Prof. Dr. Sabri Tahiri, Gjilan, 14 Shkurt 2026

Abstrakt: Ky punim analizon vrasjet enigmatike gjatë dhe pas luftës në Kosovë në kontekstin e drejtësisë tranzicionale, rivalitetit politik të brendshëm dhe pretendimeve për ndërhyrje destabilizuese të shërbimeve sekrete serbe.

Duke u nisur nga deklarata publike e Vuk Drashkoviq, sipas së cilës struktura të shërbimit sekret serb kanë kryer vrasje për t’ia atribuar ato Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, punimi trajton raportin e Dick Marty dhe themelimin e Dhomave të Specializuara të Kosovës si pjesë e një procesi kompleks ndërkombëtar dhe vendor.

Analiza synon të kontribuojë në debatin mbi legjitimitetin juridik, përgjegjësinë individuale dhe nevojën për një mekanizëm të brendshëm hetimor për mbylljen e plagëve të pasluftës. Periudha e menjëhershme pas ndërhyrjes së NATO dhe përfundimit të administrimit të drejtpërdrejtë serb në Kosovë u karakterizua nga një vakuum institucional sigurie dhe drejtësie.

Nën administrimin e UNMIK u ndërtuan bazat e institucioneve të reja, por kapacitetet hetimore dhe gjyqësore mbetën të brishta. Në këtë klimë tranzitore ndodhën një sërë vrasjesh që deri më sot mbeten të pandriçuara plotësisht.

Në diskursin publik ato u interpretuan në mënyra të ndryshme: si hakmarrje individuale, si pasojë e rivaliteteve politike, apo si operacione të fshehta destabilizuese. Deklarata e ish-zëvendëskryeministrit serb Vuk Drashkoviq se shërbimet sekrete serbe kanë vrarë shqiptarë lojalë për t’ia faturuar krimet UÇK-së fut në analizë dimensionin e operacioneve të ashtuquajtura “flamuri i rremë”, të njohura në literaturën e sigurisë si mekanizma të manipulimit strategjik për të prodhuar përçarje dhe delegjitimim politik.

Nëse një hipotezë e tillë merret në konsideratë, atëherë vrasjet e pasluftës nuk mund të analizohen vetëm në kuadër të konfliktit të brendshëm shqiptar, por edhe në prizmin e luftës hibride dhe përpjekjeve për të minuar procesin e shtetndërtimit. Në planin politik të brendshëm, rivaliteti ndërmjet Lidhjes Demokratike të Kosovës dhe Partisë Demokratike të Kosovës për pushtetin institucional krijoi një klimë polarizuese që mund të instrumentalizohej lehtësisht nga aktorë të jashtëm.

Megjithatë, lidershipi i kohës – përfshirë Ibrahim Rugova, Fatmir Sejdiu, Isa Mustafa dhe Hashim Thaçi – arriti në momente kyçe të ndërtojë koalicione bashkëqeverisëse, duke relativizuar rrezikun e përçarjes strukturore dhe duke mundësuar shpalljen e pavarësisë së Kosovës në vitin 2008.

Dimensioni juridik i debatit lidhet ngushtë me raportin e Dick Martit për Këshillin e Evropës, i cili përmbante pretendime për krime të rënda, përfshirë trafikim organesh. Ky raport u bë katalizator për themelimin e Dhomave të Specializuara në vitin 2015, pas votimit nga Kuvendi i Kosovës të amendamenteve kushtetuese përkatëse. Argumenti politik që shoqëroi këtë vendim ishte se përballja me drejtësinë ndërkombëtare do të shërbente për të hequr, siç është thënë “retë e zeza” mbi Kosovën, që nënkupton heqjen e çdo dyshim mbi karakterin çlirimtar të luftës së UÇK-së dhe për të mbrojtur legjitimitetin e saj historik.

