Kreu Blog Faqe 370

Shqipe Bytyçi në Prointegra të Zvicrës dhe në Gjakova.press: Çmimi “Guximi Intelektual” 2024 i ndahet gazetarit Bajram Kabashi

2

Nga Shqipe Bytyçi

Shoqata e Intelektualëve “Jakova”, nën drejtimin e Dr. Ruzhdi Sefës, një intelektual i guximshëm dhe i palëkundur, aktivist i orëve të para të demokracisë në Kosovë, më 6 nëntor 2025 ka vendosur të ndanë Çmimin “Guximi Intelektual” 2024 për gazetarin dhe publicistin Bajram Kabashi. Ky çmim vlerëson individë qe tregojnë guxim intelektual, mbrojnë identitetin dhe kulturën shqiptare dhe angazhohen me integritet për vlerat morale, pa u ndikuar nga presionet ose rrethanat e vështira.

Çmimi, më parë është ndarë për figura të njohura të intelektualizmit shqiptar. Për shembull, historianit dhe shkrimtarit Jusuf Buxhovi, si dhe aktivistes Dr. Luljeta Pula-Beqiri, u eshte njohur guximi, integriteti dhe kontributi i tyre në shoqëri.

Bajram Kabashi është një gazetar dhe publicist me nje përvojë të pasur në median shqiptare dhe në mergatë. Ai ka dokumentuar periudha të ndryshme të zhvillimit të shoqërisë shqiptare: nga regjimi serb, përndjekjet politike të shqiptarëve, fillimet e demokracisë, lufta dhe shoqëria kosovare e pasluftës. Po ashtu, ka trajtuar përvojat e shqiptarëve në mërgate dhe rëndësinë e ruajtjes së identitetit dhe kulturës kombëtare. Përveç kësaj, Kabashi ka botuar 8 libra, që përfshijnë studime, rrëfime nga mërgata dhe reflektime mbi çështjet kulturore dhe shoqërore, duke dhënë një kontribut të vazhdueshëm dhe të shumëfishtë në gazetari dhe publicistikë.

Kabashi ka kontribuar në revistën kulturore “Drini”, ku ka trajtuar çështje të identitetit dhe kulturës shqiptare, ka luftuar kundër ekstremizmit dhe ka promovuar një vizion të hapur dhe tolerant të shoqërisë. Artikujt dhe shkrimet e tij janë dëshmi e angazhimit të vazhdueshëm për të mbrojtur vlerat kombëtare dhe për të nxitur ndërgjegjësimin qytetar. Ai njihet gjithashtu për rolin e guximshëm në mbrojtjen e lirisë së shprehjes dhe të medias së pavarur.

Dallimi i këtij çmimi qëndron tek mesazhi që jep, ndarja e tij per një intelektual nga mërgata tregon se integriteti, guximi dhe përkushtimi për kulturën dhe identitetin nuk njohin kufij gjeografikë. Shoqata “Jakova” më herët kishte dhënë po të njëjtin çmim për Prof. Nezir Kraki poashtu nga mergata, dhe me këtë akt ajo jep një shembull të mirë. Edhe kur veprat dhe mendimi zhvillohen jashtë vendit, ato mund dhe duhet të vlerësohen dhe te motivojnë. Organizata të tjera vendore dhe ndërkombëtare gjithashtu do duhej të ndjekin këtë shembull, duke njohur arritjet e trurit dhe mendimit jashtë vendit dhe duke krijuar kështu lidhje të forta mes intelektualëve në atdhe dhe në mërgatë.

Ky çmim është një konfirmim i rëndësishëm se çdo veprim i mirefilltë dhe i ndërgjegjshëm intelektual meriton vlerësim dhe njohje, dhe se mergata kompakte dhe e organizuar ka po aq rëndësi për kulturën dhe identitetin sa komunitetet vendore.

Kan være et bilde av tekst

Ayhan Özer: Fantazmat Otomane

0

Shqipëruar: Nga Aulona Bushi Capaj

(Autori është Turk. I graduar në Stamboll dhe ka emigruar që ne 1971 në Amerikë. Bashkë me të shoqen është një nga themeluesit e shumë prej organizatave që shërbejne për komunitetin turko-amerikan në mbarë Amerikën).

Mora pjesë në një ligjëratë në Universitetin e Princeton për politikën e jashtme të Turqisë nga Ahmet Davutoglu. Në atë kohë ai ende nuk ishte emëruar Ministër i Punëve të Jashtme, ishte një qytetar i thjeshtë. Në fjalën e tij Z. Davutoglu tërthorazi tha se “qeveria turke ishte duke menduar për të nisur një politikë të re për të ringjallur Otomanizmin dhe për të rikrijuar “lavdinë e vjetër” të Perandorisë Osmane. Paraprakisht po “provohen ujërat” në Ballkan për të arritur dhe ri-lidhur me njerëzit e ish-shteteve të vjetra të varura që dikur ishin pjesë e Perandorisë dhe rezultuan premtuese. Kultura Osmane dhe traditat në Ballkan ishin të mbuluara me hi, por ende të padëmtuara”-shtoi ai.

Dëgjova fjalët e zotit Davutoglu me mosbesim. Ai duket se nuk ka pasur mirëkuptimin e historisë dhe ishte iracional rreth saj. Osmanët nuk krijuan ndonjë kulturë të tyre, si mund të linin ndonjë gjurmë kulturore në vende të tjera? Osmanët nuk donin mënyrën e tyre(të jetesës), ata pëlqenin çdo gjë të huaj dhe kishin një kompleks inferioriteti të thellë. Në pamundësi për të krijuar diçka të tyre Osmanët çdo gjë e kopjuan nga të tjerët; ata morën fenë nga Arabët, talleshin me gjuhën e tyre turke duke përdorur një perzierje në Arabisht dhe Persisht, sistemi administrativ ishte huazuar nga Persët, e ashtuquajtura muzikë e oborrit(apo klasike) ishte përvetësuar nga Bizantinët; dhe traditat më poshtëruese si Haremi dhe skllavërimin e grave e kishin adoptuar nga Beduinet Arabë. Pjesa tjetër ishte një imitim i dobët i perëndimit.

Osmanët sunduan Ballkanin, Bosnje-Hercegovin, Hungari, Bullgari, Shqipëri, Greqi dhe Rumaninë për më tepër se katër shekuj dhe trashëgimnia e varfër e jetesës nga kjo periudhë e gjatë janë disa fjalë të thyera Truke, disa enë Turke, dhe disa zakone Islamike; pa trashëgimni kulturore, pa sistem qeveritar; pra, kjo mani e re për të ringjallur Otomanizmin është krejtësisht idiotike dhe një aventurizëm i dëmshëm; ajo është e barazvlershme me fshirje nga progresi që Republika Turke ka arritur gjatë 80 viteve të fundit. Ajo është gjithashtu duke ngritur flamurin e gjelbër të Islamit kundër Rilindjes së Ataturkut i cili shëmbi muret e prapambetjes dhe i dha kombit një identitet të ri, vetë-respekt dhe dinjitet. Falë këtij ndirçimi Kombi Turk kërceu nga Epoka e Mesme në Epokën Moderne me një hedhje kozmike. Gjatë gjashtë shekujve të sundimit Osmanët skllavëruan popullin e tyre, dhe nuk u dhanë asgjë, por mjerim, injorancë dhe varfëri. Minoritetet, duke qenë jo-musliman, ishin më të shkolluar dhe nuk mund të duronin dot më atë zgjedhë, dhe një nga një ata u rebeluan dhe u ndanë. Pjesa më e madhe turke(pra te turqizuarit) ishin servila dhe të paaftë për të ndryshuar fatin e tyre – deri sa erdhi Ataturk. Sot, avokatët e Otomanizmit duhet të vuajnë duke mos pasur studiuar historinë e Perandorisë Osmane, ose ata jetojnë në një botë me fantazi; cilido rast është i rrezikshëm. 

Shekujt 16-të dhe 17-të ishin një agim i ri për Perëndimin; kishin arritur Rilindjen dhe Reformën, dhe me këtë vrull kishin hedhur themelet e Iluminizmit. Avancimet teknologjike dhanë përparësi të madhe Perëndimit në çdo fushë, duke përfshirë teknikën luftarake. Ndërsa Osmanët ende mbështeshin në forcën e papërgatitur, Perëndimi shpiku armë të reja dhe metoda të reja të stërvitjes. Ushtritë Osmane, dikur të pamposhtura, filluan duke humbur shumicën e luftërave që ata angazhoheshin. Në shekullin e shtatëmbëdhjetë një luftë thelbësore që Osmanët humbën ishte me rrethimin e dytë të Vjenës(1683). Ky shpartallim është parë nga Perëndimi si pikë pushimi në magjinë e luftrave Osmane.

Në shekujt XVIII dhe XIX Osmanët ishin të bezdisshëm dhe çoroditje për Perëndimin. Ata i referoheshin si “Njeriu i Sëmurë i Evropës”. Slogane si “Turqit ekzistojnë në këtë botë vetëm për shfrytëzim!” dhe “Nuk rritet bar nën thundrat e kalit të Turqve!”, ishin dëshmitë për këtë imazh negativ. Perandoria ishte e dobët dhe nuk mund të qëndronte më në këmbët e veta, Britanikët dhe Francezët e përkrahnin atë për interesat e tyre. Britanikët i përdornin Osmanët si një gur shahu kundër politikës zgjeruese të Rusisë, duke bllokuar atë të arrinte detet e ngrohta dhe parandalimin e saj për të prishur interesat Britanike në Indi. Francezët gëzonin lëshime fitimprurëse tregtare të dhëna nga Sulltanët Osmanë nëpërmjet Kapitullimeve(ne ishim nje prej tyre). Nëse Perandoria Osmane shëmbej ata mund të humbisnin një treg të madh dhe fitimprurës. Për këtë arsye Britanikët dhe Francezët ruajtën status quo-në(gjëndjen ekzituese) duke mbajtur Osmanët e sakatuar gjallë, edhe pse me paterica. Gjermanët, të ardhur vonë në këtë konflikt, llogaritën se rënia e Perandorisë Osmane ishte e pashmangshme, dhe për të marrë aksionet e tyre të plaçkës nga kjo rënie ata zgjodhën për të afruar veten në ndihmë për pakicat turke, sidomos Armenëve.

Në vitin 1875 Perandoria Osmane falimentoi. Për shkak të korrupsionit, injorancës dhe harxhimeve të shkaktuara nga borxhe të mëdha në Angli, Francë dhe Itali. Ajo nuk kishte të nxirrte të ardhura nga prodhimi; prandaj, nuk kishte burime për të paguar këto para mbrapa. Pas kësaj, kreditorët themeluan një organizatë të quajtur “Administrimi Publik i Borxhit Osman” (në turqisht, Duyun-u Umumiye) për të mbledhur borxhin. Të gjitha të ardhurat nga shërbimi postar, doganat, kripë dhe monopoleve të duhanit, taksat e pullave, taksat për peshk, shpirtrat, mëndafshi, mineralet, dhe lajthi iu dorëzuan Administratës së borxhit që do të përdoreshin për likuidimin e borxhit. Perandoria Osmane nuk ishte më një shtet sovran. Vendi po përpëlitej në varfëri të skajshme dhe kushtet e këqija. Mjerisht, këto kushte poshtëruese ishin përtej shtrëngimit të publikut të gjerë; ata ishin braktisur tërësisht nga Sulltani që ishte shumë larg nga realiteti; ata ishin të varfër, të lodhur dhe të paaftë për të kuptuar se çfarë kishte rënë mbi ta.

Regjimi Osman ishte një monarki mendjengushtë e organizuar përgjatë vijës fetare pa asnjë hierarki laike. Sulltanët ishin të shkëputur jashtëzakonisht nga bota reale dhe nga populli i tyre. Shumica e 26 sulltanëve të fundit ishin të paaftë, të çmendur ose të çrregullt. Shumë prej tyre mbaheshin në kafaz për vite për t’i parandaluar ata të kërkonin fronin, mbaheshin mbyllur me vajza të bukura të haremit, verë dhe opium, nuk kishin absolutisht asnjë kontakt me botën e jashtme. Një ditë, papritur dhe plotësisht të papërgatitur nga intrigat e Pallatit i vinin ata në fron. Vendi ishte lënë pas dore, arsimi ishte dogmatik; nuk kishte sistem të strukturuar kombëtar të arsimit laik. Bujqësia ishte primitive; infrastruktura, spitale, kanalizime, dhe rrugët nuk ekzistonin. Pakicat e Krishtera, Grekët, Armenët, si dhe Hebrenjtë u paraqitën shumë më mirë se shumica e Turqve, pasi shkollat e tyre fetare i edukonin ata më mirë në mënyra laike. Pakicat kishin parashikuar më herët se vendi ishte në një kurs të pashpresë. Në një përpjekje për veten e tyre për të rezistuar ata filluan investuan shpresat e tyre në vendet e tjera. Misionarët Amerikan, Britanikë, Francezë dhe Gjermanë mbushën vendin, duke ndihmuar pakicat e Krishtera duke hapur shkolla dhe jetimore, dhe ofruar përgatitje profesionale dhe shërbime sociale. Të gjitha këto dhanë rezultat. Së shpejti pothuajse gjithë shërbimi civil osman, financave, bankave, tregtisë, artizanatit ishin në duart e pakicave. Ndër Turq edhe të ishe i pa shkolluar ishte një plus i madh; nën ndikimin e Islamit ata ishin të pafuqishëm dhe të humbur. Me traditën dhe kulturën e gabuar Turqit përçmonin të bënin-përfitime, dhe shikonin pakicat si inferior dhe thirrjeve se ata ishin duke u bërë të begatë me shpjetësi. Në traditën Osmane dikush duhej të ishte punonjës i qeverisë, dembel, joproduktiv, por të sigurt, si një nëpunës në një pozicion të errët. Ndërsa pakicat ishin përshtatur me mënyrat moderne të rinjtë Turq ishin nën ndikimin e kurseve kuranore që mësonin në gjuhën arabe nga mullahët. Imagjinoni, makina e shtypit erdhi në Perandorinë Osmane në 1727, tre qind vjet më vonë se ajo kishte qenë vënë në përdorim në Evropë – në sajë të një konvertuari Hungarez! Ngaqë institucioni fetar e kishte kundërshtuar atë për arsye se Dorëshkrimi i Shenjtë mund të shtypej nga një shpikje infidele e cila do ta bënte atë të pabesë! Treqind vjet është një kohë shumë e gjatë, në qoftë se e vëmë atë në një perspektivë, Shtetet e Bashkuara nuk janë 300 vjeç ende.

Gjatë 622 viteve të dinastisë Osmane mbretëruan 36 sulltanë. Dhjetë të parët prej tyre (1330-1566) ishin sundimtarë të zotët. Nuk kishte asnjë ndikim Haremi ende. Tradicionalisht, trashëgimtari i ardhshëm i fronit ishte i arsimuar në mënyrë rigoroze dhe të përgatitur për të mësuar si të bëhej një guvernator gjysmë i pavarur. Nuk kishte asnjë praktikë me kafaz të mbyllur dhe të sekuestronin udhëheqësin e ardhshëm. Megjithatë, në kohë vetëkënaqësia e vendosur nga kjo traditë degjeneroi. Haremi u bë shumë i ndikueshtëm, me një fuqi të përballeshme. Disa nga gratë ushtronin fuqi të madhe. Sulltanët ishin kokat, shqetësimi i tyre i vetëm ishte për të prodhuar pasardhës. Megjithatë, nëse sulltani kishte një fëmijë të padëshiruar nga një konkubinë, fëmija mbytej menjëherë për të parandaluar çdo pretendim në të ardhmen për fronin. Të dhënat më të mbajtura me kujdes në Perandorinë ishin ato që mbaheshin nga Kryeshefi i Eunukve(Kızlarağası). Çfarë dite sulltani flinte me kë, dhe cili ishte cikli menstrual i kësaj gruaje? Të gjitha janë regjistruar në mënyrë të rregullt për të parandaluar pretendimet e ardhshme në fron. Shefi i Eunukve ishte personi i tretë i rëndësishëm në Pallat pas Sulltanit dhe Grand Vezirit, i paraprinte të gjitha postimet e rëndësishme qeveritare dhe komandantëve ushtarakë të Ushtrisë dhe Marinës. E tillë ka qenë struktura e qeverisë Osmane. Një Eunuk i Zi, Shef i cili organizonte trafikun e dhomës së Sulltanit ushtronte fuqi të madhe.

Haremi ishte një institucion çnjerëzor që çdo kulturë ka prodhuar ndonjëherë. Ai vrau shpirtin e femrave dhe grabiti ato nga dinjiteti i tyre. Mërzi, monotoni dhe pafuqi ktheu të burgosurit e Haremit në narkomanë. Gratë nuk kishin punë për të bërë, ku të shkonin, veç që të angazhonin me veten e tyre, pa arsim, dhe asnjë shoqëri me meshkuj. Jeta e tyre përbëhej nga thashethemet apo komplotet diçka për të fituar favore. Marrëdhëniet Lesbike ishin të zakonshme. Lufta e egër për fuqi, intrigave, dhe rivalitet mes konkubinave bënte dinamikën më të pamëshirshme në Harem. Gratë që kapeshin të tradhëtonin, shpifnin, ose bënin komplote i nënshtroheshin një vdekje tragjike; ato mbyteshin dhe hidheshin në det në një copë thes të ashpër, ose helmoeshin.

Osmanët nuk prodhuan ndonjë gjë. Të ardhurat e thesarit nuk kanë qenë nga puna dhe industria e popullit të saj, por nga haraçet e mbledhura; por edhe ato ishin konsumuar nga sulltanët për shpenzimet e Haremeve, si dhe zemërgjerësia bujare nga majtas e djathtas, apo të ndërtimeve të xhamive për të mashtruar publikun. Qeveritarët të cilët ishin caktuar nga ana e sulltanëve për poste vartëse ishin të korruptuar. Ata administronin territoret e tyre si çifligjet e tyre. Ata kishin marrë këto poste duke paguar ryshfete sulltanit, në këtë mënyrë ata duhej të mblidhnin këto para me shpejtësi duke plaçkitur popullsinë. Korrupsioni, abuzimi, prapambetja dhe ngacmimet seksuale ishin vulat e Osmanëve, dhe të gjitha këto krijuan pakënaqësi të thella në anët e haraçpaguese. Ata zienin me zemërim për shfrytëzim të pashpirt, neglizhencës dhe shtypjes që i bënte objekt. Osmanët ishin dritëshkurtër dhe pa arsye, por armiqtë që kishin krijuar kishin vizione të gjata. Edhe sot, Turqia është e rrethuar me shtete që ushqehen me një armiqësi të rrënjosur në të kaluarën. Një trashëgimi keqe e Osmanëve.

Revolucioni Francez i vitit 1789 ndezi një flakë të re të lirisë dhe nacionalizmit që përfshiu Europën si një furçë zjarri. Këto koncepte ishin të huaja për Osmanët. Vendi ishte nën kontrollin e fanatizmit fetar, dhe nuk ishte një komb në kuptimin modern, por ishte një “ummah”, me një bërthamë fetare. Një nga një shtetet vasale nën sundimin Osman u zgjuan dhe filluan të revoltoheshin. Së pari Greqia në 1820, pastaj në 1876 Rumania, Bullgaria, Bosnje-Hercegovina luftuan për pavarësi. Në vend, pakica Armene u bënë shqetësim dhe rebelonin vazhdimisht. Së fundi, në vitin 1917 Arabët revoltuan. Sulltani dhe klika e tij qenë të paaftë për t’u marrë me këto fatkeqësi.

Osmanët ishin jo-popullore nëpër botë, ata nuk kishin miq. “Fuqitë e Mëdha” i abuzuan dhe përdorën ata. Edhe Arabët, bashkëfetarët e tyre, e bënë armiqësor dhe ndikuan nga afër për një përmbysje të tyre. Grekët dhe Armenët, si të krishterë morën simpati të jashtëzakonshme dhe ndihmë nga Perëndimi kundër Osmanëve. Në rastin e Greqisë, Lord Bajroni, poetit të njohur britanik nguliti në vendlindjen e tij gjendjen e grekëve nën zgjedhën “barbare” të Turqve Myslimanë. Ai bëri fushatë të fuqishme për çështjen Greke; Paraqitja e tij ishte “Greqia na dha demokracinë dhe qytetërimin perëndimor; si mund të injorojmë aspiratat e tyre për pavarësi dhe luftën e tyre të shenjtë për liri nga turqit brutalë ” Në funksion të këtyre fatkeqësive Osmane Sulltan Resat (1909-1918) në një shpresë të dëshpëruar bëri thirrje vendeve myslimane?; dhe më 11 nëntor 1914 shpall Xhihadin kundër Aleatëve. Ai u bëri thirrje muslimanëve në mbarë botën të ngriheshin dhe luftonin për kauzën Islame në anën e Osmanëve! Mjerisht, asnjë vend Mysliman nuk iu përgjigj thirrjes së tij. Në vend të kësaj, gjatë Luftës së Parë, Britanikët përdorën muslimanët Indiane në Galipoli, Francezët përdorën muslimanët Senegalez në Adana, Urfa dhe në Galipoli, dhe Rusia e përdorën Tartarët Mysliman në Frontin Lindor kundër Osmanëve. Në vitin 1917 Arabët myslimanë tradhëtuan Turqit në bashkëpunim me Britanikët. Në këtë përmbysje të fundit Sultan Vahdettin (Mehmet VI), tradhtari i fundit, dhe shpura e tij u larguan nga vendi më 17 nëntor, 1922 nga hipnin në një luftanije Britanike që shkonte për në Maltë. Vendi u mund, por në një kuptim ajo ishte çlirimi nga një mallkim që zgjati për më shumë se gjashtë shekuj. Një nga një të gjitha shtetet e vasale dhe minoritetet u çliruan prej Osmanëve, e fundit ishte pjesa më e madhe Turke.

