Kreu Blog Faqe 93

“Me e lanë mandatin e kam shumë të lehtë”, reagon Marjana Koçeku: Nuk jam mësue me i hapë rrugë të keqes

0

Prej disa ditësh po përballem në rrjetet sociale me nji ushtri virtuale patronazhistësh e profilesh të rreme që më kërkojnë me e lanë mandatin.

Me e lanë mandatin e kam shumë të lehtë. Por nuk jam mësue me i hapë rrugë të keqes, që ka marrë edhe formën e këtyne mercenarëve virtualë, të organizuem prej komandantëve të tyne – funksionarë të këtij shteti – për me përbaltë e me denigrue veç pse kam zgjedhë pavarësinë e përfaqësimit në parlament.

Thuhet se janë diku 800 mijë profile të tilla që qarkullojnë. Bashkitë janë kthye në garnizone të këtyne mercenarëve dhe ushtrojnë presion të përditshëm përmes fjalës nëpër komente e postime.

Kurrë nuk asht keqpërdorë fjala ma shumë në historinë e demokracisë së këtij vendi. Dhe tash në kohë proteste vërehet mobilizimi total i tyne për me shkatërrue e denigrue çdokend që i del kritik qeverisë.

E kam ditë se çmimi i të folunit lirshëm ka me qenë i naltë, por heshtja do kishte kushtue shumë ma tepër në këtë republikë që kërkon me i luftue qytetarët e vet me fantazma, hije patronazhistësh dhe profile false.

Kjo nuk duhet me qenë republika e fallsitetit dhe e fantazmave online. /Nga deputetja e pavarur e Shkodrës, Marjana KOÇEKU, publikuar në Facebook/

Vdiq Xhezide Hajdini, nënëlokja e shekullit nga Gllogovica e Gollakut që sfidoi kohën, luftërat dhe harresën

0

Nënëlokja 112-vjeçare që u bë legjendë familjare dhe simbol i kujtesës shqiptare

Luan Dibrani, Prevallë

Në Malësinë e Gollakut, në fshatin Gllogovicë, aty ku kodrat ruajnë kujtime, ku toka flet me gjuhën e të parëve dhe ku çdo shteg mban gjurmë jete, u shua një nënë lokë e rrallë shqiptare: Xhezide Hajdini, gruaja jetëgjatë e familjes Hajdini, një emër që do të mbetet gjatë në kujtesën e Gllogovicës, të Gollakut dhe të të gjithë atyre që e njohën.

Sipas njoftimit mortor të familjes, Xhezide Hajdini ndërroi jetë më 02.07.2026, ndërsa në dokumente figuron e lindur më 01.01.1920. Por, sipas kujtesës familjare, rrëfimeve të të moshuarve dhe dëshmive të brezave, ajo besohet se ishte më e moshuar, rreth 112-vjeçare. Në kohët e vjetra, në fshatrat shqiptare, lindjet shpesh nuk regjistroheshin menjëherë, por me vonesë, me përafërsi ose sipas vullnetit të administratave të kohës. Kjo ndodhte sidomos në periudhat kur këto troje ishin nën administrata të huaja, ku shumë shqiptarëve iu regjistruan datat jo sipas realitetit të familjes, por sipas zyrave të pushteteve të kohës.

Prandaj, njoftimi zyrtar mbetet dëshmi dokumentare, ndërsa kujtesa familjare mbetet dëshmi shpirtërore. Dhe shpesh, në jetën e njerëzve të vjetër të fshatit, këto dy të vërteta ecin bashkë: ajo që shkruhet në letër dhe ajo që ruhet në zemrën e familjes.

Një jetë që kaloi përtej një shekulli

Xhezide Hajdini nuk ishte vetëm një nënë, gjyshe e stërgjyshe. Ajo ishte një shekull i gjallë kujtimesh, vuajtjesh, sakrificash, durimi dhe dashurie. Në jetën e saj u përplasën kohë të ndryshme, pushtime, luftëra, varfëri, frikëra, ringritje, ndryshime të mëdha shoqërore dhe breza që lindën, u rritën e u shpërndanë nëpër botë.

Ajo pa botën të ndryshonte para syve të saj: nga koha e oxhakut, sofrës së ulët, bukës së pjekur në shtëpi, punës së rëndë në arë dhe jetës së thjeshtë fshatare, deri te koha e telefonave, makinave, qyteteve moderne dhe jetës së shpejtë të sotme. Por edhe pse bota ndërroi shumë herë pamje, ajo mbeti e njëjtë në shpirt: e urtë, e butë, mikpritëse, e lidhur me familjen, me tokën, me bukën, me nderin dhe me Gllogovicën e saj.