Me kalimin e kohës, aktakuzat e ngritura nga Prokuroria e Specializuar nuk u fokusuan drejtpërdrejt në narrativën fillestare të trafikimit të organeve në formën siç ishte perceptuar publikisht, por në akuza për krime lufte dhe krime kundër njerëzimit, përfshirë ndalime të paligjshme dhe vrasje të pretenduara gjatë dhe pas luftës. Kjo ka prodhuar debat mbi natyrën dhe shtrirjen e mandatit të gjykatës. Nga njëra anë, juridikisht mandati i saj përfshin çdo krim që bie në kuadër të raportit të Këshillit të Evropës; nga ana tjetër, në planin politik, perceptimi publik shpesh lidhej ngushtë me akuzën e trafikimit të organeve si arsye kryesore e themelimit të saj.

Përdorimi i konceptit të “ndërmarrjes së përbashkët kriminale” në aktakuzat kundër ish-krerëve të UÇK-së ka hapur debat të gjerë teorik dhe juridik. Në doktrinën e së drejtës penale ndërkombëtare ky koncept synon të individualizojë përgjegjësinë brenda një strukture të organizuar, por kritikët argumentojnë se në kontekstin e Kosovës ekziston rreziku i perceptimit të përgjithësimit politik të një lufte çlirimtare që në thelb ishte reagim ndaj represionit shtetëror serb.

Këtu lind tensioni midis drejtësisë tranzicionale si mekanizëm llogaridhënieje dhe ruajtjes së narrativës historike të një lufte për vetëvendosje. Nga pikëpamja metodologjike, analiza e kësaj çështjeje kërkon qasje ndërdisiplinare: studim të burimeve juridike, analizë të dokumenteve ndërkombëtare, krahasim me modele të tjera të drejtësisë tranzicionale dhe shqyrtim kritik të deklaratave politike si ajo e Drashkoviqit.

Asnjë deklaratë politike nuk përbën provë juridike në vetvete, por mund të shërbejë si indicie që kërkon hetim profesional dhe të paanshëm. Në këtë kuadër, argumenti për forcimin e kapaciteteve vendore hetimore fiton peshë.

Një mekanizëm i brendshëm, me standarde ndërkombëtare transparence dhe pavarësie, mund të kontribuojë në ndriçimin e vrasjeve të pasluftës, duke përfshirë çdo pistë të mundshme – qoftë përgjegjësi individuale të ish-pjesëtarëve të UÇK-së, qoftë ndërhyrje destabilizuese të shërbimeve të huaja.

Sovraniteti juridik dhe besimi qytetar në sistemin e drejtësisë janë elemente kyçe për konsolidimin demokratik. Në përfundim, vrasjet e pasluftës në Kosovë përfaqësojnë një plagë të hapur që nuk mund të mbyllet përmes narrativave të njëanshme apo instrumentalizimit politik.

Themelimi i Dhomave të Specializuara ishte rezultat i një konteksti të caktuar ndërkombëtar dhe vendor, ndërsa evoluimi i procesit gjyqësor ka nxitur debat të thellë mbi drejtësinë, legjitimitetin dhe kujtesën historike. Deklaratat për ndërhyrje të shërbimeve sekrete serbe shtojnë nevojën për hetim gjithëpërfshirës dhe profesional.

Vetëm përmes një procesi të bazuar në prova, përgjegjësi individuale dhe transparencë institucionale mund të arrihet pajtimi shoqëror dhe të forcohet shteti i së drejtës në Kosovë.

Një  mekanizëm i brendshëm, me standarde ndërkombëtare transparence dhe pavarësie, mund të kontribuojë në ndriçimin e vrasjeve të pasluftës, duke përfshirë çdo pistë të mundshme – qoftë përgjegjësi individuale të ish-pjesëtarëve të UÇK-së, qoftë ndërhyrje destabilizuese të shërbimeve të huaja.

Sovraniteti juridik dhe besimi qytetar në sistemin e drejtësisë janë elemente kyçe për konsolidimin demokratik.

