Kreu Blog Faqe 305

Dy vëllezër, dy çanta shkolle, një flamur – rrëfimi që po e nxjerr Kosovën nga harta e vogël

Drini.us
-
1
Dy vëllezër, dy çanta shkolle, një flamur – rrëfimi që po e nxjerr Kosovën nga harta e vogël
Nga Ramiz TAFILAJ
Houston, Texas SHBA
____
-Nga Prishtina në Orlando. Nga mungesa e fondeve te medaljet e arta. Një histori që nuk duhet të kalohet në heshtje.-
Në një shtëpi modeste në Kosovë, aty ku mbrëmjet shpesh mbyllen me libra të hapur e jo me lodra, rriten dy djem që po ia ndryshojnë fytyrën shpresës shqiptare. Gjini dhe Lumi Rrahmani, dy vëllezër të vegjël në moshë, por gjigantë në dije, janë sot emra që po përmenden në sallat më prestigjioze të garave shkencore botërore.
Kjo nuk është një histori luksi. Nuk është një histori privilegji.
Është një histori sakrifice, mungese, këmbënguljeje dhe besimi të verbër te dija.
Ndërsa shumë fëmijë rriten mes telefonave dhe lojërave, Gjini dhe Lumi u rritën mes formulave, eksperimenteve dhe pyetjeve që nuk kanë përgjigje të thjeshta. Që herët u dallua se këta dy djem nuk ishin të zakonshëm. Ata nuk mësonin për nota, por për të kuptuar botën.
Prindërit e tyre, Xhevdet Rrahmani dhe Linda Jashanica Rrahmani, e panë talentin, por edhe barrën. Sepse ta rrisësh talentin në Kosovë shpesh do të thotë të luftosh vetëm. Me paga modeste, me dyer institucionesh pjesrisht të mbyllura dhe me shpresën se “dikush do ta vërejë”.
Shpesh, netët përfundonin me një pyetje të dhimbshme:
A do të kemi para për udhëtimin e radhës?
Gjini dhe Lumi nuk garojnë për vete. Ata garojnë për Kosovën. Por Kosova, jo gjithmonë, ka qenë pranë tyre.
Ata kanë përfaqësuar vendin tonë në SHBA, Emiratet e Bashkuara Arabe, Itali, Holandë, Egjipt, Malajzi dhe shumë vende të tjera. Në secilin udhëtim, çantat e tyre ishin të lehta me rroba, por të rënda me përgjegjësi: të mos e zhgënjejnë kombin.
Në shkencë, inteligjencë artificiale, biologji, matematikë, kodim dhe gjuhë angleze, ata u kthyen vazhdimisht fitues, duke marrë vende të para dhe medalje të arta, shpesh përballë nxënësve që kishin pas vetes shtete të fuqishme dhe sponsorë të mëdhenj.
Në Orlando, Florida, në Neo Science Olympiad, ndodhi ajo që tashmë është bërë model i heshtur i suksesit shqiptar:
Vendi i Parë në Inteligjencë Artificiale – Medalje e Artë
Biologji “Best of the Best” – Medalje e Artë
Matematikë – Medalje e Bronztë.
Dy djem nga Kosova, një shtet i vogël, pa buxhete të mëdha, pa mbështetje të strukturuar, qëndruan në podium përkrah flamujve më të fuqishëm të botës.
Dhe sërish, pas duartrokitjeve, u kthyen në realitet:
Shpesh, Gjini dhe Lumi janë detyruar t’u drejtohen komuniteteve shqiptare, jo për luks, por për bileta avioni, për tarifa regjistrimi, për një shans tjetër. Shpesh, përgjigjja ka qenë heshtja.
Herë pas here – një ndihmë. Por asnjëherë siguri.
Në një shtet që flet për të ardhmen, këta dy fëmijë po e ndërtojnë atë pa garanci.
Në muajin gusht, Gjini dhe Lumi pritet ta përfaqësojnë sërish Kosovën në Kanada. Ky nuk është thjesht një udhëtim tjetër. Është një provë për ne si shoqëri.
A do t’i lejojmë këta yje të shuhen nga mungesa e mbështetjes?
Apo do të tregojmë se dimë ta mbrojmë dijen tonë?
Thirrje institucioneve, Ministrisë së Arsimit, biznesit dhe mërgatës shqiptare: Mos i lini vetëm.
Një shtet nuk matet me fjalë, por me mënyrën se si i trajton fëmijët e tij më të talentuar.
Gjini dhe Lumi Rrahmani nuk janë vetëm dy emra.
Ata janë pasqyra e asaj çfarë mund të bëhet Kosova nëse investon në dije.
Nëse sot nuk i ndihmojmë, nesër nuk kemi të drejtë të ankohemi pse talenti ikën.
Sepse këta dy djem nuk po kërkojnë mëshirë – po kërkojnë mundësi për ta bërë Kosovën krenare, sërish dhe sërish.