Ajo ishte nga ato gra që nuk kishin nevojë të flisnin shumë për të qenë të mëdha. Madhështia e saj ishte te heshtja, te puna, te durimi, te buzëqeshja, te duart e lodhura dhe te zemra që gjithmonë gjente vend për njerëzit e vet.

Buka nga duart e saj — kujtimi që nuk harrohet

Ata që e njohën nënëloken Xhezide nuk e kujtojnë vetëm për moshën e saj të rrallë, por edhe për mikpritjen e saj të thjeshtë e të shenjtë. Ajo ishte grua e sofrës shqiptare, e asaj sofre ku nuk kishte luks, por kishte shpirt; ku nuk kishte pasuri të mëdha, por kishte zemër të hapur.

Në kujtimet tona të fëmijërisë, vizitat te dajat dhe takimet me nënëloken Xhezide janë të lidhura ngushtë me bukën e duarve të saj. Ajo na priste me një kulaç buke, pak djathë, një copë qepë dhe me një fjalë të ëmbël. Në atë copë bukë kishte më shumë se ushqim. Kishte dashuri, bekim, mikpritje, kujdes dhe një botë të tërë shqiptare.

Duart e saj ishin duar pune. Duar që kishin gatuar bukë, kishin ndezur zjarr, kishin rritur fëmijë, kishin pritur mysafirë, kishin fshirë lot dhe kishin mbajtur gjallë frymën e shtëpisë. Kur ajo të jepte bukë, nuk të jepte vetëm një kafshatë. Të jepte një pjesë të zemrës së saj.

Te nënëlokja Xhezide, buka nuk ishte vetëm bukë. Ishte nder. Ishte traditë. Ishte bekim. Ishte shenja më e bukur e mikpritjes shqiptare.

Zakonet e Gollakut që jetuan në shpirtin e saj

Xhezide Hajdini ishte bijë e një kohe kur zakonet nuk shkruheshin në libra, por ruheshin në jetë. Në shtëpitë e Gollakut, mysafiri pritej me bukë, me fjalë të mirë dhe me respekt. I moshuari nderohej, fjala peshonte, familja mbahej e bashkuar dhe toka nuk harrohej.

Ajo ishte pjesë e kësaj bote të vjetër shqiptare, ku nderi, puna, turpi, besa, durimi dhe mikpritja ishin ligje të pashkruara. Përmes jetës së saj, ajo i përcolli këto vlera te fëmijët, nipat, mbesat dhe brezat që erdhën pas saj.

Në figurën e saj jetonte një kulturë e tërë: kultura e nënës shqiptare që nuk ankohej, që duronte, që punonte, që lutej për fëmijët, që mbante shtëpinë dhe që edhe në varfëri nuk e humbte dinjitetin.

Ajo ishte një prej atyre grave të rralla që e bënin shtëpinë të ngrohtë edhe kur jeta ishte e ftohtë. E bënin sofrën të madhe edhe kur buka ishte e pakët. E bënin familjen të fortë edhe kur kohët ishin të vështira.

Gruaja që pa luftëra, pushtime dhe kohë të rënda

Jeta e Xhezide Hajdinit nuk ishte një rrugë e lehtë. Ajo jetoi në kohë kur populli shqiptar përjetoi tronditje të mëdha historike. Pa luftëra, pushtime, varfëri, mungesë, frikë, ndarje familjare dhe ditë të rënda, kur mbijetesa ishte betejë e përditshme.

Ajo i përkiste atij brezi që nuk pati komoditetin e jetës së sotme. Për ta, dita niste me punë dhe mbaronte me lodhje. Por pavarësisht vuajtjeve, ajo nuk e humbi butësinë. Pavarësisht varfërisë, nuk e humbi bujarinë. Pavarësisht dhimbjeve, nuk e humbi dashurinë për familjen.

Ajo nuk foli me libra për historinë, por e mbajti historinë në trupin e saj, në rrudhat e fytyrës, në duart e lodhura dhe në kujtesën e gjatë. Çdo rrudhë e saj dukej si një vit i jetuar, si një dimër i kaluar, si një plagë e duruar, si një gëzim i ruajtur në heshtje.

Xhezide Hajdini ishte dëshmitare e një kohe kur gratë shqiptare mbanin familjen mbi supe. Ato nuk kërkonin lavdi, por ndërtonin jetë. Nuk kërkonin tituj, por linin pas nder. Nuk bënin zhurmë, por bëheshin shtylla të shtëpisë.