Në përfundim, vrasjet e pasluftës në Kosovë përfaqësojnë një plagë të hapur që nuk mund të mbyllet përmes narrativave të njëanshme apo instrumentalizimit politik. Themelimi i Dhomave të Specializuara ishte rezultat i një konteksti të caktuar ndërkombëtar dhe vendor, ndërsa evoluimi i procesit gjyqësor ka nxitur debat të thellë mbi drejtësinë, legjitimitetin dhe kujtesën historike.

Deklaratat për ndërhyrje të shërbimeve sekrete serbe shtojnë nevojën për hetim gjithëpërfshirës dhe profesional. Vetëm përmes një procesi të bazuar në prova, përgjegjësi individuale dhe transparencë institucionale mund të arrihet pajtimi shoqëror dhe të forcohet shteti i së drejtës në Kosovë.

Nga Aurel Dasareti

Zgjohu, mos ki frikë! Fuqinë tënde më të madhe e ndjen fillimisht si pafuqi. Shpresa se progresi përmes protestave “paqësore” do ta shtypë mafien që po e shpopullon Shqipërinë është një iluzion ekzistencial.

***

O shqiptarë! Për të ditur (dhe për t`i bindur) hajnat, kriminelët, ryshfetmarrësit, pedofilët, trafikuesit e qenieve njerëzore, bosët e drogës, mercenarët, agjentët sekret të shteteve armiqësore, dobiçët, liderët e ekstremizmit fetar mysliman dhe ortodoks, rrugaçët dhe tradhtarët se çfarë thoni ju në të vërtetë, duhet t’i kushtoni më shumë vëmendje asaj që bëni (veprimeve të juaja) sesa asaj që thoni. Frika ruan vreshtin. As një mijë fjalë nuk janë të ngulitura si gjurmët e një vepre. Fatkeqësisht, rezulton se shumica prej jush nuk jeni tipi për të kaluar nga ideja në veprim. Unë jam i befasuar që kaq shumë njerëz flasin për atë që duhet të bëjnë – në vend që ta bëjnë atë.

Për shembull: T`i tërhiqni zvarrë minjtë e kanalizimeve nga Kuvendi (Parlamenti) nga zyrat e uzurpuara dhe t`i hidhni në koshin e fëlliqësirave.

Guximi është virtyti që mund të stimulojë miliarda ëndrra të pa ëndërruara, mendime të pamenduara, emocione të pandjeshme, njohuri të pa krijuara dhe veprime të pabëra që banojnë brenda çdo qenieje njerëzore.

Duhet të jesh i guximshëm për të kuptuar se je frikacak. Kjo do të thotë se përballja e secilit prej nesh me dobësitë e vetvetes kërkon forcë të madhe karakteri dhe ndershmëri të lartë ndaj vetes; dhe se pranimi i frikës nuk është shenjë dobësie, por një akt guximi që lejon rritjen personale dhe kapërcimin e pengesave,

Një çështje e rëndë penale nuk është çështje private. Kur gjërat nuk shkojnë sipas planit, është e lehtë të kërkosh zgjidhje të lehta. Por gjëja e fundit dhe më e rëndësishme që na duhet është një riorganizim.

Ndryshimet alarmante demografike i referohen kryesisht një kombinimi të një popullsie që po plaket me shpejtësi, rënies së shkallës së lindjeve dhe një përqindjeje më të ulët të njerëzve në moshë pune. Kjo do të thotë që një grup popullsie po zhduket.

“Ndryshimet alarmante demografike” në Shqipëri i referohen një popullsie të tërë që është në fazën përfundimtare të zhdukjes.

***

Në një shtet të qeverisur nga sundimi i ligjit:

akuzat për krime duhet të hetohen dhe të sillen para drejtësisë, dhe i dyshuari ka të drejtë për një gjykim të drejtë. Pavarësisht nga pozicioni i pushtetit, shkeljet e ligjit duhet të kenë pasoja. Problemi lind kur krijohet një perceptim se rrjetet dhe pozicionet ofrojnë përfitime në të cilat njerëzit e zakonshëm nuk kanë qasje.