Trepça dhe e ardhmja e pasigurt e Kosovës

Drini.us
-
0
Trepça dhe e ardhmja e pasigurt e Kosovës

Nga: Ian Lynch

Programi Mjedisor i Universitetit të Vermontit, gjenerata e vitit 2012
Shkruar si punim semestral për klasën ENVS 295: Zgjidhja e Konfliktit Mjedisor të Dr. Saleem H. Ali
Kompleksi minerar i Trepçës në Kosovë është një kompleks i braktisur në një shtet në rënie që ka potencial të madh, por deri më tani është injoruar nga investitorë seriozë për një mori arsyesh. Ai ndodhet në pjesën veriore të Kosovës, e cila ka një histori të gjatë tensionesh etnike. Miniera në fakt doli nga prodhimi si rezultat i luftës civile të vitit 1999 dhe është përfolur se është pjesë e arsyes së konfliktit në radhë të parë. Disa besojnë se qeveria serbe nuk donte t’i jepte autonomi Kosovës sepse donte të kontrollonte pasurinë e pasur minerale që gjendet në minierat e Kosovës, nga të cilat Trepça është më e shquara.
Kosova tani është në rrugën e pavarësisë nën udhëheqjen e Misionit të Kombeve të Bashkuara në Kosovë (UNMIK). Ekonomia e saj është në vështirësi të mëdha dhe ka pak mundësi për ta përmirësuar atë. Trepça, pavarësisht problemeve të saj, ofron një nga mundësitë e pakta të rëndësishme të zhvillimit. Objekti ka nevojë për përmirësime të mëdha, veçanërisht nëse anëtarësimi i Kosovës në BE është në horizont, por rezervat minerale janë mjaft të mëdha për të kompensuar kostot e fillimit. Më e rëndësishmja, një Trepça e riaktivizuar do të siguronte disa mijëra vende pune dhe do të rriste valutën e huaj të Kosovës. Këto të dyja janë thelbësore nëse Kosova do të fitojë ndonjëherë pavarësi të plotë.
UNMIK-u ka fuqinë më të madhe për të promovuar minierën dhe i ka dhënë të drejta eksplorimi një konsorciumi investitorësh amerikanë, francezë dhe suedezë. Popullsia dominuese e shqiptarëve të Kosovës në provincën e Mitrovicave të Kosovës ka më shumë për të përfituar nga zhvillimi, pasi kjo do të krijonte vende pune për ta. Ekziston gjithashtu një pakicë e serbëve të Kosovës që ende jetojnë në rajon, gjë që shkakton disa tensione. Ata janë trashëgimia e nëpunësve publikë që Presidenti serb Millosheviç kishte vendosur në minierat e Trepçës si menaxhim. Millosheviç gjithashtu importoi familje në rajon për të vlerësuar interesat serbe në zonë në një mënyrë të ngjashme me përpjekjet e Izraelit në Palestinë sot. Palët e interesuara me rolin më të madh për të luajtur, një rol që ende nuk është përmbushur, janë ato të investitorëve të huaj. Mund të jenë amerikanët, francezët ose suedezët që dalin përpara, por në të vërtetë çdo investitor i gatshëm të trajtojë çështjet e Trepçës mund të jetë i mirëpritur.
Lufta Civile në Kosovë
Problemet e Trepçës filluan me luftën civile në Kosovë. Kosova mbulon një sipërfaqe prej 11,000 kilometrash katrorë, është malore, pa dalje në det dhe ka një popullsi prej rreth 2.2 milion banorësh (Del Castillo, 2008). Popullsia e saj është 85% shqiptare etnike, 10% serbe etnike, me pakica më të vogla rome (cigane), boshnjake (sllavë myslimanë) dhe turq (Del Castillo, 2008). Rajoni i Ballkanit ka një histori të gjatë tensionesh etnike që ndonjëherë shpërthejnë në periudha dhune.
“Pas kohës romake, rajoni u kolonizua, u ndikua ose u dominua politikisht nga popullata në ndryshim të vazhdueshëm. Historia e gjatë e flukseve të njëpasnjëshme të popujve bizantinë, bullgarë, serbë, shqiptarë dhe turq ndihmon në shpjegimin e përzierjes kulturore dhe trashëgimisë së pakënaqësive të vjetra që qëndrojnë në themel të kaosit të viteve 1990.” (Feraud, 2007)
Sipas Kushtetutës së Republikës Socialiste Federative të Jugosllavisë (RSFJ) të vitit 1974, Kosovës iu dha autonomia (Del Castillo, 2008). Kur Presidenti Millosheviç erdhi në pushtet në vitin 1989, ai filloi ta hiqte këtë autonomi.
Millosheviçi shpërbëu legjislaturën dhe qeverinë e dominuar nga shqiptarët në Kosovë dhe vendosi pakicën serbe në pozicione pushteti (Del Castillo, 2008). Kjo i shtoi më tej ndjenjat antiserbe nga shumica e shqiptarëve. Kosova ishte tashmë provinca më e varfër e Jugosllavisë kur vështirësia e saj ekonomike u përkeqësua në fillim të viteve 1990, kur embargot ndërkombëtare çuan në mbylljen e shumë industrive të mëdha në… Jugosllavia (Greicevi, 2003). Gjatë sundimit të Millosheviqit, duke filluar nga viti 1989, ekonomia e Kosovës ra me 50% dhe më pas me një tjetër 20% midis viteve 1998 dhe 1999 (Del Castillo, 2008).
Për shkak të ekonomisë së dobët të Kosovës dhe mundësive të kufizuara të punësimit, provinca përjetoi një ikje të madhe të trurit në fund të shekullit të njëzetë. Shumë nga shqiptarët më të arsimuar të Kosovës u larguan për të punuar në vende të tjera, kryesisht në Gjermani dhe Zvicër. Prandaj, remitancat morën një rol të rëndësishëm në mbështetjen e popullsisë dhe më vonë në nxitjen e konfliktit (Del Castillo, 2008).
Ibrahim Rugova veproi si President i një qeverie në hije të Republikës jozyrtare të Kosovës gjatë sundimit të Millosheviqit në Serbi (Del Castillo, 2008). Kjo qeveri pasqyroi më saktë qytetarët e provincës, por Marrëveshja e Dejtonit që i dha fund Luftës së Bosnjës e minoi rëndësinë e saj në rritje. Ushtria Çlirimtare e Kosovës (UÇK) u formua në vitin 1997 në përgjigje të Marrëveshjes së Dejtonit dhe dështimeve të qeverisë së Rugovës për të gjetur një zgjidhje diplomatike me Serbinë. Qeveria serbe e shtypi me forcë kryengritjen, por nuk mundi ta ndalonte UÇK-në të bëhej një ushtri guerile në shkallë të plotë deri në vitin 1998. UÇK-ja u financua kryesisht nga paratë e dërguara nga shqiptarët e Kosovës jashtë vendit dhe armët u importuan lehtësisht nga Shqipëria fqinje, e cila atëherë ishte njëkohësisht simpatike dhe në një gjendje kaosi (Del Castillo, 2008).
OKB-ja u përpoq ta përfundonte konfliktin në mënyrë paqësore dhe UÇK-ja ishte e gatshme të nënshkruante një propozim paqeje që i jepte Kosovës autonomi më të madhe, por Serbia e hodhi poshtë propozimin (Del Castillo, 2008). Kjo çoi në një fushatë intensive bombardimi të NATO-s që OKB-ja nuk e mbështeti. Serbia veproi shpejt për të zhdukur shqiptarët etnikë nga territori i saj dhe shumë mizori mund të kenë ndodhur gjatë këtij procesi të nxituar. Rreth 900,000 shqiptarë të Kosovës ose ikën ose u zhvendosën në Shqipëri (Del Castillo, 2008). Bombardimet e NATO-s zgjatën 78 ditë përpara se Millosheviçi të binte dakord për një plan paqeje (Del Castillo, 2008). NATO u përqendrua jo vetëm në objektivat ushtarake, por edhe në industritë dhe infrastrukturën e Jugosllavisë (Joksimovich, 2000; Del Castillo, 2008).
Qeveria jugosllave e Millosheviçit pretendoi se fushata e bombardimeve të NATO-s kishte për qëllim të dëmtonte shëndetin e njeriut dhe të shkatërronte burimet natyrore (Jong, 2000). NATO argumenton se përdorimi i armëve të sofistikuara në fakt uli dëmet dytësore (Jong, 2000). Pavarësisht nëse qëllimi ishte apo jo të dëmtohej mjedisi, bombardimet sigurisht që patën ndikime negative, siç kanë të gjitha luftërat. Rajoni bombardohej pothuajse çdo ditë me sulme ndaj: rafinerive të naftës, uzinave petrokimike, depove të karburantit, fabrikave të plastikës, uzinave farmaceutike, uzinave të automobilave dhe makinerive, uzinave të ngrohjes, përpunuesve të ushqimit, impianteve të trajtimit të ujit dhe rrjetit elektrik, duke rezultuar në shumë aksidente dhe rrjedhje industriale (Joksimovich, 2000). Ndër kimikatet e lëshuara nga këto sulme në sasi të konsiderueshme ishin: produkte nafte, monomer klorur vinili, diklorur etilen, zhivë, plumb, PCB, okside azoti dhe dioksid squfuri (Joksimovich, 2000).
Pas përfundimit të bombardimeve, Kosova u bë një protektorat i administruar nga UNMIKU. Meqenëse 50-75% e shtëpive u shkatërruan ose u bënë të pabanueshme, restaurimi i banesave ishte përparësia e parë e rindërtimit (Del Castillo, 2008). Futja e monedhës së fortë riaktivizoi sektorin privat dhe kreditë mikrofinanciare kanë qenë një element kryesor i zhvillimit që nga fillimi. Ndihma rrjedhi shpejt nga donatorët e mëdhenj në Evropë për shkak të vendndodhjes së Kosovës në “oborrin e tyre”.
Pavarësisht vëmendjes së madhe ndërkombëtare, shumë çështje kanë lindur në përpjekjet e rindërtimit. Nga shumë problemet e zhvillimit të Kosovës, më i madhi mund të jetë shtrembërimi i shkaktuar. nga përpjekjet e ndihmës së huaj. Agjencitë e ndihmës kanë tërhequr punëtorë të kualifikuar larg shërbimit civil në Kosovë me paga më të larta, strehim më të mirë dhe shërbime të tjera (Del Castillo, 2008). Këta njerëz punësohen si shoferë dhe përkthyes për “ekspertë” të huaj dhe kështu humbasin aftësitë që kishin, të cilat mund t’i kishin sjellë dobi kombit të tyre për shkak të mungesës së praktikës. Kjo ka zvogëluar kapacitetin e përgjithshëm prodhues të Kosovës (Del Castillo, 2008). Për shkak të rritjes së shpejtë nga zhvillimi dhe inflacioni, nevojiten politika të shtrënguara fiskale. Ka pasur gjithashtu një ndikim recesioni nga rënia e fundit e pranisë ndërkombëtare.
Deri më tani, pak investime të huaja janë tërhequr në projekte të tilla si riaktivizimi i kompleksit industrial të Trepçës. Rezultati është një ekonomi që është tepër e varur nga ndihma, prania e stafit të ndihmës në vend dhe remitancat nga diaspora kosovare (Del Castillo, 2008). Kjo e bën të ardhmen ekonomike të zymtë dhe recesioni është i pashmangshëm nëse Kosova nuk mund të tërheqë investime dhe të rindërtojë industritë e saj, nga të cilat minierat e Trepçës duken më premtuese. Në vitin 2008, Kosova shpalli pavarësi të njëanshme për të zgjidhur statusin e saj përfundimtar pas zbatimit të planit të paqes. Kjo deklaratë u mbështet nga SHBA-të dhe BE-ja, por jo nga Serbia apo Rusia (Del Castillo, 2008). Aktualisht, pavarësia e plotë e Kosovës nuk është dhënë.
Miniera e Trepçës
Miniera e Trepçës ndodhet në veri të Kosovës në Luginën e Trepçës pranë fshatit Stari Trg. Ato kanë prodhuar miliona ton plumb dhe zink, mijëra ton argjend dhe bizmut, dhe mbi 60 ekzemplarë të tjerë të shkëlqyer mineralesh (Feraud, 2007). Kombet e Bashkuara tani e njohin minierën si “Trepça, Stan Tërg”. Rajoni ka një traditë të gjatë minierash që daton shekuj më parë dhe populli i Kosovës mezi pret të rihapë minierat e tyre. Vendi nuk është rikuperuar kurrë nga lufta civile e vitit 1999 dhe PBB-ja e tyre është vetëm rreth 1,000 euro (Feraud, 2007). Në bombardimet e NATO-s në rajon, shumë industri u vunë në shënjestër, duke përfshirë fabrikat petrokimike të Pançevës, të përmendura gjerësisht, dhe rafineritë e naftës në Novi Sad (Walker, 1999). Shumë nga minierat e Kosovës u përmbytën ose u bënë joaktive nga konflikti. Minierat e Kosovës tani janë të hapura për investitorët e huaj dhe ekziston një fuqi punëtore e etur dhe e motivuar, e gatshme për të nxitur prodhimin. Ato kanë potencialin për të përmirësuar shumë ekonominë e Kosovës, por janë bërë pak investime dhe fabrikat e minierave po përkeqësohen nga neglizhenca (Feraud, 2007; Del Castillo, 2008).
Trepça ka një histori të gjatë minierash që daton që nga viti 1303 dhe kontrolli i operacioneve ka ndryshuar shumë herë me luftërat e shumta në historinë e rajonit. Në vitin 1925, provinca serbe e Republikës së re të Jugosllavisë u hap për investimet e huaja. Një kompani britanike e quajtur Selection Trust dërgoi gjeologë për të eksploruar perspektivat e minierave në rajon (Feraud, 2007). Në vitin 1926, si pjesë e një programi të madh eksplorimi dhe hartëzimi, ata filluan të merrnin mostra nga minierat e vjetra të Trepçës. Në vitin 1927, Selection Trust krijoi një degë të quajtur Trepca Mines Limited, Serbia dha një koncesion minierash në vitin 1928, kompania i mbijetoi lehtësisht rënies së tregut të aksioneve në vitin 1929, dhe miniera Stan Tërg u hap në vitin 1930 në vendin mesjetar (Feraud, 2007). Stan Tërg u përdor si emër deri në vitin 1950 kur u rregullua shtrembërimi fonetik i barinjve kosovarë dhe emri i minierës u shkrua Stari Trg. Emri do të thotë vend i vjetër ose treg i vjetër (Feraud, 2007).
“Miniera Stan Tërg arriti shpejt një nivel prodhimi midis 600,000 dhe 700,000 tonë xehe në vit, me prodhimin vjetor të metaleve midis 50,000 dhe 60,000 tonë – shifra që nuk do të krahasoheshin më pas vitit 1939. Nga viti 1930 deri në vitin 1940 miniera dha 5.7 milionë ton xehe, dhe impianti i flotacionit në vend…” prodhoi 625,000 ton koncentrate plumbi, 685,000 ton koncentrate zinku dhe 444,000 ton një koncentrat të përzier plumbi, bakri dhe piriti. Megjithatë, deri në vitin 1936, Trepca Mines Ltd. kishte nevojë për më shumë kapital. Shitja e 4,500,000 aksioneve aksionarëve të rinj me 5 shilinga për aksion, kryesisht në mars 1936 dhe mars 1937, mblodhi 1,125,000 [paund sterlina]. Me këto fonde të reja, kompania investoi në pajisje të reja dhe ndërtoi një shkrirëse plumbi në Zveçan në vitin 1940. (Feraud, 2007)
Kur gjermanët morën kontrollin e minierës në Luftën e Dytë Botërore, miniera përdori kryesisht punë skllavërore për të ndërtuar bateri për nëndetëse, sepse shumë nga minatorët e mëparshëm të Trepçës ishin luftëtarë të rezistencës jugosllave (Feraud, 2007). Pas luftës, shkritorja dhe miniera u shtetëzuan dhe Trepca Mines Ltd. u likuidua, duke ndarë asetet midis qeverive britanike dhe jugosllave (Dauti, 2002). Avokatët sot e përdorin këtë rast në çështjet e falimentimit ndërkufitar dhe likuidimin e aseteve jashtë shtetit.
Në vitin 1948, Konglomerati i Minierave, Metalurgjisë dhe Kimisë së Plumbit dhe Zinkut, Trepça, u bë kompleksi më i madh i minierave në Ballkan (Feraud, 2007). Stari Trg ishte në zemër të kompleksit, i cili prodhoi gjysmën e 3 milion ton plumbi të kompleksit, 2 milion ton zink dhe 4,500 ton argjend (Feraud, 2007). Gropa mesjetare e hapur në Trepcë gjendet në një lartësi prej 935 m. metra dhe niveli më i thellë i minierës është 15 metra mbi nivelin e detit (Feraud, 2007). Në fillim u përdor metoda e prerjes dhe mbushjes, por shpejt u ndërtuan disa boshte për të arritur në zgjerimet më të thella të xehes. Dikur punësonte 23,000 punëtorë dhe ishte një burim i madh të ardhurash në ekonominë jugosllave (Feraud, 2007).
Kompleksi filloi të kishte probleme në vitin 1975. Minierat menaxhoheshin dobët, pajisjet e përkeqësuara ishin lënë pas dore, fondet ishin investuar dobët, bëhej pak rregullim i klasave të xehes dhe pajisjet ishin vjedhur (Feraud, 2007; Del Castillo, 2008). Këto probleme u përkeqësuan kur Millosheviçi revokoi autonominë e Kosovës në vitin 1990 (Del Castillo, 2008). Punëtorët shqiptarë që drejtonin minierën dhanë dorëheqjen dhe u larguan nga rajoni dhe tensionet politike rreth menaxhimit u rritën (Feraud, 2007; Del Castillo, 2008).
Para vitit 1993, kur kompleksi u mbyll për shkak të embargos ekonomike ndaj Jugosllavisë, Trepça vazhdimisht kontribuoi në ndotjen me metale toksike në ujërat përreth (Greicevi, 2003). Kur shpërtheu lufta në vitin 1998, Trepça dhe Mitrovica ishin zonat më të kontestuara për shkak të popullatave shumë të përziera etnike dhe afërsisë me Serbinë e ngushtë (Feraud, 2007; Del Castillo, 2008).
Kur forca paqeruajtëse e KFOR-it hyri në Trepçë, palët kundërshtare u ndanë dhe minierat veriore ranë brenda kufijve serb (Feraud, 2007). Punëtorët shqiptarë filluan të ktheheshin dhe ata pushtuan minierat jugore, të cilat u përmbytën gjatë luftës. KFOR-i pa potencialin e minierës për rindërtim dhe kështu i thau ujin minierës së Trepçës (Feraud, 2007). Një vlerësim mjedisor nga një përpjekje e përbashkët franko-daneze zbuloi se lufta kishte rezultuar në akumulimin e ndotjes rreth dy shkritoreve (Feraud, 2007).
Ekzistonin edhe çështje mjedisore para konfliktit. Një studim i të korrave bujqësore në Mitrovica, pranë Trepçës, në vitin 1989 zbuloi përqendrime të metaleve të rënda që ishin rritur me një faktor 30 si rezultat i keqpërdorimit. Vende të menaxhuara të mbetjeve industriale (Greicevi, 2003). Nivele të larta të plumbit dhe kadmiumit janë gjetur prej kohësh në patate dhe grurë në këtë zonë dhe perimet në vitin 2000 kishin gjithashtu nivele të larta plumbi (Greicevi, 2003). Edhe pse efekti shëndetësor i këtyre niveleve nuk është dokumentuar mirë, është përcaktuar se nivelet e plumbit tek gratë shtatzëna të kësaj zone janë tre herë më të larta se në kryeqytetin fqinj të Prishtina (Grecevi, 2003).
Në vitin 2005, prodhimi i xehes filloi përsëri në minierën e Trepçës dhe koncentruesi i zinkut u përdor përsëri falë punës së palodhur të menaxherëve dhe punëtorëve të minierës, por që atëherë është mbyllur përsëri (Feraud, 2007). Ata kanë një licencë eksplorimi dhe kanë mbetur rezerva të mëdha. Eksplorimi është i nevojshëm sepse shifrat e rezervave, të cilat dikur llogariteshin për një ekonomi të kontrolluar nga shteti dhe të planifikuar në mënyrë qendrore, duhet të ndryshohen për të vlerësuar vlerën e tyre në një ekonomi të tregut të lirë (Feraud, 2007).
Trepça është një burim i madh krenarie për popullin e Kosovës. UNMIKU ia dorëzoi menaxhimin e kompleksit ITT K Consortium Ltd., një konsorcium amerikan, francez dhe suedez (Del Castillo, 2008). Qëllimi i tyre ishte të vlerësonin potencialin e Trepçës dhe ata zbuluan se duke punësuar vetëm 2,000 punëtorë, kompleksi mund të lehtësonte problemet financiare dhe tensionet etnike në një nga zonat më të përziera etnike të Kosovës (Del Castillo, 2008). Si shqiptarët ashtu edhe serbët e Kosovës ishin kundër këtij veprimi dhe privatizimit, pasi e shihnin atë si hapin e parë në dhënien e burimit të tyre më të madh të huajve (Del Castillo, 2008).
Për shkak të mungesës së mbështetjes së kosovarëve për privatizimin, ka pasur interes të kufizuar për kompleksin. Nuk është e qartë se çfarë do të vendosë qeveria e re e Kosovës, kur të formohet, në lidhje me të drejtat pronësore të Trepçës. https://www.uvm.edu/…/Trepca_Kosovo_Serbia_Mining.pdf…

Rutte po përgatit terrenin për Trump në Davos

Drini.us
-
0
Rutte po përgatit terrenin për Trump në Davos

Hans Rustad / Document.no

Mette Frederiksen mund të ketë bërë gabimin më të madh në histori duke mos shkuar në Davos. Fati i Grenlandës mund të jetë i vendosur. Ai që ka marrë përsipër punën e organizatorit është sekretari i përgjithshëm Mark Rutte, i cili organizon takimet. Trump vazhdon me kurs të njëjtë. Ai beson se Grenlanda do të bjerë në krahët e tij.

