Douglas Murray / Document.no

• E botuar 15.10.2015, por aktuale edhe tash

Dhjetë vjet më parë, një nga redaktorët e Jyllands-Posten dëgjoi se asnjë karikaturist danez nuk do ta vizatonte profetin e Islamit si ilustrim për një seri librash për fëmijë që trajtonin fetë e botës. A ekzistonte vërtet një autocensurë e tillë në Danimarkë? Ai donte ta zbulonte. Kështu që ai botoi dymbëdhjetë karikatura që kishin për qëllim të tregonin themeluesin e Islamit.

Pastaj erdhën sulmet ndaj gazetës – përpjekjet më të dukshme për të zbatuar censurë që nga kërcënimet me vdekje kundër Salman Rushdie për shkrimin e Vargjeve Satanike në vitin 1988 dhe vrasja e Theo van Gogh për realizimin e filmit “Nënshtrim” në vitin 2004. Van Gogh u godit gjithashtu me thikë në shpinë nga një letër kërcënuese që kërkonte vdekjen e Ayaan Hirsi Ali dhe Geert Wilders, të dy anëtarë të parlamentit holandez.

Disa nga karikaturat që Jyllands-Posten botoi çuan në sulme ndaj gazetës për botimin e tyre. Disa nga karikaturat as nuk e tregonin Muhamedin. Më e famshmja nga karikaturat përshkruante një figurë të ngjashme me Muhamedin me një bombë në çallmën e tij. Imamët vendas danezë, të zhgënjyer nga përshkrimet relativisht të thjeshta, shtuan karikatura të tjera dhe më ofenduese në portofolet e tyre, ndërsa udhëtonin nëpër Lindjen e Mesme për të nxitur ndjenja kundër Danimarkës. Stimuli funksionoi. Për një kohë të gjatë – dhe përveç të gjitha plaçkitjeve, djegieve dhe vrasjeve – bota ishte e zhytur në këto vizatime dhe në atë që supozohej të nënkuptonin reagimet ndaj tyre.

Në një numër vendesh, shpërthyen kriza të pavarura mini-karikaturash. Vendimi i pavarur i Ezra Levant për të shtypur karikaturat e Muhamedit në Kanada krijoi një degë të krizës së karikaturave në Amerikën e Veriut. Disa gazeta norvegjeze gjithashtu i shtypën karikaturat në faksimile, në solidaritet me fqinjët e tyre, dhe kjo çoi në një polemikë norvegjeze për karikaturat. Dhe sigurisht në Paris, ku një revistë e vetme – Charlie Hebdo – vazhdoi të riprodhonte çdo figurë historike që dëshironte. Kjo çoi në masakrën e dhjetë gazetarëve dhe dy oficerëve të policisë në zyrat e revistës në Paris në janar të këtij viti.

Foto: Stéphane Charbonnier, redaktori i patrembur i Charlie Hebdo, i cili u vra më 7 janar së bashku me shumë kolegë të tij, qëndron jashtë ish-ndërtesës së zyrave të revistës, pak pasi ajo u bombardua me zjarr në nëntor 2011.

Sot është një ditë po aq e mirë sa çdo ditë tjetër për të bërë disa pyetje – jo më pak, nëse kemi mësuar ndonjë gjë. Jo-muslimanët në mbarë botën padyshim kanë mësuar shumë më tepër rreth ndjenjave islame në lidhje me përshkrimin e profetit të tyre. Nga brenda komuniteteve myslimane në Evropë dhe gjetkë, është bërë e qartë se një numër i vogël, por i prekshëm muslimanësh janë të gatshëm të vrasin dhe madje të sakrifikojnë jetën e tyre në luftën për të imponuar vizionin e tyre blasfemues mbi jo-muslimanët në mbarë botën.

Përveç atentateve ndaj punonjësve të Jyllands-Posten, ka pasur atentate ndaj karikaturistit danez Kurt Westergaard dhe artistit suedez Lars Vilks, të cilët vizatuan një karikaturë të Muhamedit në shenjë solidariteti pas krizës së karikaturave daneze. Dhe ka pasur trokitje të shpeshta në derë nga policia e blasfemisë. Në Londër, botuesi i një libri shpifës për jetën dashurore të Muhamedit (Xhevahiri i Medinës nga Sherry Jones) i shpëtoi për pak një atentati kur shtëpia e tij botuese u bombardua me zjarr. Nëse do të kishte një vend në tokë ku dikush do të mendonte se ishte imun ndaj vizitave nga Policia Islamike e Blasfemisë, do të ishte Teksasi. Por në fillim të këtij viti, ndërsa një ekspozitë me karikatura të Muhamedit po zhvillohej në Garland, vrasësit u shfaqën dhe, për fat të mirë, u qëlluan.