Frika ruan vreshtin: 

Argumentet për përdorimin e forcës dhe reagimet më të rrepta:

• Efekti pengues: Mbështetësit e dënimeve më të rrepta dhe ndërhyrjes së shpejtë të policisë argumentojnë se kjo ka një efekt të përgjithshëm pengues, domethënë se i pengon të tjerët të kryejnë krime.
• Zgjedhje racionale: Disa teori sugjerojnë që kriminelët veprojnë bazuar në arsye dhe se nëse rreziku i kapjes dhe pasojat (siç është përdorimi i forcës/ndëshkimit) rriten, aktorët racionalë do të zgjedhin të mos kryejnë krim.
• Siguria dhe zbatimi i ligjit: Forca është e nevojshme që policia të jetë në gjendje të zbatojë ligjin, të ndalojë aktet kriminale në vazhdim dhe të mbrojë shoqërinë.
• Reagim i shpejtë: Argumentohet se reagimi ndaj krimeve duhet të jetë i shpejtë në mënyrë që të jetë efektiv.

***

Në një shtet mafioz:

ku kreu i shtetit dhe organet qeverisëse veprojnë si kriminelë, mekanizmat e zakonshëm të mbrojtjes (policia dhe gjyqësori) janë shpesh të njëjtët që kërcënojnë qytetarët. Prandaj, njerëzit (të shtypurit, populli) përdorin metoda alternative të mbijetesës, mbrojtjes dhe pavarësisë ekonomike. Ja strategjitë e zakonshme që njerëzit përdorin për të mbrojtur veten:

1. Rrjetet e sigurisë sociale dhe private

• Kodi i heshtjes: Në shumë kultura kriminale, njerëzit frikohen nga kriminelët prandaj mbrojnë veten duke heshtur për aktet kriminale për të shmangur hakmarrjet nga ata që janë në pushtet.
• Rrjetet lokale: Besimi zhvendoset nga shteti te familja, miqtë dhe lagjet. Njerëzit mbrojnë njëri-tjetrin dhe ndajnë informacion në lidhje me rrezikun.
• Përshtatja psikologjike: Shumë prej tyre mbijetojnë duke u shkëputur shpirtërisht nga politika, duke injoruar qeverinë e korruptuar dhe duke u përqendruar vetëm në mbijetesën e familjes.
• Emigrimi: Të zhvendosesh në një vend (shtet) tjetër është shpesh e vetmja mënyrë efektive për të mbrojtur plotësisht veten nga një shtet mafioz në të cilin kryekriminelët janë kryeministri, presidenti…

Përmbledhje e shkurtër: Në një shtet mafioz, mbijetesa bëhet një çështje private. Njerëzit mbrojnë veten duke i besuar njëri-tjetrit në vend të shtetit, duke zhvendosur vlerat (paratë etj.) jashtë sistemit bankar dhe duke vepruar “nën radar”.

Ndonjëherë çelësi për t’u përmirësuar nuk është ajo që bëni, por ajo që ndaloni së bërë. E bërë është më mirë se e përsosur. Ne jemi përgjegjës jo vetëm për atë që bëjmë, por edhe për atë që nuk bëjmë. Nëse të verbrit e udhëheqin të verbrin, të gjithë do të përfundojnë në hendek.

Ne duhet të luftojmë për atë që e kemi të shtrenjtë, Atdheun.

Natyrisht, çdo qeveri demokratike e çdo vendi sovran ka të drejtë të vendosë në mënyrë të pavarur për çështjet që lidhen me zbatimin e politikës së jashtme, lidhjen e aleancave ndërkombëtare dhe bashkëpunimin me vendet e huaja për çështje të ndryshme ndërkombëtare.

Një tjetër gjë është se bashkëpunimi me vendet mashtruese nuk u ka sjellë kurrë dobi njerëzve të atyre vendeve që planifikojnë të zhvillojnë një bashkëpunim të tillë. Madhësia dhe fuqia e një vendi nuk përcaktohet vetëm nga territori i tij, numri i tankeve, predhave dhe raketave me koka bërthamore. Madhështia e vërtetë e një vendi përcaktohet nga përkushtimi i tij për mirëqenien e qytetarëve të sajë.