– Nuk ka rrugë kthimi, të gjithë bien dakord për këtë, shkruan ai.

Ai gjithashtu shkruan se ka folur me kreun e NATO-s dhe planifikon një takim me palë të ndryshme në Davos, Zvicër.

Pak më vonë, ai gjithashtu ka postuar një foto të vetes duke vendosur një flamur amerikan në Grenlandë me ministrin e jashtëm Marco Rubio dhe zëvendëspresidentin J.D. Vance në sfond. Në një tabelë thuhet «Grenlanda, territor amerikan që nga viti 2026».

Shtetet evropiane duket se besojnë se Trump po bën bluf. Trump nuk po bën bluf, por rruga drejt qëllimit mund të ndryshojë. Tani, danezët dhe shtatë vendet e tjera që dërguan ushtarë në Nuuk kanë marrë taksa ndëshkuese dhe kjo i bëri ata mjaft të ofenduar. Por Trump përjetoi se vendosja ishte drejtuar ndaj tij. Ata duhej të mbronin ishullin nga ushtarët amerikanë.

Ajo “keqkuptim” ndoshta Rutte e ka zgjidhur tashmë.

Por si mundet që Mette F. të mos marrë pjesë në një samit kryesor që mund të vendosë fatin e Riksfellesskap?

Në një intervistë me gazetarët në Florida ai thotë se do të flasë për blerjen e Grenlandës, sepse mendon se Danimarka nuk mund të mbrojë ishullin vetë.

– Ne duhet të kemi ishullin. Ata duhet ta përfundojnë këtë. Ata nuk mund ta mbrojnë atë. Danimarka ka njerëz të mrekullueshëm. Unë njoh udhëheqësit, janë njerëz shumë të mirë, por ata as nuk shkojnë në ishull, tha Trump për gazetarët në Florida të hënën në mbrëmje.

Të hënën sekretari i përgjithshëm i NATO-s, Mark Rutte, tha se ai tashmë ka biseduar me Trump për Grenlandën dhe se mezi pret të takojë presidentin kur Forumi Ekonomik Botëror (WEF) mblidhet në Davos këtë javë. Në të njëjtën ditë, kryeministri Jonas Gahr Støre (Ap) tha se ai do të udhëtojë për në Davos të mërkurën.

– Në dritën e situatës që ka lindur nga kërcënimet e SHBA-së për rritjen e tarifave ndaj Norvegjisë dhe disa vendeve të tjera të zgjedhura, është e rëndësishme për mua të jem i pranishëm, të jem i qartë mbi qëndrimin e Norvegjisë dhe të punoj për interesat norvegjeze, deklaroi Støre për Dagens Næringsliv të hënën.

Trump u tha gazetarëve në Florida të hënën në mbrëmje se udhëheqësit evropianë nuk do të bëjnë rezistencë të madhe ndaj përpjekjes së tij për të blerë Grenlandën.

Rutte bereder grunnen for Trump i Davos

Mbajtja e meshës ortodokse edhe në gjuhën shqipe në Maqedoni, më 19 janar, përbën një akt me rëndësi të shumëfishtë historike, juridike dhe kombëtare

Drini.us
-
0
Mbajtja e meshës ortodokse edhe në gjuhën shqipe në Maqedoni, më 19 janar, përbën një akt me rëndësi të shumëfishtë historike, juridike dhe kombëtare

Nga Delvina Kërluku, Shkup

Qytetarët e Strugës dhe të Dibrës, gati sa nuk u besonin veshëve të tyre, kur mbi urën kryesore të Drinit dëgjuan një fragment nga liturgjia që këndohej nga grupi i përfaqësuesve të Kishës Ortodokse të Maqedonisë, i udhëhequr nga Mitropoliti i Eparhisë (Dioqezës) Dibër – Kërçovë z. Gjeorgji, të këndohet edhe në gjuhën shqipe.

Ky veprim më vonë u përsërit edhe në ujërat e Radikës në Dibër, gjatë lëshimit të kryqit në këto ujëra, ku hudhen kryesisht djem të rinj për t’a kapur, meqë sipas mësimeve të fesë së krishterë i sjell fat atij dhe komunitetit.

Siç dihet dje, më 19 janar, sipas kalendarit Julian, ortodoksët festonin Ditën e Ujit të Bekuar, që ndryshe quhet edhe Teofani ose Pagëzimi i Krishtit. Kjo ditë përfaqëson pagëzimin e Krishtit në ujërat e lumit Jordan nga Shën Gjon Pagëzori. Në këtë ditë u shfaq Trinia e Shenjtë: Ati (zëri nga qielli; Biri (Jezusi); Shpirti i Shenjtë (në formë pëllumbi).

Kjo për sa i takon mësimeve fetare, por ne na intereson lajmi që na erdhi në formë sihariq – përdorimi i gjuhës shqipe në këtë ceremoni fetare, pasi deri sot nuk e praktikuan gjuhën amtare në liturgji, pasi ua rrëmbyen edhe kishat e tyre.

Në krye të herës, pas vitit 2001, u formua shoqata Josif Bageri (kryetare e parë pata fatin të jem unë), ku me ndihmën e partisë BDI, xha Brankos, …dhe aktivistëve të shumtë, bëmë përpjekje duke dhënë kontribut për zgjimin kombëtar e fetar të kësaj pjese të popullit tonë.

Dhe ne, anëtarët e shoqatës, dje ndiem një gëzim e kënaqësi, pasi përjetuam një satisfaksion për mundin e derdhur vite e vite më parë për të ndrequr një padrejtësi të pushtetit, jo vetëm monist, por edhe diskriminues.

Ai pushtet nuk u kënaq duke ua marrë shqiptarëve ortodoksë shkollat, por edhe kishat dhe klerin. Dje, si rrallë herë, edhe strukturat e caktuara kishtare të shtetit amë, (pas ardhjes në krye të Kishës Autoqefale Ortodokse Shqiptare të Peshkopit Johan), sipas disa informatave që kam, ishin përkujdesur të sjellin disa klerikë shqiptarë enkas për këtë ceremoni.

Pra, mbajtja e meshës ortodokse edhe në gjuhën shqipe në Maqedoni, më 19 janar, përbën një akt me rëndësi të shumëfishtë historike, juridike dhe kombëtare.

Ky zhvillim nuk duhet parë thjesht si një ngjarje liturgjike, por si shenjë e një procesi të vonuar, por të mbarë, drejt barazisë reale fetare dhe etno-kulturore në hapësirën ballkanike, ku shqiptarët ortodoksë kanë qenë për dekada të tëra të margjinalizuar, të padukshëm ose, edhe më keq, të instrumentalizuar.

Së pari, ky akt shënon një gjest të vonuar, por thellësisht të drejtë të barazisë fetare, duke afirmuar parimin se besimi nuk mund dhe nuk duhet të jetë mjet për mohimin e identitetit gjuhësor e kombëtar.

Liturgjia në gjuhën shqipe është shprehje konkrete e së drejtës për ta praktikuar fenë në gjuhën amtare, pa ndërhyrje e pa imponime që shpien drejt asimilimit.

Së dyti, ky zhvillim përfaqëson realizimin e të drejtave universale të njeriut, veçanërisht të së drejtës për lirinë e ndërgjegjes, besimit dhe shprehjes kulturore. Këto të drejta, të sanksionuara në konventat ndërkombëtare dhe në doktrinën bashkëkohore të të drejtave të njeriut, nuk janë privilegje të dhëna nga strukturat shtetërore, apo fetare, por obligime morale dhe juridike që duhen përmbushur.

Së treti, liturgjia edhe në gjuhën shqipe, shënon fillimin e ndreqjes së gabimeve strukturore të shoqërisë moniste, të cilat, përmes politikave përjashtuese, kanë prodhuar deformime të thella në ndërgjegjen kolektive. Mohimi i shqiptarëve ortodoksë, zaptimi i kishave të tyre historike – përfshirë trashëgiminë e Patrikanës së Ohrit dhe Kishën e Mbigurit, e cila u dogj në rrethana të dyshimta – janë pasojë direkte e këtij mentaliteti monist, që sot duhet të ballafaqohet me të vërtetën historike.

Së katërti, ky akt përbën një zgjim fetar dhe kombëtar të vëllezërve tanë ortodoksë, të cilët për një kohë të gjatë janë ndodhur në një hapësirë heshtjeje të imponuar. Zgjimi nuk ka karakter përjashtues, por emancipues: ai synon harmonizimin e identitetit fetar me atë kombëtar, pa konflikt dhe pa mohim reciprok.

Së pesti, ky zhvillim duhet të shërbejë si thirrje për zgjimin e interesimit të Shqipërisë (Tiranës zyrtare). Heshtja institucionale përballë çështjes së shqiptarëve ortodoksë, dhe shqiptarëve në përgjithësi, jashtë kufijve shtetërorë, ka qenë një boshllëk i dukshëm në politikën kombëtare. Shteti ka obligim dhe përgjegjësinë morale dhe kushtetuese të interesohet për mbarë kombin kudo qoftë, se nuk është faji i tij që historia e ka copëtuar në pesë-gjashtë pjesë.

Mbështetja e liturgjisë në gjuhën shqipe dhe e të drejtave të shqiptarëve ortodoksë, nuk është ndërhyrje në punët e brendshme të askujt, por mbrojtje e standardeve universale dhe e trashëgimisë sonë kombëtare.

Në përfundim, ajo që po ndodh sot, nuk është fundi i një procesi, por fillimi i një ndreqjeje padrejtësie historike.

Na priftë e mbara!

Shih videon: 

Facebook

Shqiptarët e maleve të Ana Brnabiq dhe Milazim Krasniqit

Drini.us
-
1
Shqiptarët e maleve të Ana Brnabiq dhe Milazim Krasniqit

Xhamia e Sulltan Mehmetit Fatihut në Prishtinë, shkatërruesit të Shkodrës dhe të një varg qytetesh shqiptare, sulltani që njihet për shumë gjenocide ndaj popullit shqiptar përgjatë gjithë kohës sa i pushtoi viset e Arbërisë…!

Nikollë Loka, historian, Tiranë

  • Pse historiografia serbe dhe ajo turke bashkohen në antishqiptarizmin e tyre?

Shqiptarët erdhën nga malet shkruhet nga historiografët serbë dhe turq. Iliria u romanizua dhe pastaj u sllavizua thonë të dy; shqiptarët ishin vetëm në një territor të vogël në trevën e Matit thonë të dy.

Pretendimet serbe, Kosova dhe territore të gjëra shqiptare dikur ishin sllave.

Pretendimet turke: Ne i çliruam shqiptarët nga sllavët, u dhamë tokë, u zgjeruan. Me humbjen tonë, serbët morën tokat e veta, turqit u mundën dhe shqiptarët u kthyen ku ishin.

Por Bernabiq, si dhe Milazim Krasniqi kanë edhe një hall tjetër: secili don ta paraqesë pushtimin e territoreve nga sllavët dhe turqit si mision qytetërues.

“Njerëzit e maleve” të Bërnabiç janë shqiptarë me famë botërore: Faik Konica, Fan Noli, Ismail Qemali, Nënë Tereza, Ismail Kadare, Ferid Murati, Inva Mula, Dua Lipa, Rita Ora, Majlinda Kelmendi, Angjelin Prelocaj, Lea Ypi etj.

Unë do të tregoj “njerëzit e malëve që vijnë nga malet e Dardanisë ilire, pastaj edhe ata të maleve të tjera të Ilirisë.

Ana Bernabiç, Shqiptarët janë “njerëz që vërtet kanë dalë prej malit”. Shqiptarët kanë protestuar dhe kanë paraqitur portretet e Nënë Terezes, Ferid Muratit, Ismail Kadaresë, Inva Mulës, Dua Lipës, Rita Orës, Majlinda Kelmendit, Granit Xhakës, Lorik Canës etj. etj.

Milazimi shkruan se me pushtimin romak, Iliria e fushës u romanizua, ndersa Iliria e maleve u shkretua(!) E kundërta ndodhi, bijtë e Ilirikut u bënë Perandorë sovranë dhe e konsideronin veten zot në tokë. Ata ndërtuan qytete madhështore, që i pagëzuan me emrat e tyre. Shkoni në Ulpianë dhe shikoni mrekullitë e zbuluara; të tjerat presin nën tokë; shikoni mozaikët, bazilikat dhe kishat paleokristiane, që u shërbenin “njerëzve të maleve”!

Në një ditë tjetër në vazhdim do të flas për “malsorin” dardan, Perandorin Konstanci i Parë, që lindi në Nish dhe i dha botës Dinastinë Konstandiniane të Romës, me 7 perandorë iliro-dardanë.

Po fillimisht lexoni Milazimin!

