Koha kur u nënshkrue Marrëveshja e Kumanovës…
Nga Isuf Bajraktari
Basara, Kosova dhe një histori që nuk kthehet më në vitin 1999
Ka të vërteta që marrin peshë tjetër kur shqiptohen nga brenda shoqërisë që për dekada është përpjekur t’i mohojë.
Kur shkrimtari serb Svetisllav Basara thotë se gjurmët e fundit të shtetësisë serbe në Kosovë u fshinë me Marrëveshjen e Kumanovës më 1999, ai nuk po zbulon një të vërtetë të panjohur për shqiptarët. Ai po prek një të vërtetë që politika serbe, prej më shumë se një çerek shekulli, nuk ka pasur guximin t’ia thotë qytetarit të vet.
Dhe pikërisht këtu fillon pesha politike e deklaratës së tij.
Në qershorin e vitit 1999 nuk përfundoi vetëm një luftë. Përfundoi një epokë e ushtrimit të pushtetit serb mbi Kosovën. Tërheqja e forcave ushtarake dhe policore jugosllave e serbe shënoi fundin e kontrollit efektiv të Beogradit mbi territorin e Kosovës.
Prej atij momenti, problemi i Serbisë nuk ishte më vetëm Kosova.
Problemi ishte pranimi i realitetit të ri.
Në vend që ta përballonte atë, politika serbe ndërtoi një arkitekturë mohimi. Kushtetuta, strukturat paralele, retorika nacionaliste dhe miti politik u përdorën për ta mbajtur gjallë para qytetarit serb përshtypjen se ajo që kishte përfunduar në terren mund të rikthehej një ditë me deklarata politike.
Por historia nuk zhbëhet me propagandë.
Këtu qëndron rëndësia e Basarës. Kritika e tij nuk ndalet te Aleksandar Vuçiqi. Ajo prek një kulturë politike shumë më të vjetër, e cila Kosovën e ka përdorur jo vetëm si çështje territoriale, por edhe si instrument për mobilizimin e nacionalizmit, prodhimin e frikës dhe shmangien e përgjegjësisë për dështimet e vetë Serbisë.
Vuçiqi nuk e krijoi këtë mekanizëm.
Ai e trashëgoi dhe e përsosi.
Para tij e përdorën të tjerë; pas tij mund ta përdorin përsëri të tjerë, për aq kohë sa shoqëria serbe nuk e zhvillon debatin që politika e saj vazhdimisht e shtyn: çfarë ndodhi realisht me Kosovën dhe pse ndodhi?
Pikërisht këtu duhet bërë edhe dallimi ndërmjet dy datave historike.
Viti 1999 dhe viti 2008 nuk janë e njëjta gjë.
Më 1999 përfundoi kontrolli efektiv i Beogradit mbi Kosovën dhe u vendos administrimi ndërkombëtar. Më 17 shkurt 2008, Kosova shpalli pavarësinë e saj.
Dy momente të ndryshme juridikisht dhe politikisht, por pjesë të një procesi historik që Serbia nuk mund ta zhbëjë duke e mohuar.
Prandaj pyetja serioze për Beogradin nuk është më se si mund ta kthejë historinë prapa.
Pyetja është: sa gjatë mund ta mbajë një shoqëri të tërë peng të një historie që nuk pranon ta lexojë deri në fund?
Sepse shtetësia nuk ushtrohet me fjali kushtetuese mbi një territor ku nuk ushtrohet pushteti shtetëror. As sovraniteti nuk prodhohet me slogane, struktura paralele apo fushata diplomatike kundër një realiteti të krijuar prej dekadash.
Dhe këtu qëndron paradoksi i madh serb.
Në vend që energjinë politike ta investojë në ndërtimin e një marrëdhënieje të re me Kosovën dhe në përcaktimin e së ardhmes së vet evropiane, Beogradi vazhdon të shpenzojë kapital politik për të administruar mohimin e së kaluarës.
Por asnjë shtet nuk mund ta ndërtojë pafundësisht të ardhmen mbi atë që pretendon se nuk e ka humbur.
Serbia, herët ose vonë, do të përballet me një zgjedhje shumë më të madhe se çdo zgjedhje parlamentare:
ndërmjet mitit dhe realitetit. Ndërmjet së kaluarës dhe së ardhmes.
Për Kosovën, ndërkaq, sfida është tjetër.
Kosova nuk ka nevojë që shtetësinë e saj ta argumentojë me deklaratat e një shkrimtari serb, as me disponimin e një presidenti apo të një qeverie në Beograd.
Përgjigjja më e fuqishme ndaj mohimit serb nuk është retorika shqiptare.
Është Kosova që funksionon si shtet.
Një Kosovë me institucione të forta, demokraci funksionale, sundim të ligjit, zhvillim ekonomik, marrëdhënie të qëndrueshme me aleatët dhe orientim të palëkundur euroatlantik është argument shumë më i fuqishëm se çdo polemikë me Beogradin.
Sepse shtetet nuk dëshmohen vetëm me historinë e tyre.
Ato dëshmohen me aftësinë për të ndërtuar të ardhmen.
Basara, në fund, vetëm ka shqiptuar nga Beogradi atë që historia e kishte shkruar shumë më herët në terren.
Kumanova e vitit 1999 mbylli epokën e pushtetit serb mbi Kosovën. Pavarësia e vitit 2008 hapi epokën e shtetit të Kosovës.
Ajo që ende nuk ka përfunduar është përballja e Serbisë me pasojat e politikës së vet.
Dhe kjo është ndoshta çështja që Beogradi përpiqet ta shtyjë më gjatë se të gjitha të tjerat.
Sepse beteja e vërtetë e Serbisë për Kosovën nuk zhvillohet më në Kosovë.
Ajo zhvillohet brenda vetë Serbisë — ndërmjet mitit që nuk dëshiron të vdesë dhe realitetit që nuk mund të zhbëhet.