***

Shqipëria jonë është pushtuar nga një regjim antishqiptar i përbërë nga një grup banditësh, fundërrinash kriminale më të pista të shoqërisë, sidomos ata/ato bastardë besëqenë që me vota të vjedhura apo të blera janë ulur në Kuvend (Parlament). Pra, ajo që po ndodh tani në shtetin amë Shqipëri nuk më habit aspak, por jam i zemëruar që populli shqiptar ka lejuar që një krijesë e padobishme dhe jashtëzakonisht e rrezikshme për kombin dhe vendin të fitojë kaq shumë pushtet. Dhe, i droguari, me ndihmën e armiqve tradicionalë të shqiptarëve, shpopullon atdheun e gjyshërve të mi; vetëm vitet e fundit kanë ikur më tepër se 1.700.000 të rinj, të cilët zëvendësohen me të huaj nga Afrika, Azia, Lindja e Mesme. Në përgjithësi, ne si komb jemi në kilometrin e fundit të zhdukjes përfundimtare, shfarosjes. Shqipëria me shpejti rrufeje do të pëson ndryshime të mëdha demografike, dhe shqiptarët (ata që mbesin) do të bëhen minoritet në vendin e vet; pasi vendasit do të  zëvendësohen me shpejtësi nga të ardhurit.

Fjalët apo shkarravitjet në letër kanë pak vlerë në krahasim me atë që në të vërtetë arrihet nga rezultati.

Një narko-shtet që, nëpërmjet varfërisë (dhe jo vetëm), i detyron banorët të largohen nga vendi.

Një “shtet mafioz” nënkupton një vend ku qeveria dhe krimi i organizuar janë thellësisht të ndërthurur, duke e bërë në thelb vetë shtetin një ndërmarrje kriminale, të karakterizuar nga kapja e shtetit, korrupsioni, kontrolli i shoqërisë dhe sundimi nga elitat që përdorin rrjetet kriminale për pushtet dhe fitim, siç shihet në narko-shtetin e “piktorit” , Shqipërinë e 13 viteve të fundit. Është një sistem ku ligjet i shërbejnë elitës kriminale, zyrtarët shpesh punojnë me ose janë kriminelë, dhe dhuna policore ruan kontrollin.

Shqipëria nën regjimin kriminel të drogës është bërë një anije që ndodhet shumë më poshtë në det se më parë, por unë nuk bëj pjesë te ata që besojnë se Shqipëria është plotësisht e vdekur, por ne me forcë dhe jo më me fjalë – duhet patjetër ta përmbysim regjimin mafioz antishqiptar për të shpëtuar vendin dhe popullin. Para së gjithash, trojet shqiptare medoemos duhet të drejtohen nga shqiptarë, në rregull?

Burrat shqipfolës të feminizuar janë i vetmi grup në histori që është idealizuar në pafuqi.

A nuk kishte ndonjë patriot më të madh, më të mirë dhe më të drejtë që mund ta rrëzonte kryekriminelin përtokë, ta kapte për zverku dhe ta dërgonte te djalli në ferr, aty ku i takon të jetë, burgim të përjetshëm?!

Asgjë nuk dhemb aq ashpër sa maja e një mendimi të ri.

Mendimi i fortë ka krahë pulëbardhe, as oqeani nuk mund ta ndalojë. Është një mëkat i madh të nënvlerësosh dhe të vrasësh një mendim të bukur dhe konstruktiv. Si mund ta dijë dikush se cili është qëllimi pas fjalimit tënd të përditshëm nëse nuk është i dukshëm?