Pasojat kulturore dhe demografike të sundimit romak

Cilat ishin pasojat kulturore dhe shoqërore të këtij sundimi të gjatë romak? E para, me këto luftëra dhe me këtë sundim shkatërrohen edhe ato institucione fisnore, parashtetërore e shtetërore të ilirëve, kështu që ata nuk kanë më në funksion institucione të vetat nëpërmjet të cilave do të mund të kultivonin kulturën dhe identitetin e tyre, qoftë kulturor apo etnik. Me këto pushtime ndodh edhe humbja e rëndësisë ushtarake e edhe kulturore të qyteteve si Rizoni dhe Shkodra dhe të dhjetëra qyteteve të Ilirisë së Jugut dhe të Epirit, që i shkatërroi përfundimisht fushata e Paul Emilit dhe e Anicit. Pra, shkatërrimet më fatale erdhën pas humbjes së Gentit, sepse pushtuesi romak shkatërroi dhe plaçkiti qytetet kryesore ilire e epirote.

Çfarë ndodh me popujt kur e humbin rëndësinë qytetet e tyre? Ata ekskomunikohen, duke u ruralizuar, ashtu që kultura elitare apo kultura në përgjithësi nuk zhvillohet. Koncepti themelor i kulturës elitare zhvillohet në qytete, si ndërkomunikim intensiv, ndërsa kur qytetet zhbëhen, kultura nuk mund të zhvillohet.

Pasoja e dytë dhe më e dëmshme e sundimit romak ka qenë procesi i Romanizimit dhe integrimi në kulturën romake. Sundimi romak përfshinte tërë hapësirën ilire dhe imponoi kulturën romake, që ishte kulturë e lartë, në krahasim me atë ilire. Ndikimi i kulturës romake vinte kryesisht përmes ushtarëve ilirë që rekrutoheshin në ushtri, të cilët mësonin latinishten, mësonin zakonet e shoqërisë romake dhe kur ktheheshin vendin e vet, ata praktikonin ato zakone, dhe ashtu ndodhte përhapja e latinishtes ndër ilirët dhe braktisja masive e ilirishtes. Ky fenomen e ka shteruar substancën më të madhe etnike të ilirëve në gjithë hapësirën e Dalmacisë, Istrisë, Sllavonisë, Panonisë, deri në Detin e Zi, dhe po ashtu deri në Alpe. Noel Malkolmi konstaton:

“Ilirët, të cilët kishin jetuar në rrafshinat bregdetare u romanizuan, si ata të bregdetit dalmatin, ashtu edhe ata të pjesës dërrmuese të trojeve të ish-Jugosllavisë. Në kohën kur sllavët zunë të arrinin në shekullin VI, kishin mbetur vetëm grupe folësish të gjuhëve “barbare” në Ballkan, dhe të gjithë ata ndodheshin në viset malore” (Malkolm: 35)

Ndërsa, Peter Bartli pohon: “Territori i Shqipërisë së sotme bashkë me pjesë të mëdha të Gadishullit Ballkanik në vitet 200-100 para Kr. iu nënshtrua suksesivisht Romës. Bashkë me armatën dhe administratën romake, vendit iu imponua edhe gjuha latine. Rreth vitit 300 pas Kr. procesi i Romanizimit ishte përmbyllur në pjesën më të madhe. Vetëm në disa zona malore ishin ruajtur ende gjuhë të moçme ballkanase- ndër to edhe ajo e shqiptarëve të kryehershëm. Po ku shtrihej kjo zonë relikte e kryehershme shqiptare? Sipas të gjitha gjasave këtu bëhej fjalë për një zonë të mbyllur malore. Stadmylleri vjen në përfundim që është e mundur të kemi të bëjmë me zonën e Matit në Shqipërinë Veriore. Mati rrethohet nga të gjitha anët me vargmale të larta dhe i dëshmon të gjitha parakushtet për një zonë relikti. Zona e Matit feks të mos ketë qenë përfshirë nga Romanizimi dhe të ketë mbetur jashta zonës së mujshisë direkte të Romës”(Bartl: 20)

Romanizimi jo vetëm që nuk lejonte të zhvillohej kultura në gjuhën ilire por edhe atë kulturë e cila ekzistonte, e dëmtoi dhe e bëri inferiore, sepse kultura romake ishte kulturë e lartë perandorake. Kjo është njëra nga arsyet kryesore pse ilirët jo vetëm për shkak të gjeografisë, por për shkak të kësaj historie të pushtimeve nuk kanë arritur të krijojnë një kulturë në gjuhën e tyre. Romanizimi i asimiloi shumicën e ilirëve, duke e shkaktuar rrallimin demografik dhe defaktorizimin e tyre në gadishull, si dhe pamundësoi krijimin e një kulture shkrimore në gjuhën ilire. Pra, sundimi romak përmes Romanizimit, ka shkaktuar pasojat më të rënda demografike e kulturore, sepse i ka absorbuar energjitë kryesore të ilirëve, duke i asimiluar në romakë dhe duke e përgatitur terrenin për shndërrimin e tyre në sllavë, pas invazionit sllavë në shekujt VII-VIII.

Kjo shterje e energjive të ilirëve dhe e forcimit të energjive të romakëve me anën e asimilimit të ilirëve në romakë, shihet edhe në zhvillimet politike e pushtetore në Romë. Si rezultat i këtij asimilimi masiv e sigurisht edhe për shkak të dinamizmit që i ka karakterizuar ilirët, ilirët e konvertuar në romakë, arrijnë të marrin poste të larta në hierarkinë shtetërore dhe ushtarake të Romës. Në këtë proces të afirmimit të ilirëve të romanizuar në hierarkinë shtetërore romake, ndodhin gjëra që duken të habitshme. Fjala vjen, në shekullin III të erës sonë, Perandoria Romake ndahet në katër pjesë administrative (ky model i organizimit është quajtur ‘Tetrarkia’.) Të katër pjesët e Perandorisë Romake janë sunduar nga katër burra me prejardhje ilire: Diokleciani, Maksimilani, Galeri dhe Konstanci. (Konstanci ka qenë babai i Konstandinit të Madh, themeluesit të Perandorisë Bizantine). Pra, këta katër burra kishin prejardhje ilire, por ata ishin shndërruar në romakë dhe natyrisht që i kanë shërbyer Romës. Pikërisht ai asimilim masiv i ilirëve në romakë mundësoi përthithjen e energjive të ilirëve në shërbim aq masiv e domethënës në llogari të sunduesit romak. Për shkak të inferioritetit kulturor dhe dëshirave për të kompensuar mungesat e mëdha në historinë tonë, ka zëra që mburren me këta e kësi sundimtarësh, që kanë pasur prejardhje ilire e shqiptare, por që energjitë e veta i kanë vu tërësisht në shërbim të sunduesve të huaj. Realisht, prejardhja etnike vetvetiu nuk domethënë asgjë, sepse ka njerëz që kanë prejardhje etnike shqiptare dhe u kanë bërë dëm shqiptarëve. (Këtë e kemi parë edhe në historinë e re të vetë Kosovës gjatë sundimit të saj nga serbët në ish-Jugosllavi.) Periudha e gjatë e sundimit romak, pra, karakterizohet me një lloj dekompozimi demografik e dekulturimi të popullsisë vendase ilire deri në masën sa ata nuk arrijnë të prodhojnë asnjë pllakë argjile ose pergamene në gjuhën e tyre. Territoret e tyre të mëdha u humben dhe ata ilirë që i mbijetuan Romanizimit, jetuan në një zonë të vogël rurale e relikte në krahinën e Matit, sikundër na njofton Peter Bartli.

Milazim Krasniqi

Cilët ishin shqiptarët e maleve pas rënies së Mbretit Gent dhe pushtimit romak?

Perandori Justini i Parë

Justini bashkë me shokët Zimark dhe Ditybist nga Bederiana e Dardanisë, ( në krahinën e sotme të Gollakut, midis Tullarës dhe Medvegjës) për shkak të kushteve të vështira ekonomike, rreth vitit 470, lanë vendlindjen dhe u vendosën në Kryeqytet në kërkim të ndonjë pune. Meqenëse profesioni që gjendej më lehtë ishte ai i ushtarakut, u futën në ushtri. Justini ishte më i afti ndër të tre dhe ngjiti shpejt shkallët e hierarkisë ushtarake. Ai u tregua shumë i zoti në betejat kundër gotëve dhe isaurianëve. Në kohën e sundimit të Perandorit Leo u bë oficer, pastaj oficer i lartë me titullin dukë në Gardën Imperiale në kohën e Perandorit Zenon dhe në fund u bë gjeneral. Në kohën e sundimit të Anastasit fitoi titullin e patricit e senatorit dhe u emërua komandant i Gardës Imperiale.Në kohën e sundimit të Anastasit, Justini mori pjesë në luftërat e ndryshme, kundër isaurianëve në vitet 492-496, ku kreu detyrën e zevedëskomandantit të ushtrisë bizantine. Ndërsa në luftën kundër persëve në vitet 502-506 ishte njëri komandant i ushtrisë. Justini shtiu në dorë Amidan, Diyarbakirin e sotëm turk, vërshoi në brendësi të territorit persian, duke luajtur rol të rëndësishëm në arritjen e fitores. Dhe pak vite para se Anastasi të vdiste, Justini ishte njëri nga gjeneralët e shtatmadhorisë, kishte dinjitetin e patricit dhe të senatorit, si dhe ishte Komandanti i Rojeve të Pallatit Imperial. Pas rebelimit të Vitalianit, Justini komandoi forcat detare te Perandorisë dhe luajti rol të rëndësishëm në zbrapsjen e sulmit të marinës luftarake të gjeneralit të rebeluar.

Perandori Anastasi I, që nuk kishte fëmijë, por sidoqoftë kishte nipa, nuk tregoi kujdes për trashëgimin e fronit, duke e lënë çeshtjen të pazgjidhur. Në këto kushte Perandori i ri u caktua sipas formulës së zakonëshme: ushtri, senat popull. Një gjeneral, që e donin ushtarët, një oborrtar dinak, një politikan i shkathët, shkurt cilido që ishte i zoti të thurte intriga, apo të nxiste një puç, mund të pretendonte të vishte purpurin. Ishte komandanti i Gardës Perandorake, Justini, që arriti të bindë Senatin, që ta caktonte si pasues të Anastasit. Ushtria që e njihte dhe populli e miratuan këtë zgjedhje. Në fron erdhi një ushtarak i zymtë, por mbase për këtë edhe mjaft simpatik. Në moshën shtatëdhjetëvjeçare, vetëm në saj të trimërisë, besnikërisë dhe të shërbimeve të çmuara që i kishte sjellë vendit, Justini u bë Perandor i Bizantit dhe realizoi atë që në rininë e vet nuk e kishte parë as në ëndërr. Zgjedhja e Justinit vlerësohej si domosdoshmëri, pasi vendi ndodhej nën sulmet e parreshtura të barbarëve dhe kërkohej një perandor luftarak.

U përtëri kështu tradita e lavdishme e gjeneralëve ilirë. Por si pak ilirë të tjerë, Justini ka meritën se arriti të themelojë dinastinë e tij, e cila bëri epokë në historinë e Perandorisë Bizantine, duke shënuar një periudhë të artë, që nuk u përsërit nga asnjë dinasti tjetër. Për nder të tij, Perandori Justiniani I madh ndërtoi qytetin Justinopol.

Perandori Justiniani i Madh

Justiniani erdhi në Konstandinopojë kur ishte fëmijë dhe me përkujdesjen e dajës së tij, Justinit, që ishte oficer në Gardën Imperiale mori edukim të zgjedhur në jurisprudencë, teologji dhe historinë romake. Vdekja e Perandorit Anastasi I e gjeti oficer në Scholae, një regjiment i trupave të elitës në Pallat.

Gjatë procesit të vështirë dhe delikat të diskutimeve për trashëgimin imperiale, Justiniani dhe Germani, nipa të Justinit ndikuan në ngritjen e Justinit I në fron. Me t’u bërë Perandor, Justini, që e kishte adoptuar si djalë të vetin, i jep Justinianit titullin e patricit, si dhe titullin kont i shërbëtorëve, duke e ngritur në elitën e lartë të pushtetit. Nga ai çast e në vazhdim Justiniani filloi të qeverisë.

Justiniani dhe ilirët

Justiniani ka qenë shumë i lidhur me vendlindjen dhe popullin që i përkiste. Kjo nuk ishte thjeshtë lidhje shpirtërore dhe nostalgji për prejardhjen. Ai u mbështet shumë në rrethin e vet familjar dhe bashkëkombasit e vet ilirë, që përbënin një forcë kryesore në ushtri dhe në aparatin shtetëror. Në një nga mbishkrimet e gjetura në Itali bëhet fjalë për numërin e madh të ilirëve (numerius felix Illyrianorum), që shërbenin në ushtrinë perandorake. Kujtojmë edhe rolin e madh të tre gjeneralëve ilirë: Belisari, Mundi dhe Germani (kushëri i tij) për mbrojtjen e Perandorisë dhe realizimin e ambicieve të Perandorit. Por ndryshe nga perandorë të tjerë ilirë, Justiniani nuk u mjaftua me ilirizimin e kastës imperiale dhe u përpoq që Iliriku të kishte një status të veçantë dhe të ishte më i privilegjuar se rajonet e tjera.