Nënëlokja që u bë kujtesë e gjallë

Të jetosh mbi një shekull do të thotë të bëhesh vetë histori. Xhezide Hajdini ishte si një lis i vjetër në oborrin e Gllogovicës: i lodhur nga vitet, por i rrënjosur thellë në tokën e vet. Ajo pa pranvera, vera, vjeshta e dimra të panumërt. Pa fëmijë që lindën, u rritën, u martuan, u bënë prindër e gjyshër. Pa breza që ndërruan, por ajo mbeti aty, si pikë e fortë e kujtesës familjare.

Ajo ishte një arkiv i gjallë i familjes. Në jetën e saj ruheshin rrëfime për kohë të vjetra, për zakone, për dasma, për vdekje, për gëzime, për vuajtje, për rrugë të gjata dhe për njerëz që nuk janë më.

Me ikjen e saj, nuk u mbyll vetëm një jetë. U mbyll një epokë. U shua një zë i vjetër i Gollakut, por nuk u shua kujtimi. Sepse njerëzit si Xhezide Hajdini nuk ikin krejt. Ata mbeten në shtëpi, në sofër, në varre, në kujtime, në fjalë dhe në gjakun e pasardhësve.

Dëshmia e Gane Hajdinit: dashuri deri në frymën e fundit

Mbesa e saj, Gane Hajdini, e cila e publikoi dhe e ndau me publikun këtë histori, rrëfen me mall, dhimbje dhe krenari për nënëloken Xhezide. Ajo tregon se gjyshja ishte e dashur, e respektuar dhe e rrethuar me kujdes deri në çastet e fundit të jetës.

Gane Hajdini e deshi nënëloken me një përkushtim të rrallë. Ajo ishte pranë saj deri në momentin e fundit, bashkë me nipat, mbesat dhe familjarët e tjerë, duke mos e lënë vetëm në asnjë çast. Kjo është një dëshmi e bukur e dashurisë familjare shqiptare, ku i moshuari nuk shihet si barrë, por si bekim, si rrënjë, si kujtesë dhe si nder i shtëpisë.

Në ato çaste të fundit, Xhezide Hajdini nuk ishte vetëm. Ajo ishte në duart e njerëzve të saj, në duart e atyre që e deshën, e nderuan dhe e përcollën me lot, por edhe me krenari. Ajo u nda nga kjo botë e mbuluar me dashurinë e familjes, ashtu siç kishte dhënë dashuri gjatë gjithë jetës.

Amaneti i saj: të prehej në Gllogovicë

Edhe pse ndërroi jetë në Prishtinë, amaneti i saj ishte i qartë dhe i shenjtë: eshtrat e saj të ktheheshin dhe të preheshin në fshatin Gllogovicë, në tokën ku kishte kaluar jetën, në vendin ku kishte pritur për më shumë se një shekull lindje dielli e hëne, mëngjese të bardha, mbrëmje të qeta, muzgje të arta dhe perëndime mbi Malësinë e Gollakut.

Ajo deshi të prehej aty ku i kishte rrënjët. Aty ku e njohu jetën. Aty ku dëgjoi zërat e familjes, këngën e zogjve, frymën e maleve, zhurmën e fshatit dhe hapat e brezave që vinin e shkonin.

Varrimi i saj në varrezat e fshatit Gllogovicë ishte përmbushje e këtij amaneti. Nuk ishte vetëm një ceremoni lamtumire. Ishte kthim në tokën e saj. Ishte bashkimi i fundit i nënëlokes me vendlindjen, me dheun, me kujtimin dhe me rrënjën.

Në atë kthim kishte dhimbje, por kishte edhe madhështi. Sepse njeriu që kthehet në tokën e vet nuk humbet. Ai bëhet pjesë e saj.

Njoftimi mortor si dëshmi e një jete të rrallë

Në njoftimin mortor të familjes Hajdini, me fotografinë e saj të qetë e të bardhë, shkruhet se Xhezide Hajdini ndërroi jetë më 02.07.2026. Namazi i xhenazes u fal në xhaminë e Fushës së Pajtimit në Kolovicë të Prishtinës, ndërsa varrimi u bë në varrezat e fshatit Gllogovicë në orën 14:30.

Kjo fotografi nuk është vetëm një njoftim mortor. Është një dëshmi e një jete të gjatë. Është fytyra e një gruaje që i mbijetoi kohës. Është portreti i një nëne shqiptare që pa shumë, duroi shumë, dha shumë dhe në fund u kthye aty ku e thirri shpirti: në Gllogovicë.