Ai është tradhtari më i madh dhe krimineli më i rrezikshëm në historinë e Shqipërisë. Kreu i organizatës kriminale, karteleve të drogës. Një kërcënim i madh për vendin dhe Kombin shqiptar. Një djall i tmerrshëm që është mjeshtër në fushën e tij (hajdut, mashtrues, manipulues…). Armiku përfundimtar i shqiptarëve dhe udhëheqësi i fuqive të ndyra në Shqipëri. Një shtypës i kombit tim.

Skllevërit më të lumtur që nuk ngrihen ta përmbysin, por përhapin përçarje mes veti, janë indiferent, simpatizojnë apo e përmbajnë kryekriminelin, janë armiqtë më të betuar të jetës dhe lirisë së tyre.

13.02.2026

______________________________

Disa rreshta (nga Ditari im luftarak: “Dera e pestë e ferrit”… Diku në Evropë (Shkurt 1995):

(…) Ne po luftojmë kundër barbarëve që kanë kryer gjenocid edhe mbi shqiptarët që nga viti 1844.

Forcat barbare po përdorin civilët si mburoja njerëzore.

Armiku ka bombarduar me terror popullsinë civile që nga fillimi i luftës. Ata e bëjnë këtë çdo natë. Dhe me mënyrën se si sulmojnë frontin, me përdorimin e artilerisë dhe duke shembur fshatrat para se të jenë në gjendje t’i marrin ato.

Mes barërave të këqija që rrethonin ndërtesën, një shteg i ngushtë dhe me pluhur gjarpëronte midis murit dhe një gardhi. Hithra thumbuese rriteshin deri në gjoks, dhe lëkundeshin drejt nesh në erë.

Pas ndërtesës, hapësira e ngushtë papritmas u zgjerua në një fushë të shkretë. Ne ecëm përmes një sipërfaqeje të madhe betoni dhe barërash të këqija që rriteshin nëpër çarje. Dielli po shkëlqente dhe një zog po këndonte diku lart në kashtë. Ishte plotësisht bosh, nuk shihej asnjë shpirt.

– Dhe ku po shkojmë?

I mbrojta sytë nga dielli dhe shikova përreth, drejt pemëve që ai kishte përshkruar, dhe pastaj e pashë atë, një spërkatje ngjyre në një peizazh gri, kafe dhe jeshil.

– Atje. E sheh atë?

Ishte një copë pëlhure kuq e zi, si një flamur kombëtar shqiptar, dhe ndërsa u afruam, ajo valëviti drejt nesh sikur të ishte gjallë. Unë tashmë mund ta shihja se çfarë ishte, por ishte ende një tronditje ta shihja. Lotët më mbushën sytë dhe filluan të rrjedhin para se të mund t’i ndaloja. Ishte sikur të shihja një mik të vjetër dhe një makth.

– Çfarë është ajo?

– Kjo është bluza e shokut tim më të mirë, njërit prej vëllezërve të mi në fushëbetejë, që humbi jetën në luftë një muaj më parë kundër armikut tonë të përjetshëm…

Poshtë saj bluza ishte e lidhur me një lopatë të vjetër e të ndryshkur, e cila ishte ngulur në tokën shkëmbore. Në fund të hendekut, u habita nga një lëvizje, ndërsa një tufë flokësh e errët valëvitej në rrym. Në fillim dukej artificiale, pothuajse si jutë e grisur e ashpër dhe me lëkurë si kanavacë e vjetër. Dhe pastaj papritmas pamja e të gjitha kockave të bardha e të thyera, dhe nuk kishte më rrëmujë.

– O Zot, o Zot.

Zëvendësi im- toger, filloi të bërtiste për përforcime, ndërsa unë u ula në gjunjë midis tokës së thatë dhe gurëve dhe i lashë gishtat të rrëshqisnin mbi butësinë e materialit, duke kërkuar ngushëllim.

– Mendoj se është këtu…

E përgatita mitralozin për betejë dhe u dha  urdhër për sulm…

Çdo lot luftëtari që bie, ujit farën e forcës…

• Aurel Dasareti, USA, ekspert i shkencave ushtarake-psikologjike