Në jug të Nishit gjendej fshati i tij i lindjes Taurisi, i cili për lavdinë e djalit të vet u bë qytet i madh me emrin Justiniana e Prima. Me Nouvellae 11, Perandori Justinian vendosi ta tërheqë qendrën e prefekturës së Ilirikut nga Selaniku dhe ta vendoste në Justinianën e Parë. Me të njejtin ligj e bëri qytetin qendër patriarkale. Justiniana e Parë u bë krahas Selanikut qendra më e rëndësishme kishtare e administrative e Prefekturës së Ilirikut. Vetë Perandori me shkresën numër 131 të vitit 545 njoftonte se “Arqipeshkëvi fatlum i Justinianës së Parë, atdheut tonë, do të ketë nën përkujdesjen e tij Dakinë Mesdhetare, Dakinë buzë lumenjëve, Prevalitaninë, Dardaninë, Mesinë e Epërme dhe Panoninë. Ai do të shugurojë ipeshkëvit e krahinave të larpërmendura dhe do të jetë i shuguruar prej Këshillit të tij. Në hapësirën e juridiksionit të tij Ai do të jetë zevendës i selisë së Romës, siç e ka përcaktuar i shejti Papë Virgjili”.

Zbulimet e sotme arkeologjike në rrënojat e Justinianës, të quajtur nga sllavët Caricin Grad, domethënë “Qyteti i Mbretit” kanë nxjerrë në dritë disa objekte të rëndësishme, që dëshmojnë madhështinë dhe pasuritë e këtij qyteti. Muret e ndanin qytetin në tre pjesë: Akropoli, pjesa e sipërme dhe pjesa e poshtëme zënë së bashku një sipërfaqe prej 8 hektarësh. Kishat dhe ndërtesat ushtarake zinin rreth dy të tretat e pjesës së sipërme, ndërsa pjesa e poshtëme kishte më shumë ndërtesa publike. Aty janë zbuluar rrugë me portikë, që të çonin në një shesh rrethor. Në qytet kishte dyqane, ujësjellës, banjo, godina ushtarake dhe ndërtesa të tjera publike. Binin në sy veçanërisht ndërtesat fetare: një katedrale, një bazilikë dhe gjashtë kisha, të vendosura në të dy anët e rrugës kryesore. Prokopi e quan “qytet të madh dhe të populluar”, madje thekson se “qyteti ishte rritur dhe një pjesë e popullësisë jetonte jashtë mureve të tij”.

Qytet tjetër i rëndësishëm ishte Justiniana e Dytë (Ulpiana e vjetër), që shtrihej 10 kilometra në juglindje të qytetit të sotëm të Prishtinës. Në atë vend kishte qenë një qytet ilir që në shekullin VIII para erës së re dhe me pushtimin romak të Dardanisë qe shpallur Municipium. Pas tërmetit katastrofik të vitit 518 u ndërtua nën kujdesin e Justinianit. Qyteti ishte i rrethuar me mure tre metra të gjëra dhe kishte dy kulla në formë të një gjysëmrrethi në çdo 27.5 metra të tij. Në mes kishte një kështjellë me përmasa 400 metra gjatësi dhe 400 metra gjërësi. Gërmimet arkeologjike, që filluan në vitin 1953 zbuluan pjesë të mureve të qytetit, hyrjen veriore dhe Bazilikën Justiniane. Në bazilikë u gjet edhe një mozaik, restaurimi i të cilit filloi në vitin 1973. Janë gjetur edhe mbeturina të dyqaneve të zejtarëve të shekullit III-IV, pjesë të rrugës së qytetit të shtruara me pllaka gurësh, kanal për nxjerrjen e ujërave të reshjeve atmosferike, depo drithërash, banjo dhe një teatër antik. Sipërfaqja e qytetit llogaritet në 35.5 hektarë, ndërsa së bashku me paralagjet dhe varrezat, qyteti zinte 120 hektarë sipërfaqe. Në vitin 565, Justiniana Secunda përmendet ndër qytetet kryesore në Ballkan, krahas Justinianës së Parë, Durrësit, Selanikut dhe Athinës. Ajo kishte një bazilikë të madhe kristiane, një teatër antik dhe shumë ndërtesa publike. Qyteti ishte në rrugën e rëndësishme që lidhte Lezhën me Nishin.

Justiniani ndërtoi vetëm në Dardani tetë qytete të reja dhe meremetoi pesëdhjetë e një qytete të tjera. Po kështu në Epirin e Ri, që i përkiste Shqipërisë së Mesme, Perandori ndërtoi tridhjetë e dy kështjella të reja dhe meremetoi tridhjetë e gjashtë ekzistuese. Ndërsa në territorin e Epirit të Vjetër, që i përket territorit të Shqipërisë së Jugut u ndërtuan dymbëdhjetë kështjella të reja dhe u meremetuan dyzet e shtatë kështjella të tjera. Perandori rindërtoi krejtësisht qytetin e Singidinumit dhe e rrethoi me fortesa shumë të rëndësishme. Po kështu ngriti një fortesë të madhe në afërsi të këtij qyteti.

Me emrin e vet, Justinianopolis, Perandori pagëzoi edhe qytetin Adrianopolis në Epir. Gjithashtu pranë Justinianës së Dytë, u ndërtua një qytet i ri, i quajtur Justinopolis, për nder të dajës së Augustit, themeluesit të dinastisë, Perandorit Justin I.

Justinani u kujdes që Iliriku të ndihej i sigurtë dhe e bëri mbrojtjen e territoreve ilire prej sulmeve të barbarëve një çështje personale. Në territoret ilire u ndërtuan 43 fortesa të reja dhe u riparuan 50 fortesa të tjera. Kur në vitin 540 hordhitë bullgare dhe sllave sulmuan Ilirikun, Justiniani ndërtoi,ose meremetoi rreth 400 vendfortifikime, shumica prej të cilave shumë larg kufijëve.

Perandori Justini II

Justini II erdhi në Konstandinopojë që në moshë të re dhe u rrit në Oborrin Perandorak të dajës së tij. Ai u angazhua nga daja i tij në misione të ndryshme politiko-diplomatike dhe ushtarake. Me 28 janar 552, u dërgua në Kalcedon me një delegacion njerëzish të shquar, në përpjekje për të bindur papë Virgjilin që të kthehej në Konstandinopojë. Në maj tëg vitit 553 u dërgua më një delegacion tjetër për t’i bërë vizitë Virgjilit. Për një kohë të gjatë Justini qëndroi në detyrën “Curopalati”, kryeintendent i Pallatit Imperial. Kur kishte këtë funksion qe dërguar nga Perandori Justinian në Danub në krye të forcave ushtarake që do të siguronin kalimin e trupave bizantine që rrezikoheshin nga sulmet e hunëve. Gjithashtu ai mori pjesë dy herë në shuarjne e dhunës që shpërtheu në Konstandinopojë në maj të vitit 562 dhe prill të vitit 563. Ditën që vdiq Justiniani, nipi i tij, i njohur zyrtarisht si Justini II u bë Perandor. Ai ndërtoi në Kosovë qytetin Justinopol për nder të gjyshit të tij, Perandorit Justini I.

Vazhdon…

Lëvizja për Rikthim: Deklaratë publike – përgënjeshtrim i shpifjeve islamike

Drini.us
-
0
Lëvizja për Rikthim: Deklaratë publike – përgënjeshtrim i shpifjeve islamike

Pretendimet e shfaqura në media nga përfaqësuesit e islamit agresiv dhe sheriatik të shekullit të VII-të, se Lëvizja për Rikthim apo përfaqësuesit e saj kanë qenë ish-anëtarë të LKJ-së ose bashkpunëtorë të Serbisë, janë gënjeshtra të ulëta, shpifje të qëllimshme dhe vazhdim i një mentaliteti propagandistik – islamik dhe serbo-komunist.

Ne si Lëvizje nuk kemi asgjë të përbashkët me LKJ-në, me komunizmin jugosllav, as me Serbinë, as historikisht, as ideologjikisht, as moralisht.

Përkundrazi, ne të gjithë, vijmë nga familje që kanë luftuar kundër komunizmit, kundër pushtimit serb dhe kundër shpërnguljeve të dhunshme të shqiptarëve, të organizuara nga aparati i Rankoviqit dikur, me bashkëpunim të dëshmuar të strukturave fetare të instrumentalizuara të asaj kohe, përfshirë edhe BIK-un e themeluar e të kontrolluar nga shteti jugosllav.

Andaj, të dalësh sot, si avokat i islamit agresiv e antinjerëzorë në publik, dhe të ndërlidhësh punën e Lëvizjes për Rikthim me LKJ-në apo me Serbinë, kjo do të thotë se je i gatshëm të fyesh hapur kujtimin e hidhur të të përndjekurve politikë, të hedhëdh baltë mbi familje të tëra që u vranë, u masakruan, u internuan, u burgosën ose u detyruan të shpërngulen, dhe të relativizosh krimet e një sistemi të tërë që synoi ç’rrënjosjen kombëtare të shqiptarëve.

Lëvizja për Rikthim është themeluar në kundërshtim të plotë me trashëgimitë komuniste, si dhe ato koloniale serbe e turke, mbi parime të cilat pushtuesit dhe ideologjia e tyre i luftoi, siç janë: identiteti kombëtar, liria e plotë shpirtërore, kujtesa e thellë historike, dinjiteti i lartë njerëzor dhe besimi i pathyeshëm në Jezu Krishtin dhe Kishën Katolike e Apostolike.

Prandaj, ata ose ato që përhapin shpifje të tilla, na bëjnë të dyshojmë se janë vet pasardhës ideologjikë të së njëjtës mendësi që prodhoi SANU/LKJ, ose janë thjesht zëdhënës të një narrative islamike e antishqiptare që synon të njollosë çdo nismë autoktone për mbrojtjen e kulturës, besimit dhe dinjitetit tonë.

Ne nuk kemi nevojë të justifikohemi për punën që bëjmë. Ftesa jonë për rikthimin e shqiptarëve në traditën e tyre europiane qëndron e palëkundur, pavarësisht sfidave me të cilat do të përballemi në këtë rrugëtim. E bëjmë sërish të qartë, se e vërteta jonë është e dokumentuar dhe e shfaqur kudo si qëndrim publik.

Edhe njëherë, Lëvizja për Rikthim nuk ka asnjë lidhje me LKJ-në, nuk ka asnjë lidhje me Serbinë, dhe nuk do të lejojë kurrë që e vërteta jonë të përdhoset nga gënjeshtra të ricikluara të islamosllavizmit.

Lëvizja për Rikthim

Prishtinë, 20 Janar 2026 A.D.

Pse, as Kadare, as Agolli nuk e moren kurrë Nobelin?” (6)

Drini.us
-
1
Pse, as Kadare, as Agolli nuk e moren kurrë Nobelin?” (6)
Ismet M. Hasani, Suedi   

   