Datat në njoftim flasin me gjuhën e dokumentit. Kujtesa familjare flet me gjuhën e shpirtit. Dhe kur këto dyja bashkohen, para nesh del figura e një gruaje të jashtëzakonshme, që jetoi gjatë, por mbi të gjitha jetoi me nder.

Një emër që mbetet në kujtesën e Gllogovicës

Xhezide Hajdini nuk iku si një njeri i zakonshëm. Ajo iku si një kujtesë e gjallë e një kohe të madhe. Iku si një grua që kishte mbartur mbi supe më shumë se një shekull jetë, punë, dhimbje, dashuri dhe qëndresë.

Në Gllogovicë dhe në Malësinë e Gollakut, emri i saj do të mbetet i lidhur me jetëgjatësinë, me urtësinë, me nënën shqiptare dhe me forcën e gruas që nuk e thyen koha.

Ajo ishte pasuri njerëzore për familjen Hajdini, krenari për fshatin Gllogovicë dhe shembull frymëzues për të gjithë ata që besojnë se njeriu jeton gjatë jo vetëm me vite, por me kujtime, vepra, dashuri dhe amanete.

Lamtumirë, nënëlokja jonë e dashur

Lamtumirë, nënëlokja jonë e dashur, Xhezide Hajdini.

Ti jetove gjatë, por mbi të gjitha jetove me nder. Ti ishe një shekull e më shumë kujtime. Ishe dritë në shtëpi, bekim për familjen, krenari për Gllogovicën dhe simbol i gruas shqiptare që sfidoi kohën.

Ti le pas bukën e duarve të tua, sofrën e mikpritjes, fjalën e ngrohtë, urtësinë e nënës, durimin e malësores dhe amanetin e fundit për t’u prehur në tokën që e deshe.

Sot, eshtrat e tua pushojnë në Gllogovicë, aty ku zemra jote ishte e lidhur me lindjet e diellit, me netët me hënë, me dimrat e gjatë, me pranverat e gjelbra, me fëmijët, nipat, mbesat dhe kujtimet e jetës.

Qoftë i lehtë dheu i Gllogovicës mbi trupin tënd të lodhur nga vitet, por të ndritur nga dashuria respekti dhe bujaria e traditave te Gollakut .

Kujtimi yt do të mbetet i përjetshëm.

  • Shkruar me nderim të veçantë nga nipi i këtij fshati,
    Luan – Asllan Dibrani