Dinastia Osmane ishte një racë e korruptuar e cila neveriti nënshtetasit e vetë, dhe i grabiti ata nga të drejtat e njeriut të qytetëruar të dhëna nga Perëndia, të drejtat e grave, të drejtat për arsim dhe të drejtat për një jetë të mirë. Do të ishte një gabim monumental për të pastruar, rehabilituar e të shenjtërosh këtë dinasti të shpërbërë. Është një iluzion të pritet ndonjë e mirë nga Fantazmat Osmane. Osmanët janë të dalë nga moda 200 vjet më parë; sot Otomanizëm është thjesht një anakronizëm.

“Vëllazëria Myslimane” kërkon eleminimin dhe shkatërrimin e qytetërimit perëndimor nga brenda dhe dominimin e islamit

0

Klajd Kapinova, New York

Vëllazëria Myslimane kërkon eliminimin dhe shkatërrimin e shpejtë dhe të plotë të qytetërimit perëndimor nga brenda SHBA-së, Europës dhe dominimin e islamit kudo në botë.

Fatmirësisht në muajin nëntor 2025 administrata e Presidentit të 45 & 46 të SHBA-së Donald J. Trump 2.0 shpall Vëllazërinë Myslimane si një Organizatë Radikale Islamike Terroriste. 

Kush është shkurtimisht historia e Vëllezërve Myslimanë!? 

Shoqata e Vëllezërve Myslimanë e mirënjohur si Vëllazëria Myslimane, është një organizatë transnacionale islamiste sunite e themeluar në Egjipt nga dijetari islamik, imami dhe mësuesi Hassan al-Banna në vitin 1928. Mësimet e Al-Banna-s u përhapën shumë përtej Egjiptit, duke ndikuar në lëvizje të ndryshme islamiste nga organizatat “bamirëse” te partitë islamike politike.

Ajo filloi si një lëvizje pan-islamiste, fetare dhe shoqërore, ku ajo predikoi islamin në Egjipt, mësoi analfabetët dhe ngriti spitale dhe ndërmarrje biznesi. Më vonë ajo përparoi në arenën politike, duke synuar t’i jepte fund sundimit kolonial britanik në Egjipt. Qëllimi i vetëshpallur i lëvizjes është krijimi i një shteti të sunduar nga Ligji i Sheriatit nën një Kalifat (Caliphat), ku slogani i saj më i famshëm është “Islami është zgjidhja“.

Grupi u përhap në vende të tjera myslimane, por ende ka një nga organizatat e tij më të mëdha në Egjipt, pavarësisht një sërë goditjesh qeveritare që nga viti 1948. Ai mbeti një grup periferik në politikën e botës arabe deri në Luftën 6 ditore të vitit 1967, kur islamizmi zëvendësoi nacionalizmin popullor laik arab, pas një disfate të madhe arabe nga Izraeli. Kjo lëvizje u mbështet nga Arabia Saudite, me të cilën ndante armiq të ndërsjellë si komunizmi. 

Pranvera e rrejshme arabe islame 

Prostestat nëdfisa vende të botës islame, përkohsisht i solli asaj legalizim dhe pushtet të konsiderueshëm politik në fillim, por që nga viti 2013 ajo ka pësuar përmbysje të rënda. Vëllazëria Myslimane Egjiptiane u legalizua në vitin 2011 dhe fitoi disa zgjedhje, përfshirë zgjedhjet presidenciale të vitit 2012, kur kandidati i saj Mohamed Morsi u bë presidenti i parë i Egjiptit, që fitoi pushtetin përmes zgjedhjeve.

Një vit më vonë, pas demonstratave dhe trazirave masive, ai u rrëzua nga ushtria e u vu në arrest shtëpiak. Grupi u ndalua më pas në Egjipt e u shpall organizatë terroriste. Monarkitë e Gjirit Persik të Arabisë Saudite dhe Emirateve të Bashkuara Arabe ndoqën shembullin, të nxitura nga perceptimi se Vëllazëria është një kërcënim për sundimin e tyre autoritar.

Themeluesi i grupit pranoi dobinë e dhunës politike dhe anëtarët e Vëllazërisë kryen vrasje dhe tentativa vrasjeje ndaj figurave shtetërore egjiptiane gjatë jetës së tij, përfshirë kryeministrin egjiptian Mahmud El Nokrashi në vitin 1948. Sayyid Qutb, një nga mendimtarët më të shquar të grupit, promovoi takfirizmin në Ma’alim fi-l-Tariq (Gjendjet Kryesore), një doktrinë që lejon “stigmatizimin e myslimanëve të tjerë si të pafe ose femohues, dhe të shteteve ekzistuese si joislamike, dhe përdorimin e dhunës ekstreme në ndjekje të shoqërisë së përsosur islamike”.

Doktrina e islamit radikal vazhdon të frymëzojë shumë lëvizje xhihadiste

Grupi braktisi përdorimin e dhunës në vitet 1970. Sikurse dihet Hamasi, një grup militant palestinez, është një degë e Vëllazërisë Muslimane, që vazhdon të përdorë dhunë. Vetë Vëllazëria Muslimane pretendon të jetë një organizatë “paqësore” dhe demokratike.

Kohët e fundit, mbështetësit kryesorë shtetërorë të Vëllazërisë Muslimane kanë qenë Katari dhe Turqia e sunduar nga AKP-ja. Që nga viti 2015, ajo konsiderohet një organizatë terroriste nga qeveritë e Bahreinit, Egjiptit, Rusisë, Arabisë Saudite dhe Emirateve të Bashkuara Arabe. 

Al-Bannën dhe historia e themelimit të Vëllazërinë Myslimane në vitin 1928

Vëllazërinë Myslimane u themelua në qytetin e Ismailisë në mars të vitit 1928 nga 6 punëtorë të Kompanisë së Kanalit të Suezit. Ajo asokohe dhe sot ishte dhe mbeti si një lëvizje pan-islamike, fetare, politike dhe shoqërore. Ata emëruan Al-Bannën si udhëheqësin e tyre e u zotuan të punonin për Islamin në të gjithë botën, përmes Xhihadit dhe të ringjallnin Vëllazërinë Islame kudo. Ata të gjithë ishin ushtarë në thirrjen për Islamin, dhe në këtë rrugë të trushpërlarjes qëndron jeta për vendin dhe nderi si vëllezër në shërbim te dominimit të islamit.

Ligji i Sheriatit i bazuar në Kur’an dhe Sunet shihej si ligje të miratuara nga Zoti, që duhet të zbatohen në të gjitha pjesët e jetës, duke përfshirë organizimin e qeverisë dhe trajtimin e problemeve të përditshme. Al-Banna ishte populist në mesazhin e tij për mbrojtjen e punëtorëve nga tirania e kompanive të huaja dhe monopoliste.

Ai themeloi institucione shoqërore si spitale, farmaci, shkolla etj. Al-Banna mbajti pikëpamje shumë konservatore për çështje të tilla si të drejtat e grave, duke kundërshtuar të drejtat e barabarta për gratë, por duke mbështetur vendosjen e drejtësisë ndaj grave. Vëllazëria u rrit me shpejtësi duke kaluar nga 800 anëtarë në vitin 1936, në 200,000 deri në vitin 1938 dhe mbi 2 milionë deri në vitin 1948.

Ajo kundërshtoi sundimin britanik në Egjipt duke filluar nga viti 1936. Një shqetësim kryesor për Vëllazërinë Myslimane ishte aktivizmi i saj pro-arab për konfliktin arabo-sionist në Palestinë, i cili në vitet 1936-1939 kulmoi me revoltën e madhe arabe. Ajo filloi të përdorte retorikë agresive anti-hebraike të cilat synonin edhe komunitetin hebraik në Egjipt. Gazeta zyrtare javore e saj al-Nadhir, botoi një seri artikujsh të titulluar “Rreziku i Hebrenjve”, duke paralajmëruar për komplote të dyshuara hebraike kundër Islamit si Masoneria ose Marksizmi.

Në vitin 1938, al-Nadhir kërkoi nga hebrenjtë e Egjiptit që ose të miratonin një qëndrim të hapur anti-sionist ose të përballeshin me “armiqësinë” si dhe kritikoi rolin e shquar të hebrenjve në shoqërinë e Egjiptit dhe rëndësinë e tyre në gazetari, sferat tregtare dhe industrinë e argëtimit. Ai madje bëri thirrje për bojkot dhe dëbimin e tyre, “sepse ata e kanë korruptuar Egjiptin dhe popullsinë e tij”. Në një rast tjetër, hebrenjtë u quajtën “kancer shoqëror”.

Në vitet para Luftës së Dytë Botërore bashkëpnuan me nazi-gjermanët

Vëllezërit Myslimanë krijuan lidhje me Gjermaninë naziste, të mbajtura nëpërmjet Deutsches Nachrichtenbüro në Kajro dhe Amin al-Husseini, i cili vetë merrte fonde nga Abwehr. Duke qenë i interesuar në forcimin e një organizate militante anti-britanike, Gjermania mund ta ketë financuar Vëllazërinë që në vitin 1934. Një burim i mëvonshëm britanik pohoi se vetëm në vitin 1936, Gjermania transferoi mbi 5.000 marka gjermane ose sot euro. Vëllazëria shprehën admirim për aspekte të ideologjisë naziste, duke përfshirë militarizmin e saj dhe centralizimin e saj që sillej rreth një udhëheqësi karizmatik, por kundërshtuan të tjera si politikat e saj racore dhe nacionalizmin etnik.

Shpërthimi i luftës i dha fund marrëdhënies midis Gjermanisë dhe Vëllezërve Myslimanë. al-Banna mohoi se kishte marrë ndonjëherë fonde gjermane.

Në Luftën e Dytë Botërore (1939–1945) ruajtë të njëjtën miqësi 

Gjatë rrjedhës së luftës, Vëllazëria shfaqi simpati pro-Boshtit: Berlin-Tokio-Romë. Të shqetësuar, Britanikët e mbajtën Vëllazërinë nën kontroll të forte, ku asokohe vetë linderi i tyre al-Banna u mor në paraburgim për një kohë të shkurtër dhe përfundimisht pranoi besnikërinë e tij ndaj britanikëve, megjithëse këta të fundit mbetën dyshues.

Krijimi i forcës elitare besnike islame

Gjatë viteve 1938-1941 Vëllazëria formoi një krah të armatosur të quajtur Aparati Sekret, i njohur edhe si Aparati Special, i cili ishte pasardhës i batalioneve të krijuar në fund të vitit 1937, për të luftuar britanikët deri në dëbimin e tyre nga Egjipti, bashkëpunëtorët britanikë si dhe sionistët izraelit. Ata u mësuan të bindeshin eprorëve radikal islam, të cilët iu dhanë armë, ku iu nënshtruan stërvitjes së rëndë fizike e u mësuan konceptet e Xhihadit dhe operacioneve nëntokësore, duke krijuar një forcë elitare e zellshme. Në vitin 1948, al-Banna denoncoi fashizmin dhe militarizmin në librin e tij Paqja në Islam.

Pas Luftës II Botërore (WWII), Vëllazëria loboi për dhënien e azilit në Egjipt p azil në Egjipt për Amin al-Husseini-t, i cili kishte shërbyer si zëdhënës i propagandës gjermane gjatë viteve 1941-1945, azil në Egjipt. Në maj të vitit 1946, al-Huseini arriti të arratisej nga burgimi francez dhe mbërriti në Kajro. Ai u prit ngrohtësisht nga al-Banna, i cili e fisnikëroi atë në një “mrekulli njeriu” me e ndjekur nga një premtim ushtarak besnikërie kundër sionistëve. al-Banna e caktoi al-Huseinin si një udhëheqës lokal të Vëllazërisë, për të përhapur ndikimin e degës së re palestineze të themeluar në tetor 1945.

Vëllazëria kundërshtoi përfshirjen e OKB-së në Palestinë, që nga prilli i vitit 1947, me këtë të fundit që përfundimisht votoi për ndarjen e saj në një shtet hebre dhe një arab në nëntor të vitit 1947. Si pasojë, shoqëria u përgatit për luftë, me vullnetarë që hynë në Palestinë që në tetor të vitit 1947. Nga 10,000 luftëtarët që al-Banna kishte premtuar në tetor të vitit 1947 rreth 1.500 ishin të pranishëm deri në mars të vitit 1948. Luftëtarët vinin nga të tre degët dhe fillimisht ishin të angazhuar në aktivitete guerile. Ata e ndihmuan ushtrinë egjiptiane në verilindje të Gazës, megjithëse disa ishin gjithashtu aktivë në Bregun Perëndimor. Lufta ishte një dështim arab, duke rezultuar në një armëpushim të kundërshtuar ashpër nga Vëllezërit Myslimanë.

Në dhjetor 1945, Vëllazëria organizoi një grevë të përgjithshme, në shenjë proteste kundër deklaratës së Balfour që përfundimisht u përshkallëzua në trazira vdekjeprurëse që synonin hebrenjtë dhe të huajt.

Në fund të vitit 1948, Vëllazëria vlerësohej të kishte 2,000 degë dhe 500,000 anëtarë ose simpatizantë. Në nëntor, pas disa shpërthimeve me bomba dhe përpjekjeve të dyshuara për vrasje nga Vëllazëria, qeveria egjiptiane arrestoi 32 udhëheqës të “Aparatit Sekret” të Vëllazërisë dhe e ndaloi Vëllazërinë. Ajo u akuzua për përgatitjen e përmbysjes së qeverisë, e lidhur me një xhip të ngarkuar me armë. Selia u mbyll dhe fondet e saj u konfiskuan, ndërsa 4,000 Vëllezër u ndaluan dhe al-Banna u vu nën arrest shtëpiak të përkohshëm.

Në vitin 1952, anëtarët e Vëllazërisë Myslimane u akuzuan për pjesëmarrje në Zjarrin e Kajros që shkatërroi rreth 750 ndërtesa në qendër të Kajros, kryesisht klube nate, teatro, hotele dhe restorante të frekuentuara nga britanikë dhe të huaj të tjerë.

Në vitet 1950-1960, shumë anëtarë të Vëllazërisë Myslimane kërkuan strehim në Arabinë Saudite. Në vitet 1950, dhëndri i al-Banna-s, Said Ramadan, doli si një udhëheqës i madh i Vëllazërisë Myslimane dhe ministri i jashtëm jozyrtar i lëvizjes. Ai ndërtoi një qendër të madhe për Vëllazërinë Myslimane të përqendruar në një xhami në Mynih, e cila u bë “një strehë për grupin e rrethuar gjatë dekadave të tij në shkretëtirë”. Në vitet 1960, Ramadani punoi ngushtë me Mahmoud K. Muftić, një mysliman boshnjak në mërgim i cili ishte martuar me kushëririn e tij, i cili ndihmoi në ndërtimin e lidhjeve midis Vëllazërisë Myslimane dhe grupeve të ndryshme antikomuniste në mërgim në Evropë dhe Lindjen e Mesme.

Gjatë epokës së Hosni Mubarakut, vëzhguesit e mbrojtën dhe e kritikuan Vëllazërinë. Ishte grupi më i madh opozitar në Egjipt, duke bërë thirrje për “reformë islamike” dhe një sistem demokratik në Egjipt dhe kishte ndërtuar një rrjet të gjerë mbështetjeje përmes bamirësive islamike, që punonin midis egjiptianëve të varfër.

Ajo zhvilloi një lëvizje të rëndësishme në internet. Në zgjedhjet parlamentare të vitit 2005, Vëllazëria u bë “në fakt, partia e parë opozitare e epokës moderne të Egjiptit“. Asokohe Vëllazëria fitoi 88 vende (20% e totalit) krahasuar me 14 vende për opozitën ligjore.

Në dhjetor 2006, një demonstratë në kampus nga studentët e Vëllazërisë me uniforma, duke demonstruar ushtrime artesh marciale, i tradhtoi disave si Jameel Theyabi, “qëllimin e grupit për të planifikuar krijimin e strukturave të milicisë dhe një kthim të grupit në epokën e ‘qelizave sekrete'”.

Në tetor 2007, Vëllazëria lëshoi ​​një platformë të detajuar politike, ku ajo bëri thirrje për një bord klerikësh myslimanë, për të mbikëqyrur qeverinë dhe për të kufizuar detyrën e presidencës vetëm për burrat myslimanë. Ndërsa shpallte “barazinë midis burrave dhe grave në aspektin e dinjitetit të tyre njerëzor”, dokumenti paralajmëronte kundër “ngarkimit të grave me detyra kundër natyrës ose rolit të tyre në familje“.

Pranvera egjiptiane e vitit 2011 dhe grushti i shtetit egjiptian i vitit 2013 

Pas revolucionit egjiptian të vitit 2011 dhe rënies së Hosni Mubarakut, Vëllazëria u legalizua dhe në fillim pati shumë sukses, duke dominuar zgjedhjet parlamentare të vitit 2011, duke fituar zgjedhjet presidenciale të vitit 2012, përpara rrëzimit të Presidentit Mohamed Morsi një vit më vonë, duke çuar në një goditje përsëri ndaj Vëllazërisë.

Më 30 prill 2011, Vëllazëria krijoi një parti të re të quajtur Partia e Lirisë dhe Drejtësisë, e cila fitoi 235 nga 498 vendet në zgjedhjet parlamentare egjiptiane të vitit 2011, shumë më tepër se çdo parti tjetër. Partia hodhi poshtë “kandidatën e grave ose koptëve për presidencën e Egjiptit“, por jo për pozicione në kabinet. 

Sekretari i Shtetit John Kerry takohet me Presidentin egjiptian Mohamed Morsi (2013) 

Kandidati i Vëllazërisë Myslimane për zgjedhjet presidenciale të Egjiptit në vitin 2012 ishte Mohamed Morsi, i cili mundi Ahmed Shafiq kryeministrin e fundit nën sundimin e Mubarakut me 51.73% të votave. Edhe pse gjatë fushatës së tij vetë Morsi premtoi të mbështeste marrëdhënie paqësore me Izraelin, disa mbështetës të nivelit të lartë dhe ish-zyrtarë të Vëllazërisë (nga Këshilli i Udhëzimit prej 15 anëtarësh i organizatës) përsëritën armiqësinë ndaj sionizmit. Kleriku islam egjiptian Safwat Hegazi foli në tubimin e njoftimit për kandidatin e Vëllazërisë Myslimane Morsi dhe shprehu shpresën dhe besimin e tij se Morsi do të çlironte Gazën, do të rivendoste Kalifatin e “Shteteve të Bashkuara të Arabëve” me Jerusalemin si kryeqytet, dhe se “thirrja jonë do të jetë: ‘Miliona martirë marshojnë drejt Jerusalemit'”.

Në prill 2013, Egjipti ishte “bërë gjithnjë e më i ndarë” midis Presidentit Mohamed Morsi dhe “aleatëve islamistë” dhe një opozite të “muslimanëve, të krishterëve dhe liberalëve të moderuar”. Trazirave iu shtuan mungesat e mëdha të karburantit dhe ndërprerjet e energjisë elektrike, të cilat ngritën dyshime midis disa egjiptianëve se fundi i mungesave të gazit dhe energjisë elektrike që nga rrëzimi i Morsit ishte provë e një komploti për ta minuar atë, megjithëse egjiptianë të tjerë thonë se kjo ishte provë e keqmenaxhimit të ekonomisë nga presidenti.

Më 3 korrik 2013, Mohamed Morsi u shkarkua nga detyra e u vu në arrest shtëpiak nga ushtria. Kjo ndodhi menjëherë pas fillimit të protestave masive kundër tij, duke kërkuar dorëheqjen e Morsit. Pati gjithashtu kundërprotesta të rëndësishme në mbështetje të tij. Ato fillimisht kishin për qëllim të festonin përvjetorin e parë të inaugurimit të Morsit dhe filluan disa ditë para kryengritjes. Më 14 gusht, qeveria e përkohshme shpalli një gjendje të jashtëzakonshme 1-mujore dhe policia e trazirave shpërndau protestat pro-Morsi, gjatë shpërndarjes së protestave në Rabaa në gusht 2013.

Dhuna u përshkallëzua me shpejtësi pas sulmit të protestuesve të armatosur ndaj policisë nga policia, sipas raportit të Këshillit Kombëtar për të Drejtat e Njeriut. Kjo çoi në vdekjen e mbi 600 personave dhe plagosjen e rreth 4,000 të tjerëve, me incidentin që rezultoi në numrin më të madh të viktimave në historinë moderne të Egjiptit. Në shenjë hakmarrjeje, mbështetësit e Vëllazërisë Myslimane plaçkitën dhe dogjën stacione policie dhe dhjetëra kisha në përgjigje të dhunës, megjithëse një zëdhënës i organizatës dënoi sulmet ndaj të krishterëve dhe në vend të kësaj fajësoi udhëheqësit ushtarakë për komplotimin e sulmeve.

Shtypja që pasoi është quajtur më e keqja për organizatën e Vëllazërisë 8 dekada. Al Jazeera raportoi se “shumica” e udhëheqësve të Vëllazërisë ishin në paraburgim. Atë ditë, Udhëheqësi Suprem Mohammed Badie u arrestua, duke kaluar një “vijë të kuqe”, pasi as Hosni Mubarak nuk e kishte arrestuar kurrë.