Pse, as Kadare, as Agolli, nuk e morën kurrë NOBËLIN?! (pjesa 6)
Rivalitet i fshehur, apo miqësi e rreme midis Kadares dhe Agollit?!
Kush i ndau? Për dekada nuk flisnin, por “luftonin” njëri me tjetrin?! Pse Kadare nuk shkoi në varrimin e Agollit? Çka i shkroi Kadare në kurorën…?”
*
A kishte Kadare marrëdhënie të dyshimta me rezhimin komunist – Sigurimin dhe a e përdorte letërsinë për qëllime propagandistike?!
A ftohej dhe a merrte pjesë Agolli në mbledhjet e Komitetit Qendror të Partisë?!
A i shkroi Agolli letër anonime (me inicialet D. A.) Akademisë suedeze – kundër Kadares?!
Çfarë fshihej në Dosjen konfidenciale (të mbyllur me dyell) me vulë të kuqe të Akademisë suedeze?! Pse duhej të hapej Dosja në vitin 2050?!
Kush ishte Ingrid Malmstrong dhe çka i tha Kadares në kafénënë pranë Sorbonës (Paris)?! Pse, pas atyre fjalëve Kadare i zbehur doli nga kaféneja pa paguar?!
Sa vite (dekada) ishin të ndarë Kadare – Agolli dhe kush e dhá këtë idé?!
Kush ishte Petrit Dume, që përgadiste “informator” me të pavërteta dhe ia dërgonte Akademisë në Stokholm?!
Kush shkroi se “…nëse dërgohën për Nobël, Kadare dhe Agolli, do ta shkatërrojnë njëri-tjetrin?!
Kush ishte Linda Hoxha- ish-sekreterare në Ministrinë se Dumës dhe çfarë ”urdhëri” mori nga Dume që kundër Kadares t’i dërgojë ”letrat” në Stokholm?!
Kush ishte Fatos Kongolli, të cilit iu ndalua botimi i romanit për të cilin Agolli ishte i entuziazmuar dhe donte t’ia botonte në Revistën ”Drita”?!
Pse librat e Kadares botoheshin pa kaluar përmes ”Cenzurës”?!
Çka shkroi në “Zëri i Popullit” gazetar i ri dhe çka tha pas 30 viteve?!
Pse Kadare iku në Francë në vitin 1989, e Agolli mbeti në Shiqpëri!?
A kërkoi Kadare “azil politik” në Francë dhe sa veta ishin në Rregjistër?!
Si reagonte Kadare kur dëgjonte (përmes TV) se Nobeli nuk i është ndarë atij?!
Si reagonte Agolli kur dëgjonte (përmes Radios) se Nobelin nuk e mori as Kadare?!
Çka i tha Kadare (përmes tel.) mikut francez, kur ”Nobelin” e mori Myler?!
Çfarë i shkroi Kadare – Agollit në kurorën pas vdekjës (së Agollit)?!
Çka i tha Kadare zonjës së tij, pasi i humbi shpresat për Nobelin?
Çka i tha Kadares znj Ingrid Mallmstrong lidhur me Nobelin?
Çka u gjet në shtëpinë e Petrit Dumës, pas vdekjës se tij?
A mori pjesë dikush në varrimin e Dumës?!
Çka i tha gazetari ”Jugosllav” Agollit të ”Liqeni artificial”?!
Çfarë foli Kadare në Okllahoma (SHBA) për Agollin (më 2023)?!
A fluturoi deri në SHBA-ë Donika për ta dëgjuar Kadaren (2023)?!
Ismail Kadare & Donika Agolli & Dritëro Agolli
____
… Në një mbrëmje të ftohët dhjetori të vitit 1988 në një zyre të vogël të Akademisë Suedeze në Stokholm, NJË DOSJE me vulë të kuqe u mbyll përgjithmonë dhe u vendos në një arkivë speciale me etiketë:
                  Konfidenciale – TË HAPET NË VITIN 2050!
Në Tiranë, tensioni midis Kadares dhe Agollit, kishte arritur në një pikë, ku dhe heshtja bëntë zhurmë! Ata nuk flisnin më. Në kafénetë e Tiranës, intelektualët bisedonin me orët të tëra. Kush ish më i madhi, kush duhej të tërhiqej, kush po e saboton tjetrin. Disa besonin se Kadare kishte lidhje më të mira me Perëndimin dhe kishte mundur që përmes atyre lidhjeve ta dëmtonte Agollin. Të tjerët besonin se Agollit i mungonin lidhjet me Perëndimin, por të dy rivalët kishin filluar të shkruanin letra anonime kundër njëri-tjetrit. Por asnjëri nuk kishte prova (fakte). Krejt ato ishin thashë e theme, teori konspirative.
*
Në vjeshtën e vitit 1987 diçka ndodhi që ndryshoi gjithëçka. Një gazetar i ri nga “Zëri i Popullit” – Agim Musta kishte publikuar në gazetë një artikul me titull: “DY YJE NJÊ QIELL, A KA VEND PËR TË DY?” Artikulli ishte i shkruar me kujdes, duke shmangur akuza direkte. Por mesazhi ishte i qartë: Shqqipëria nuk mund të kishte dy kandidatë për Nobël! Njëni duhej të tërhiqej. Dhe, sipas kësaj ai që duhej të tërhiqej ishte Agolli. Se ai ishte më i vjetër dhe më pak i njohur ndërkombëtarisht.
Reagimi ishte i mënjëhershëm dhe i dhunshëm: Miqt e Agolit akuzonin gazetarin Musta se e ka paguar Kadare?”; Miqt e Kadares e akuzuan Musten se ishte provokator i Sigurimit!?
Dhe, Musta vetë, i intervistuar 30 vjet më vonë, tha: “…Unë tekstin  nuk e shkrova. Vetëm e nënshkrova, më erdhi nga Lartë! Nga “dikush” që kishte më pushtet se unë!”
Kush ishte ai “dikush”?!
Shpeshëherë nga historitë e mëdha, né kërkojmë për figurat dramatike: spiunë, tradhëtar, komplotistë. Por nganjëherë E VËRTETA është më e thjeshtë dhe më e trishtuar!?
Nganjëherë, armiku më i madh nuk është një person, është një sistem.
Dhe sistemi komunist shqiptar kishte një logjikë të thjeshtë.
Asgjë nuk mund të ishtë më e lartë se Partia! As arti, as shkenca, as feja.
Dhe sigurisht asnjë shkrimtar!
Kështu që, kur Kadare dhe Agolli u bënë shumë të mëdhenj, shumë të njohur, shumë me famë, të pavarur, Sistemi reagoi: jo me burgje e me masa të ashpra, sepse kjo do kishte krijuar martirë, por me diçka më të sofistikuar – ME NDARJE!
Duke “luftuar” njëri-tjetrit, Sistemi veproi që asnjëri të mos bëhej aq i forte sa ta mundtte tjetrin.
Dhe, Petrit Dume, ishte mjet i atij Sistemi.
( v i j o n )

Mos e gënjeni elektoratin!

Drini.us
-
1
Mos e gënjeni elektoratin!

Florim Zeqa

  • Në 20 vjetorin e shkuarjes në amshim të Ibrahim Rugovës

Ne që ishim pjesë e LDK-së Rugoviane, na kanë mbetur kujtimet e mira dhe nostalgjia për kohën e shkuar, bashkë me këtë edhe dëshira dhe shpresa për një të nesërme më të mirë! Atyre që nuk ishin pjesë e asaj periudhe historike, jo vetëm që nuk iu bën përshtypje epoka e rugovizmit dhe e filozofisë politike rugoviane, janë duke e shkërdhyer atë në të gjitha mënyrat!

Erdhën në krye të LDK-së me premtime, ikën me ‘bisht nën shalë’

Ata që erdhën në krye të LDK-së pas Ibrahim Rugovës premtuan ndryshimin e simboleve shtetërore (kthimin e flamurit dhe hymnit dardan) dhe zbardhjen e vrasjes së veprimtarëve të LDK-së!

Mirëpo me ardhjen e tyre në krye të LDK-së dhe në pushtet i harruan të gjitha, e harruan gjakun e bashkëpartiakëve dhe premtimin e dhënë para elektoratit rugovian!

LDK post-Rugoviane përgjatë bashkëqeverisjes së vendit, në duar i kishte dy ministri kyqe: Ministrinë e Drejtësisë dhe atë të Punëve të Brendshme, dy herë edhe postin e Kryeministrit, por u largua nga pushteti pas asnjë rezultat në zbardhjen vrasjeve të veprimtarëve më të devotshëm të LDK-së dhe të çështjes kombëtare në veçanti!

Kjo për më tepër se turp, është tradhëti ndaj elektoratit rugovian për të gjithë ata që u akomoduan në krye të LDK-së dhe në majat e pushtetit!

Paturpësia bëhet akoma më e madhe, kur familjarët e viktimave bashkëpunojnë me vrasësit e tyre për të ruajtur privilegjet e turpit!

Përveqse papërgjegjësi dhe vetëdije e ulët njerëzore, kjo paraqet mungesë guximi për të kërkuar të vërtetën, si e drejtë legjitime dhe e garantuar nga ligjet e shtetit dhe universit.

E vërteta vjen kur atë e kërkon

Shembullin më të mirë sesi arrihet deri tek e vërteta dhe zbulohen prapaskenat e urdhërdhënësve të vrasjeve të pasluftës, lexuesve të këtij shkrimi do ua ilustroj me një shëmbull personal.

“Me 23 qershor 2013, në një aktivitet tradicional multietnik në Giavera del Montello (TV-Itali) ndodhi një akt i sulmit fizik ndaj flamurit dardan, të vendosur nga ana ime në tenden e përbashkët shqiptare në këtë aktivitet.

Përveqse e pengova ekzekutorin e këtij akti monstruoz në heqjen e flamurit dardan, e detyrova aty për aty që të bëjë edhe kërkimfaljen.

Mirëpo për mua mbeti mister i pazbuluar kush ishte urdhërdhënësi!?

Meqënse dyshimet e bazuara i kisha të një person i vetëm, megjithatë ishin edhe disa elemente që e bënin të paqartë situatën. Për të mos u zgjatur shumë rreth kësaj historie të gjatë, më është dashur punë intenzive tre vjeçare dhe bashkëpunim (kundër dëshirës time) me ekzekutorin (sulmuesin e flamurit) derisa e kam sjellë atë në pozitë që ta thotë me gojen vet emrin e urdhërdhënësit!”

Le të shërbej ky shembull imi personal për rrahagjoksët e frymës rugoviane në LDK, se për të ardhur deri tek e vërteta nuk është aspak punë e lehtë, por asgjë nuk është e pamundur!

Me vullnet, përkushtim, guxim qytetar dhe respekt ndaj bashkëpunëtorëve dhe besnikëri ndaj filozofisë politike në të cilen thirresh dhe merr obligime para elektoratit nuk duhet heshtur dhe as pushuar së vepruari për asnjë çast deri në çuarjen në vend të zotimit apo premtimit të dhënë!

Mbetët i pajustifikueshëm fakti, pse rrahagjoksët e rugovizmit, për 16 vjet në shtetin e pavarur, prej tyre rreth një dekadë në qeverisjen e vendit nuk arriten të zbulojnë asnjë rast të vetëm të vrasjeve të veprimtarëve të LDK-së!

Kjo po e vërteton faktin, se këta rrahagjokësët e frymës rugoviane, pushtetin e shfrytëzuan vetëm për interesat e tyre personale dhe klanore, asnjëherë nuk u moren me problemet e qytetarëve, e më së paku me zbardhjen e vrasjes së bashkëpartiakëve!

Fjalëve dhe hipokrizisë politike nuk ju beson më askush! Rugovizmi mbrohet me vepra e jo me fjalë! Ata që nuk u dëshmuan se janë rugovist nuk kanë të drejtë as ta përkujtojnë liderin historik, Ibrahim Rugova! Me përulje plot hipokrizi para varrit të liderit historik nuk mashtrohet elektorati!

Lavdi veprës madhe dhe shumëdimensionale të liderit historik Ibrahim Rugova!

Lavdi LDK-së Rugoviane!

Florim Zeqa, kandidat për kryetar të LDK-së

Orsago (TV-Itali), 20 Janar 2026

Kush janë kriminelet serbo-malazezë që kryen krime në Dardani , gjatë Luftës në Kosovë 1998-1999

Drini.us
-
0
Kush janë kriminelet serbo-malazezë që kryen krime në Dardani , gjatë Luftës në Kosovë 1998-1999

