Nga Agim Vuniqi, Vashington
____
Në debatin publik është përsëritur shpesh pretendimi se mosrealizimi i projektit të gazit natyror në Kosovë përbën një gabim gjeopolitik dhe madje një largim të Prishtinës nga partneriteti strategjik me Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Një interpretim i tillë meriton të shqyrtohet me qetësi dhe mbi bazën e fakteve, sepse në çështjet energjetike perceptimet politike shpesh mund të zëvendësojnë analizën objektive.
Fakti i parë që nuk mund të anashkalohet është se Kosova nuk ka qenë kurrë e varur nga gazi rus. Ajo nuk ka importuar gaz nga Rusia, nuk ka pasur rrjet të gazit të lidhur me sistemin rus dhe nuk ka ekzistuar asnjë varësi energjetike nga Moska që do të duhej të zëvendësohej me burime të tjera.
Pikërisht për këtë arsye, krahasimet me vendet e Evropës Qendrore dhe Lindore, të cilat për dekada kanë qenë të lidhura me gazsjellësit rusë dhe që pas agresionit rus kundër Ukrainës po orientohen drejt alternativave të reja, nuk mund të aplikohen mekanikisht edhe në rastin e Kosovës.
Polonia, Gjermania, Çekia, Sllovakia apo shtetet baltike po zëvendësojnë një varësi ekzistuese. Kosova, ndërkaq, nuk ka pasur asnjë varësi të tillë dhe as infrastrukturë të gazit natyror. Për këtë arsye, çështja nuk ka qenë kurrë zgjedhja midis Rusisë dhe Amerikës.
Debati real ka qenë dhe mbetet një tjetër: cili model energjetik është më racional dhe më i favorshëm për Kosovën?
Nëse vendi do të investonte në një sistem të gazit, ai do të duhej të ndërtohej pothuajse nga e para, me kosto të konsiderueshme infrastrukturore. Përballë kësaj alternative, janë paraqitur edhe modele të tjera, përfshirë mundësinë e shfrytëzimit të infrastrukturës rajonale dhe të lidhjes me terminalin e gazit të lëngshëm (LNG) në Vlorë, i cili është pjesë e strategjisë më të gjerë të diversifikimit energjetik në rajon.
Kjo do të nënkuptonte që Kosova të vazhdonte të përfitonte nga gazi amerikan, por përmes një modeli tjetër furnizimi dhe pa qenë e detyruar të ndërtonte menjëherë një rrjet të tërë kombëtar të gazit nga zero.
Në këtë kuptim, është vështirë të argumentohet se kemi të bëjmë me një çështje të natyrës gjeopolitike. Burimi i energjisë mund të mbetet i njëjtë, ndërsa ndryshon vetëm mënyra e transportit dhe e integrimit në tregun rajonal.
Po aq i rëndësishëm është fakti se bashkëpunimi energjetik ndërmjet Kosovës dhe Shteteve të Bashkuara nuk është ndërprerë. Përkundrazi.
Përmes programit të Korporatës së Sfidës së Mijëvjeçarit (MCC), SHBA-ja ka mbështetur një nga investimet më të mëdha energjetike në Kosovë, me fokus në sistemet e avancuara të ruajtjes së energjisë me bateri. Këto investime përfaqësojnë qindra milionë dollarë dhe synojnë të rrisin fleksibilitetin e sistemit energjetik dhe integrimin e burimeve të ripërtëritshme.
Po ashtu, partneriteti Kosovë-SHBA nuk kufizohet në sektorin energjetik. Ai përfshin sigurinë, mbrojtjen dhe bashkëpunimin strategjik afatgjatë. Kosova vazhdon të blejë pajisje ushtarake amerikane, ndërsa SHBA-ja mbetet garantuesi kryesor i sigurisë së saj përmes NATO-s dhe pranisë së KFOR-it.
Prandaj, paraqitja e debatit energjetik si një zgjedhje midis Amerikës dhe Rusisë krijon një kundërvënie artificiale që nuk përputhet me realitetin.
Kjo nuk do të thotë se çdo vendim energjetik duhet të jetë përtej kritikës. Përkundrazi. Projektet energjetike duhet të vlerësohen në bazë të kostos, qëndrueshmërisë ekonomike, ndikimit mjedisor, sigurisë së furnizimit dhe interesit afatgjatë të shtetit.
Në fund, qytetarët kanë të drejtë të informohen saktë dhe pa paragjykime.
Pyetja thelbësore nuk është nëse Kosova po zgjedh Amerikën apo Rusinë, sepse një dilemë e tillë nuk ka ekzistuar kurrë në praktikë.
Pyetja e vërtetë është shumë më e thjeshtë dhe shumë më e rëndësishme:
Cili model energjetik i shërben më mirë interesit afatgjatë të Kosovës, duke ruajtur dhe forcuar partneritetin strategjik me Shtetet e Bashkuara?
Përgjigjja ndaj kësaj pyetjeje kërkon analiza ekonomike dhe strategjike, jo slogane politike. Demokracitë serioze ndërtohen mbi fakte; propaganda, sado e zhurmshme, nuk mund t’i zëvendësojë ato.