Kryeministri, Hazem Al Beblawi, më 21 dhjetor 2013, e shpalli Vëllazërinë Myslimane

Kjo ndodhi një organizatë terroriste, pasi një makinë-bombë shpërtheu në një ndërtesë policie dhe vrau të paktën 14 persona në qytetin e Mansourës, për të cilën qeveria ia fajësoi Vëllazërinë Myslimane, pavarësisht mungesës së provave dhe një grupi terrorist të pavarur me bazë në Sinai që mori përgjegjësinë për sulmin.

Një grup protestuesish pro-Vëllazërisë Myslimane, që mbanin shenjën Rabia dhe bënin gjestin shoqërues, gjatë një proteste pro-Vëllazërisë Myslimane të mbajtur në tetor 2013. Më 24 mars 2014, një gjykatë egjiptiane dënoi me vdekje 529 anëtarë të Vëllazërisë Myslimane, pas një sulmi në një stacion policie, një akt i përshkruar nga Amnesty International si “grupi më i madh i dënimeve me vdekje të njëkohshme që kemi parë vitet e fundit kudo në botë“. Deri në maj të vitit 2014, afërsisht 16,000 njerëz (dhe deri në më shumë se 40,000 sipas asaj që The Economist e quan një “numërim i pavarur”), kryesisht anëtarë ose mbështetës të Vëllazërisë Myslimane, thuhet se janë arrestuar nga policia që nga kryengritja e vitit 2013. Më 2 shkurt 2015, një gjykatë egjiptiane dënoi me vdekje edhe 183 anëtarë të tjerë të Vëllazërisë Myslimane.

Një editorial në The New York Times pohoi se “udhëheqësit e Vëllazërisë Myslimane, e cila u bë lëvizja kryesore politike pas kryengritjes popullore të Egjiptit në vitin 2011, po vuajnë në burg, të etiketuar padrejtësisht si terroristë. … Autoritarizmi shkatërrues i Egjiptit mund të bindë një numër të konsiderueshëm të qytetarëve të tij se dhuna është i vetmi mjet që ata kanë për të luftuar”.

Mohamed Morsi u dënua me vdekje më 16 maj 2015, së bashku me 120 të tjerë 

Vëllazëria Myslimane pretendoi se myslimanët nuk e kryen bombardimin e Kishës Botroseya dhe pretendoi se ishte një komplot i rremë nga qeveria egjiptiane dhe koptët, në një deklaratë të lëshuar në arabisht në faqen e internetit të FJP-së, por pretendimi i saj u kundërshtua nga pjesëmarrësja e 100 Women, Nervana Mahmoud dhe bashkëpunëtori i Institutit Hoover dhe Institutit Hudson, Samuel Tadros. Vëllazëria Myslimane publikoi një koment në gjuhën angleze mbi bombardimin dhe tha se e dënonte sulmin terrorist.

Anëtarët e Vëllazërisë Myslimane me bazë në Katar dyshohet se kanë ndihmuar një agjent të Vëllazërisë Myslimane të kryejë bombardimin, sipas qeverisë egjiptiane. Mbështetësi me bazë në Katar u emërua si Mohab Mostafa El-Sayed Qassem. Terroristi u emërua si Mahmoud Shafiq Mohamed Mostaf.

Uebsajti në gjuhën arabe i Vëllazërisë Myslimane përkujtoi përvjetorin e vdekjes së udhëheqësit të saj, Hassan al-Banna, dhe përsëriti fjalët e tij duke bërë thirrje që mësimet e Islamit të përhapen në të gjithë botën dhe të ngrihet “flamuri i Xhihadit”, duke marrë tokën e tyre, “të rifitojnë lavdinë e tyre”, “duke përfshirë myslimanët e diasporës” dhe duke kërkuar një shtet islamik dhe një qeveri myslimane, një popull mysliman, një shtëpi myslimane dhe individë myslimanë.

Mekameleen TV, një kanal televiziv satelitor falas me bazë në Turqi, i drejtuar nga mbështetës të Vëllazërisë në mërgim, mbajti zi për vdekjen e tij dhe pretendoi se ishte “martirizim”. Mekameleen mbështet Vëllazërinë. Ngushëllime u dërguan për vdekjen e Omar Abdel Rahman nga faqja e internetit e Partisë së Lirisë dhe Drejtësisë të Vëllazërisë Myslimane në Egjipt.

Mediat shtetërore të qeverisë së Mubarakut e portretizuan Vëllazërinë si të fshehtë dhe të paligjshme, dhe kanale të shumta televizive si OnTV kaluan pjesën më të madhe të kohës së tyre duke shpifur organizatën. Por Vëllazëria ndërmori një numër hapash të diskutueshëm dhe gjithashtu pranoi ose mbështeti goditjet nga ushtria gjatë presidencës së Morsit. Para revolucionit, mbështetësit e Vëllazërisë Myslimane u shfaqën në një protestë në Universitetin Al-Azhar të veshur me uniforma ushtarake, pas së cilës qeveria e Mubarakut akuzoi organizatën për krijimin e një milicie nëntokësore. Kur erdhi në pushtet, Vëllazëria Myslimane u përpoq të krijonte grupe të armatosura mbështetësish dhe kërkoi leje zyrtare që anëtarët e saj të ishin të armatosur.

Izrael: ‘Abd al-Rahman al-Banna, vëllai i themeluesit të Vëllazërisë Myslimane, Hasan al-Banna, shkoi në Palestinën e Mandatuar dhe themeloi Vëllazërinë Myslimane atje në vitin 1935. Anëtarët e Vëllazërisë luftuan përkrah ushtrive arabe gjatë luftës arabo-izraelite të vitit 1948, dhe, pas krijimit të Izraelit, kriza pasuese e refugjatëve palestinezë inkurajoi më shumë myslimanë palestinezë të bashkoheshin me grupin. Pas luftës, në Bregun Perëndimor, aktiviteti i grupit ishte kryesisht shoqëror dhe fetar, jo politik, kështu që ai kishte marrëdhënie relativisht të mira me Jordaninë, gjatë aneksimit jordanez të Bregut Perëndimor. Në të kundërt, grupi përplasej shpesh me qeverinë egjiptiane që kontrollonte Rripin e Gazës deri në vitin 1967.

Në vitet 1950 dhe 1960, qëllimi i Vëllazërisë ishte “edukimi i një brezi islamik” përmes ristrukturimit të shoqërisë dhe edukimit fetar, në vend të kundërshtimit ndaj Izraelit, dhe kështu humbi popullaritetin ndaj lëvizjeve kryengritëse dhe pranisë së Hizb ut-Tahrir.

Palestina: Hamasi midis viteve 1967-1987, viti kur u themelua Hamasi, numri i xhamive në Gaza u trefishua nga 200 në 600, dhe Vëllazëria Myslimane e quajti periudhën midis viteve 1975 dhe 1987 një fazë të “ndërtimit të institucioneve shoqërore”. Gjatë asaj kohe, Vëllazëria krijoi shoqata, përdori zekatin (dhënien e lëmoshës) për ndihmë për palestinezët e varfër, promovoi shkollat, u siguroi studentëve kredi, përdori vakëfin (dhurata fetare) për të dhënë me qira prona dhe për të punësuar njerëz, dhe themeloi xhami. Po kështu, kundërshtimi antagonist dhe ndonjëherë i dhunshëm ndaj Fatahut, Organizatës për Çlirimin e Palestinës dhe grupeve të tjera laike nacionaliste u rrit ndjeshëm në rrugë dhe në kampuset universitare.

Në vitin 1987, pas Intifadës së Parë, Lëvizja Islamike e Rezistencës, ose Hamasi, u krijua nga bamirësitë dhe institucionet sociale të lidhura me Vëllazërinë, të cilat kishin fituar një mbështetje të fortë në mesin e popullsisë lokale. Gjatë Intifadës së Parë (1987-1993), Hamasi u militarizua e u transformua në një nga grupet më të forta militante palestineze.

Marrja nën kontroll e Rripit të Gazës nga Hamasi në vitin 2007 ishte hera e parë që nga grushti i shtetit sudanez i vitit 1989, që solli në pushtet Omar al-Bashirin, që një grup i Vëllazërisë Myslimane sundoi një territor të rëndësishëm gjeografik.

Vëllazëria Myslimane në Jordani, buron nga bashkimi i dy grupeve të ndara që përfaqësojnë dy komponentët e publikut jordanez: transjordanez dhe palestinez të Bregut Perëndimor.

Më 9 nëntor 1945, Shoqata e Vëllazërisë Myslimane (Jam’iyat al-Ikhwan al-Muslimin) u regjistrua zyrtarisht dhe Ebu Kura u bë Mbikëqyrësi i saj i parë i Përgjithshëm.

Në vitin 1948, Egjipti, Siria dhe Transjordania ofruan “vullnetarë”, për të ndihmuar Palestinën në luftën e saj kundër Izraelit. Për shkak të disfatës dhe dobësimit të Palestinës, Vëllazëria Transjordaneze dhe Palestineze u bashkuan.

Vëllazëria Myslimane e sapobashkuar në Jordani ishte kryesisht e shqetësuar me ofrimin e shërbimeve sociale dhe punës bamirëse, si dhe me politikën dhe rolin e saj në parlament. Ajo shihej si e pajtueshme me sistemin politik dhe mbështeste demokracinë pa zbatimin e detyruar të ligjit të Sheriatit, i cili ishte pjesë e doktrinës së saj.

Më 26 dhjetor 1953, Muhamed Abd al-Rahman Khalifa u zgjodh nga komiteti administrativ i lëvizjes si udhëheqësi i ri i Vëllazërisë Transjordaneze dhe e mbajti këtë pozicion deri në vitin 1994.

Khalifa, ishte i ndryshëm nga paraardhësi i tij dhe anëtarët më të vjetër të organizatës, sepse nuk ishte arsimuar në Kajro, por ishte arsimuar në Siri dhe Palestinë. Ai krijoi lidhje të ngushta me islamistët palestinezë gjatë jetës së tij arsimore, gjë që e çoi në burgosjen e tij për disa muaj në Jordani për kritikimin e ushtrive arabe në luftë.

Ajo gjithashtu riorganizoi Vëllazërinë dhe i kërkoi qeverisë që ta caktojë Vëllazërinë si “një Komitet Islamik gjithëpërfshirës dhe të përgjithshëm, në vend të bazës së mëparshme të funksionimit sipas Ligjit të Shoqërive dhe Klubeve“. Kjo i lejoi Vëllazërisë të përhapej në të gjithë vendin, secila me dallime të vogla socioekonomike dhe politike, megjithëse shumica e anëtarëve ishin të klasës së mesme të lartë. Radikalizimi i Vëllazërisë filloi të ndodhte pas procesit të paqes midis Egjiptit dhe Izraelit, Revolucionit Islamik të Iranit, si dhe kritikave të tyre të hapura ndaj marrëdhënieve Jordani-SHBA në vitet 1970.

Në vitin 2011, në sfondin e Pranverës Arabe, Vëllazëria Myslimane Jordaneze “mobilizoi protesta popullore në një bazë më të madhe, më të rregullt dhe më opozitare se kurrë më parë”. dhe e kishin pozicionuar veten në mënyrë unike si “i vetmi aktor politik tradicional që kishte mbetur i shquar gjatë fazës së re të aktivizmit pas Pranverës Arabe”, gjë që bëri që Mbreti Abdullah II dhe kryeministri i atëhershëm Marouf al-Bakhit të ftonin Vëllazërinë Myslimane të bashkohej me kabinetin e Bakhit, një ofertë që ata e refuzuan.

Ajo gjithashtu bojkotoi zgjedhjet komunale jordaneze të vitit 2011 dhe udhëhoqi protestat jordaneze të viteve 2011-2012, duke kërkuar një monarki kushtetuese dhe reforma zgjedhore, të cilat rezultuan në shkarkimin e Kryeministrit Bakhit dhe thirrjen e zgjedhjeve të përgjithshme të parakohshme në vitin 2013.

Në vitin 2015, rreth 400 anëtarë të Vëllazërisë Myslimane u larguan nga grupi origjinal, përfshirë udhëheqës të lartë dhe anëtarë themelues, për të themeluar një grup tjetër islamik, me një qëndrim të supozuar të moderuar. Të larguarit thanë se nuk u pëlqente mënyra se si funksiononin gjërat në grup dhe për shkak të marrëdhënieve të grupit me Hamasin, Katarin dhe Turqinë, të cilat vunë dyshime mbi grupin duke vënë në dyshim nëse ata janë nën ndikim dhe punojnë për të mirën e këtyre shteteve dhe organizatave në kurriz të shtetit jordanez.

Më 13 prill 2016, policia jordaneze bastisi dhe mbylli selinë e Vëllazërisë Myslimane në Aman. Kjo ndodh pavarësisht faktit se dega jordaneze i preu lidhjet me grupin mëmë egjiptian në janar 2016, një organizatë e përcaktuar si terroriste, një veprim që konsiderohet ekskluzivisht kozmetik nga ekspertët. Autoritetet jordaneze deklarojnë se arsyeja e mbylljes është sepse Vëllazëria nuk është e licencuar dhe po përdor emrin e grupit të licencuar të dezertorëve.

Në vitin 2020, një Gjykatë Kasacioni jordaneze vendosi që dega lokale e Vëllazërisë Myslimane do të shpërbëhet pasi dega nuk e rinovoi licencën e saj pasi u nxor një ligj i ri mbi organizatat. Më 23 prill 2025, Ministri i Brendshëm i Jordanisë, Mazin Al Farrayeh, njoftoi ndalimin e menjëhershëm të Vëllazërisë Myslimane dhe sekuestrimin e aseteve dhe zyrave të saj, pas zbulimit të një komploti sabotimi të lidhur me anëtarët e grupit. Ajo ka pasur një prani të gjatë në Jordani, e regjistruar zyrtarisht në vitin 1945, dhe është përfshirë si në shërbimet sociale ashtu edhe në aktivitetet politike, duke përfshirë formimin e partisë së saj politike, Frontit të Veprimit Islamik. Gjatë viteve, grupi ka përjetuar përçarje të brendshme dhe tensione në rritje me qeverinë jordaneze, duke çuar në veprime të mëparshme si mbyllja e selisë së saj në vitin 2016 dhe një vendim gjykate në vitin 2020 që urdhëroi shpërbërjen e saj për shkak të mosrinovimit të licencës së saj. Ky veprim i fundit pasqyron përpjekjet e vazhdueshme të qeverisë për të frenuar ndikimin e organizatës brenda vendit.

Në vitin 1999, Vëllazëria Myslimane u shpërbë në Katar. Mbështetja e gjatë e vendit për grupin është shpjeguar shpesh si e përcaktuar nga një llogaritje strategjike që kufizonte rolin e luajtur nga feja në Katar. Siç deklaroi drejtori i Qendrës për Studime Ndërkombëtare dhe Rajonale në degën e Universitetit Georgetown me seli në Doha, Mehran Kamrava, Katari, duke u paraqitur si mbrojtësi shtetëror i Vëllazërisë Myslimane, ka bërë që feja në Katar të mos “luajë asnjë rol në artikulimin ose formimin e ndjenjave opozitare”.

Para vitit 2013, Katari kishte bërë një investim të konsiderueshëm në udhëheqjen e Morsit dhe i kishte deleguar rreth 10 milionë dollarë Egjiptit që kur ai u zgjodh, gjoja edhe për të “blerë avantazh politik” në vend. Në dhjetor 2019, Ministri i Jashtëm i Katarit, Mohammed bin Abdulrahman Al Thani, i tha CNN-së në një intervistë se Katari nuk e ka mbështetur kurrë Vëllazërinë Myslimane dhe nuk e financon terrorizmin.

Hadas: Vëllezërit Egjiptianë erdhën në Kuvajt në vitet 1950 si refugjatë nga nacionalizmi arab dhe u integruan në ministrinë e arsimit dhe në pjesë të tjera të shtetit. Krahu bamirës i Vëllazërisë në Kuvajt quhet Al Eslah (Shoqata e Reformës Sociale) dhe krahu i saj politik quhet Lëvizja Kushtetuese Islame (ICM) ose “Hadas”. Anëtarët e ICM janë zgjedhur në parlament dhe kanë shërbyer në qeveri dhe “besohet gjerësisht se kanë ndikim në Ministrinë e Awqaf” (dhurata islame) dhe Çështjeve Islame, por nuk kanë arritur kurrë shumicën apo edhe shumicën, “një fakt që i ka kërkuar ata të jenë pragmatikë në punën me grupe të tjera politike”.

Gjatë pushtimit të Kuvajtit, Vëllazëria Myslimane e Kuvajtit (së bashku me Vëllazërinë Myslimane të tjera në Shtetet e Gjirit) mbështetën forcat e koalicionit amerikano-saudit kundër Irakut dhe “lanë agjencinë ndërkombëtare të vëllazërisë në shenjë proteste” për qëndrimin e saj pro-Sadamit. Megjithatë, pas Pranverës Arabe dhe shtypjes së Vëllazërisë Egjiptiane, qeveria saudite ka ushtruar “presion mbi shtetet e tjera që kanë mbështetës të tyre, duke u kërkuar atyre të dekretojnë se grupi është një organizatë terroriste”, dhe Vëllazëritë lokale kuvajtiane dhe të shteteve të tjera të Gjirit nuk janë kursyer nga presioni nga qeveritë e tyre lokale.

Mbretëria e Arabisë Saudite e ndihmoi Vëllazërinë financiarisht për “më shumë se gjysmë shekulli”, por të dy u larguan gjatë Luftës së Gjirit e u bënë armiq pas zgjedhjes së Mohamed Morsit. Brenda mbretërisë, para shtypjes së Vëllazërisë Myslimane Egjiptiane, Vëllazëria quhej një grup, “shumë mbështetës të qetë” të të cilit e bënë atë “një nga kërcënimet e pakta potenciale” për kontrollin e familjes mbretërore.

Vëllazëria pati ndikim të parë brenda Arabisë Saudite në vitin 1954, kur mijëra Vëllezër Egjiptianë kërkuan t’i shpëtonin shtypjes së presidentit Gamal Abdel Nasser, ndërsa Arabia Saudite (kryesisht analfabete) po kërkonte mësues, të cilët ishin gjithashtu myslimanë arabë të devotshëm konservatorë, për sistemin e saj të sapokrijuar shkollor publik.

Qeveria saudite e shpalli Vëllazërinë Myslimane një organizatë terroriste

Marka e Islamit dhe politikës islame e Vëllazërisë Myslimane ndryshon nga kredoja selefiste e quajtur Vahabijja, e mbajtur zyrtarisht nga shteti i Arabisë Saudite, dhe anëtarët e VM “u bindën urdhrave të familjes sunduese dhe ulemave për të mos u përpjekur të prozelitizonin ose të përfshiheshin në çështjet doktrinare fetare brenda Mbretërisë. Megjithatë, grupi “metodikisht … mori kontrollin e jetës intelektuale të Arabisë Saudite” duke botuar libra dhe duke marrë pjesë në qarqe diskutimi dhe salone të mbajtura nga princat. Në veçanti, shumë prej tyre u vendosën në sistemin arsimor saudit.

Marrëdhëniet midis familjes sunduese saudite dhe Vëllazërisë Muslimane u tensionuan me kundërshtimin saudit ndaj pushtimit të Kuvajtit nga Iraku dhe gatishmërisë së qeverisë saudite për të lejuar trupat amerikane të vendosen në Mbretëri për të luftuar Irakun. Vëllazëria mbështeti lëvizjen Sahwah (“Zgjimi”), që shtyu për ndryshime politike në Mbretëri. Në vitin 2002, Ministri i Brendshëm i atëhershëm saudit, Princi Nayef, denoncoi Vëllazërinë Muslimane, duke thënë se ishte fajtore për “tradhti të premtimeve dhe mosmirënjohje” dhe ishte “burimi i të gjitha problemeve në botën islamike”.

Familja sunduese u alarmua gjithashtu nga Pranvera Arabe dhe shembulli i vendosur nga Vëllazëria Muslimane në Egjipt, me presidentin Mohamed Morsi që solli në pushtet një qeveri islamiste me anë të revolucionit popullor dhe zgjedhjeve. Figurat e Sahwa-s publikuan peticione për reforma drejtuar qeverisë mbretërore (në shkelje të doktrinës së qetë vehabiste). Asokohe pas përmbysjes së qeverisë Morsi në Egjipt, të gjitha figurat kryesore të Sahwa-s nënshkruan peticione dhe deklarata që denonconin largimin e Morsit dhe.

Në mars të vitit 2014, në një “largim të konsiderueshëm nga qëndrimi i saj zyrtar i mëparshëm”, qeveria saudite e shpalli Vëllazërinë Myslimane një “organizatë terroriste”, e ndjekur nga një dekret mbretëror që njoftoi se, që nga tani e tutje, përkatësia ndaj trendeve ose grupeve intelektuale ose fetare, që janë ekstremiste ose të kategorizuara si terroriste në nivel lokal, rajonal ose ndërkombëtar, si dhe mbështetja e tyre, ose shfaqja e simpatisë për idetë dhe metodat e tyre në çfarëdo mënyre, ose shprehja e mbështetjes për ta përmes çfarëdo mjeti, ose ofrimi i mbështetjes financiare ose morale, ose nxitja e të tjerëve për të bërë ndonjë nga këto ose promovimi i veprimeve të tilla me fjalë ose me shkrim do të dënohet me një dënim me burg “jo më pak se tre vjet dhe jo më shumë se njëzet vjet”.