Pra, një përvojë është ndoshta se asnjë vend në tokë nuk është i sigurt tani nga zbatuesit më të rreptë të Islamit. Ata mund të shfaqen në skajet më të largëta të Skandinavisë ose në zemër të Amerikës. Ata mund të shfaqen në një zyrë gazete ose jashtë shtëpisë së një personi privat. Dhe është ky realizim që tregon më qartë se mësimet e dekadës së kaluar janë përvetësuar.

Javën e kaluar, në dhjetëvjetorin e botimit të karikaturave të para të Muhamedit, Jyllands-Posten ribotoi faqen origjinale. Formati i faqes dhe vendosja e tekstit ishin pikërisht siç kishin qenë në këtë ditë dhjetë vjet më parë. Por diçka mungonte: karikaturat. Aty ku kishin qenë karikaturat origjinale – madje edhe karikaturat që nuk e përshkruanin Muhamedin – tani kishte vetëm hapësira bosh. Ajo që kishte qenë e mundur në vitin 2005 nuk ishte më e mundur në vitin 2015. Është vështirë se mund të fajësohet stafi editorial. Pas dhjetë vitesh kostosh të larta sigurie, dhe me punonjës që punonin në gazetën ndoshta më të kërcënuar në botë, redaktorët e Jyllands-Posten treguan se kishin pasur mjaft kërcënime dhe rreziqe. Ata censuruan veten.

U deshën vetëm dhjetë vjet që shumica e popullsisë perëndimore të mësonte mësimin e blasfemisë islame – dhe më në fund të zgjidhte ta ndiqte atë. Sot, mund të ketë mijëra njerëz që janë ende të gatshëm të publikojnë karikaturat e Muhamedit në llogaritë e tyre në Twitter, por shumica fshihen pas pseudonimeve ndërsa ankohen për frikacakërinë e të tjerëve.

Pak para dhjetëvjetorit të karikaturave të Muhamedit, Mark Steyn, Henryk Broder dhe redaktori norvegjez Vebjørn Selbekk folën në një konferencë në Danimarkë për të shënuar përvjetorin e karikaturave. Konferenca u mbajt në parlamentin danez, ndërtesa e vetme e vendit që konsiderohet mjaftueshëm e sigurt për t’i bërë ballë sulmeve nga policia islamike e blasfemisë, tashmë tradicionale. Në pritje të një sulmi terrorist, si Ministria e Jashtme Britanike ashtu edhe ajo Amerikane i këshilluan qytetarët e tyre të mos qëndronin pranë ndërtesës atë ditë. Restoranti ku pjesëmarrësit në takim kishin bërë rezervime për darkë papritmas iu anuluan rezervimet: restoranti zbuloi policinë dhe personelin e sigurisë që kishin kontrolluar ambientet paraprakisht dhe kuptuan se kush mund të ishin të ftuarit.

Në dhjetëvjetorin e krizës së karikaturave në Danimarkë, Shoqata e Lirisë së Shtypit organizoi një konferencë retrospektive mbi gjendjen e lirisë së shprehjes, pas mureve të trasha të Pallatit Christiansborg. Nga e majta: Marie Krarup (anëtare e Parlamentit Danez/Partisë Popullore Daneze), Henryk Broder (autor gjerman/polako-hebre), Vebjørn Selbekk, Douglas Murray dhe Mark Steyn. (foto: Christian Borchsenius)

Dhjetë vjet më parë, mund të printoje karikatura të Muhamedit në një gazetë daneze. Dhjetë vjet më vonë, është e vështirë për këdo që është i lidhur me një gjë të tillë të gjejë një restorant në Kopenhagen që do t’i shërbejë darkë.

