Carmen tërhoqi vëmendjen edhe për një rrezik tjetër serioz: zjarret.
Kanaçet, xhamat dhe shishet e hedhura në bar e në pyll mund të nxehen nën rrezet e forta të diellit dhe të shtojnë rrezikun e zjarrit. Po ashtu, disa vizitorë ndezin zjarre në vende të papërshtatshme, pa marrë masa sigurie dhe pa menduar për pasojat.
Një shkëndijë e vetme mund të shkatërrojë brenda pak orësh atë që natyrës i janë dashur dhjetëra apo qindra vjet për ta krijuar.
Për këtë arsye duhet të përcaktohen dhe rregullohen hapësira të posaçme për ndezjen e zjarrit, të pajisura me masa mbrojtëse, në mënyrë që flakët të mos përhapen në pyje. Jashtë këtyre zonave, ndezja e zjarrit duhet të ndalohet dhe të ndëshkohet rreptësisht.
Prevalla nuk guxon të mbetet në mëshirën e pakujdesisë.
Turistja që na mbajti një pasqyrë përpara
Carmen nuk erdhi në Prevallë për të na kritikuar. Ajo erdhi për ta admiruar natyrën. Por, me veprimin e saj, ajo na vendosi përpara një pasqyre.
Në njërën anë qëndron turistja e huaj, e cila përkulet dhe pastron tokën tonë. Në anën tjetër qëndrojnë ata që vijnë, hanë, pinë, argëtohen dhe mbetjet i hedhin aty ku u teket.
Cila prej këtyre dy pamjeve na përfaqëson?
Nuk mjafton të themi se e duam Prevallën, Kosovën dhe atdheun. Dashuria për vendin dëshmohet edhe duke mos hedhur një shishe në tokë, duke mos lënë një qese plastike në pyll dhe duke mos ndezur zjarr aty ku mund të digjet një mal i tërë.
Patriotizmi nuk është vetëm fjalë. Është edhe kulturë, përgjegjësi dhe kujdes për çdo pëllëmbë të tokës sonë.
Mirënjohje për Carmen, zërin e ndërgjegjes në Prevallë
Ky artikull është një falënderim publik për Carmen, turisten modeste spanjolle, e cila me një veprim të thjeshtë dha një mësim të madh.
Ajo nuk na tregoi mbiemrin, por na tregoi karakterin. Nuk kërkoi lavdi, por na la një mesazh. Nuk ishte në vendin e saj, por u kujdes për Prevallën si për shtëpinë e vet.
Emri i saj i vetëm mjafton, sepse tashmë përfaqëson diçka shumë më të madhe se një identitet personal: përfaqëson ndërgjegjen qytetare, dashurinë pa kufij për natyrën dhe përgjegjësinë ndaj brezave që do të vijnë.
Le të na shërbejë shembulli i saj si thirrje:
Mos e lini mbeturinën pas jush. Merreni me vete. Mos e ndizni zjarrin aty ku rrezikohet pylli. Mos prisni gjithmonë që dikush tjetër ta pastrojë atë që ju e keni ndotur.
Prevalla nuk ka nevojë vetëm për admirues. Ajo ka nevojë për mbrojtës.
Sepse natyra nuk njeh të huaj. Ajo njeh vetëm njerëz që e duan dhe njerëz që e dëmtojnë.
Dhe, në fund, zgjedhja është e secilit prej nesh: në cilën anë dëshirojmë të qëndrojmë?