Pamje nga Masakra e Reçakut

Nga: Flori Bruqi, Prishtinë

Lufta e Kosovës mori fund më 10.06.1999, pasi NATO bombardoi pjesën e mbetur nga Jugosllavia. Ky ishte aksioni i parë luftarak i NATO-s pas mandatit të OKB, që iu dha fund vrasjeve, por ndërhyrja mbeti e diskutueshme në qarqet proserbe dhe ato ruso-kineze etj.
Në këtë listë gjeni emrat e ushtarakëve apo personave të armatosura për të cilët ka shënime që kanë marrë pjesë në kryerjen e krimeve të rënda si masakrimi, pushkatimi, therrje të popullsisë civile dhe dhunimin e femrave.
Lista është ndërtuar sipas rasteve shumica e të cilave është shqyrtuar nga hetusia ndërkombëtare dhe hetuesi i OKB-së për krime të luftës, Dennis Milner i cili thotë se “…Puna e ekipit të tij do të vazhdojë të fokusohet thuaja tërësisht në rangun e lartë të regjimit të të kryeakuzuarit për krime lufte, kryetarit jugosllavë Sllobodan Millosheviq”.
Si do që të jetë ndriçimi i të gjitha rasteve ende nuk është bërë por vetëm i rasteve me rëndësi apo të nivelit të lartë të efektit ndëkombëtar. Për këtë është e udhës edhe mbledhja e të dhënave nga vetë të prekurit nga kriminelët, sidomos femrat të cilat për shkaqe të ndryshme nuk i kanë paraqitur rastet personale duhet që këto ti paraqesin pranë shoqatave që përkujdesen për këto raste. Organizata të tilla ka anë e mbanë Kosovës.
Sipas dëshmitarëve që mbijetuan krimin, në vrasjen e bashkfshatarëve të tyre (përveç njësive militare dhe paramilitare serbe) morën pjesë edhe serbët lokalë, që punonin në postë, në kuvendin komunal të Shtimes etj.
Më 10.06.2005. Lëvizja KAN tani LVV së bashku me familjarët e fshatit Reçak , përmes një çarçafi (të vendosur përpara selisë së UNMIK-ut) kanë publikuar disa emra të kriminelëve serbë që morën pjesë në masakrën e Reçakut.
Në këtë çarçaf ishin skalitur emrat e këtyre kriminelëve:
1. Bizhidar Markoviç
2. Çedomir Aksiç
3. Zhivorad Stojçetoviç
4. Bogdan Nojiç
5. Jovica Stojkoviç
6. Momir Ristiç
7. Zvonko Ristiç
8. Ljubomir Nojiç
9. Nenad Marinkoviç
10. Pavle Marinkoviç
11. Zoran Nedelkoviç
12. Sllavisha Marinkoviç
13. Vojisllav Janiçijeviç
14. Milivoje Çanoviç
15. Jovica Jovanoviç
16. Stojan Aksiç
17. Millorad Kostiç
18. Dragisha Kostiç
19. Dragan Tasiç
Më 7 maj 2005 Lëvizja „KAN“ tani „Vetëvendosje“, së bashku me organizatën “Thirrjet e Nënave”nga Gjakova, në ndërtesat afër UNMIK-ut dhe institucioneve të Kosovës, kanë vendosur një Çarçaf me dimensione 20m x 4m, në të cilin kanë skalitur 35 emra të kriminelëve serbë që akuzohen nga familjarët e viktimave si përgjegjës për vrasjen e 750 shqiptarëve dhe rrëmbimin e 680 të tjerëve nga komuna e Gjakovës.
1. Stanojeviç Momçilo
2. Çamoviç Sreten
3. Stanojeviç Milan
4. Çoliç Rade
5. Slavkoviç Milan
6. Stanojeviç Sava
7. Kovaç Slobodan
8. Stojanoviç Sava
9. Dekiç Milan
10. Dekiç Momçilo
11. Raçiç Dragan
12. Mirkoviç Vuk
13. Vujoviç Vaso
14. Vujoviç Nikotin
15. Ragiç Darko
16. Simiç Bozhidar
17. Stefiç Nikola
18. Stefiç Bojan
19. Obradoviç Ljubisha
20. Pantoviç Radovan
21. Pantoviç Miliç
22. Jovanoviç Aca
23. Bozhoviç Çedomir
24. Jovanoviç Sava
25. Ristiç Predrag
26. Jovanoviç Goran
27. Shqepanoviç Millosh
28. Krstiç Srgjan
29. Dikiç Milan
30. Dikiç Momçilo
31. Dimiç Zvezdan
32. Jovanoviç Sinisha
33. Rajkoviç Gojko
34. Drashkoviç Laza
35. Lazareviç Doka
Dihen të dhënat për 56 kriminelë serbë lokalë hetimet ende nuk janë bërë.
Në një raport të KMDLNJ-së me seli në Prishtinë, të lëshuar më 6 prill 2000 thuhet: Në Skënderaj janë identifikuar emrat e të gjithë kriminelëve që më 26/27 mars 1999 në Padalishtë masakruan 19 anëtarë të familjes Imeraj (në mesin e të cilëve 11 femra dhe 5 fëmijë të moshës 2 – 16 vjeçare).
1. Predrag Belosheviq (Pjesëmarrës i luftrave në Kroaci dhe Bosnjë – Hercegovinë);
2. Grujica Belojeviq (vëllau i Lubisha Belojeviq)
3. Lubisha Belojeviq
4. Zharko Belosheviq
5. Zhika Belosheviq
6. Malisha Tijaniq (vëllau i Çeda Tijaniq)
7. Çeda Tijaniq
8. Goran Tijaniq
9. Dejan Tijaniq
10. Vedran Tijaniq
11. Obrad Tijaniq
12. Zhivan Vuçiq
13. Mirolub Vuçiq
14. Dushan Vuçiq
15. Rade Ivanosheviq (vëllau i Milisav Ivanosheviq)
16. Milisav Ivanosheviq
17. Igor Shapiq,
18. Gradibor Radunoviq,
19. Ivan Gajin
20. Zoran Shlaniq
• Të gjithë nga fshati Cërkolez; Dushan Shapiq e Zharko Shapiq nga Belica; Dragan Cvetkoviq nga Uça dhe Sllobodan Petkoviq nga Zhakova.
Sipas raportit KMDLNJ -së (6 prill 2000) në ekzekutimin e 147 shqiptarëve në Izbicë janë përfshirë edhe serbët lokalë të fshtarave të Drenicës dhe të Burimit (ish-Istogut).
Në këtë masakër mizore kanë marrë pjesë: 42 pjestarë të familjeve Tomasheviq nga Syrigana, e këta janë:
1. Mihajlo Tomasheviq
2. Veselin Tomasheviq
3. Sllavko Tomasheviq
4. Vujadin Tomasheviq
5. Nenad Tomasheviq
6. Stojadin Tomasheviq
7. Igor Tomasheviq
8. Miloje Tomasheviq
9. Vladan Tomasheviq
10. Radoslav Tomasheviq
11. Vasilije Tomasheviq
12. Milosh Tomasheviq
13. Radivoje Tomasheviq
14. Preda Tomasheviq
15. Srgjan Tomasheviq
16. Millorad Tomasheviq
17. Mileta Tomasheviq
18. Radenko Tomasheviq
19. Mile Tomasheviq
20. Stojadin Tomasheviq
21. Milenko Tomasheviq
22. Milan Tomasheviq
23. Dragoljub Tomasheviq
24. Gjoko Tomasheviq
25. Boshko Tomasheviq
26. Zhivorad Tomasheviq
27. Zhivojin Tomasheviq
28. Najdan Tomasheviq
29. Nebojsha Tomasheviq
30. Nenad Tomasheviq
31. Branillav Tomasheviq
32. Ratko Tomasheviq
33. Filip Tomasheviq
34. Dejan Tomasheviq
35. Gordan Tomasheviq
36. Predrag Tomasheviq
37. Despot Tomasheviq
38. Tadisha Tomasheviq
39. Sinisha Tomasheviq
40. Tomisllav Tomasheviq
41. Zoran Tomasheviq e
42. Goran Tomasheviq
43. Branisllav Kragoviq
44. Ratko Kragoviq i biri / po nga nga Syrigana.
45. Marko Ristiq
46. Marko Damjanoviq
47. Dragoljub Rajkoviq
48. Jovica Rajkoviq
49. Rade Kovaçeviq / Zec
50. Dika Kovaçeviq
51. Ognjan Kovaçeviq
52. Gjorgje Mojsiq
53. Radosav Kovaçeviq / Cule
54. Mile Jokiq
55. Nebojsha Kovaçeviq
56. Sinisha Jokiq
57. Svetozar Ristiq
58. Zoran Kovaçeviq / Princ , të gjithë nga Banja;
59. Momir Milentijeviq
60. Zoran Jovanoviq
61. Milutin Arisiq,
62. Milan Todoroviq
63. Dejan Spasiq
64. Nebojsha Nikçiq
65. Miodrag Komatina
66. Niqifor Kovaçeviq
67. Dragan Dimitrieviq
68. Vukmiq Lazareviq / nga Runiku
69. Todor Deverxhiq
70. Rade Deverxhiq
71. Dragisha Deverxhiq
72. Milan Shteviq
73. Dragomir Shteviq
74. Miliq Petroviq e
75. Ognjan Petroviq, nga Radisheva
76. Nenad Shmigiq
77. Radoje Shmigiq
78. Cvetko Shmigiq
79. Dragan Shmigiq e
80. Gollub Shmigiq nga Leçina.
81. Dadosha Iliq
82. Zhivoin Iliq dhe
83. Momçillo Radovanoviq / nga Kuçica.
84. Zhivko Jokoviq e
85. Radosllav Kandiq nga Kotorri, si dhe
86. Radivoje Rasha / Kalenoviq me të bijtë
87. Dejan Rasha dhe
88. Dushan Rasha
89. Zvonko Jovanoviq
90. Zoran Jovanoviq
91. Bllagoje çolakoviq
92. Nenad çolakoviq
93. Radosh Lajoviq
94. Ilija Trajkoviq
95. Rajko Rajçiq
96. Vllado Bakraçeviq
97. Lubisha Iliq
98. Momo Peleviq
99. Sllagjan (polic i komunikacionit)
100. Sadudin Rexhepagiq (boshnjak) / të gjitha nga Skënderaj.
101. Goran Shapiq,
102. Rade Shapiq dhe
103. Dushan Shapiq, që të tre nga Belica e Burimit (ish-Istogut).
• Këtë listë me emra të barbarëve serbë e kanë në duar UNMIK-ut dhe institucioneve të Kosovës.
Në tetor 1999 në fshatin Sankoc të Drenicës, gjatë pastrimit të terenit nga njësiti i TMK-së, të Batalionit I-rë „Ymer Alushani“ të Brigadës 121 „Kumanova“, në njërën nga ish-bazat e shtabit komandues të bandave kriminale serbe, është gjetur një listë me emra të formacioneve ushtarake që vepronin në Drenicë. Aty janë gjetur edhe numra të telefonave dhe fotografi të ndryshme si dhe ditarë që këta kriminelë kanë mbajtur gjatë luftës në Kosovë. Lista e emrave të barbarëve serbë, është si më poshtë:
1. Llazareviq Dragisha, nëntoger
2. Gjorgjeviq Sinisha, rreshter
3. Blanusha Mile, rreshter i vjetër
4. Korçag Goran, rreshter i klasit të parë
5. Millanoviq Predrag, dhjetar
6. Radulloviq Nebojsha
7. Simiq Goran
8. Kostiq Sasha
9. Daniq Sllobodan
10. Gjorgjeviq Zoran
11. Shabiq Zvonko
12. Qausheviq Nenad
13. Jovanoviq Dragi
14. Momqilloviq Miroslav
15. Ivanoviq Milivoje
16. Dejanoviq Verolub
17. Janjusheviq Zhivorad
18. Nedelkoviq Bratisllav
19. Petkoviq Bogolub
20. Gjoriq Sllavolub
21. Vaniq Rasha
22. Dimiq Dushan
23. Bajrami Igor
24. Aliq Zoran
25. Branko Jançiq
Pas përfundimit të luftës në Kosovë, në garazhin e shtëpisë së Rrahim Imerit në fshatin Sllatinë të Fushë-Kosovës është gjetur një listë me emra të pjesëtarëve të forcave ushtarake e policore serbe që morën pjesë në vrasjen e shqiptarëve në Sllatinë dhe në plaçkitjen e djegien e shtëpive të shqiptarëve në këtë fshatë.
1. Zoran Vukdragoviq – toger
2. Lubisha Simiq – rreshteri
3. Zoran Ristovski
4. Dushan Jevriq
5. Zoran Joviq
6. Mladen Peshiq
7. Milosh Mihajloviq
8. Marko Zhivoinoviq
9. Slavisha Gjorgjeviq
10. Miodrag Pejatoviq
11. Dejan Mikiq
12. Igor Gurkoviq
13. Ivan Stanojeviq
14. Zoran Mimiq
15. Radoje Bulatoviq
16. Mile Rangjeloviq
17. Cvetko Boshkiq
18. Radoslav Ristia
19. Slobodan Gjurgjeviq
20. Darko Miloviq
21. Dragisha Ivanoviq
22. Ivan Steviq
23. Vladeta Stojanoviq
24. Sasha Aksiq
25. Nenad Jovanoviq
26. Nenad Zhivkoviq
27. Dejan Slaviq
• Krimineli Dejan Saviq mësohet se ishte pjesëmarrës edhe në masakrat ndaj civilëve shqiptarë në Opojë
Më 14 maj 1999 në fshatin Qyshk (2–3 km afër Pejës) u vranë e u masakruan barbarisht 42 meshkuj, gjatë një sulmi të furishëm nga forcat e kombinuara elite militare e paramilitare serbe.
Në mëngjesin e së njëjtës ditë, forcat serbe kishin sulmuar edhe dy fshatra të tjerë fqinje, Pavlanin dhe Zahaqin, dhe pasi kishin dëbuar nga shtëpitë e tyre gratë, fëmijët dhe pleqtë, kishin vrarë mizorisht edhe 35 shqiptarë të pafajshëm.
Formacioni “Frenki”, një njësit komando i emëruar sipas udhëheqësit të tij Franko Simatoviq – “Frenki”, e cila ka qenë pjesë e forcave speciale të sigurimit shtetëror të Serbisë, të njohur edhe si “Crvene beretke” (Beretat e kuqe).
1. “Operativna Grupa” ose “OPG” (grupi operativ), një njësit elitë i policisë serbe, pjesëtarët e të cilit me krenari kanë quajtur veten “Magla” (mjegulla), sepse pas aksioneve të ndërmarra ata nuk kanë lënë ndonjë gjurmë. “OPG-ja” mësohet të ketë marrë urdhrat nga gjeneralë të lartë në Ministrinë e Punëve të Brendshme të Serbisë. Bazuar në dëshmitë e disa burimeve serbe, pjesëtarët e OPG-s kanë marrë pjesë edhe në disa masakra tjera famëkeqe në Kosovë, në Abri të Ulët, në Reçak, në Pavlan, në Zahaç (flitet për personin Ranko Jovica, Vlado Mijo Vujo [etj.
2. Njësiti snajperist i Armatës së Tretë “Jugosllave”, grup që theksohet të ketë qenë nën komandën e drejtpërdrejtë të kryegjeneralit të Armatës së Tretë serbe.
3. Grupet paramilitare të ashtuquajtur “Munja” (Vetëtima). “Munja”, në një raport të organizatës “Human Rights Watch-it” (HRW), përshkruhen se “ka qenë një mishërim i çuditshëm i policëve, kriminelëve dhe të vetëquajturve patriotë, (plotësisht nën kontrollin e armatës dhe policisë), të cilët nga serbët ishin konsideruar si legjendarë, për përleshjet e tyre që kishin zhvilluar me Ushtrinë Çlirimtare të Kosovës dhe për sulmet e pamëshirshme mbi civilët shqiptarë”.
Në nëntor 1999, në fshatin Kishnicë (afër Prishtinës), në shtëpinë e Sabit Krasniqit, u gjet një listë me 20 emra barbarësh serbë. Ata kishin vendosur shtabin operativ paramilitarë dhe nga shumë burime dëshmohet se nga kjo bazë shkonin e bënin krime ndaj popullatës civile shqiptare nëpër shumë pjesë të Kosovës. Bazuar në listën me emra e mbiemra dhe në adresat e tyre, rezultonë se këta barbarë janë nga Kosova me përjashtim të njërit që ishte nga Kurshumlija. Një pjesë prej tyre, krime kanë kryer edhe në fshatin Kishnicë. Për këto krime kanë dëshmuar Musa Gashi dhe Bajram Gashi, që kanë shpëtuar nga thikat e këtyre kriminelëve…
Në listën e gjetur janë skalitur këta emra:
1. Berisha Ruzhdi – Bekim, rom
2. Iliq Stalin – Velko
3. Paniq Pavli – Sinisha, Prelloc i Prishtinës
4. Cvejiq Lubisha – Lan, Hallaq i Madh – Lipjan
5. Vukadinoviq Jovan – Njegosh, Kurshumli
6. Andriq Mirko – Drashko, Prishtinë
7. Dikiq Branko – Nebojsha, prilluzhë
8. Krastiq Rade – Svetisllav, Skullan i Lipjanit
9. Selishnik Jelica – Tomisllav, Kishnicë
10. Sinisha Jovanoviq, Kishnicë
11. Jovan Karaxhiq, Kishnicë
12. Goran Trajkoviq, Kishnicë
13. Boban Trajkoviq, Kishnicë
14. Dejan Trajkoviq, Kishnicë
15. Predrag Gjorgjeviq, Kishnicë
16. Petar Saveliq, Kishnicë
17. Mile Bulajiq, KIshnicë
18. Gjorgje Bulajiq, KIshnicë
19. Zhivorad Mitiq – Zhiko, Kishnicë
20. Dragan Mitiq – Burdo, KIshnicë
21. Dragan Miliq, Kishnicë
22. Zoran Trajkoviq, Kishnicë
23. Mike Iliq, Graçanicë
24. Dushan Iliq, Graçanicë
Më 12 nëntor 1999, është gjetur edhe një listë me emra të kriminelëve serbë, që kanë vrarë, ekzekutuar e masakruar mizorisht qindra civilë Shqiptarë në komunë të Klinës. Në mesin e barbarëve figuron edhe një barbar shqipfolës. Dihet mirëfilli se në komunën e Klinës janë përfshirë më së shumti serbë lokalë në vrasjen e Shqiptarëve.
Lista përmban këta emra:
1. Danë Balaj
2. Zoran Dobriq
3. Zharko Stepiq
4. Vitomir Saviq
5. Millorad Stepiq
6. Gollub Stashiq
7. Dragomir Stashiq
8. Bado Bogiqeviq
9. Zaiq Vojo
10. Dobishleviq Sreta
11. Dançiq Vojo
12. Popi Zoran
13. Pavlloviq Dragan
14. Zhivkoviq Radosllav
15. Zhivkoviq Llazar
16. Vushtiq Radoje
17. Zariq Sreqko
18. Kiziq Gollub
19. Kiziq Gjoko
20. Dashiq Nevica
21. Krstiq Millan
22. Dobriq Dushan
23. Kiziq Radovan
24. Kiziq Ranko
25. Gollub Llazareviq
26. Borko Radojeviq
Më 2 dhjetor 1999, janë gjetur disa dokumente në Samakovë, Viti, Goshicë, Kabash, Binçë, Kllokot, Zhiti etj., në të cilat dëshmohet se paramilitarët serbë, në këtë rajon kanë vepruar me emrin ”TOGA E TMERRIT”. Kjo togë është formuar më 19 maj 1999 dhe për një kohë të shkurtër ka vrarë e masakruar 22 civilë pleq, plaka, fëmijë, gra dhe burra që i zunë nëpër shtëpitë e tyre.
Emrat e kriminelëve janë:
1. Miodrag Stanishiq
2. Sasha Jeriniq
3. Stanisllav Vukiq
4. Sasha Vujiq
5. Mirosllav Mihajlloviq – Mikica
6. Millovan Ivkoviq
7. Vidosllav Kojiq
8. Moma Vasoviq
9. Nenad Perzhiq
10. Branko Arizonoviq
11. Nebojsha Stanojoviq
12. Zoran Cvetkoviq
13. Sllavisha Maksimoviq
14. Dragisha Dinqiq
15. Novica Jakovleviq
16. Lubisha Arsiq
17. Sinisha Jovanoviq
18. Aleksander Jovanoviq
19. Srgjan Ristiq
20. Goran Arsiq
21. Nebojsha Stanishiq
22. Dragan Nojkiq
23. Canko Spasiq
24. Bogoso Krqmareviq
25. Millosh Mitroviq (komandant i togës)
Kriminel të angazhuar në pastrime etnike në hapësirën e Fushë Kosovës.
1. Sllavisha Andrijeviq- (njëri ndër organizatorët kryesorë për dëbimin me dhunë të shqiptarëve nga Fushë-Kosova)
2. Dragomir Popoviq
3. Boban Mitroviq
4. Dragan Dabizhleviq
5. Lazar Deniq
6. Radomir Dishiq
7. Radovan Petroviq
8. Dragan Mitroviq
9. Radojica Mitiq
10. Dragan Iliq
11. Aca Stankoviq
12. Zhika Begnellaviq
13. Mlladen Laziq
14. Sllavisha Grujiq
15. Sasha Mihajlloviq
16. Sava Drashkoviq
17. Miodrag Bangjur
18. Millan Milkoviq
19. Boban Grujiq
20. Sasha Maksimoviq
21. Nebojsha Stefanoviq
22. Vllastimir Jovanoviq
23. Dushan Zharkoviq
24. Dragan Zhekiq
25. Dobri Artinoviq
26. Stanko Milankoviq
27. Sllobodan Mitroviq
28. Dobrivoje Gjorgjeviq
29. Darko Milosheviq
30. Dragolub Lakaqeviq
31. Lubisha Veliqkoviq
32. Zharko Vasiq
Gjate datave 15 gjer më 24 prillit 1999, nga kolona e qytetareve qe po shkonin ne Prishtine pas ofenzives serbe ne Marec, ne Fshatrat Llukar, Grashtice dhe Makoc u vrane disa qindra banore. Shumica prej tyre u ekzekutuan ne prani te familjes.
1. Qytetaret e kane degjuar nje Serb qe e therriste nje tjeter te maskuar me emrin Adnan
Nje nga kriminelet ne heshtje ne rajonin e Prizrenit ne pa medyshje eshte edhe krimineli Gojko Branisavlevic i cili me ndikimin e tij ne rajonin e Prizrenit ka arritur qe ti shkaktoi deme te medha kombit shqiptar.
Prokuroria Speciale duhet të fillojë hetimet pas 27 vjetëve më emrat e këtyre krimineleve që kanë ikur nga Dardania…..
BUrimi:
Libri i Flori Bruqit, “Tokë e djegur”, roman, Shkodër, Tiranë, Prishtinë, 1998.
Libri : Polemika Shqip – Bruqi, Flori, 2009 | PDF
https://emea01.safelinks.protection.outlook.com/?url=https%3A%2F%2Fwww.scribd.com%2F…%2FPolemika-Shqip-Bruqi-Flori-2009&data=05%7C02%7C%7Ce51edf086e34405d003408de584cc201%7C84df9e7fe9f640afb435aaaaaaaaaaaa%7C1%7C0%7C639045283850057924%7CUnknown%7CTWFpbGZsb3d8eyJFbXB0eU1hcGkiOnRydWUsIlYiOiIwLjAuMDAwMCIsIlAiOiJXaW4zMiIsIkFOIjoiTWFpbCIsIldUIjoyfQ%3D%3D%7C0%7C%7C%7C&sdata=fINrKVaTVie%2BBQOAQroznRKwKsgtd2dQcQXN6LEF1V0%3D&reserved=0