Pse besoj që Shpëtim Alaj do të ishte njeriu më i duhur për president të Kosovës

1
Kosova ka nevojë për një president që nuk matet vetëm me fjalët që thotë, por me gjurmët që ka lënë pas vetes.
Një shtet nuk ndërtohet vetëm nga politikanët që premtojnë. Ai ndërtohet nga njerëz që kanë dëshmuar se dinë të krijojnë, të bashkojnë dhe të marrin përgjegjësi.
Pikërisht për këtë arsye, besoj se Shpëtim Alaj përfaqëson një profil të veçantë: profilin e një njeriu që nuk e ka kërkuar rrugën e lehtë, por e ka ndërtuar vetë rrugën e tij.
Ai nuk është historia e një njeriu që ka trashëguar privilegje.
Ai është historia e një njeriu që ka filluar nga zeroja.
Në vitin 1992, si shumë shqiptarë të Kosovës, ai u detyrua ta braktiste vendlindjen për shkak të shtypjes dhe përndjekjes nga regjimit barbar i Millosheviqit.
Ai nuk erdhi në Gjermani si student, për ta mësuar një gjuhë të re, një shkencë të re apo një kulturë të re, por erdhi si refugjat me një të ardhme skajshmërisht të pasigurt përpara.
Por rruga e tij drejt suksesit nuk filloi menjëherë me biznesin.
Para se të bëhej një ndër sipërmarrësit më të suksesshëm në rajon, Shpëtim Alaj investoi në dijen dhe përgatitjen e tij profesionale.
Ai përfundoi me sukses të jashtëzakonshëm Fakultetin e Ekonomisë, duke ndërtuar kështu jo vetëm përvojë praktike, por edhe një bazë të fortë akademike mbi të cilën do ta mbështeste më vonë vizionin e tij sipërmarrës.
Për të, arsimi nuk ishte vetëm një diplomë, por një instrument për ta kuptuar më mirë ekonominë, menaxhimin dhe mënyrën se si krijohen vlera afatgjata në shoqëri.
Por ajo që e bën historinë e tij edhe më të veçantë është vendi ku ai zgjodhi ta ndërtojë jetën e tij.
Ai nuk e ndërtoi suksesin në një nga qendrat më të pasura dhe më të privilegjuara të Gjermanisë Perëndimore.
Jo !
Ai e ndërtoi suksesin në pjesën lindore të Gjermanisë – në Tyringen, në një rajon që pas ribashkimit të dy Gjermanive përballej me sfida të mëdha ekonomike, me pasiguri sociale dhe me plagët e një tranzicioni historik.
Për një emigrant nga Kosova, kjo ishte një sfidë e dyfishtë.
Ai nuk duhej të përballej vetëm me vështirësitë normale të fillimit të një jete të re.
Ai duhej të kapërcente edhe paragjykimet që shpesh shoqërojnë njerëzit që vijnë nga jashtë, sidomos në shoqëritë që kanë kaluar ndryshime të mëdha historike.
Ai duhej të dëshmonte jo me fjalë, por me punë, se prejardhja nuk e përcakton aftësinë e njeriut.
Dhe pikërisht këtë e bëri.
Disa njerëz presin që t’u krijohen kushtet ideale dhe t’u shtrohet qilimi i kuq nga të tjerët dhe vazhdimisht e mallkojnë fatin pse kanë dështuar.
Por disa të tjerë e ndërtojnë vetë rrugën.
Shpëtim Alaj i përket kategorisë së dytë.
Në vitin 2002, ai e themeloi, në Eisenach të Wartburgut, kompaninë Zoll & Speditionsservice Alaj, duke hyrë në një sektor ku besimi, saktësia dhe përgjegjësia janë themeli i çdo suksesi.
Sot kompania e tij është bërë një partner i rëndësishëm për shumë kompani që operojnë në tregtinë ndërkombëtare. Sipas të dhënave të publikuara nga burime rajonale, mbi 1.800 kompani kanë besuar në shërbimet e tij në fushën e doganave dhe logjistikës.
Ky nuk është vetëm një sukses ekonomik.
Kjo është një dëshmi integrimi.
Sepse në një shoqëri dhe shtet të zhvilluar si Gjermania, respekti nuk fitohet përmes deklaratave.
Fitohet përmes rezultateve.
Puna dhe përkushtimi i tij u vlerësuan disa herë. Në vitin 2015 ai u nderua me çmimin “Unternehmer des Jahres für Wartburgregion” (Sipërmarrës i Vitit në Rajonin e Wartburgut), një vlerësim tepër i rëndësishëm për sipërmarrësit e rajonit.
Por Shpëtim Alaj nuk është vetëm një sipërmarrës.
Ai është një ndërtues.
Këtë e dëshmoi edhe në sport.
Kur mori drejtimin e ThSV Eisenach në vitin 2018, ai nuk mori një klub të pasur dhe të gatshëm për sukses. Ai mori përsipër një klub të liges rajonale, me probleme dhe me një detyrë të vështirë: rikthimin e stabilitetit dhe të besimit.
Me vizion të qartë, me menaxhim të suksesshëm dhe me besim tek njerëzit e duhur, klubi arriti të rikthehej në skenën më të lartë të hendbollit gjerman. Angazhimi i tij u vlerësua edhe nga institucionet lokale, të cilat e kanë theksuar vazhdimisht kontributin e tij si president i klubit dhe si faktor integrues në komunitetin e Eisenachut.
Ky është modeli i udhëheqjes që i duhet edhe një shteti:
Ta shohësh potencialin aty ku të tjerët shohin probleme.
Të ndërtosh aty ku të tjerët dorëzohen.
T’i bashkosh njerëzit rreth një qëllimi të përbashkët.
Por një nga dëshmitë më të bukura të karakterit të tij është mënyra se si ai është përballur me trashëgiminë historike të vendit ku jeton.
Në rajonin e Wartburgut, një zonë me histori të madhe gjermane, ai nuk zgjodhi vetëm të krijojë diçka të re.
Ai zgjodhi të ruajë dhe të ringjallë atë që kishte vlerë.
Ai investoi në ruajtjen e trashëgimisë dhe në krijimin e hapësirave që lidhin historinë me të tashmen.
Sepse një njeri me vizion nuk sheh vetëm ndërtesa.
Ai sheh histori.
Nuk sheh vetëm probleme.
Ai sheh mundësi.
Pikërisht këtu qëndron arsyeja pse Shpëtim Alaj do të ishte një kandidat ndryshe për Kosovën.
Jo sepse është një politikan tradicional.
Por sepse ka dëshmuar diçka që çdo udhëheqës duhet ta ketë:
aftësinë për t’i kthyer idetë në rezultate.
Ai e ka ndërtuar një kompani të suksesshme.
E ka ndërtuar një klub sportiv konkurrues.
Ka krijuar besim në një shoqëri ku dikur ishte i huaj.
Ka ndërtuar ura mes njerëzve dhe kulturave.
Dhe një president i mirë duhet të jetë pikërisht kjo:
Një urë mes qytetarëve, mes Kosovës dhe botës, mes së kaluarës dhe së ardhmes.
Kosova ka nevojë për një figurë që sjell besim dhe unitet, e jo mosbesim dhe përçarje.
Ka nevojë për një njeri që e njeh vlerën e punës, e jo vetëm vlerën e fjalëve boshe.
Për një udhëheqës që nuk pyet: “Çfarë mund të marr nga shteti?”, por “Çfarë mund t’i jap shtetit?”
Në fund, historia e Shpëtim Alajt është dëshmi se madhështia e një njeriu nuk matet me postet që ka pasur, por me përgjegjësitë që ka mbajtur dhe me gjurmët që ka lënë.
Ai nuk ka ndërtuar vetëm një biznes.
Ai ka ndërtuar besim.
Dhe një shtet ndërtohet pikërisht mbi besimin.
Një tjetër dëshmi e dimensionit të tij njerëzor dhe intelektual është edhe vepra e tij autobiografike me titullin “Zwischen Grenzen und Hoffnungen” – “Në mes të kufijve dhe shpresës”.
Kjo nuk është vetëm historia personale e një njeriu që kaloi kufij gjeografikë dhe sfida jetësore, por një rrëfim letrar mbi fatin e emigrantit, forcën e vullnetit, integrimin dhe kërkimin e një vendi në një botë të re.
Autobiografia e shkruar nga Shpëtim Alaj, e realizuar në një nivel tejet të lartë letrar, pritet të publikohet këto ditë në Gjermani dhe të bëjë bujë të madhe, pikërisht sepse përtej suksesit ekonomik ajo sjell një histori njerëzore mbi kufijtë që kapërcehen me punë, me dije dhe me shpresë.