Nuk janë vetëm artistët dhe shkrimtarët që kanë mësuar mësimin; janë të gjithë – nga konglomeratet e gazetave deri te njerëzit që shërbejnë ushqim në restorante. Shoqëritë tona pëlqejnë të besojnë se terrorizmi dhe kërcënimet nuk funksionojnë. Ato funksionojnë – ose mund të funksionojnë – por vetëm nëse dorëzohemi. Gjatë dekadës së fundit, me përjashtim të disa shpërthimeve jetëshkurtra të keqinterpretimit sakrilegj, ka rezultuar se është frika – jo karikaturat e Muhamedit – që e ka pushtuar botën me stuhi.

Megjithatë – liria nuk është mbrojtur kurrë nga asgjë tjetër përveç një pakice të vogël njerëzish. Shumica preferojnë rehatinë e një jete të qetë ndaj çdo gjëje që i ngjan luftës. Por ka ende më shumë se disa njerëz të mirë në botë, dhe më shumë se një grusht prej tyre në Skandinavi. Nëse në konfliktet e kaluara pilotëve dhe burrave të shtetit u lejohej të udhëhiqnin, kjo luftë kundër “Inkuizicionit të ri Islamik” ka gazetarë, karikaturistë, shkrimtarë dhe artistë në vijën e parë, dhe janë pikërisht ata që duhet të marrin drejtimin. Disa prej tyre mund të habiten kur e gjejnë veten në këtë pozicion. Nuk duhet të habiten. Liria e fjalës dhe e mendimit gjithmonë ka pasur armiq të pamëshirshëm. Por e vërteta gjithmonë ka arritur t’i dëbojë ata dhe do ta bëjë këtë përsëri.

Botuar fillimisht në gatestoneinstitute.org

Ndiqni Douglas Murray në Twitter.

Den «islamske inkvisisjonen» og blasfemipolitiet

Në foto: Frank Shkreli dhe Prof. Dr. Gjekë Marinaj, djathas 

Nga Prof. Dr. Gjekë Marinaj 

Në një kohë kur fjalët shpesh humbasin peshën e tyre nën zhurmën e interesave të përditshme, kur liria keqpërdoret e e vërteta relativizohet, emri i Frank Shkrelit ngrihet si një kujtesë e gjallë e misionit të gazetarisë së vërtetë: të shërbejë si ndërgjegje publike, si zë i arsyes dhe si mbrojtëse e palëkundur e vlerave demokratike. Prej dekadash, ky gazetar, publicist dhe intelektual shqiptar ka mbajtur ndezur dritën e fjalës së lirë në hapësirat shqiptare e përtej tyre. Veprat e tij, e sidomos libri Demokracia nuk pret, përfaqësojnë jo vetëm një bilanc të përvojës profesionale, por edhe një testament moral për brezat që vijnë.  

Frank Shkreli është bir i Shkrelit të Malsisë së Madhe, një krahinë ku ndjenja e dinitetit  dhe dashuria për lirinë janë po aq të thella sa rrënjët e lisave të maleve. Ai u formua në një mjedis ku fjala kishte peshë, ku të drejtat e njeriut nuk ishin të garantuaradhe ku dëshira për t’u dëgjuar ishte një akt guximi.  

I riu Shkreli, i pajisur me këtë ndjenjë të brendshme të lirisë, u largua nga vendlindja drejt Perëndimit, në kërkim të një hapësire ku fjala mund të thuheshe pa frikë. Fati e çoi në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, ku do të niste një kapitull të ri në jetën e tij — atë të gazetarit profesionist në shërbim të së vërtetës. Në Washington D.C., ai iu bashkua redaksisë së Zërit të Amerikës, një institucion që për shumë shqiptarë kishte qenë dritarja e vetme drejt botës së lirë. Brenda këtij tempulli të gazetarisë së pavarur, Shkreli gjeti jo vetëm profesionin e tij, por edhe misionin e jetës. Për më shumë se tridhjetë vjet, ai punoi me përkushtim për të përcjellë lajme, komente dhe analiza që ruanin një standard të lartë etike dhe një ndershmëri intelektuale të pakrahasueshme. Nga ai mikrofon që për dekada jehonte në shtëpitë shqiptare, puna e Shkrelit u bë sinonim i besimit, i maturisë dhe i profesionalizmit. 