Vranja para dhe pas dëbimit masovik të shqiptarëve në vitin 1878

Drini.us
-
0
Vranja para dhe pas dëbimit masovik të shqiptarëve në vitin 1878

Nga: Nehat Hyseni

1. Prania shqiptare në Vranjë para vitit 1878

Sipas defterëve osmanë Nüfus dhe Temettuat, si dhe studimeve të Jovan Hadži-Vasiljević-it, shqiptarët përbënin një pjesë të konsiderueshme të popullsisë së Vranjës para dëbimit masovik të vitit 1878. Qyteti i Vranjës dhe rrethina e tij formonin një hapësirë me prani të hershme autoktone shqiptare, të dokumentuar në burime osmane, udhëpërshkrime dhe studime historike të periudhës.

Para vitit 1878, shqiptarët në Vranjë dhe rrethinë ishin të pranishëm si popullsi myslimane dhe të krishterë (ortodoksë dhe një pakicë e vogël katolikë), të organizuar në qytet dhe në fshatra përreth. Burimet osmane dëshmojnë për familje shqiptare me role të rëndësishme në zejtarinë urbane, tregtinë, administratën lokale dhe bujqësinë. Në qytet ekzistonin mahalla me identitet të qartë shqiptar, ndërsa në fshatra ruhej kontinuiteti i pronësisë dhe i toponimisë.

2. Jeta shoqërore, ekonomike dhe institucionale

Prania e xhamive, teqeve, kishave, medreseve dhe shkollave fetare dëshmon për një jetë institucionale aktive të shqiptarëve të Vranjës. Ata kontribuuan ndjeshëm në rrjetet tregtare rajonale që lidhën Vranjën me Shkupin, Preshevën, Prishtinën dhe më tej.

Gjuha shqipe dhe zakonet lokale ruheshin në jetën familjare dhe komunitare, edhe pse administrata osmane përdorte turqishten si gjuhë zyrtare. Ky bashkëjetim institucional dhe kulturor pasqyron një strukturë shoqërore të konsoliduar, e cila u ndërpre dhunshëm pas vitit 1878.

3. Lufta ruso-turke dhe rruga drejt spastrimit etnik (1877–1878)

Lufta ruso-turke (1877–1878) dhe avancimi i ushtrisë serbe në Serbinë jugore ushtruan dhunë të paparë ndaj popullsisë shqiptare myslimane. Masakra, plaçkitje dhe dhunime të pamëshirshme ndaj shqiptarëve të paarmatosur dhe të pambrojtur krijuan kushtet për spastrime etnike të qëllimshme.

Vendimet e Kongresit të Berlinit (qershor–korrik 1878) patën një ndikim direkt dhe dramatik, duke legjitimuar zgjerimin territorial të Serbisë dhe duke lënë jashtë çdo mbrojtjeje ndërkombëtare komunitetin shqiptar të Vranjës, Toplicës, Nishit dhe rrethinave.

Dëbimi u krye në mënyrë të dhunshme dhe të përshpejtuar. Familje të tëra u detyruan të lënë shtëpitë, tokat dhe pasuritë e tyre, shpesh pa asnjë mundësi rikthimi. Procesi u shoqërua me shkatërrimin e objekteve fetare myslimane, konfiskimin e pronës dhe zhdukjen sistematike të gjurmëve materiale shqiptare.

Shqiptarët e dëbuar u njohën më vonë si muhaxhirë, një term që përmbledh dramën e një popullsie të shkulur nga trojet e veta historike.

5. Rrugët e shpërnguljes dhe vendosja e muhaxhirëve

Migrimi u shoqërua me humbje të mëdha materiale dhe sociale. Rrugët e shpërnguljes drejt Kosovës, Luginës së Preshevës, Anamoravës dhe Maqedonisë së sotme krijuan trauma kolektive dhe varfëri të përkohshme, por njëkohësisht edhe forma të reja solidariteti komunitar.

Muhaxhirët u vendosën kryesisht në Luginën e Preshevës, Kosovë dhe Anamoravë, ku krijuan fshatra të reja ose u integruan në vendbanime ekzistuese. Ata ruajtën kujtesën e origjinës nga Vranja përmes mbiemrave, rrëfimeve familjare, riteve dhe toponimisë së re.

6. Pasojat demografike dhe kulturore pas vitit 1878

Pas dëbimit të shqiptarëve, struktura etnike e Vranjës ndryshoi rrënjësisht. Shqiptarët u reduktuan në një pakicë të papërfillshme, ndërsa serbët dhe popullsi të tjera sllave u bënë shumicë. Vendbanimet shqiptare u kolonizuan dhe gjurmët kulturore shqiptare u zhdukën ose u asimiluan gradualisht.

7. Rëndësia e studimit shkencor

Dëbimi i vitit 1878 përbën një nyje kyçe për të kuptuar historinë moderne të shqiptarëve në Serbinë jugore. Studimi i defterëve osmanë, dokumenteve konsullore, literaturës serbe dhe shqiptare, si dhe dëshmive gojore të muhaxhirëve, është thelbësor për rindërtimin e një pasqyre të plotë, kritike dhe të balancuar historike.

Përfundim

Historia e shqiptarëve të Vranjës para dhe pas vitit 1878 dëshmon për një kontinuitet historik të shqiptarëve myslimanë të kësaj treve, të ndërprerë me dhunë, por edhe për aftësinë e komuniteteve të dëbuara për t’u ringritur dhe për të ruajtur identitetin e tyre kombëtar, kulturor dhe historik.

Trajtimi shkencor i kësaj teme është i domosdoshëm për drejtësinë historike dhe për kuptimin, zbardhjen dhe sqarimin e proceseve demografike, si dhe të dëbimeve të dhunshme dhe masakrave të pamëshirshme që ndodhën në Ballkan gjatë shekujve XIX–XX.

1...304305306...1,747Faqja 305 nga 1,747