Kur në dasmat shqiptare flamuri kombëtar zëvendësohet me simbole që nuk kanë rrënjë në traditën tonë, kjo është ikje nga vetja, identiteti kombëtar

0

Basri Beka, Prishtinë

Kur humbet busulla kombëtare
Qiftit të ri i uroj mbarësi, lumturi dhe trashëgim. Martesa është një nga ngjarjet më të rëndësishme në jetën e një familjeje dhe meriton respekt.
Por ngritja e një flamuri që nuk ka asnjë lidhje me historinë, traditën, kulturën apo identitetin e shqiptarëve në ditën e martesës së vajzës nuk është arsye për krenari. Përkundrazi, është shprehje e një krize identitare që po prek një pjesë të shoqërisë sonë.
Shqiptarët kanë flamurin e tyre, historinë e tyre, zakonet e tyre dhe një trashëgimi të pasur kulturore të ndërtuar ndër shekuj. Në vend që në ditë gëzimi të nderohen këto vlera, dikush zgjedh të madhështojë simbole që burojnë nga kultura të tjera dhe që nuk përfaqësojnë as shumicën e qytetarëve të Kosovës, e as komunitetet e tjera që jetojnë në këtë vend.
Respekti për fenë është një gjë. Zëvendësimi i identitetit kombëtar me simbole të huaja është diçka krejt tjetër. Kur në dasmat shqiptare flamuri kombëtar zëvendësohet me simbole që nuk kanë rrënjë në traditën tonë, kjo nuk është pasurim kulturor, por largim nga vetvetja.
Askush nuk ndalohet të besojë sipas bindjes së tij, por është e trishtueshme kur në emër të një interpretimi ideologjik harrohen gjuha, kultura, historia dhe traditat e popullit të cilit i përket.
Shpresoj që brezat e rinj të ruajnë krenarinë për identitetin e tyre shqiptar dhe të mos e ngatërrojnë besimin fetar me braktisjen e trashëgimisë kombëtare. Nëse dikush dëshiron të ndjekë traditat arabe, kjo është zgjedhje personale, por nuk ka asnjë arsye që ato të paraqiten si tradita shqiptare. Shqipëria etnike, Kosova dhe trojet shqiptare kanë mjaftueshëm histori, kulturë dhe simbole të tyre për t’u nderuar në ditët më të rëndësishme të jetës.