Pas përfundimit të karrierës në Zërin e Amerikës, Frank Shkreli nuk e pa pensionin si një ndalesë, por si një mundësi për t’u shprehur më lirshëm e më thellë. Ai nisi të shkruante për mediat shqiptare dhe ato të diasporës, duke përfshirë revista, portale dhe gazeta të ndryshme që vlerësonin mendimin e pavarur. Shkrimet e tij janë pasqyrë e një vëzhguesi të mprehtë dhe të drejtë, që nuk ndalet te pasqyrimi i ngjarjeve, por depërton në domethënien e tyre morale dhe politike. Në çdo rresht, lexuesi gjen një përpjekje për t’u kthyer te thelbi: te njeriu, liria, përgjegjësia dhe e vërteta

Kështu lindi ideja për të përmbledhur një pjesë të këtyre shkrimeve në tre vëllime që do të përfaqësonte më shumë se një koleksion artikujsh: Demokracia nuk pret. Titulli vetë është një deklaratë, një kushtrim. Ai shpreh urgjencën morale të kohës sonë — se demokracia nuk është një objekt i ekspozuar në muze, as një dekor që vendoset në programe politike; ajo është një proces që kërkon veprim të menjëhershëm, përgjegjësi të përditshme dhe guxim qytetar. Ky libër është një përmbledhje e përvojës intelektuale dhe shpirtërore të autorit. Ai përfshin artikuj, komente dhe reflektime që përbëjnë një mozaik të mendimit të tij mbi zhvillimet politike, morale dhe kulturore të botës shqiptare. Në thelb të çdo faqeje qëndron një mesazh i qartë: demokracia është një projekt që kërkon pjesëmarrje, jo vetëm vëzhgim. Liria nuk është një e drejtë që fitohet njëherë e përgjithmonë; ajo duhet mbrojtur, forcuar dhe ushtruar çdo ditë. Shkreli e sheh demokracinë jo si një sistem të përsosur, por si një proces që funksionon vetëm kur qytetarët nuk e braktisin. Ai paralajmëron për rrezikun që sjell indiferenca, për ngurtësimin institucional dhe për krizën morale që shpesh e gërryen shoqërinë nga brenda. Në këtë kuptim, Demokracia nuk pret nuk është thjesht një libër politik, por një libër etik. Ai nuk i drejtohet vetëm politikanëve, por çdo qytetari që beson se vendi i tij meriton më shumë se një fasadë pluralizmi. 

Stili i Frank Shkrelit është i matur dhe i kthjellët. Ai nuk ngutet në përfundime, por ndërton argumentin me kujdes, me një qartësi që rrallë gjendet në publicistikën moderne. Shkrimet e tij mbartin elegancën e fjalës së përpunuar, por edhe një ndershmëri të çiltër që buron nga përvoja. Ai nuk flet si ideolog, por si qytetar. Nuk predikon, por nxit reflektim. Dhe pikërisht ky është sekreti i ndikimit të tij. Në çdo faqe, lexuesi ndien se Shkreli nuk shkruan për të bindur, por për të zgjuar ndërgjegjen. Ai e trajton lexuesin si bashkëbisedues, jo si ndjekës. Kjo e bën veprën e tij të ndershme dhe njerëzore. Në një mjedis ku diskursi publik shpesh bie në vulgaritet apo retorikë boshe, shkrimi i Shkrelit është një frymëmarrje intelektuale: ai kujton se gazetaria është edhe një formë edukimi, një mision moral, një detyrë ndaj së vërtetës. 

Një nga meritat më të mëdha të Shkrelit është mënyra se si ai e trajton demokracinë jo thjesht si sistem politik, por si kulturë qytetare. Për të, demokracia nuk përkufizohet nga zgjedhjet, por nga vetë mënyra se si një shoqëri sillet me të vërtetën, me përgjegjësinë dhe me ligjin. Ai beson se nuk mund të ketë institucione të forta pa qytetarë të ndershëm, e as liri të qëndrueshme pa moral publik. Në këtë kontekst, libri i tij është një ftesë për vetë-analizë kombëtare: një thirrje për të parë në pasqyrë dhe për të pyetur veten jo çfarë na mungon, por çfarë nuk bëjmë. 

Në shumë shkrime të tij, Shkreli përdor përvojën amerikane si pikë krahasimi — jo për ta idealizuar, por për të treguar se demokracia nuk është dhuratë, por rezultat i një pune të përditshme, i një përkushtimi të pandërprerë ndaj ligjit dhe institucioneve. Përmes kësaj qasjeje, ai e vendos debatin shqiptar në një kontekst universal: lufta për liri dhe drejtësi është e njëjtë kudo, ndonëse veshur me ngjyrat e kohës dhe vendit.  