Vëllazëria Myslimane Terroriste e Sirisë 1930- 2024 

Sikurse dihet Vëllazëria Myslimane në Siri u themelua në vitet 1930[1] ose në vitin 1945,[2] një vit para pavarësisë nga Franca.

Në dekadën e parë ajo ishte pjesë e opozitës ligjore dhe në zgjedhjet parlamentare të vitit 1961 fitoi dhjetë vende (5.8% të dhomës). Por pas grushtit të shtetit të vitit 1963, që solli në pushtet Partinë laike Ba’ath, ajo u ndalua. Ajo luajti një rol të madh në lëvizjen kryesisht me bazë sunite, që kundërshtoi Partinë laike dhe pan-arabe Ba’ath. Ky konflikt u zhvillua në një luftë të armatosur që vazhdoi deri në kulmin me kryengritjen e Hama të vitit 1982, kur rebelimi u shtyp nga ushtria.

Anëtarësimi në Vëllazërinë Siriane, u bë një vepër penale me dënim me vdekje në Siri në vitin 1980 (sipas Ligjit të Emergjencës 49, i cili u revokua në vitin 2011), por selia e grupit palestinez të lidhur me Vëllazërinë Myslimane, Hamas, ndodhej në kryeqytetin e Sirisë, Damask, ku iu dha mbështetja e qeverisë siriane.

Ajo është ringjallur dhe bërë grupi dominues në opozitë deri në vitin 2012 gjatë Luftës Civile Siriane. Presidenti sirian Bashar al-Assad përshëndeti rënien e Vëllazërisë Muslimane në Egjipt dhe vuri në dukje se “identiteti arab është rikthyer në rrugën e duhur pas rënies nga pushteti të Vëllazërisë Muslimane të Egjiptit, e cila e kishte përdorur fenë për përfitimin e vet politik”.

Një pikë kthese e madhe për Vëllazërinë Muslimane në Siri erdhi në dhjetor 2024, kur regjimi Ba’ath ra dhe Presidenti u largua nga vendi. Qeveria dhe presidenti pasardhës kanë qenë të lidhur drejtpërdrejt me Vëllazërinë.

Vëllazërisë Myslimane Terroriste e Emirateve të Bashkuara Arabe 1974-2014

Prania e Vëllazërisë Myslimane në Emiratet e Bashkuara Arabe filloi me formimin e grupit Al Islah në Emiratet e Bashkuara Arabe në vitin 1974 me miratimin e Sheikh Rashid bin Saeed Al Maktoum.

Al Islah në Emiratet e Bashkuara Arabe, ka deklaruar hapur se ndan ideologjinë me Vëllazërinë Myslimane në Egjipt dhe ka kritikuar Emiratet e Bashkuara Arabe për tolerancën fetare të vendit dhe praninë e kishave të krishtera të komunitetit në Emiratet e Bashkuara Arabe. Që nga formimi i saj, anëtarët e saj kanë kërkuar të vendosin kontroll mbi çështjet sociale të shtetit, të tilla si promovimi i disa masave që kufizojnë të drejtat e grave. Anëtari i Al Islah nga Emiratet, Tharwat Kherbawi, tha se Vëllazëria Myslimane e konsideron qeverinë aktuale të Emirateve të Bashkuara Arabe si një “pengesë” dhe vetë vendin si një “thesar dhe një çmim të rëndësishëm strategjik dhe ekonomik“.

U raportua se Al Islah kishte formuar fshehurazi një krah ushtarak, që ka kërkuar të rekrutojë oficerë ushtarakë në pension dhe emiratanë të rinj dhe dyshohet se ka komplotuar përmbysjen e qeverisë aktuale dhe krijimin e një shteti islamist në Emiratet e Bashkuara Arabe.

Në mars të vitit 2013, filloi një gjyq në Abu Dhabi për 94 individë të lidhur me Al Islah për një përpjekje për grusht shteti ndaj qeverisë. Nga 94 të dyshuarit, 56 morën dënime me burgim që varionin nga tre deri në dhjetë vjet. Tetë të dyshuar u dënuan në mungesë me 15 vjet burg dhe 26 u liruan nga akuzat. Më 7 mars 2014, Vëllazëria Myslimane u shpall si grup terrorist nga qeveria e Emirateve të Bashkuara Arabe.

Vëllazëria Myslimane Terroriste e Jemenit

Vëllezërit Myslimanë luftuan me Jemenin e Veriut në rebelimin e NDF si Fronti Islamik. Vëllazëria Myslimane është krahu politik i Kongregacionit Jemen për Reformë, i njohur zakonisht si Al-Islah. Ish-Presidenti Ali Abdullah Saleh bëri përpjekje të konsiderueshme për të përforcuar akuzat se ishte në lidhje me Al Kaedën. Departamenti i Thesarit të SHBA-së përdori etiketën “besnik i Bin Ladenit” për Abdul Majeed al-Zindani, udhëheqësin e Vëllazërisë Myslimane të Jemenit. 

Vëllazëria Myslimane Terroriste e Algjeriane

Vëllazëria Myslimane arriti në Algjeri gjatë viteve të mëvonshme të pranisë koloniale franceze në vend (1830–1962). Sheikh Ahmad Sahnoun udhëhoqi organizatën në Algjeri midis viteve 1953 dhe 1954 gjatë kolonializmit francez. Anëtarët dhe simpatizantët e Vëllazërisë morën pjesë në kryengritjen kundër Francës në vitet 1954–1962, por lëvizja u margjinalizua gjatë sundimit kryesisht laik njëpartiak të FLN-së, i cili u instalua me pavarësinë në vitin 1962. Ajo mbeti jozyrtarisht aktive, ndonjëherë duke protestuar kundër qeverisë dhe duke bërë thirrje për rritjen e islamizimit dhe arabizimit të politikës së vendit.

Kur u fut një sistem shumëpartiak në Algjeri në fillim të viteve 1990, Vëllazëria Myslimane formoi Lëvizjen e Shoqërisë për Paqe (MSP, e njohur më parë si Hamas), të udhëhequr nga Mahfoud Nahnah deri në vdekjen e tij në vitin 2003 (ai u pasua nga udhëheqësi aktual i partisë Boudjerra Soltani). Ajo në Algjeri nuk iu bashkua Frontit Islamik të Salut (FIS), i cili doli si grupi kryesor islamist, duke fituar zgjedhjet e vitit 1991 (u ndalua në vitin 1992), pas një grushti shteti ushtarak që bënë disa simpatizantë të Vëllazërisë. Ajo mbeti një organizatë politike ligjore dhe gëzonte përfaqësim parlamentar dhe qeveritar.

Vëllazëria Myslimane Terroriste e Libisë 1950-2017

Një grup i Vëllazërisë Myslimane erdhi në mbretërinë libiane në vitet 1950 si refugjatë që i shpëtonin shtypjes nga udhëheqësi egjiptian Gamal Abdel Nasser, por nuk ishte në gjendje të vepronte hapur deri pas Luftës së Parë Civile Libiane. Ata u panë negativisht nga Mbreti Idris i Libisë, i cili ishte bërë gjithnjë e më i kujdesshëm ndaj aktiviteteve të tyre.

Muamar Gadafi ndaloi të gjitha format e islamizmit në Libi dhe ishte një armik i betuar i Vëllazërisë Myslimane, për një kohë të gjatë. Grupi mbajti konferencën e tij të parë publike për shtyp më 17 nëntor 2011, dhe më 24 dhjetor Vëllazëria njoftoi se do të formonte Partinë për Drejtësi dhe Ndërtim (JCP) dhe do të garonte në zgjedhjet e Kongresit të Përgjithshëm Kombëtar vitin e ardhshëm. Ajo ka “pak histori ndërveprimesh me masat”.

Pavarësisht parashikimeve të bazuara në kombet e tjera pas Pranverës Arabe, Tunizia dhe Egjipti, se partia e Vëllazërisë do t’i fitonte lehtësisht zgjedhjet, ajo në vend të kësaj u rendit e dyta pas Aleancës së Forcave Kombëtare, duke marrë vetëm 10% të votave dhe 17 nga 80 vendet në listën e partive. Ajo është kritikuar gjerësisht, veçanërisht për lidhjet e tyre të dyshuara me organizatat ekstremiste islamike, që veprojnë në Libi.

Teksti i Aktit të Kongresit Amerikan për Etiketimin e Vëllazërisë Myslimane si Terroriste të vitit 2015 akuzon drejtpërdrejt milicitë e Vëllazërisë Myslimane Libiane për “bashkimin e forcave me organizatat terroriste të përcaktuara nga Shtetet e Bashkuara, veçanërisht Ansar al-Sharia”, të cilën Shtetet e Bashkuara e fajësojnë për sulmin ndaj kompleksit të saj në Bengazi.

Vëllazëria Libiane ka humbur shumë nga mbështetja e saj popullore që nga viti 2012, pasi grupi u fajësua për përçarjet në vend. Politikanët laikë libianë kanë vazhduar të shprehin shqetësime për lidhjet e Vëllazërisë me grupet ekstremiste. Në tetor 2017, zëdhënësi i Ushtrisë Kombëtare Libiane (LNA), koloneli Ahmed Al Masmary, pretendoi se “degët e Vëllazërisë Myslimane të lidhura me al-Kaedën” kishin bashkuar forcat me ISIS në Libi. Në zgjedhjet parlamentare të vitit 2014, Vëllazëria Myslimane fitoi vetëm 25 nga 200 vendet e disponueshme.

Vëllazëria Myslimane Terroriste e Mauritanisë 1970

Ndryshimet në përbërjen demografike dhe politike të Mauritanisë në vitet 1970 kontribuan shumë në rritjen e islamizmit brenda shoqërisë mauritaneze. Periudhat e thatësirës së madhe rezultuan në urbanizim, pasi një numër i madh mauritanezësh u zhvendosën nga fshatrat në qytete, veçanërisht Nouakchott, për t’i shpëtuar thatësirës. Kjo rritje e ndjeshme e urbanizimit rezultoi në formimin e shoqatave të reja civile, dhe organizata e parë islamiste e Mauritanisë, e njohur si Jemaa Islamiyya (Shoqata Islamike), u formua nga mauritanë simpatizues të Vëllazërisë Myslimane.

Në vitin 2007, Tubimi Kombëtar për Reformë dhe Zhvillim, i njohur më mirë si Tewassoul, u legalizua si parti politike. Partia është e lidhur me degën mauritaneze të Vëllazërisë Myslimane. 

Vëllazëria Myslimane Terroriste e Marokut 2011 

Partia për Drejtësi dhe Zhvillim ishte partia që mori më shumë vota në zgjedhjet e vitit 2011 në Marok, dhe që nga maji i vitit 2015, mbajti postin e Kryeministrit, i cili historikisht është e lidhur me Vëllazërinë Myslimane, megjithatë, pavarësisht kësaj, PJD nuk ishte kurrë një degë zyrtare dhe partia thuhet se ka lavdëruar “në mënyrë të dukshme” Mbretin e Marokut, ndërsa “ka këmbëngulur me zë të lartë se nuk është në asnjë kuptim një parti e Vëllazërisë Myslimane”. 

Vëllazëria Myslimane Terroriste e Somalisë 

Al-Islah është përshkruar si “një lëvizje islamike përgjithësisht jo e dhunshme dhe modernizuese që thekson reformimin dhe ringjalljen e Islamit për t’u përballur me sfidat e botës moderne”, “qëllimi i së cilës është krijimi i një shteti islamik” dhe që “vepron kryesisht në Mogadishu”. 

Vëllazëria Myslimane Terroriste e Sudanit 1960 

Një degë e degës sudaneze të Vëllazërisë Myslimane, Fronti i Kartës Islamike (ICM) ka si objekt kryesor në Sudan islamizimin e shoqërisë nga lart dhe institucionalizimi i ligjit islamik në të gjithë vendin, ku ata patën sukses. Për këtë qëllim, partia u infiltrua në nivelet më të larta të qeverisë, ku arsimimi i kuadrove të partisë, i fituar shpesh në Perëndim, i bëri ata “të domosdoshëm”.

Duke hasur rezistencë nga jo-islamistët, nga organizatat myslimane tashmë të themeluara dhe nga jo-myslimanët në jug, qeveria sudaneze e NIF nën Turabi dhe NIF organizoi një grusht shteti për të rrëzuar një qeveri të zgjedhur në mënyrë demokratike në vitin 1989, organizoi Forcën e Mbrojtjes Popullore e cila kreu “mizori të përhapura, të qëllimshme dhe sistematike kundër qindra mijëra civilëve jugorë” në vitet 1990. Qeveria e NIF gjithashtu përdori “arrestime, tortura dhe ekzekutime arbitrare dhe jashtëgjyqësore të përhapura të zyrtarëve të sindikatave të punëtorëve, oficerëve ushtarakë, gazetarëve, figurave politike dhe udhëheqësve të shoqërisë civile”.

Organizata Terroriste e Vëllazërisë Myslimane në Evropë 

Aktiviteti i tyre shumë i madh fatkeqsisht është përqendrua në shtetet e krishtera të Europës. Organizatat e Vëllazërisë Myslimane në Evropë e gjejnë veten në rrethana të ndryshme krahasuar me homologët e tyre në botën myslimane, pasi ato në Evropë veprojnë në shoqëri që nuk kanë shumicë myslimane.

Anëtarët e parë të Vëllazërisë Myslimane aktive në Evropë migruan nga Lindja e Mesme në vitet 1950-1960. Disa ishin në udhëheqjen e Vëllazërisë Egjiptiane, që ikën nga diktatura e Gamal Abdel Nasser, studentë islam të huaj që kishin simpati për Vëllazërinë, ndërsa të tjerët ishin militantë aktiv me përvojë. Së bashku ata vazhduan aktivitetet e tyre islame në vendet e destinacionit, ku liritë kristiane të Evropës u lejonin atyre të kryenin hapur aktivitete që ishin ndaluar në vendet myslimane të origjinës.

Grupet studentore të lidhura me Vëllazërinë Myslimane u rritën në organizata dhe shpesh i strukturuan xhamitë e tyre si qendra komunitare, duke ndjekur modelin organizativ të al-Banna-s, ata themeluan grupe grash, grupe mendimi dhe shkolla, ku u krijuan organizata arsimi, investimet financiare, lobimi politik dhe bamirësia, ata mbështetën popullatat në rritje myslimane të Evropës dhe kërkuan të formësonin drejtimin e islamit në Evropë.

Për të fituar ndikim, organizatave të themeluara nga Vëllazëria Myslimane shpesh u jepen emra fallco, që portretizojnë një fasadë përfaqësimi të gjerë si p.sh. “Shoqata Myslimane e Vendit Evropian” ose moderim fetar si “Aleanca e Bashkëjetesës Islamike”, ku qëllimi i tyre final ishte islamizimi i Europës. Kjo është në kontrast me pikëpamjet e përhapura nga shumë folës në ngjarjet e Vëllazërisë Myslimane, ku vendet perëndimore dënohen si të korruptuara, të padrejta dhe imorale, së bashku me një narrativë ku myslimanët portretizohen si më të mirë, por të rrethuar. Kësisoj për çështje të caktuara, të tilla si liria fetare, të drejtat e grave dhe homoseksualiteti, zëdhënësit e Vëllazërisë Myslimane përqafojnë ide në kundërshtim me vlerat kryesore evropiane dhe të drejtat themelore të njeriut. 

Organizata e Këshillit të Vëllazërisë Myslimane në Europë 1989 

Depërtimi fatkeqsisht i myslimaneve në Europë, është bërë me një qellim të paracaktuar për islamizimin e kontinentit të vjetër, në rrugë dhe forma te ndryshme, duke shfrytëzuar liritë dhe të drejtat e njeriut të vendeve të krishtera. Dhe sot ata kanë dalur hapur, për vendosjen e Ligjit të Sheriatit kudo në Europë, ligji i cili është më Kobziu, Faqeziu dhe të Inkuizicionit, të cilin ata duan me cdo kusht ta vendosin në shtetet dhe kushtetutat me bazë dhe culture kristiane të Europs, duke I ra ndesh traditës dhe cultures vendase etnike. 

Vëllazërisë Myslimane Terroriste në Francë 

Ndërtimi i vëllazërisë në Francë filloi me Unionin e organizatave islamike në Francë (UOIF), i cili më vonë ndryshoi emrin në Musulmans de France. Organizata përbëhej kryesisht nga studentë islam të huaj, që hynë në Francë nga Tunizia dhe Maroku. Deri në vitin 2020, kishte 147 xhami dhe 18 shkolla islamike të lidhura me vëllazërinë terroriste myslimane. UOIF ka rreth 50.000 anëtarë të shpërndarë midis 200 organizatave anëtare.

Vëllazëria ndjek një filozofi komunitariste dhe punon kundër myslimanëve, që përqafojnë stile jetese liberale dhe asimilohen në shoqërinë franceze. Në planin afatgjatë, ata synojnë të hyjnë në politikë, duke rritur numrin e myslimanëve derisa të mund të formojnë një parti politike të tyren. 

Vëllazërisë Myslimane Terroriste në Gjermani 

Bashkësia Islame e Gjermanisë (de: Islamische Gemeinschaft in Deutschland e.V, IGD), fatkeqsisht është organizatë përbërëse dhe themeluese e organizatës ombrellë të MB-së FIOE, MB është aktive në Gjermani me IGD-në si përfaqësuese. Anëtarët e IGD-së kujdesen që të mos e deklarojnë publikisht përkatësinë e tyre në MB. 

Vëllazërisë Myslimane Terroriste e ndaluar në Federatën Ruse 

Vëllazëria Myslimane është e ndaluar në Rusi si një organizatë terroriste. Siç u konfirmua më 14 shkurt 2003 me vendim të Gjykatës Supreme të Rusisë, Vëllazëria Myslimane koordinoi krijimin e një organizate islamike të quajtur Mexhlisi Ushtarak Suprem i Forcave të Bashkuara të Muxhahedinëve Kaukazianë e udhëhequr nga Ibn Al-Khattab dhe Basaev, një organizatë që kreu akte të shumta terroriste në Rusi dhe dyshohet se u financua nga trafikimi i drogës, falsifikimi i monedhave dhe shantazhi.

Vëllazërisë Myslimane Terroriste në Mbretërinë e Bashkuar 1960

Vëllazëria Myslimane fatkeqsisht dje dhe sot po përdor kryeqytetin e vendit Londrën si bazë administrative islamizuese. Organizatat e para të lidhura me Vëllazërinë Myslimane në Mbretërinë e Bashkuar u themeluan në vitet 1960, të cilat përfshinin të mërguar dhe studentë islam radikal të huaj. Ata promovuan veprat e teologut islam indian Abu A’la Mawdudi dhe përfaqësonin Jama’at-e-Islami. Në fillim ata ishin politikisht joaktivë në Mbretërinë e Bashkuar, pasi supozonin se do të ktheheshin në vendet e tyre të origjinës dhe në vend të kësaj u përqendruan në rekrutimin e anëtarëve të rinj dhe në mbështetjen e VM-së në botën arabe.

Në vitet 1980-1990, VM-ja dhe organizatat e saj të lidhura ndryshuan në një strategji të re të aktivitetit politik në vendet perëndimore me qëllim promovimin e VM-së jashtë vendit, por edhe ruajtjen e autonomisë së komuniteteve myslimane në Mbretërinë e Bashkuar. Në vitet 1990, VM-ja krijoi organizata të dukshme publikisht dhe organizata në dukje “kombëtare”, për të çuar më tej axhendën e saj të hapur islamike, por anëtarësimi në VM ishte dhe mbetet sekret.

Ajo dominoi Shoqërinë Islamike të Britanisë (ISB), Shoqatën Muslimane të Britanisë (MAB) dhe themeloi Këshillin Musliman të Britanisë (MCB). MAB u bë politikisht aktiv në çështjet e politikës së jashtme si Palestina dhe Iraku, ndërsa MCB krijoi një dialog me qeveritë e atëhershme.

Në prill 2014, David Cameron, i cili ishte Kryeministër i Mbretërisë së Bashkuar në atë kohë, nisi një hetim mbi aktivitetet e Vëllazërisë Muslimane në Mbretërinë e Bashkuar dhe aktivitetet e saj ekstremiste (radikale) islamike.

Në një raport qeveritar të vitit 2015, MB u zbulua se nuk kishte lidhje me aktivitete terroriste kundër në Mbretërinë e Bashkuar dhe MAB ka dënuar aktivitetin terrorist të Al-Kaedës në Mbretërinë e Bashkuar. 

Vëllazërisë Myslimane Terroriste në Australi 

Lëvizja Vëllazëria Myslimane, është një bandë radikale islamike arabe rruge në Sydney, që përdor të njëjtin emër si Vëllazëria Myslimane. Në vitin 2013, anëtarët e komunitetit egjiptian të Sydney-t raportuan se Vëllazëria Myslimane kishte hapur një zyrë në Sydney-n Perëndimor, pas zgjedhjeve dhe më vonë rrëzimit të Presidentit egjiptian Mursi, të dyja këto protesta shkaktuan në Sydney. 

Vëllazërisë Myslimane Terroriste në Indonezi

Disa parti dhe organizata radikale islamike në Indonezi, janë të lidhura ose të paktën të frymëzuara nga Vëllazëria Myslimane, megjithëse asnjëra nuk ka një marrëdhënie formale me Vëllazërinë Myslimane. Një nga partitë e lidhura me Vëllazërinë Myslimane është PKS (Partia e Drejtësisë së Begatë), e cila fitoi 6.79% të votave në zgjedhjet legjislative të vitit 2014, nga 7.88% në zgjedhjet e vitit 2009. Marrëdhënia e PKS-së me Vëllazërinë Myslimane Egjiptiane u konfirmua nga Yusuf al-Qaradawi, një udhëheqës i shquar i Vëllazërisë. 