Kur udhëheqësit fetarë flasin në emër të kombit, kjo më duket shqetësuese, sepse kombi dhe feja nuk duhet të identifikohen me njëri-tjetrin

0
Udhëheqësi i Shtëpisë Botuese “Lena Graphic”, Hajdar Fejzullahu, është një intelektual i heshtur dhe punëtor i madh që angazhohet pandërprerë për ndriçimin e mendjes së kombit. Atë e njof nga gazeta Rilindja , kur punoja si gazetar i saj, përderisa ai punonte në Shtypshkronjën e gazetës, në të cilën, si kuadër i shquar i grafikës , kishte ardhur disa vite më herët nga Lubjana e Sllovenisë.
Me zellin, vendosmërinë dhe entuziazmin e tij , Hajdar Fejzullahu ma kujton botuesin norvegjez William Nygaard që e pati botuar librin “Vargjet satanike” të Salman Rushdie, shkrimtarit botëror nga India që jeton në Britaninë e Madhe.
Nygaard plagoset në vitin 1993 , por nuk u dorëzua kurrë.
Ai qe plagosur si rezultat i Fatwa-s së Ayatollah Ruhollah Khomeini të vitit 1989.
Hajdari është një person i kulturuar dhe i vendosur në ndërtimin dhe fuqizimin e kulturës kombëtare.
Që nga paslufta bashkëkëpunoj me të në botimin e librave të mija, që e paraqesin një anë të padukshme, të fshehur dhe të ndjekur të veprimtarisë sime intelektuale dhe mosdorëzimit tim para dhunës “sonë”, që e konsideroj dhunë armiqësore, e cila fatkeqësisht është bërë edhe në rrethana lirie.
Une për këtë arsye jam mirënjohës i përjetshëm ndaj Hajdar Fejzullahut, këtij njeriu të mirë, të fortë dhe të kulturuar, njeri që të ndihmon kur je në vështirësi e nuk të lë kurrë në baltë e të vetmuar.
Po mos ta intervistoja Hajdar Fejzullahun për librin tim “Shqiptarët në luftë me Islamin Global”, nuk do ta kisha kryer punën qysh duhet e më takon dhe ky do të ishte një lëshim i madh nga ana ime. 
__________
Hajdar Fejzullahu, një kohë të gjatë bashkëpunoj me ty si botues i Lena Graphic dhe je ndër të njerëzit e rrallë në Kosovë, që me ëndje i boton librat kritik rreth islamit dhe islamizimit të kombit. Para disa vitesh kur të njoftova se do ta botoja librin bashkëbisedues me Ibrahim Kelmendin “Riislamizimi, rreziku i radhës”, pa asnjë mëdyshje e botove. Kjo për mua fliste shumë për formimin tënd intelektual dhe anën kombëtare të këtij formimi. A mund të më tregosh çka ndodhi që një komb i tërë tregohet i ndruajtur për ta kritikuar islamin dhe për t’i dalë përpara islamizimit antishqiptar të tij? 
__
Hajdar Fejzullahu: I nderuari mik, Bajram Kabashi, është e vërtetë që ne bashkëpunojmë prej shumë vitesh. Para së gjithash, jam mirënjohëse për bashkëpunimin tonë. Ju keni qenë dhe mbeteni një gazetar shumë profesionist dhe me ndjenja të larta kombëtare. Pas luftës hapa Shtëpinë Botuese “Lenagraphic” në Prishtinë dhe, gjatë gjithë kësaj kohe, kam bashkëpunuar shumë mirë me shtëpitë botuese të vendit. Sa i përket pyetjes suaj, librat që trajtojnë kritikisht islamin politik i kam botuar me bindje, ndonëse kanë qenë shumë të rrallë. Më kujtuat librin e z. Gani Mehmetaj, “Zoti fliste shqip”. Pastaj vjen libri i Ibrahim Kadriut, që trajton çështje rreth islamit, ku predikuesit paraqiten me prejardhje ruse. Gjithashtu edhe libri i Ibrahim Kelmendit, “Gjurmë dhe fërkem“. Tani pres me shumë padurim edhe librin e Bajram Kabashit, të cilin sinqerisht mezi pres ta lexoj.