Në të gjitha veprat e tij, Shkreli ruan një standard të lartë profesional, të mbështetur në tri shtylla: ndershmërinë, respektin dhe përgjegjësinë. Ai është ndër ata gazetarë që nuk ka pranuar kurrë kompromis me të vërtetën, as me përfitimin personal. Në karrierën e tij, nuk ka ndjekur asnjë grupim politik, asnjë interes, përveç atij të lexuesit dhe të publikut. Kjo e ka bërë figurën e tij të besueshme dhe të respektuar, madje edhe nga ata që nuk ndajnë të njëjtat qëndrime. Ndaj, gazetaria e Shkrelit është një gazetari që kërkon lartësi, jo sensacion. Ai beson se fjala duhet të ngrejë njeriun, jo ta ulë. Në këtë kuptim, ai është vazhdues i një tradite të mirëfilltë të mendimit kritik shqiptar, që shkon nga Faik Konica te Sami Repishti, nga Ernest Koliqi te Martin Camaj — një linjë mendimtarësh që kanë parë fjalën si përgjegjësi morale, jo si mjet pushteti.  

Sot, kur politika shpesh ndërhyn në çdo hapësirë të jetës publike dhe kur gazetaria shpesh e humb funksionin e saj kritik, figura e Frank Shkrelit mbetet e nevojshme. Ajo na kujton se gazetari i vërtetë nuk është ai që ndjek ngjarjen, por ai që e kupton atë. Shkreli e ka bërë këtë gjithmonë: ka parë më tej se lajmi i ditës, ka kërkuar kuptimin pas fakteve, ka shënjuar prirjet dhe rreziqet që të tjerët shpesh i shpërfillin. Por mbi të gjitha, ai ka ruajtur shpresën. Edhe kur kritikon, ai nuk bie në pesimizëm. Edhe kur denoncon, nuk mohon mundësinë e përmirësimit. Në çdo analizë të tij ndien se beson ende te njeriu, te shoqëria, te forca e fjalës. Kjo e bën librin Demokracia nuk pret një vepër optimiste, pavarësisht kritikës së ashpër që përmban. Në fund të fundit, ajo është një thirrje për dashuri ndaj vendit — jo në kuptimin sentimental, por në atë etik: dashuri si përgjegjësi.  

Nëse gazetaria shqiptare e së nesërmes kërkon modele, ajo i gjen te njerëz si Frank Shkreli. Ai përfaqëson tipin e gazetarit që e di se profesioni i tij është më shumë se një zanat — është një shërbim publik. Ai na kujton se roli i gazetarit nuk është të mbajë anë, por të mbrojë të drejtën e secilit për të ditur. Në këtë kuptim, puna e tij është shkollë për brezat e rinj: një kujtesë se etika dhe profesionalizmi nuk dalin kurrë nga moda. Kështu libri Demokracia nuk pret është, në thelb, një manual për përgjegjësinë qytetare. Ai na kujton se demokracia nuk ecën vetë, se ajo kërkon njerëz që ta mbajnë gjallë me vepra, me fjalë, me kurajë. Dhe në këtë udhëtim të gjatë, zëri i Frank Shkrelit mbetet një busull që tregon gjithmonë drejtimin e duhur: drejt lirisë, drejt dinjitetit, drejt së vërtetës.  

Në horizontin shpesh të mjegullt të fjalës publike shqiptare, Frank Shkreli është një dritë që nuk shuhet. Ai nuk është vetëm dëshmitar i kohës së vet, por edhe pjesëmarrës aktiv në ndërtimin moral të shoqërisë. Veprat e tij janë një thirrje për të mos pritur — sepse siç na kujton vetë titulli i librit të tij, demokracia nuk pret. Ajo kërkon që secili prej nesh të marrë pjesë, të flasë, të kundërshtojë, të ndërtojë. Kërkon guximin për të mos heshtur, për të mos u pajtuar me padrejtësinë, për të mos e lënë lirinë të shkojë dëm.  

Frank Shkreli e ka bërë këtë gjithë jetën e tij: me penë, me zë, me bindje. Dhe për këtë arsye, emri i tij nuk do të mbetet thjesht në faqet e gazetave, por në kujtesën e një kombi që ende kërkon të mësojë se si të jetojë me dinjitet në liri.  

Tre vëllimet (I, II, III) Demokracia nuk pret të autorit Frank Shkreli