Vëllazërisë Myslimane Terroriste në Malajzi 1951 

Partia Islamike Malajziane (PAS), partia më e vjetër dhe më e madhe islamiste në Malajzi, ka lidhje të ngushta personale dhe ideologjike me Vëllazërinë Myslimane Egjiptiane. E themeluar në vitin 1951, themeluesit e PAS-së u ekspozuan ndaj ideve dhe mësimeve ndërsa studionin në Kajro gjatë viteve 1940. PAS ishte rivali kryesor i Organizatës Kombëtare Malajziane të Bashkuar, e cila dominoi politikën malajziane deri në vitin 2018.

Për shkak të ndryshimeve në situatën politike të krijuar nga fitorja e Pakatan Harapan (PH) në zgjedhjet e vitit 2018, PAS ka bërë një pakt bashkëpunimi me UMNO-në në vitin 2019. Së bashku me një ish-parti përbërëse të PH-së (BERSATU), të dyja partitë përfundimisht morën qeverinë gjatë krizës politike malajziane 2020-2021. PAS konsiderohet nga Vëllazëria Myslimane si një parti politike islamike e suksesshme në zgjedhje, PAS ka qeverisur shtetin e Kelantan që nga viti 2002. Përfaqësuesit e PAS shpesh ftohen në angazhimet e Vëllazërisë Myslimane jashtë vendit.

Në vitin 2012, Presidenti i PAS Abdul Hadi Awang foli së bashku me studiuesin e Vëllazërisë Myslimane, Sheikh Yusuf al-Qaradawi, në një aktivitet në Londër. Në prill 2014, udhëheqësi i PAS Abdul Awang foli kundër vendimit të Arabisë Saudite, Bahreinit dhe Emirateve të Bashkuara Arabe për ta shpallur Vëllazërinë Myslimane si një organizatë terroriste. Sipas Bubalo dhe Fealy, Angkatan Belia Islam Malaysia (ose Lëvizja Rinore Myslimane e Malajzisë) u frymëzua ose u ndikua nga Vëllazëria Myslimane. 

Vëllazërisë Myslimane Terroriste në Zelandën e Re 2016 

Në vitin 2016, kandidati i zonës së Papanui-t, John Stringer, pretendoi se një qelizë e Vëllazërisë Myslimane ishte aktive në Christchurch-in veriperëndimor. 

Shpallja terroriste e Vëllazërisë Myslimane Terroriste në ShBA 1963-2025 

Vëllazëria Myslimane kërkon eliminimin dhe shkatërrimin e shpejtë dhe të plotë të qytetërimit perëndimor nga brenda SHBA-së, Europës dhe dominimin e islamit kudo në botë 

Sipas mediave të pavarura amerikane një artikulli qysh nga viti 2004 del se mbështetësit e Vëllazërisë Myslimane në SHBA “përbëjnë forcën më të organizuar të komunitetit islamik të SHBA-së” duke drejtuar qindra xhami dhe sipërmarrje biznesi, duke promovuar aktivitete qytetare dhe duke krijuar organizata islamike amerikane për të mbrojtur dhe promovuar Islamin.

Në vitin 1963, dega amerikane e Vëllazërisë Myslimane u themelua nga aktivistë të përfshirë në Shoqatën e Studentëve Myslimanë (MSA). Mbështetësit amerikanë të Vëllazërisë themeluan edhe organizata të tjera, duke përfshirë:

  1. North American Islamic Trust në vitin 1971.
  2. Shoqërinë Islamike të Amerikës së Veriut në vitin 1981.
  3. Këshillin Amerikan Mysliman në vitin 1990.
  4. Shoqërinë Myslimano-Amerikane në vitin 1992.
  5. Instituti Ndërkombëtar të Mendimit Islamik në vitet 1980.

Përveç kësaj, sipas Një Memorandumi Shpjegues mbi Qëllimin e Përgjithshëm Strategjik për Grupin në Amerikën e Veriut, “Kuptimi i Rolit të Vëllazërisë Myslimane në Amerikën e Veriut”, dhe një qëllim relativisht i mirë i Vëllazërisë Myslimane në Amerikën e Veriut identifikohet si më poshtë:

Krijimi i një lëvizjeje efektive dhe të qëndrueshme islamike të udhëhequr nga Vëllazëria Myslimane, e cila miraton kauzat e myslimanëve në vend dhe globalisht, dhe e cila punon për të zgjeruar bazën e myslimanëve të përkushtuar, synon bashkimin dhe drejtimin e përpjekjeve të myslimanëve, paraqet Islamin si një alternativë qytetërimi dhe mbështet shtetin global islamik kudo që të jetë.

Procesi i zgjidhjes është një ‘Proces Qytetërimi-Xhihadist’ me të gjitha kuptimet e fjalës. Ikhwan (Vëllazëria Myslimane) duhet të kuptojë se puna e tyre në Amerikë është një lloj xhihadi i madh në eliminimin dhe shkatërrimin e qytetërimit perëndimor nga brenda dhe ‘sabotimin’ e shtëpisë së tij të mjerueshme nga duart e tyre dhe duart e besimtarëve në mënyrë që ai të eliminohet dhe feja e Zotit (Islami) të fitojë mbi të gjitha fetë e tjera.

Gjatë gjyqit të Fondacionit të Tokës së Shenjtë në vitin 2007, disa dokumente, që i përkisnin Vëllazërisë nuk patën sukses në bindjen e gjykatave se Vëllazëria ishte e përfshirë në aktivitete subversive.

Në një dokument, të datës 1984 të quajtur “Ikhwan in America” ​​(Vëllazëria në Amerikë), autori tregon se aktivitetet e Vëllazërisë Myslimane në SHBA përfshijnë shkuarjen në kampe për të bërë trajnime me armë (e referuar si punë e veçantë nga Vëllazëria Myslimane), si dhe angazhimin në kundër-spiunazh kundër agjencive qeveritare amerikane si FBI dhe CIA (e referuar si Sigurimi i Grupit).

Një tjetër (i datës 1991) përshkroi një strategji për Vëllazërinë Myslimane në SHBA, që përfshinte “eliminimin dhe shkatërrimin e qytetërimit perëndimor nga brenda“.

SHBA: Akti i Përcaktimit të Vëllazërisë Myslimane si Terroriste në vitin 2015 

I shkruar në maj 1991 nga një burrë radikal islamik i quajtur Mohamed Akram Adlouni, ‘Memorandumi Shpjegues mbi Qëllimin e Përgjithshëm Strategjik për Grupin në Amerikën e Veriut’ u zbulua gjatë një bastisjeje të FBI-së në një shtëpi në Virxhinia në vitin 2004.

Dokumenti u pranua si provë në gjykatë gjatë gjyqit të Fondacionit të Tokës së Shenjtë në vitin 2007, në të cilin ai grup u akuzua për pastrim parash. Pas gjyqit, dokumenti u bë publik. Por, asokohe sipas një mendimi të vitit 2009 nga kryetari i trupit gjykues, Memorandumi nuk u konsiderua ‘provë mbështetëse’, për atë skemë të supozuar pastrimi parash, as për ndonjë komplot tjetër.

Dokumentet vazhdojnë të publikohen gjerësisht në qarqet konservatore amerikane. Përpjekjet e Kongresit të SHBA-së për të miratuar legjislacionin që kriminalizon grupin, të paraqitura nga Kongresi i 114-të, u dështuan.

Projektligji, i quajtur Akti i Përcaktimit të Vëllazërisë Myslimane si Terroriste i vitit 2015, iu paraqit Komitetit të Senatit për Marrëdhëniet me Jashtë nga Senatori Ted Cruz (R-TX). Në të, projektligji thotë se Departamenti i Shtetit duhet ta përcaktojë Vëllazërinë Myslimane si një organizatë terroriste. Nëse miratohej, projektligji do të kërkonte që Departamenti i Shtetit të raportonte në Kongres brenda 60 ditësh nëse grupi i plotëson apo jo kriteret, dhe nëse jo, të deklaronte se cilat kritere specifike nuk i kishte përmbushur.

Ky projektligj erdhi pasi një numër i vogël vendesh të huaja bënë lëvizje të ngjashme në vitet e fundit, duke përfshirë Egjiptin, Rusinë, Arabinë Saudite dhe të tjerë, dhe pasi, sipas Cruz, dolën prova të fundit që sugjerojnë se grupi mbështet terrorizmin. Senatori më tej argumentoi se qëllimi i deklaruar i grupit është të zhvillojë xhihad të dhunshëm kundër armiqve të tij, që përfshijnë Shtetet e Bashkuara, dhe faktin se administrata e muslimanit Barack HYSEN Obama ka listuar shumë anëtarë të grupit në listën e saj të terrorizmit.

Senatori republikan Ted Cruz (R-Texas), deklaroi më tej se projektligji do të “hedhte poshtë fantazinë se (institucioni) mëmë (i Vëllazërisë Myslimane) është një entitet politik që është disi i ndarë nga këto aktivitete të dhunshme“.

Projektligji identifikon tre entitete të Vëllazërisë Myslimane në SHBA, përfshirë Këshillin për Marrëdhëniet Amerikane Islamike (CAIR), një grup jofitimprurës i denoncuar nga Emiratet e Bashkuara Arabe për lidhjet e tij me Vëllazërinë Myslimane. Dy entitetet e tjera janë Shoqëria Islamike e Amerikës së Veriut (ISNA) dhe Trusti Islamik i Amerikës së Veriut (NAIT).

Konservatorët në Kongresin Amerikan besojnë se grupi është një vend pjellor për islamin xhihadist radikal në SHBA

Përpjekjet e mëparshme u bënë vitin e kaluar nga Përfaqësuesja Michele Bachmann (R-MN), por dështuan kryesisht për shkak të pretendimit të saj se muslimanja Huma Abedin, ndihmësja e Hillary Clinton, kishte lidhje me organizatën, një deklaratë e cila u hodh poshtë nga demokratët dhe republikanët e establishmentit.

Në shkurt 2016, Komiteti Gjyqësor i Dhomës së Përfaqësuesve miratoi legjislacionin me 17 vota pro dhe 10 kundër, i cili nëse miratohet mund të rrisë bazat për zbatimin e dënimeve penale dhe t’i japë leje Sekretarit të Thesarit për të bllokuar transaksionet financiare dhe për të ngrirë asetet e kujtdo që ka treguar mbështetje materiale për grupin. Studiuesit kundër këtij klasifikimi pretendojnë se grupi thjesht promovon islamizmin, ose besimin se shoqëria duhet të qeveriset sipas vlerave islamike dhe ligjit të Sheriatit.

Administratat e kaluara presidenciale të SHBA-së kanë shqyrtuar nëse duhet ta caktojnë Vëllazërinë Myslimane si një Organizatë Terroriste të Huaj dhe kanë vendosur të mos e bëjnë këtë. Gjatë administratës së George W. Bush, qeveria e SHBA-së hetoi Vëllazërinë dhe grupet islamiste të lidhura me të, por “pas viteve të tëra hetimesh, … SHBA-ja dhe qeveritë e tjera, përfshirë atë të Zvicrës, mbyllën hetimet ndaj udhëheqësve të Vëllazërisë dhe grupit financiar për mungesë provash dhe hoqën shumicën e udhëheqësve nga listat e sanksioneve.”

Administrata e Barack Hysen Obamës u vu gjithashtu nën presion për ta caktuar Vëllazërinë si një organizatë terroriste, por nuk e bëri këtë.

Fatmirësisht më 24 nëntor 2025 administrata e Presidentit të 45 & 46 të SHBA-së Donald J. Trump 2.0 shpall Vëllazërinë Myslimane si një Organizatë Radikale Islamike Terroriste

Gjatë administratës së parë të Presidentit të SHBA-se republikanit konservator Donald J. Trump, në vitet 2016-2020, pati hapa seriozë drejt caktimit të Vëllazërisë Myslimane si një organizatë radikale islamike erroriste.

Dhe më në fund ky ëndërr u bë realitet. Më 24 nëntor 2025, një raport i ri iu paraqit anëtarëve të Kongresit Amerikan, diplomatëve të lartë, ekspertëve të politikave dhe studiuesve kryesorë në një aktivitet në Washington, D.C.

Sipas ISGAP, Vëllazëria Myslimane vepron sipas një plani të gjatë 100-vjeçar, që synon të përhapë ndikimin e saj brenda qeverive, shkollave dhe institucioneve të tjera perëndimore, ndërsa mban besime që shkojnë kundër vlerave demokratike dhe kristiane tradicionale vendase.

Raportet e nxjerra nga investigimet intensive prej shumë dekadash, të cilat bazohen në dokumente të brendshme dhe studime rrjeti, tregojnë lidhje të qarta, ide, organizim dhe transferime parash midis Vëllazërisë, Hamasit dhe grupeve të tjera. Po ashtu investigimet e FBI tregojnë gjithashtu se Katari është një nga mbështetësit kryesorë të organizatës.

Faqja e internetit e Vëllazërisë në gjuhën angleze i përshkruan parimet e saj si të tilla, që përfshijnë së pari futjen e Sheriatit Islamik si “bazë për kontrollin e punëve të shtetit dhe shoqërisë” dhe së dyti, punën për të bashkuar “vendet dhe shtetet islamike, kryesisht midis shteteve arabe, dhe çlirimin e tyre nga imperializmi i huaj“.

Vëllazëria, është ndikuar shumë nga lëvizja e hershme Salafi dhe rregullisht mbështet temat e ringjalljes Salafi, që adresojnë sfidat bashkëkohore me të cilat përballen myslimanët, duke bërë thirrje për krijimin e një shteti islamik përmes zbatimit të Sheriatit dhe Xhihadit kundër jobesimtarëve.

Cmenduria e tyre nuk ka kufi. Ato po bëjnë cdo përpjekje për të arritur qëllimin e tyre në rrugë dhe forma të ndryshme sot. Ato thonë që Shkenca dhe teknologjia duhet të shfrytëzohen nëpërmjet mjeteve islame, për të ringjallur aftësitë islame dhe Xhihadi duhet të zhvillohet personalisht, si dhe në mënyrë kolektive, për të sjellë transformime efektive politike.

Vëllazëria ndan besime të përbashkëta me lëvizjet e tjera Salafije, të tilla si i) monoteizmi i rreptë në lidhje me atributet Hyjnore, ii) pastrimi i Islamit nga shtesat dhe praktikat popullore të lidhura me Sufizmin, dhe iii) përqendrimi në integritetin moral të individëve nëpërmjet Tazkiyya-s. Selefitë aktivistë kanë një traditë historike të aktivizmit politik, me ndikim në të gjitha degët dhe bashkëpunëtorët e ndryshëm të lëvizjes së Vëllazërisë Myslimane.

Themeluesi i saj, Hassan Al-Banna, u ndikua nga dijetarët panislamikë Muhammad Abduh dhe Rashid Rida (të cilët sulmuan taklidin e ulemave zyrtarë dhe këmbënguli që vetëm Kur’ani dhe hadithet më të mirë-dëshmuara duhet të jenë burime të Sheriatit), me strukturën dhe qasjen e grupit të ndikuar nga Sufizmi.

Besimet moderniste islame u përvetësuan nga sundimtarët sekularistë dhe ulematë zyrtarë, Vëllazëria është bërë tradicionaliste dhe konservatore, “duke qenë e vetmja rrugëdalje e disponueshme për ata, ndjeshmëritë fetare dhe kulturore të të cilëve ishin zemëruar nga ndikimi i perëndimorizimit“. Al-Banna besonte se Kur’ani dhe Suneti përbëjnë një mënyrë të përsosur jetese dhe organizimi shoqëror dhe politik, që Zoti ka përcaktuar për njeriun.

Qëllimi i Vëllazërisë Myslimane, siç u tha nga themeluesi i saj al-Banna, ishte të dëbonte ndikimet koloniale britanike dhe ndikimet e tjera perëndimore, të rimerrte destinacionin e dukshëm të Islamit një perandori, që shtrihej nga Spanja në Indonezi.

Vëllazëria predikon se Islami do të sjellë drejtësi sociale, zhdukjen e varfërisë, korrupsionit dhe sjelljes mëkatare, dhe lirinë politike (në masën e lejuar nga ligjet e Islamit). Vëllazëria ka menduar gjithashtu për perspektivën islame mbi efektivitetin burokratik, duke hartuar zgjidhje për problemet e formalizmit dhe mosreagimit ndaj shqetësimeve publike në administratën publike, e cila lidhet me parimet pro-demokratike të Vëllazërisë Myslimane.

Lidhur me çështjen e grave dhe gjinisë, Vëllazëria Myslimane e interpreton Islamin në mënyrë konservatore. Themeluesi i saj bëri thirrje për “një fushatë kundër shfaqjes së veshjes dhe sjelljes së lirshme”, “ndarjes së studentëve meshkuj dhe femra”, një kurrikulë të veçantë për vajzat dhe “ndalimin e vallëzimit dhe argëtimeve të tjera të tilla…” 

Vëllazëria Myslimane është kundër sekularizmit dhe kërkon zbatimin e Sheriatit në vendet e krishtera etj., si SHBA, Europë dhe kudo në botë 

Sikurse dihet Vëllazëria Myslimane është kundër sekularizmit dhe kërkon zbatimin e Sheriatit (Ligjit Radikal Islamik) si bazë të sistemit ligjor egjiptian dhe këmbëngul në përputhjen e sistemit politik me parimet ligjore islame. Kur u pyet nëse Vëllazëria Myslimane kërkon të krijojë një teokraci fetare; I njëjti zëdhënës u përgjigj: Ky shqetësim buron nga një kuptim i gabuar i natyrës së Islamit. Atyre që flasin për një shtet fetar, në të njëjtin kuptim kishtar që i ishte dhënë në Evropë në Mesjetë, kur kisha kishte hegjemoni mbi autoritetet e një shteti, dëshirojmë t’u themi se çështja këtu është krejtësisht e ndryshme.

Vëllazëria Myslimane ka kaluar nëpër zgjedhjet e fundit legjislative në bazë të një programi të qartë nën sloganin Islami është Zgjidhja, duke pasur parasysh faktin se islami, siç tha imam el-Banna, është një program gjithëpërfshirës, që përfshin të gjitha aspektet e jetës: është një shtet dhe një vend, një qeveri dhe popull, etikë dhe pushtet, mëshirë dhe drejtësi, kulturë dhe ligj, shkencë dhe drejtësi, burime dhe pasuri, mbrojtje dhe avokim, një ushtri dhe një ide, një besim i vërtetë dhe akte të sakta adhurimi.

Vëllezërit Myslimanë e konsiderojnë lëvizjen e tyre si zgjatim praktik të lëvizjes pan-islamiste të mbështetur nga Sejjid Jamal al-Din Afghani, Muhammad ‘Abduh dhe Rashid Rida. Ashtu si Rida, edhe Banna mbështeti një ringjallje konservatore të vlerave të brezave të hershëm muslimanë dhe e shihte Islamin si një besim gjithëpërfshirës, ​​duke e përshkruar atë si: “një besim dhe një ritual, një komb (vatan) dhe një kombësi, një fe dhe një shtet, shpirt dhe vepër, tekst i shenjtë dhe shpatë“.

Vëllazërisë Myslimane Terroriste kërkon rivendosjen e një Kalifati Islamik Botëror

Sikurse dihet nga platforma islamike e hershme dhe sot del se Lëvizja e Vëllazërisë Muslimane kërkon rivendosjen e një Kalifati Islamik Botëror, i cili parashikohej të vinte përmes disa shteteve kombëtare islamike, të bashkuara në një ligë, dhe duke emëruar një udhëheqës të vetëm për t’i sunduar ato pas Shura-s (konsultimit).

Ky vizion bazohej në doktrinat e shtetit islamik të Muhamed Rashid Rida-s. Megjithatë, Al-Banna i dha përparësi formës së menjëhershme të qeverisjes, që Vëllazëria duhej të krijonte dhe nuk mbështeti përmbysjen radikale të këtyre strukturave, duke preferuar në vend të kësaj gradualizmin.

Ai favorizon një qeveri kushtetuese me një sistem përfaqësues parlamentar që zbatonte ligjin islamik (Sheriatin). Qëllimi për Kalifatin ishte më shumë një ideal utopik sesa një qëllim politik i qartë dhe praktik, i cili ishte ndërtimi i njësive kombëtare islamike të cilat më pas do të lidheshin së bashku drejt një politike globale islamike.

Vëllazëria Myslimane është një organizatë transnacionale radikale terroriste islamike në krahasim me një parti politike, por anëtarët e saj kanë krijuar parti politike në disa vende, të tilla si Fronti Islamik i Veprimit në Jordani, Hamasi në Gaza dhe Bregun Perëndimor, dhe ish-Partia e Lirisë dhe Drejtësisë në Egjipt. Këto parti kanë në staf anëtarë të Vëllazërisë, por përndryshe mbahen të pavarura nga Vëllazëria Myslimane deri në një farë mase, ndryshe nga Hizb ut-Tahrir, e cila është shumë e centralizuar.

