Sak Muji me Albert Rohan etj., në Vjenë të Austrisë
Sak Muji, Zvicër – Rugovë
_____
Vepra që foli për periudhën e mbyllur 1981-1990, për të cilën as sot nuk flasim mjaftueshëm
_____
Ka momente në jetë që nuk i harron kurrë. Njëri prej tyre më ndodhi kur isha me 150 veprat e mia artistike, të ekspozuara para publikut.
Mes 150 punimeve, njëri vizatim e ndali shikimin e të gjithëve.
Ishte vizatimi i tre burrave të kthyer me shpinë, në një qeli të mbyllur.
Pa fytyrë. Pa emër. Vetëm numra. Duart të lidhura pas shpine, mes krevateve të hekurt, nën një dritare të vogël me hekura.
Ambasadori Albert Rohan e mori vizatimin në dorë. E shikoi gjatë. E pa me kujdes çdo detaj.
Pastaj u kthye nga publiku dhe pyeti me zë të lartë:
“Kush e ka bërë këtë punim?”
E çova dorën.
Në atë moment, heshtja u bë më e rëndë se fjalët.
Ambasadori Rohan foli pastaj në seminar, publikisht, para të gjithëve:
“Ky punim tregon më së miri periudhën e mbyllur, 1981-1990, për të cilën as sot nuk flasim.”
Këto fjalë më preken edhe sot, sa herë i kujtoj.
Sepse “Njerëzit numra” nuk është vetëm një vizatim.
Është një dëshmi.
Është periudha kur njeriu nuk thirrej me emër, por me numër.
Kur burgu nuk ishte vetëm mur e hekur, por edhe heshtje.
Kur familjet prisnin pa lajm, pa letër, pa të drejtë të pyesin.
Kur rinia jonë u mbyll në qeli, nëpër gjyqe të montuara, nëpër dhoma ku frika ishte më e madhe se drita.
Unë nuk e kam vizatuar atë punim nga imagjinata.
E kam vizatuar nga kujtesa.
Nga ato që i kam parë, i kam dëgjuar dhe i kam përjetuar. Nga fytyrat pa fytyrë që i kam njohur.
Nga shokët që u kthyen me shpinë nga bota, por kurrë me shpirt të thyer.
Prandaj, kur Ambasadori Rohan e tha atë fjali, u ndjeva i kuptuar. Sepse dikush, për herë të parë para një publiku të madh, tha me zë të lartë atë që ne e kemi mbajtur brenda për vite me radhë.
Ky takim në Ambasadën e Kosovës në Vjenë, Austri, bashkë me Ambasadorin Dr. Sabri Kiqmari dhe mikun Ardim Zefi, nuk ishte vetëm një takim. Ishte një nder. Ishte një moment ku arti im u bë zë për ata që nuk patën zë.
150 veprat e mia janë 150 histori. Por “Njerëzit numra” është historia e të gjithëve ne.
Është kujtesë që nuk duhet të harrohet. Është plagë që nuk duhet të fshihet. Është e vërtetë që duhet të tregohet, sidomos për brezat e rinj, që të mos e përjetojnë më kurrë atë periudhë.
Faleminderit Ambasador Albert Rohan që e pa, e kuptoi dhe e tha.
Faleminderit të gjithëve që e panë këtë vepër jo si vizatim, por si histori.
Sepse ne nuk ishim numra. Ne ishim njerëz.