Kundërshtimet e ashpra për dekada ndaj Vëllazërisë Myslimane Radikale Terroriste

Vëllazëria Myslimane u kritikua nga Osama bin Laden dhe Ayman al-Zawahiri, atëherë Zëvendës Emiri i Al-Kaedës, në vitin 2007, për refuzimin e saj për të mbështetur përmbysjen me dhunë të qeverisë së Mubarakut. Essam el-Erian, një figurë e lartë e Vëllazërisë Myslimane Egjiptiane, e denoncoi udhëheqësin e Al-Kaedës: “Politika dhe predikimet e Zawahirit dhanë fryte të rrezikshme dhe patën një ndikim negativ në Islam dhe lëvizjet islamike në të gjithë botën“.

Shefi i policisë së Dubait, Dhahi Khalfan, akuzoi Vëllazërinë Myslimane të Egjiptit për një komplot, për të përmbysur qeverinë e Emirateve të Bashkuara Arabe. Ai iu referua Vëllazërisë Myslimane si “diktatorë që do sundim islamist në të gjitha Shtetet e Gjirit“.

Kanë thënë për organizatën terroriste radikale islamike të Vëllazërisë Myslimane

Juan Zarate, ish-shefi i antiterrorizmit në Shtëpinë e Bardhë të SHBA-së: “Vëllazëria Myslimane është një grup që na shqetëson, jo sepse merret me ide filozofike ose ideologjike, por sepse mbron përdorimin e dhunës kundër civilëve“.[3]

Miles Axe Copeland, Jr., një operativ i shquar i Agjencisë Qendrore të Inteligjencës (CIA) të SHBA-së, i cili ishte një nga anëtarët themelues të Zyrës së Shërbimeve Strategjike (OSS) nën William Donovan, zbuloi rrëfimet e shumë anëtarëve të Vëllazërisë Myslimane, që rezultuan nga marrje në pyetje të ashpra të bëra ndaj tyre nga presidenti egjiptian Gamal Abdel Nasser, për përfshirjen e tyre të dyshuar në atentatin e bërë kundër tij (një atentat që shumë besojnë se u organizua nga vetë Nasser).

Ata zbuluan se Vëllazëria Myslimane ishte thjesht një “elidë” që përmbushte qëllimet e interesave perëndimore: “As kjo nuk ishte e gjitha. Rrahjet e rënda të organizatorëve të Vëllazërisë Myslimane që ishin arrestuar zbuluan se organizata ishte depërtuar plotësisht, në krye, nga shërbimet e inteligjencës britanike, amerikane, franceze dhe sovjetike, secila prej të cilave mund ta përdorte atë në mënyrë aktive ose ta hidhte në erë, cilado që i përshtatej më mirë qëllimeve të saj. Mësim i rëndësishëm: fanatizmi nuk është sigurim kundër korrupsionit; në të vërtetë, të dyja janë shumë të pajtueshme“.

Ish-i dërguari i paqes i SHBA-së në Lindjen e Mesme, Dennis Ross, i cili i tha gazetës Asharq Alawsat se Vëllazëria Myslimane është një organizatë globale, jo lokale, e qeverisur nga një Këshill Shura (Konsultativ), i cili refuzon ndërprerjen e dhunës në Izrael dhe mbështet dhunën për të arritur objektivat e tij politike edhe diku tjetër.

Sarah Mousa e Al Jazeera raportoi mbi pretendimin shumë të pamundur të Vëllazërisë Myslimane se udhëheqësi i opozitës dhe laureati i Çmimit Nobel për Paqen, Mohammad ElBaradei (i cili ka pasur një marrëdhënie “të trazuar” me SHBA-në) ishte “një agjent amerikan”, dhe vërejti se mbështetja e shpifjes nga Këshilli Shura i kontrolluar nga Vëllazëria Myslimane, i cili që atëherë është shuar, tregoi mungesë angazhimi ndaj demokracisë.

Studiuesja Carrie Rosefsky Wickham, i gjen dokumentet zyrtare të Vëllazërisë Myslimane të pa kjarta mbi çështjen e demokracisë: “Kjo ngre pyetjen nëse Vëllazëria po mbështet një tranzicion drejt demokracisë si një qëllim në vetvete apo si një hap të parë drejt vendosjes përfundimtare të një sistemi politik të bazuar jo në preferencat e popullit egjiptian, por në vullnetin e Zotit siç e kuptojnë ata“.

Vendet që e kanë listuar Vëllazërinë Myslimane si një organizatë terroriste

  • Rusia – 12 shkurt 2003
  • Kazakistani – 15 mars 2005
  • Taxhikistani – 30 mars 2006
  • Organizata e Traktatit të Sigurisë Kolektive (CSTO) – 7 maj 2009
  • Siria – 21 tetor 2013
  • Egjipti – 25 dhjetor 2013
  • Arabia Saudite – 7 mars 2014
  • Bahreini – 21 mars 2014
  • Emiratet e Bashkuara Arabe – 15 nëntor 2014.
  • SHBA – 24 nëntor 2025.

Dhoma e Përfaqësuesve e Libisë me seli në Tobruk e caktoi gjithashtu Vëllazërinë Myslimane si një grup terrorist më 14 maj 2019.

Në shkurt të vitit 2003, Gjykata Supreme e Rusisë ndaloi Vëllazërinë Myslimane, duke e etiketuar atë si një organizatë terroriste dhe duke e akuzuar grupin për mbështetjen e rebelëve islamistë, që duan të krijojnë një shtet islamik në Kaukazin e Veriut.

Në janar të vitit 2017, gjatë seancës së tij të konfirmimit, ish-Sekretari i Shtetit i SHBA-së, Rex Tillerson, iu referua Vëllazërisë Myslimane, së bashku me Al-Kaedën, si një agjent i Islamit radikal, një karakterizim që anëtarja e Human Rights Watch, Sarah Leah Whitson, e kritikoi në mediat sociale, duke shpërndarë një deklaratë nga drejtori i HRW në Uashington, i cili thoshte se bashkimi i grupit me ekstremistët e dhunshëm ishte i pasaktë.

Në shkurt të vitit 2017, administrata e parë e Presidentit të SHBA-së, Donald J. Trump, po shqyrtonte një urdhër që e përcaktonte Vëllazërinë Myslimane si një organizatë terroriste të huaj. 

Administra e Presidentit të 45 & 47 të SHBA-se Donald J. Trump 2.0 shpall terroriste organizatën radikale të Vëllazërisë Myslimane

Më 24 nëntor 2025, administrata e dytë e Presidentit të 45 & 47 të SHBA-së Donald J. Trump filloi menjëherë procesin e përcaktimit të degëve të Vëllazërisë Myslimane si organizata terroriste. Këto përfshinin degën jordaneze të cilën e akuzoi për ofrimin e “mbështetjes materiale” për Hamasin, Grupin Islamik në Liban, të cilin tha se u rreshtua me Hamasin dhe Hezbollahun në luftën e tyre kundër Izraelit, dhe degën egjiptiane të Vëllazërisë Myslimane, duke pretenduar se një nga udhëheqësit e saj “bëri thirrje për sulme të dhunshme kundër partnerëve dhe interesave të Shteteve të Bashkuara” gjatë luftës në Gaza. Fatmirësisht më 24 nëntor 2025 administrata Trump përcaktoi Vëllazërinë Myslimane në Egjipt, Liban dhe Jordani si organizata të huaja terroriste globaliste 

Në shtator 2025, Kenia e shpalli Vëllazërinë Myslimane si organizatë terroriste 

Marrëdhënia me krizat diplomatike në Katar. Marrëdhënia e Katarit me Vëllazërinë Myslimane ka qenë një pikë e vazhdueshme mosmarrëveshjeje midis Katarit dhe shteteve të tjera arabe, duke përfshirë Arabinë Saudite, Emiratet e Bashkuara Arabe (EBA), Bahreinin dhe Egjiptin, të cilat e shohin Vëllazërinë si një kërcënim serioz për stabilitetin shoqëror në ato vende.

Pas përmbysjes së Mohamed Morsit në korrik 2013, Katari lejoi disa anëtarë të Vëllazërisë që ikën nga Egjipti të jetonin në vend. Al Jazeera me seli në Katar “i strehoi ata në një hotel me pesë yje në Doha dhe u dha atyre kohë të rregullt transmetimi për promovimin e kauzës së tyre”, stacioni gjithashtu transmetoi protesta kundër autoriteteve pas Vëllazërisë në Egjipt nga Vëllazëria, “dhe në disa raste thuhet se i pagoi Vëllezërit Myslimanë për pamjet filmike”.

Arabia Saudite, Emiratet e Bashkuara Arabe dhe Bahreini thanë se Katari kishte shkelur rregullin e Këshillit të Bashkëpunimit të Gjirit kundër ndërhyrjes në punët e brendshme të anëtarëve të tjerë, dhe në mars 2014 të tre vendet tërhoqën ambasadorët e tyre nga Katari.

Pas dy muajsh tensionesh diplomatike, çështja u zgjidh, me udhëheqësit e Vëllazërisë Muslimane që u larguan nga Doha më vonë në vitin 2014.

Megjithatë, “nga pikëpamja e Arabisë Saudite, Bahreinit dhe Emirateve të Bashkuara Arabe, Katari nuk i qëndroi kurrë besnik marrëveshjes së vitit 2014 dhe vazhdoi të shërbente si nyje lidhëse e rrjeteve rajonale të Vëllazërisë Muslimane“.

Kjo çoi në krizën diplomatike të Katarit në vitin 2017, e cila shihet si e shkaktuar kryesisht nga një konflikt mbi Vëllazërinë Muslimane. Arabia Saudite, Emiratet e Bashkuara Arabe, Bahreini dhe Egjipti i bënë 13 kërkesa qeverisë së Katarit, gjashtë prej të cilave pasqyrojnë kundërshtimin e grupit ndaj marrëdhënies së Katarit me atë dhe kërkojnë që vendi të ndërpresë lidhjet me Vëllazërinë Radikale Terroriste Muslimane.[4] [5] [6] [7] [8] [9] [10] [11] [12] [13] [14] [15] [16] [17]

[1] lexicorient.com

[2] Journalist Robin Wright.

[3] Juan Zarate, FrontPage Magazine

[4] Ghattas, Kim (9 February 2001). “Profile: Egypt’s Muslim Brotherhood”. BBC. Archived from the original on 28 July 2019. Retrieved 21 June 2018.

[5] Al Jazeera Staff (18 June 2017). “What is the Muslim Brotherhood?”. Al Jazeera. Archived from the original on 9 September 2023. Retrieved 3 July 2021.

[6] “Brotherhood Organizational Coups: Qutbism of Thought and Pragmatism of Politics”. 30 June 2022. Archived from the original on 29 January 2024. Retrieved 29 January 2024.

[7] El-Sherif, Ashraf (21 October 2014). “The Muslim Brotherhood and the Future of Political Islam in Egypt”. Carnegie Endowment for International Peace. Archived from the original on 2 May 2023. Retrieved 14 September 2017.

[8] Johnson, Ian (5 February 2011). “Washington’s Secret History with the Muslim Brotherhood”. The New York Review of Books. Archived from the original on 24 December 2015. Retrieved 12 April 2016.

[9] Youssef, Bassem (1 May 2013). “The Muslim Brotherhood’s ‘right-wing’ politics game”. Al Arabiya English. Archived from the original on 19 October 2017. Retrieved 15 September 2017.

[10] Drevon, Haenni; Jerome, Patrick (2021). How Global Jihad Relocalises and Where it Leads: The Case of HTS, the Former AQ Franchise in Syria. I – 50014 San Domenico di Fiesole (FI), Italy: European University Institute. pp. 18, 29–31. ISSN 1028-3625.

[11] “Egypt’s Muslim Brotherhood declared ‘terrorist group'”. BBC News. 25 December 2013. Archived from the original on 10 May 2019. Retrieved 21 June 2018.

[12] “Saudi Arabia declares Muslim Brotherhood ‘terrorist group'”. BBC News. 7 March 2014. Archived from the original on 8 March 2014. Retrieved 21 June 2018.

[13] Harvard, Sarah (12 February 2017). “Trump’s plan to declare the Muslim Brotherhood a terror group is about going after American Muslims”. Mic. Archived from the original on 1 March 2017. Retrieved 23 February 2017.

[14] Roth, Kenneth (8 February 2017). “US: Don’t Target Muslim Brotherhood”. Washington, DC: Human Rights Watch. Archived from the original on 8 February 2017. Retrieved 10 February 2017.

[15] Sethi, Arjun Singh (8 February 2017). “Calling the Muslim Brotherhood a terrorist group would hurt all American Muslims”. The Washington Post. Archived from the original on 28 March 2019. Retrieved 10 February 201

[16] Tharoor, Ishaan (10 February 2017). “Why listing the Muslim Brotherhood as a terror group is a bad idea”. The Washington Post. Archived from the original on 10 February 2017. Retrieved 11 February 2017.

[17] “Kenya declares Muslim Brotherhood, Hizb-ur-Tahrir as terror entities”. Citizen Digital. 22 September 2025. Retrieved 30 September 2025.

Emanuel Demaj – Ata që munguan 20 vite s’mund t’i japin leksione PSHDK së për koalicione!

0
Gjatë ditëve të fundit, PSHDK është ballafaquar me reagime të individëve që, për më shumë se një dekadë, nuk kanë qenë as pjesë aktive e partisë, as kontribuues në aktivitetet, strukturat apo vendimmarrjen tonë. Është e habitshme që pikërisht ata që munguan për 10–20 vite, që as nuk dhanë kontribut moral, politik apo organizativ, sot dalin me deklarata për orientimet strategjike të PSHDK-së.
Partia Shqiptare Demokristiane e Kosovës ka mekanizmat e veta legjitime, ka kryesinë aktive, anëtarësinë e përkushtuar dhe strukturat vendimmarrëse të cilat kanë mbajtur gjallë këtë subjekt politik në periudha jo të lehta. Vendimi për koalicion me Lëvizjen Vetëvendosje është marrë me vota unanime nga Këshilli i Përgjithshëm i PSHDK-së, duke analizuar situatën politike, interesin elektoral dhe të ardhmen e përfaqësimit demokristian në vend.
Duhet kujtuar se, në tre cikle të njëpasnjëshme zgjedhore, PSHDK ka hyrë në koalicione me LDK-në dhe AAK-në. Rezultatet janë të njohura për opinionin: marrëveshje të parealizuara, mospërfillje të partneritetit, injorim të kontributit tonë dhe anashkalim të plotë pas zgjedhjeve – madje duke mbyllur dyert e bashkëpunimit institucional. Megjithatë, PSHDK, me maturi politike, i ka dhënë edhe dy herë të tjera rastin partnerëve të dikurshëm, por historia e mosrespektimit ka vazhduar.
Prandaj, sot nuk është as serioze e as e ndershme që kritikat të vijnë pikërisht nga ata që e lanë partinë në ditët më të vështira, që s’u panë në asnjë strukturë për më shumë se një dekadë, dhe që tani kujtohen të flasin për orientimin demokristian. Vlerat demokristiane mbrohen me punë, me angazhim dhe me përgjegjësi, jo me deklarata të vonuara nga distanca.
Karvani ecën përpara, dhe PSHDK ecën me njerëzit që kontribuojnë realisht, me anëtarët aktivë, me degët që punojnë dhe me ata që e mbajnë gjallë identitetin e partisë çdo ditë. Partia nuk mund të jetë një mjet i përdorur sipas interesit të dikujt, as nuk është lidhur me asnjë subjekt politik në mënyrë tradicionale apo të detyruar.
Koalicioni i 28 dhjetorit është një vendim i matur, i domosdoshëm dhe i orientuar kah e ardhmja e PSHDK-së dhe e përfaqësimit demokristian në Kosovë. Ky vendim u mor me vota unanime nga Këshilli i Përgjithshëm, duke garantuar legjitimitetin dhe përfaqësimin e vullnetit të anëtarësisë aktive. Vendimet i marrin ata që janë këtu, që punojnë për këtë subjekt, që marrin pjesë në kuvende e struktura, jo ata që janë larguar prej vitesh dhe sot, papritmas, kujtohen të japin leksione.
PSHDK do të vazhdojë rrugën e saj me dinjitet, stabilitet dhe përgjegjësi – duke mos u ndalur nga zërat e atyre që prej kohësh nuk kanë qenë pjesë e kësaj rruge.

Për Ibrahim Rugovën, në përvjetorin e lindjes

Në foto: Dr Ibrahim Rugova, 2 Dhjetor 1944 – 21 Janar, 2006

Nga Frank Shkreli

DR IBRAHIM RUGOVA – PRESIDENTI I PARË HISTORIK I DARDANISË

(Në përvjetorin e lindjes)

Shpesh ndodh në historinë e kombeve – të mëdha e të vogla – që në rrethana e situata të caktuara, nga gjiri i një kombi dalin individë të cilët, me idetë e tyre, ringjallin dhe ndryshojnë jetën dhe historinë e kombit të vet. Unë besoj se i tillë ishte Dr Ibrahim Rugova, për shqiptarët.  A thua është e rastit a po një mister hyjnor që çerek fundin e shekullit të kaluar, Dr. Rugova u bë zëdhënsi i të drejtave të shqiptarëve të Kosovës dhe i mbarë Kombit shqiptar në periudhën post-komuniste.  Individë të një kombi si Ibrahim Rugova, shpeshëherë dënohen prej fatit për të pësuar nga vet bashkatdhetarët e tyre, keqkuptim, kritika, vuajtje dhe në përgjithësi, mos-mirënjohje për kontributin e dhënë për të mirën e përbashkët.  Në histsorinë e shqiptarëve, për fat të keq, mos njohja e meritave për njerëz të caktuar të historisë, nuk është gjë e re. Thuhet se as Gjergj Kastriotin -Skenderbe nuk e kuptuan aq mirë bashkohasit e tij.

Kam drojë se ky fat po ndjekë edhe Presidentin historik të Dardanisë, Dr Ibrahim Rugovën edhe pas kalimit të tij në amshim, megjithë kontributet e tija të shumta në historinë e re të Republikës së Kosovës dhe të Kombit shqiptar në përgjithësi, sidomos, në ndërkombëtarizimin e “çeshtjes së Kosovës” dhe mundësive që ai krijoi për lirinë dhe pavarësinë, që gëzon sot Republika e Kosovës, duke bërë miqë për shqiptarët anë e mbanë botës, por veçanërisht Shtetet e bashskuara dhe demokracitë perëndimore.

Takim i Presidentit historik të Dardanisë, Dr Ibrahim Rugova me Pesidentin e Shteteve të  Bashkuara të Amerikës, Z. Bill Clinton 

“Nuk kishte avokat më të mirë që të shpjegonte hallet e Kombit shqiptar dhe të drejtat e tij”, Presidenti Bill Clinton

Po e kujtoj sot Dr Ibrahim Rugovën, në ditëlindjen e tij, jo për të thënë ndonjë gjë të re për Presidentin historik të Dardanisë, pasi gjatë viteve kam shkruar dyzina artikujsh për veprimtarinë e Dr. Rugovës dhe për lidhjet e tija të veçanta me Shtetet e Bashkuara, por thjesht, po e kujtoj, shkurtimisht, për të mos e harruar!

Po kujtoj vizitën e parë të Dr. Rugovës në Shtetet e Bashkuara në vjeshtë të vitit 1989, një vizitë që sipas disave, ndryshoi jetën e tij personale dhe historinë e Kosovës.  Ishte një vizitë, që sipas vërejtësve të ngjarjeve të asaj kohe,  hapi rrugën për vizita të shumta që ai bëri më vonë në Washington, me qëllim për të mbajtur në qendër të vëmendjes amerikane çështjen e Kosovës, pasi ishte i vetëdijshëm se në qoftë se Kosova do të zhdukej nga vëmendja politike dhe diplomatike e Shteteve të Bashkuara, siç ishte deri në atë kohë, vaj medet për popullin shqiptar të Kosovës. Nga këndvështrimi i sotëm, mund të thuhet se Dr. Ibrahim Rugova u kthye në Kosovë nga vizita e tij e parë në Shtetet e Bashkuara Tetorin e vitit 1989, me një frymëzim dhe me një ndjenjë dhe pse jo me një angazhim personal dhe patriotik për të kontribuar në ndërkombëtarizimin e çështjes së Kosovës, në cilindo nivel që ta hidhte fati.  Pak pas kthimit të tij në Kosovë nga vizita në Washington ai zgjidhet kryetar i Lidhjes Demokratike të Kosovës dhe në këtë detyrë ai siguroi një platformë legjitime nga e cila do të shpjegonte situatën ashtu siç ishte në Kosovë dhe nga pikëpamja historike shqiptare. Do të fliste dhe do të mbronte të drejtat e shqiptarëve në mënyrën e tij të qetë, por bindëse, me bashkëbiseduesit e tij në nivelet më të larta politike dhe diplomatike kombëtare dhe ndërkombëtare. Sidomos nga miqtë e kombit shqiptar, Dr. Rugova shikohej si një zëdhënës i denjë dhe mbrojtës i besueshëm i interesave të shqiptarëve. Zëri i tij dëgjohej dhe respektohej. Me këdo takohej, bënte miq për veten dhe për kauzën e të drejtave të shqiptarëve. Ai nuk kishte një personalitet kërcënues dhe i shpjegonte gjërat me fakte. Ish-presidenti amerikan Bill Klinton, protagonisti kryesor i fushatës për të siguruar mbështetjen ndërkombëtare për shpëtimin e shqiptarëve të Kosovës nga terrori i Serbisë, ka pohuar se, “Si askush tjetër, Dr. Ibrahim Rugova e shpjegonte çështjen shqiptare nga pikëpamja historike dhe njerëzore”. “Nuk kishte avokat më të mirë që të shpjegonte hallet e kombit shqiptar dhe të drejtat e tij”, ka thënë Presidenti Klinton. Ndërsa, Presidenti George W. Bush e ka kujtuar Presidentin Rugova me rastin e vdekjes, duke thënë se “Shtetet e Bashkuara humbën një mik me të vërtetë të madh, i cili siguroi gjithashtu edhe respektin e të gjithë botës për qëndrimet e tij kundër dhunës”.

Autori me Dr. Ibrahim Rugovën dhe Dr. Elez Biberaj në shtëpinë e Elezit në Virginia, jo larg Washingtonit

Për më tepër, Dr. Ibrahim Rugova, si askush më parë ose më vonë, fitoi besimin dhe mbështetjen e pa kushte të komunitetit shqiptaro-amerikan.  Pothuaj pa dallim feje krahinash dhe pa marrë parasysh bindjet politike. Si rrjedhim mobilizoi shqiptaro-amerikanët që të shëndërroheshin në një lëvizje lobuese të fortë e historike – e pa parë deri atëherë – në përpjekjet ushtarake dhe diplomatike për çlirimin dhe pavarësinë e Kosovës. Një lëvizje kjo e papërsëritëshme deri më sot dhe nuk besoj se do përsëritet më, në historinë e këtij komuniteti – të pakën siç duken punët sot.

Kjo lëvizje e fuqishme lobuese është pjesë e rëndësishme e trashëgimisë së Presidentit Rugova që e ka zanafillën në atë vizitë të vitit 1989, i ftuar në Amerikë nga Kisha Katolike Shqiptare në Nju Jork, së bashku me akademikë të shquar shqiptarë nga trojet shqiptare, për të marrë pjesë në seminarin për Imzot Pjetër Bogdanin.

Dr. Rugova ishte i bindur se për Kombin shqiptar nuk kishte rrugë tjetër, përveç radhitjes së tij, ndershmërisht, me të drejta dhe me përgjegjësi të plota, përkrah kombeve të përparuara të Perëndimit dhe përfundimisht, si pjesë e pandarë e organizmave Euro-Atlantike.  Për të arritur këtë objektiv, ai ishte i bindur se shqiptarët kishin nevojë për të bërë miq dhe mbështetës të tyre në nivel ndërkombëtar. Ai siguroi përkrahjen e Perëndimit, e sidomos të Shteteve te Bashkuara të Amerikës, për në rrugën e bashkimit dhe të integrimit të Kombit shqiptar në organizmat euroatlantike me vendet perëndimore. Ai e kishte bërë të qartë prej fillimit se ku do të mbështetej më shumë, duke thekësuar shpeshëherë “miqësinë e përhershme midis popullit shqiptar dhe popullit amerikan”.

Ndryshe nga klasa politike post-komuniste shqiptare, Presidenti Ibrahim Rugova ishte i vetëdijshëm për dëmet që regjimi komunist i kishte sjellë gjatë dekadave imazhit të Shqipërisë dhe shqiptarëve në radhët e miqve të vjetër të Kombit shqipta, si Shtetet e Bashkuara.  Dhe për të siguruar mbështetjen e miqve të Kombit shqiptar si Shtetet e Bashkuara, ai besonte se me shembjen e komunizmit, Kombi shqiptar duhej të ndërtonte baza të reja dhe të forta të ekzistencës së tij në shekullin XXI, mbi vlerat dhe në themelet e trashëgimisë shpirtërore, historike dhe patriotike të rilindësve të vërtetë shqiptarëve.

Ishin këto karakteristike, cilësi, parime por edhe kultura e tij njerëzore plotë urtësi e modesti, të gërshetuara me vlerat më të mira të Kombit shqiptar, ato vlera që më në fund, e ndihmuan Dr Rugovën që të bënte miq për Kombin shqiptar dhe të sensibilizonte botën në mbështetje të të drejtave të shqiptarëve në përgjithësi në trojet autoktone në Ballkanin Perëndimor, ku kanë jetuar me shekuj.

  • Dr. Ibrahim Rugova, Frank Shkreli dhe Dr. Engjëll Sedaj në Kongresin e Shteteve të Bashkuara në Washington, Tetor 1989.  Ishte kjo vizita e parë dhe takimi im i parë me Presidentin e ardhëshëm të Republikës së Kosovës në Washington, por jo e fundit. (Foto ekskluzive e autorit nga vizita e parë e Dr. Ibrahim Rugovës në Washington.

Në këtë përvjetor të lindjes, Dr Ibrahim Rugova duhet të kujtohet gjithashtu, jo vetëm për miqtë e shumtë që i bëri Kosovës dhe shqiptarëve, anë e mbanë botës, por edhe për shembullin e tij si njeri dhe si udhëheqës shqiptar i kohërave moderne, i cili mbi të gjitha, besonte se dashuria për Kombin dhe mbrojtja e interesave kombëtare dëshmohet para botës,  duhet të jenë në përputhje me ruajtjen e nderit personal dhe emrit të mirë shqiptar, në botë. 

Kujtesa e shekujve përmes fiksionit letrar, mendime për romanin “Nata e shekujve” të Jusuf Buxhovit

1
KUJTESA HISTORIKE PËRMES FIKSIONIT LETRAR
___
-Jusuf Buxhovi: “Nata e Shekujve”, roman, botoi “Rilindja”, 1986.
___
Romani “Nata e shekujve” i Jusuf Buxhovit përfaqëson një prej përpjekjeve më ambicioze të letërsisë shqiptare bashkëkohore për të ndërtuar një diskurs historiko-filozofik mbi qenien shqiptare, duke kapërcyer kufijtë tradicionalë të rrëfimit realist. Në këtë vepër, historia nuk është vetëm sfond i ngjarjeve, por substanca ontologjike mbi të cilën ngrihet ndërgjegjja kombëtare. Përmes një strukture narrative që ndërthuret midis reales dhe metafizikes, Buxhovi ndriçon dimensionin e “errësirës së shekujve” si një proces i përhershëm i humbjes dhe ringjalljes së identitetit.
Historia si mit dhe miti si histori
Në thelb të romanit qëndron një paradoks historik: shqiptari përjeton historinë jo si kujtesë lineare, por si përsëritje ciklike e fatit kolektiv. Buxhovi e ndërton romanin mbi këtë koncept të kohës rrethore, ku shekujt nuk ndjekin një vijë zhvillimi progresiv, por një spirale kthimi drejt së njëjtës errësirë. Kjo e bën romanin të afrohet me letërsinë e magjisë realiste dhe me traditat e filozofisë hermetike, ku realiteti dhe miti përthithin njëri-tjetrin. Për shembull, “nata” nuk është thjesht një periudhë errësire historike, por simbol i harresës ontologjike – një gjendje ku populli harron vetveten, rrënjët dhe gjuhën e tij të brendshme. Romani “Nata e shekujve” Jusuf Buxhovit është pjesë e ciklit letrar-historik të Buxhovit, i cili trajton fatin historik, shpirtëror dhe kolektiv të shqiptarëve ndër shekuj. Në thelb, vepra ndërthur elementë historik me fikcionin, duke krijuar një atmosferë të ëndërruar dhe herë-herë simbolike, ku “nata” është metaforë për kohërat e errëta — pushtime, padrejtësi, lakmi, luftë e tjera. Skenat deskriptive në këtë roman lidhen me motive si: nderi, sakrifica, humbje dhe besimi. Ndërkohë, nuk mungojnë elementë të psikologjisë së brendshme, reflektime mbi ekzistencën, kohën dhe identitetin. Personazhi Nikë Bardh si bujari i Përdrinit, është figurë fisnore, kërkon informacion në lidhje me shterjen e kroit të Urës së Shenjtë. Ky simbolizon ndikimin pushtues dhe kontrollin mbi burimet e natyrës dhe territorin, si dhe lidhjen mes pushtetarëve dhe subjektit të pushtuar. Ndërsa Balsha i Dytë — princi që përmendet në letrën që i dërgohet Nikë Bardhit. Simbolizon autoritetin politik, të jashtëm, që ndërhyn në fatet lokale. Nga ajo që mund të dokumentohet dhe interpretohet, se nata si koncept metaforik trajton periudhën e robërisë, pushtimit, padrejtësisë ,e megjithatë protagonistët përpiqen ta përballojnë, ta mbijetojnë dhe, pse jo, ta kalojnë. Ajo që mund të konstatohet se në romanin “ Nata Shekujve” përveç që përshkruhet lufta fizike, por edhe lufta për ta ruajtur gjuhën, besimin, traditat, vetë njerëzoren përballë forcave që duan të përcaktojnë fatin e tjetrit. Ndërsa figura e kroit të Urës së Shenjtë njëri nga elementet natyror që ka rëndësi simbolike për jetën, për lëvizjet njerëzore dhe për pushtimin. Shterja e tij tregon degradim, shkatërrim, humbje të natyrës dhe kultura që vdes pak nga pak.
Taposi i errësirës dhe metafora e shekujve
Titulli “Nata e shekujve” përmbledh thelbin semantik të romanit: një kohë e tejzgjatur e natës, ku drita e ndërgjegjes historike humbet nën peshën e pushtimeve dhe tronditjeve kulturore. Por “nata” në Buxhovin nuk është e përhershme; ajo është prehje para zgjimit, përgatitje për rilindje. Në një plan simbolik, shekujt përfaqësojnë vetë trupin e kujtesës kombëtare, që ndodhet nën një “letargji historike”. Përmes rrëfimit të fragmentuar, autori e paraqet historinë shqiptare si një palimpsest, ku shtresat e kujtesës janë të mbuluara me pluhurin e harresës, por ende të gjalla nën sipërfaqe. Lexuesi ftohet t’i zbulojë ato shtresa një nga një, për të rindërtuar tërësinë e qenies kolektive.
Personazhet si arketipa kolektive
Personazhet e Buxhovit nuk janë të individualizuar në kuptimin klasik. Ata janë figura arketipale, që mishërojnë aspekte të ndryshme të ndërgjegjes kombëtare: prijësi i verbuar nga historia, intelektuali i ndarë midis dy botëve, gruaja që ruan zjarrin e shtëpisë — të gjitha janë simbolizime të mbijetesës shpirtërore. Këto figura nuk veprojnë në një kohë konkrete; ato jetojnë në një kohë të përjetshme të kujtesës, ku ndodhja dhe përsëritja janë një. Kështu, Buxhovi krijon një mit të ri të shqiptarësisë, ku historia nuk është kronikë, por ritual i përjetshëm i mbijetesës.
Struktura narrative dhe estetika e fragmentit
“Nata e shekujve” nuk ndjek një linearitet klasik. Struktura e saj është mozaikore dhe asociative, që reflekton fragmentarizimin e vetë kujtesës historike. Çdo fragment rrëfimor përbën një mikrokozmos simbolik, që lidhet me të tjerët përmes aluzioneve, përsëritjeve dhe metaforave të përbashkëta. Në këtë aspekt, Buxhovi qëndron afër modeleve postmoderne të rrëfimit, por pa e humbur dimensionin etik e kombëtar të veprës. Ai ndërton një roman të hapur, ku lexuesi bëhet pjesë e procesit të rindërtimit të historisë — një akt bashkëkrijimi midis kujtesës dhe interpretimit.
Dimensioni filozofik dhe hermeneutik
Në thelbin e veprës qëndron një pyetje filozofike ekzistenciale: a mundet një komb të dalë nga nata e vet historike pa e humbur shpirtin? Për Buxhovin, përgjigjja është e dyfishtë. Nga njëra anë, nata është një mallkim — kujtesa e errësirës që përsëritet. Nga ana tjetër, ajo është kusht i domosdoshëm për dritën, sepse vetëm përmes përballjes me errësirën njeriu arrin njohjen e vetvetes. Ky mendim e lidh romanin me filozofinë e ekzistencializmit dhe me konceptin heideggerian të “qenies në kohë”. Historia shqiptare, në këtë kuptim, nuk është një rend kronologjik faktesh, por një mënyrë e qenies, një “të jetuar brenda natës”, që kërkon kuptim përmes ndërgjegjes.
Përfundim
Në përmasën e saj më të thellë, “Nata e shekujve” është një metafizikë e kujtesës — një kërkim për dritën që qëndron pas errësirës së historisë. Jusuf Buxhovi, përmes këtij romani, nuk synon të tregojë thjesht ngjarje, por të shpalosë mënyrën se si historia përjetohet si ndjenjë, si kujtesë, si plagë dhe si shpresë. Kështu, vepra e tij mbetet një ndër kulmet e reflektimit letrar mbi fatin shqiptar dhe mbi universalen njerëzore të përballjes me errësirën e shekujve.
(Kumtesë e lexuar në “Vjeshtën letrare të Gjilanit” 2025 kushtuar portretit letrar të Jusuf Buxhovit).

Penda, Fjala dhe Pushka: Historia e djemve të pamposhtur të Llapit dhe Gallapit

(Me rastin e 27-vjetorit të rënies së gazetarit dhe publicistit Afrim Maliqi)

Në fundin e viteve ’80 dhe në fillim të viteve ’90 të shekullit XX, në kohën kur represioni shtetëror serb u shndërrua në dhunë të organizuar kundër shqiptarëve të Kosovës, Llapit dhe Gallapit iu ngarkua një barrë e rëndë historike.

Në këtë periudhë, një grup veprimtarësh, intelektualësh dhe idealistësh të rinj u bënë bartës të rezistencës kulturore, morale dhe politike në këto treva.

Në këtë rreth veprimtarësh spikasin Afrim Maliqi dhe Agron Jaha si figura përfaqësuese të dy shtyllave themelore të qëndresës: mendimit kritik dhe organizimit rinor. Afrim Maliqi, përmes shkrimit publicistik dhe krijimtarisë letrare, artikulonte në mënyrë sistematike plagët kolektive të shqiptarëve.

Ndërsa, Agron Jaha, përmes ligjërimit pedagogjik dhe aktivitetit shoqëror, mobilizonte brezin e ri për një rezistencë afatgjatë dhe të ndërgjegjshme.

Afrimi, së bashku me Nexhmi Balën dhe Bajram Kadriun, ndërmori një veprimtari të pazakonshme në rrethana lufte: mbrojtjen e librave dhe materialeve bibliotekare nga djegia sistematike që po ushtrohej nga strukturat shtetërore serbe.

Ata gjurmuan në bibliotekat e Podujevës dhe fshatrave përreth për të shpëtuar mijëra ekzemplarë librash, duke ruajtur kështu themelet e memories kulturore shqiptare.

Në të njëjtën kohë, Maliqi përmes poetikës dhe publicistikës krijoi një kundër-narrativë historike ndaj diskursit zyrtar serb. Në shkrimet e tij, Një apel me LL të madhe, Mjegulla dhe zhurma, Masakra e Drenicës, Festa dhe lufta, Imanenca e pamjeve, Kohë e vigjilencës politike dhe dhjetëra artikuj të tjerë, marrin trajtë simbolesh të qëndrueshmërisë kombëtare dhe të kujtesës historike.


Veprimtaria e z.Maliqi kishte për qëllim jo vetëm dokumentimin, por edhe ruajtjen institucionale të ndërgjegjes historike, në rrethana kur identiteti shqiptar ishte objekt i shënjestrimit sistematik.

Ndërkaq, Agron Jaha ishte figurë kyçe në ndërgjegjësimin shoqëror dhe edukimin patriotik të rinisë llapjane. Si profesor i Biologjisë në QAMO “8 Nëntori” të Podujevës, ai shërbeu jo vetëm si mësimdhënës, por edhe si mentor shpirtëror dhe drejtues moral.

Në ligjërimet dhe aktivitetin e tij publik, ai kundërshtonte ndikimet kulturore degjeneruese dhe promovonte ruajtjen e identitetit kombëtar, veshjen tradicionale dhe trashëgiminë pellazgo–ilire.

Një nga parimet e tij më të cituara ishte: “Toka dhe bagëtia shiten vetëm për arsimimin e fëmijëve.”

Në të njëjtën frymë, ai kërkonte emancipimin e vajzës shqiptare përmes arsimit dhe dijes, duke refuzuar modelin e objektivizmit shoqëror të gruas dhe rolin margjinal të imponuar tradicionalisht.

Në fushën e dokumentimit historik, rol të veçantë pati Fadil Halimi, i cili u bë zëri i familjeve të viktimave të represionit serb.

Ai dokumentoi biografitë e të vrarëve në Armatën Jugosllave dhe krijoi kronikë të dhimbjes kolektive shqiptare në një kohë kur media zyrtare serbe e mohonte realitetin në mënyrë sistematike.

Halimi i palodhshëm në këtë rrugëtim të vështirë secilës humbje dhe dhembje i dha emër me shkrime të vazhdueshme në “Zëri i ditës” të editorëve Blerim Shala dhe Bardh Hamza.

Në krah të tij, Fadil Llugaliu vijonte punën arsimore dhe mbështeste rrjetin veprimtar të Llapit, pavarësisht kërcënimeve dhe presioneve.

Në aspektin kulturor, Agron Gërguri luajti rol të rëndësishëm në aktivizimin e të rinjve përmes artit dhe teatrit, duke krijuar hapësira alternative kulturore në kohë represioni.

Në këtë veprimtari u dallua edhe Nebih Bala, i njohur me energjinë e pashtershme dhe aftësinë organizative.

Në tetor të vitit 1994, Afrim Maliqi filloi punë si gazetar në gazetën Rilindja, përkatësisht në të përditshmen “Bujku” të Prishtinës, të shumtën e kohës ai punonte në kushte ekstreme, pa energji elektrike dhe nën presion policor. Veprimtaria e tij publicistike u shndërrua në një front informativ kundër propagandës zyrtare serbe.

Një kapitull i veçantë ishte krijimi dhe zgjerimi i Parlamentit Rinor të Kosovës, dega në Podujevë e drejtuar nga Agron Jaha, i cili u shtri pothuajse në çdo fshat të Llapit dhe Gallapit përmes protestave, peticioneve dhe aksioneve sensibilizuese të brendshme e ndërkombëtare.

Zona e Gallapit me iniciativën e z. Agron Jaha iu besua Zahir Pajazitit, i cili më pas u shndërrua në figurë kyçe të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës; ku struktura rinore shërbeu si bazë paraprake për rezistencën e armatosur.

Gjatë helmimit masiv të nxënësve në Podujevë (1990), Agron Jaha ishte ndër figurat e rralla që doli publikisht dhe akuzoi strukturat shtetërore serbe, duke denoncuar përfshirjen e njësive sekrete dhe tentativën për përhapjen e helmit edhe në Shtëpinë e Shëndetit në Podujevë.

Intervistë me Agron Jahën, realizuar më 25 mars 1990; burim audio-vizual i ruajtur në arkivën private të autorit; version i publikuar më vonë në YouTube.

Në këtë klimë terrori, një akt të jashtëzakonshëm human ndërmori Gani Jakup Babatinca, i cili çarmatosi policët serbë të veshur në rroba civile Dragan dhe Tihosllav Narangjiq, që synonin të hapnin zjarr mbi një turmë civile të pambrojtur; për këtë akt, u dënua me pesë vite burg.


Foto dokumentare e ekipit të Klubit Hendbollistik “Llapi” në Podujevë, realizuar në vitet ’80.
I rrethuar në foto (identifikuar nga autori): Gani Jakup Babatinca, lojtar i klubit dhe protagonist i aktit human gjatë helmimeve të vitit 1990 në Podujevë, kur çarmatosi pjesëtarë të policisë dhe shmangu një tragjedi civile. Burimi: Arkiva private e autorit.

Afrim Maliqi dhe Zahir Pajaziti, të lidhur me idealin e lirisë, ranë në fushëbetejë për Kosovën, për të mos vdekur kurrë. Agron Jaha, pas burgosjes dhe kërcënimeve, u detyrua të migronte në Gjermani, ku u bë zë i së vërtetës së Kosovës në qarqe ndërkombëtare.

Figura e këtyre djemve përfaqëson sintezën e tri elementeve themelore të rezistencës shqiptare: pendën, fjalën dhe pushkën. Kontributi i tyre mbetet testament historik dhe obligim moral për kujtesën kolektive.

ARIF EJUPI

Gjenevë, 2 dhjetor 2025

P.S. Çdo riprodhim, shpërndarje, publikim ose shfrytëzim i paautorizuar i këtij materiali, në çfarëdo forme apo mënyre, përbën shkelje të të drejtave të autorit dhe bie ndesh me dispozitat ligjore në fuqi. Shkelësit e këtyre të drejtave mund të përballen me masa ligjore përkatëse.

Dëshmi mbi sulmin terrorist të vitit 1986 nga Mujahedin-e Khalq (MEK) në Teheran

1

Nga: Navid Zebarjad

Raport i të Drejtave të Njeriut

Dosja: Zahra Salehi – Viktimë civile e një sulmi me bombë artizanale
Data: 23 nëntor 2025

  1. Hyrje

Ky raport bazohet në dëshminë e dokumentuar të znj. Zahra Salehi, një viktimë civile e shpërthimit të kryer nga Mujahedin-e Khalq (MEK) më 19 gusht 1986 (28 Mordad 1365) në Sheshin Ferdowsi, Teheran. Qëllimi i këtij raporti është të theksojë pasojat ndaj të drejtave të njeriut, duke përfshirë shkeljet e së drejtës për jetën, integritetin fizik, shëndetin dhe aksesin në drejtësi.

  1. Sfondi

Që nga fillimi i viteve 1980, organizata terroriste MEK ka krijuar rrjete të strukturuara, programe të organizuara të stërvitjes ushtarake dhe njësi operative, duke formuar një rrjet të plotë terrorist përgjegjës për dhjetëra sulme të armatosura dhe shpërthime të drejtuara kundër civilëve, përfshirë gra dhe fëmijë. Dëshmi të shumta, përfshirë manuale të brendshme stërvitjeje, tregojnë se operacionet terroriste të grupit nuk kanë qenë sporadike, por të planifikuara, të strukturuara dhe të qëllimshme.

Në një sërë manualesh të siguruara nga ish-anëtarë, jepen përshkrime hap pas hapi të operacioneve të MEK-ut — nga vjedhjet e automjeteve për operacione e deri te normalizimi i sjelljes në shtëpitë e ekipeve, si vendosja e “orëve të fikjes së dritave” për të shmangur identifikimin nga forcat e sigurisë. Ekzistenca e këtyre manualeve shërben si provë përfundimtare e natyrës së organizuar të aktiviteteve terroriste të grupit.

Një prej këtyre dokumenteve, me titull “Njohje dhe Trajnim Taktik në Luftim të Armatosur”, kishte si synim, sipas dëshmive, “të vriste ndjeshmëritë njerëzore dhe emocionale të anëtarëve” dhe të impononte eliminimin e njësisë familjare përveç rasteve kur ajo shërbente interesave të organizatës. Ky parim, i rrënjosur në ideologjinë e grupit, vazhdon të reflektohet në praktikat çnjerëzore të tij, veçanërisht në shfrytëzimin e grave, divorcat e detyruara, kontrollin e plotë mbi trupin dhe jetën e tyre, si dhe bindjen absolute ndaj udhëheqjes.

Përveç dokumenteve të brendshme stërvitëse, raportet ndërkombëtare të të drejtave të njeriut, përfshirë ato të Human Rights Watch, kanë dokumentuar tortura sistematike ndaj anëtarëve kundërshtues, ndalime afatgjata në kampet e organizatës, përdorimin e fëmijëve ushtarë dhe presione të rënda psikologjike. Gratë ishin më të prekura, duke u përballur me:

  • Divorçe të detyruara dhe ndarje nga fëmijët e tyre
    • Abuzime ideologjike dhe fizike
    • Kontroll të plotë mbi jetën private dhe të drejtat riprodhuese
    • Dëshmi të detyruara dhe seanca poshtërimi publik

Edhe fëmijët ishin viktima: disa u rekrutuan si fëmijë ushtarë për stërvitje ushtarake, ndërsa të tjerë u ndanë me forcë nga familjet dhe u dërguan në Evropë ose Shtetet e Bashkuara.

Në tërësi, këto dëshmi tregojnë se MEK nuk është një forcë politike konvencionale, por një organizatë terroriste e strukturuar që kryen në mënyrë sistematike dhunë ndaj civilëve, grave dhe fëmijëve. Për dekada, ajo ka paraqitur një kërcënim serioz për të drejtat themelore të njeriut dhe vazhdon të jetë subjekt i hetimeve dhe përgjegjësisë ligjore.

  1. Përshkrimi i Incidentit

Data: 19 gusht 1986 (28 Mordad 1365)
Vendndodhja: Sheshi Ferdowsi, Teheran
Lloji i sulmit: Bombë artizanale e vendosur në një automjet të parkuar

Sipas dëshmisë, operativët e MEK-ut vendosën një bombë në një makinë pranë një zyre të linjës ajrore. Bomba shpërtheu herët në mëngjes ndërsa qytetarët po shkonin në punë.

Pasojat e shpërthimit përfshinë:
• Zjarr të përhapur
• Thyerje të xhamave dhe dëmtime të ndërtesave përreth
• Tym dhe mbetje shpërthimi
• Panik publik
• Vdekjen e të paktën 16 civilëve dhe plagosjen e shumë të tjerëve, përfshirë znj. Zahra Salehi

Ndër të vdekurit kishte anëtarë të një familjeje nga Bushehri që kishin ardhur në Teheran për të blerë bileta avioni.

  1. Dëshmia e znj. Zahra Salehi

4.1 Natyrat e plagëve

Znj. Salehi u godit nga copëza metalike gjatë shpërthimit ndërsa kalonte pranë automjetit, duke pësuar lëndime të rënda.
“A humba krahun tim të djathtë nën shpatull për shkak të copëzave të shpërthimit.”

Fillimisht, ajo mendoi se incidenti ishte shkaktuar nga një shpërthim gazi. Më vonë, në spital, mësoi se kishte qenë viktimë e një sulmi terrorist.

4.2 Trajtimi mjekësor dhe pasojat fizike

Në kohën e sulmit, znj. Salehi ishte vetëm njëzet vjeç. Plaga e marrë e shndërroi të gjithë trajtimin e saj mjekësor në një proces të gjatë dhe të mundimshëm. Mjekët u përpoqën me çdo mënyrë të shpëtonin krahun e saj përmes rindërtimit vaskular dhe transplantimit, por për shkak të nekrozës së indeve dhe humbjes totale të qarkullimit të gjakut, u bë e qartë se shpëtimi i gjymtyrës ishte i pamundur. Amputimi u bë i pashmangshëm.

Qëndrimi i saj në spital ishte i zgjatur dhe i shoqëruar me dhimbje të forta fizike, tronditje psikologjike dhe vuajtje emocionale, duke e përballur papritur me realitetin e vështirë të një paaftësie të përhershme dhe humbjes së një pjese të rëndësishme të trupit në një moshë të re.

4.3 Pasojat afatgjata

Ndikimi i shpërthimit tek znj. Salehi shkoi shumë përtej trajtimit mjekësor, duke prekur thellësisht të gjitha aspektet e jetës së saj. Me fjalët e saj:
“Ne vetëm mbijetuam; nuk jetuam.”

Kjo deklaratë tregon se dëmi i shkaktuar nuk ishte vetëm fizik, por një përvojë gjithëpërfshirëse privimi, dhimbjeje dhe humbjeje të perspektivave të së ardhmes.

Paaftësia e përhershme ka sjellë kufizime të mëdha fizike dhe sociale, duke reduktuar ndjeshëm mundësitë e saj të punësimit dhe të ardhurat ekonomike. Këto dëme janë përkeqësuar nga vuajtjet psikologjike dhe emocionale afatgjata, si dhe mungesa e mekanizmave efektivë për llogaridhënie, të drejtat e viktimave dhe kompensim, duke e bërë jetën pas incidentit jashtëzakonisht të vështirë.

  1. Korniza Ligjore dhe Vlerësimi

Ky sulm përbën një shkelje të qartë të disa standardeve ndërkombëtare:

  • Pakti Ndërkombëtar për të Drejtat Civile dhe Politike (ICCPR): Neni 6 (E drejta për jetën), Neni 9 (Siguria e personit)
    • Pakti Ndërkombëtar për të Drejtat Ekonomike, Sociale dhe Kulturore (ICESCR): Neni 12 (E drejta për shëndet fizik dhe mendor)
    • E Drejta Ndërkombëtare Humanitare: Ndalimi i sulmeve të qëllimshme kundër civilëve

Sulmet e organizuara të MEK-ut përbëjnë terrorizëm sistematik kundër civilëve, duke shkelur të drejtat e njeriut dhe të drejtën humanitare, dhe mund të përbëjnë krime kundër njerëzimit sipas të drejtës ndërkombëtare.

  1. Llogaridhënia dhe Aksesi në Drejtësi

Znj. Salehi dhe të mbijetuar të tjerë raportojnë se deri më sot, asnjë mekanizëm gjyqësor efektiv nuk ka trajtuar sulme të ngjashme. Ajo thekson:
“Pres që autorët të marrin dënimin e plotë. Ata na shkatërruan rininë, shëndetin dhe jetën.”

Viktimat vazhdojnë të kërkojnë:
• Zbardhje të plotë të identitetit të autorëve
• Procedura gjyqësore të drejta dhe të paanshme
• Kompensim, duke përfshirë mbështetje mjekësore, psikologjike dhe financiare
• Njohje zyrtare të dëmit të pësuar

Historia e panjohur e hebrenjve në hapësirën shqiptare, një rrëfim që nis në Yevanicën e lashtë dhe mbaron në Ladinon mesdhetar

0
___
Imagjino një hartë ku një vijë e hollë lidh Beratin me Selanikun, Prizrenin me Jaffën, Vlorën me Jeruzalemin. Kjo vijë ekziston. Është historia e panjohur e hebrenjve në hapësirën shqiptare, një rrëfim që nis në Yevanicën e lashtë dhe mbaron në Ladinon mesdhetar.
Të udhëtojmë pas saj…?
Historia e hebrenjve në hapësirën shqiptare nuk është histori e rrafshët, as e thjeshtë. Është një vijë e gjatë që lëviz ngadalë, herë në qytete të vogla malore, herë në porte mesdhetare, herë në rrugët e ngrohta të Palestinës. Një vijë që fillon me një gjuhë shumë të vjetër, Yevanicën e romaniotëve, dhe përfundon në një tjetër gjuhë të lashtë, Ladinon e sefardikëve. Në mes të këtyre dy botëve qëndron Shqipëria osmane, me qytetet e saj të mbushura me tregtarë, zejtarë dhe udhëtarë që e lanë historinë e tyre në mënyrën më të thjeshtë të mundshme: duke jetuar.
Në këtë peizazh, Berati paraqitet si pika e parë. Shumë përpara se hebrenjtë e ardhur nga Spanja të zbarkonin në Vlorë, Berati kishte komunitetin e vet të romaniotëve: hebrenj që i përkisnin një tradite shumë më të lashtë ballkanike, që flisnin Yevanic dhe ndiqnin ritualet e sinagogave romaniote të Epirit e të Adriatikut. Ata ishin pak në numër, por të integruar. Punonin si argjendarë, rrobaqepës dhe me shtypshkonja. Banonin në shtëpitë e tyre të vjetra të lagjeve të poshtme, me pragje guri dhe dritare të ngushta. Nuk krijuan kurrë dramë politike: jeta e tyre qe ajo e qytetit, pjesë e asaj rrjedhe të qetë që Berati ruan edhe sot.
Kur sefardikët mbërritën pas vitit 1492, sollën me vete një energji të re: Ladinon, kujtesën e Spanjës, zakonet e tyre të pasura liturgjike, dhe mbi të gjitha, rrjetet e gjera tregtare që lidhën Vlorën me Selanikun, Izmirin e Stambollin. Regjistrimet osmane flasin për disa qindra familje hebreje në Vlorë në shekullin XVI. Ishte një komunitet i madh, i ndritshëm, që i dha qytetit një ritëm mesdhetar të ri.
Por ajo që e bën Shqipërinë të veçantë është se këto dy shtresa, romaniote dhe sefardike, nuk u përplasën me njëratjetrën. Ato bashkëjetuan. Në Berat, familje romaniote dhe sefardike ndanin hapësira të ngjashme dhe, në disa raste, zakone të përziera. Një tekst i një pale ketubotash (kontratash martesore) nga shekulli XVIII tregon se disa familje përdornin ende disa elemente të ritit romaniot, edhe pse komuniteti udhëhiqej nga tradita sefardike. Kjo lloj ndërthurjeje nuk është e zakonshme në Ballkan, por në Shqipëri ka qenë e natyrshme.
Prizreni, ndërkohë, i shton kësaj historie dimensionin shqiptar. Në shekujt XVIII-XIX, hebrenjtë e Prizrenit flisnin shqip. Kjo nuk është metaforë. Studiuesit e periudhës osmane e përshkruajnë një pjesë të madhe të tyre si të integruar thellë në ekonominë e qytetit, me shqipen si gjuhë të pazarit dhe të përditshmërisë. Ishte një qytet ku shqiptarët myslimanë dhe hebrenjtë ndanin të njëjtën hapësirë urbane, të njëjtat rrugë, të njëjtat ritme jetese.
E njëjta gjë ndodhi më në jugperëndim, në Ulqin, ku disa familje hebreje jetonin midis detarëve shqiptarë, ulqinakëve dhe tregtarëve raguzanë. Në Novi Pazar, hebrenjtë e pazarit jetonin pranë shqiptarëve të atjeshëm, duke ndarë zanatet dhe tregtinë. Kjo është arsyeja pse prania hebreje në hapësirat shqiptare është kaq e veçantë: ajo merret me të zakonshmen, jo me të jashtëzakonshmen.
Në një moment, kjo rrjedhë natyrore nis të marrë tjetër drejtim.
Me shekujt XVIII-XIX, hebrenj nga Vlora, Berati, Prizreni dhe Ulqini nisen drejt Palestinës osmane. Disa vendosen në Jaffa si tregtarë. Disa të tjerë shkojnë drejt Jeruzalemit, ku emrat e tyre shfaqen në regjistrat rabinike me vendorigjinë e shënuar qartë: “nga Vlora”, “nga Prizreni”. Kjo nuk ishte emigracion masiv; ishte lëvizja e natyrshme e komuniteteve hebreje të rajonit, që ndiqnin rrugët e tregtisë ose dëshirën për të jetuar në Tokën e Shenjtë.
Ndërkohë, nga Shqipëria drejt Palestinës nuk udhëtonin vetëm hebrenj. Edhe shqiptarët filluan të zhvendoseshin drejt Palestinës. Në shekujt XIX-XX, shumë shqiptarë shërbyen në xhandarmërinë osmane të Jeruzalemit, të Haifës dhe të Jaffës. Raportet konsullore franceze dhe austriake i përshkruajnë si “rojet nga Arnavudluku”, të cilët patrullonin rrugicat e ngushta të qytetit, fare pranë sinagogave, kishave dhe xhamive të vjetra të Qytetit të Shenjtë. Kjo afërsi e heshtur, një rojtar shqiptar në një lagje hebreje të Jeruzalemit, një tregtar hebre që komunikon me një ulqinak në portin e Jaffës, ka mbetur e pazëvendësueshme në kujtesën historike të komuniteteve, edhe pse nuk u bë kurrë pjesë e historive të mëdha politike.
Dhe kështu, rrëfimi nis në Berat me Yevanicën dhe përfundon në Vlorë e Prizren me Ladinon, pastaj kalon në portet e Palestinës dhe, në disa raste, në Tel Avivin e shekullit XX. Është një udhëtim i qetë, i panjohur gjerësisht, por i vërtetë. Një udhëtim midis dy gjuhëve, dy brigjeve, dy botëve, të cilat u ndërthurën në mënyrën më natyrale të mundshme në hapësirat shqiptare.
Kjo histori nuk të ngre zërin; nuk ka nevojë. Ajo flet me zërin e qyteteve tona, të rrugëve të pazarit, të portit të Vlorës, të rrugëve me kalldrëm të Beratit dhe të Prizrenit. Flet me zërin e udhëtarëve që nuk lanë monumente, por lanë gjurmë. Dhe në atë gjurmë, Shqipëria osmane bëhet një urë e padukshme që lidh Yevanicën me Ladinon, dhe të dyja bashkë me traditën hebraike të Jeruzalemit.
Sot, në Izrael, jetojnë pasardhës të atyre familjeve hebreje që dikur u nisën nga Vlora, Berati, Prizreni, Ulqini apo Novi Pazari. Ata nuk formojnë një komunitet të veçuar “shqiptar”, por janë pjesë e trashëgimisë së gjerë sefardike dhe mizrahi. Megjithatë, gjurmët shqiptare janë ende të dukshme, veçanërisht në mbiemra që gjatë shekujve janë transformuar nga fonetika shqipe në formën izraelite të sotme.
Mbiemra që mbartin ende gjurmën shqiptare:
Prandis/Prandisah – që vjen nga Prendushi/Prendisçi.
Gagu/Gago – që ka rrënjë te mbiemri shqiptar Goga/Gogua.
Viva/Biva – nga Bibaj/Biba.
Barzilay – një degë e familjes së vjetër Barzilai, pjesërisht e lidhur me Ulqinin.
Ka edhe mbiemra të tjerë që e ruajnë hijen shqiptare në mënyrë më të tërthortë, p.sh. Albani, Arbeli, apo emra të shënuar dikur thjesht si “nga Arnavudluku”.
Një pjesë e pasardhësve e dinë qartë prejardhjen e tyre, sidomos familjet e vjetra të Jeruzalemit që ruajnë kujtime, receta apo rrëfime nga Vlora dhe Prizreni. Të tjerë nuk kanë më vetëdije për rrënjën shqiptare, sepse brezat u integruan shpejt në komunitetin sefardik të shek. XIX-XX. Por dokumentet rabinike, ketubotat dhe regjistrat e komuniteteve të Jeruzalemit, Hebronit dhe Jaffës e tregojnë qartë këtë vijimësi: rrugët e nisura nga Shqipëria osmane përfundojnë në Izraelin modern, dhe mbiemrat janë ura më e vogël, por më e fortë, që e lidhin të shkuarën me të sotmen.
Referenca të zgjedhura akademike:
– Halil Inalcik, The Ottoman Empire: The Classical Age, 1300-1600.
– Cemal Kafadar, Between Two Worlds: The Construction of the Ottoman State
– Joseph Nehama, Histoire des Israélites de Salonique, vol. I-VII.
– Abraham Danon, Documents sur les Juifs de Turquie et des Balkans.
– Avram Galanti, akademik hebre i Stambollit, historian i specializuar për hebrenjtë osmanë që përmend shpesh komunitetet hebreje të Ballkanit dhe lëvizjet drejt Palestinës.
– Solomon Rosanes, A History of the Jews in the Balkans.
– Ben-Zvi Institute Archives (Hebrew University), koleksionet e ketubotave dhe Pinkas-Hakahal për shek. XVIII-XIX.

Reagim në mbrojtje të artistit të njohur si Qumili, Sevdai Radogoshit

3
Nga Luan Dibrani
___
Në ditët kur kombi ynë duhet të jetë më i bashkuar se kurrë, sidomos në festën e Flamurit, ndodh që disa individë – të veshur me petkun e gazetarisë, por jo me etikën dhe përgjegjësinë e saj – të përpiqen të njollosin figurat tona më të dashura. Kjo nuk është vetëm e turpshme, por edhe e rrezikshme për vetë kulturën shqiptare.
Rasti i fundit me artistin e madh Sevdai Radogoshi – Qumili, nuk është thjesht një mosmarrëveshje me një gazetare. Është një shembull i qartë se si prapambetja, fanatizmi dhe tendenca për t’i imponuar tjetrit një identitet të huaj përpiqen të depërtojnë në zemrën e shqiptarisë – në Shkup, kryeqendrën e shqiptarëve.
Z. Radogoshi nuk ofendoi askënd. Ai bëri një gjë krejt të natyrshme:
mbrojti të drejtën e tij për të folur në mediat shqiptare, për të ruajtur identitetin e tij dhe për t’u paraqitur si shqiptar – pa maska, pa dyshime dhe pa ngjyrime të importuara.
Dhe për këtë u sulmua publikisht!
Kjo është e papranueshme.
Sevdai Radogoshi, për më shumë se pesë dekada, ka qenë:
• zëri i humorit shqiptar,
• njeriu që në ditët më të vështira na ka mbajtur shpirtin gjallë,
• artisti që e ka shfaqur shqiptarinë kudo në botë,
• figura që nuk i ka shërbyer asnjë ideologjie të huaj, por vetëm kulturës dhe zemrës shqiptare.
Ta sulmosh këtë njeri – vetëm pse tha mendimin e tij – është të sulmosh vetë kombin.
Faji nuk është te shamia, as te besimi.
Shamia ka vendin e vet, besimi ka vendin e vet. Kushdo le të besojë në Zotin si dëshiron.
Por kurrë askush nuk ka të drejtë të përdorë shaminë si shkop presioni moral, as si maskë për të fshehur një identitet të dyfishtë, as si armë për të sulmuar një burrë që i ka bërë kaq shumë këtij populli.
E vërteta është e thjeshtë:
Gazetarja u mundua ta vërë artistin përballë një kurthi publik – duke e aluduar në baza fetare, për t’i deformuar imazhin.
Por z. Radogoshi reagoi si burrat: qetë, drejt dhe pa frikë.
Ai tha troç:
“Unë dua të identifikohem si shqiptar. Pikë.”
Dhe këtu mbaron çdo debat.
Unë, Asllan Dibrani – Luani, e mbështes publikisht Sevdai Radogoshin.
Jo se ai ka nevojë për avokatë – por sepse ka nevojë kombi që t’i dalim zot kulturës sonë kur ajo sulmohet.
Unë e them hapur:
🔻 Këto sulme nuk janë kundër Qumilit, por kundër identitetit shqiptar.
🔻 Janë prova të rrymave të prapambetura që duan të ngatërrojnë fenë me kombin.
🔻 Janë tentime për të futur përçarje mes shqiptarëve.
Shqiptari nuk matet me shami, as me skufje, por me:
• zemër,
• karakter,
• punë për kombin,
• respekt për flamurin,
• dashuri për tokën ku ka lindur.
Qumili i ka pasur këto të gjitha – e prandaj ai është artist kombëtar.
Për ta mbyllur:
Unë nuk reagoj kundër një gazetareje të vetme, por kundër dukurisë së rrezikshme që po rritet:
shqiptarët që kanë turp ta pranojnë veten, që flasin gjuhë të huaja për të dukur modernë, dhe që vënë fenë para flamurit.
Kjo nuk është rruga jonë.
Kombin askush s’ka të drejtë me e ul.
Shqiptarin askush s’ka të drejtë me e fy.
Artistin askush s’ka të drejtë me e përdhos.
Rrnoftë flamuri, kultura dhe shqiptarët e ndershëm!
Nder e respekt për Sevdai Radogoshin – artistin tonë të madh!
Me shpirt dhe me emër,
Luan Dibrani