__
Një kohë ke punuar në Lubjanë të Sllovenisë si ekspert i shtypshkronjave, pastaj pate ardhur në Prishtinë nga atje, ku për shumë vite punove në Shtypshkronjën e gazetës Rilindja, derisa u pavarësove dhe që nga paslufta e udhëhoqe Shtypshkronjën Lena Graphic. Kur kthehemi pas dhe vlerësojmë ndër vite, a mund të rrëfesh se si ishte shqiptari dhe si është tash, në vitin 2026…? Shqiptari që në saje të NATO-s dhe UÇK-së e fitoj lirinë kombëtare të munguar me shekuj dhe ra “nën pushtimin e brendshëm islamik”. Pse ndodhi kjo?
__
Hajdar Fejzullahu: Në Ljubljana kam shkuar shumë i ri, ende adoleshent. Nuk njihja as gjuhën serbe, e as atë sllovene. Atje më zuri mosha shtatëmbëdhjetëvjeçare, si një djalë i larguar nga Kosova. Me shumë vështirësi gjeta punë, sepse ligji nuk lejonte punësimin e atyre që nuk i kishin mbushur 18 vjet. Megjithatë, ndërmarrja komunale Hrast në Ljubljana kishte të drejtë të punësonte nxënës dhe studentë edhe pa librezë pune. Gëzimi im ishte i madh. Mendoja se fati gjithmonë i prin njeriut këmbëngulës. Mësova mirë gjuhën sllovene dhe fillova të lexoj vazhdimisht. Këtu duhet ta kuptojmë mirë një gjë: pa lexim, njeriu mbetet i vetizoluar.
Një ditë, duke lexuar gazetën Delo të Ljubljanës, pashë një konkurs të hapur nga Shtëpia Botuese Ivan Cankar (Cankarjeva založba) për pranimin e nxënësve në shkollën e grafikës, ku vetë shtëpia botuese do të financonte shkollimin e tyre.
Në atë çast ndjeva se aty fshihej fati im. Adresa ishte në rrugën Kopitarjeva nr. 2, në katin e dytë, ku komisioni do t’i testonte kandidatët. U paraqita i veshur me kujdes dhe i përgatitur.
Kur hyra në intervistë, njëri nga anëtarët e komisionit më pyeti:
A punon?
Po, punoj — iu përgjigja.
Ai vazhdoi:
E di se këtu do të marrësh vetëm pagën e një nxënësi. A do të mund t’ia dalësh?
— Po, pa asnjë dyshim , iu përgjigja në gjuhën sllovene.
Në atë kohë ata dinin shumë pak për shqiptarët. Kryetari i komisionit më kërkoi dokumentet dhe dëftesën e klasës së tetë. Unë i dorëzova vetëm lejen e identifikimit me mbiemrin Fejzullahu.
Ai më pyeti me habi: Çfarë je ti?
Jam shqiptar — iu përgjigja.
U habitën dhe më thanë se nuk kishin njohuri për shqiptarët. Njëri prej tyre më tha:
— E flet shumë bukur gjuhën sllovene.
Unë iu përgjigja: E dua këtë gjuhë dhe e kam mësuar me shumë dëshirë.
Pastaj më thanë: Në rregull. Vetëm sill dëftesën e klasës së tetë brenda dy javësh. Kështu u pranova në Shkollën e Grafikës , Grafika Universal në Ljubljana.
Që në ditën e parë i vura vetes një kusht: ose do të jem më i miri i këtij brezi, ose nuk do të vazhdoj. Dhe, vërtet, kështu ndodhi. Isha shumë i zellshëm si në praktikë, ashtu edhe në mësime. Pas kësaj fillova të krijoj shoqëri, kryesisht me sllovenë, gazetarë dhe inxhinierë të grafikës. Gëzoja një respekt të veçantë. Atje ishte edhe një numër i vogël intelektualësh shqiptarë. Takoheshim zakonisht një herë në javë; ishim pesë ose gjashtë veta dhe secili punonte në vende me përgjegjësi. Ndërkohë, gjendja e shqiptarëve në ato vite ishte shumë e rëndë. Rreth 98 për qind e tyre ishin punëtorë krahu.
Por një gjë dua t’ju them, miku im Bajram: nuk ishte e lehtë të flisje aq mirë gjuhën e një populli, sa ata të të konsideronin si një prej tyre, ndërsa mbiemri Fejzullahu i bënte të dyshonin.
Shpesh më pyesnin: Vërtet, çfarë je?
Unë u tregoja se vija nga Kosova, atëherë një krahinë autonome në kuadër të Federatës Jugosllave.
Ata vazhdonin: Mirë, po pse nuk jeton në Shqipëri? A të lidh diçka me Shqipërinë?
Atëherë ua shpjegoja me qetësi statusin tonë politik, ashtu siç ishte në të vërtetë. Megjithatë, mbiemri im vazhdonte t’i hutonte. Më pyesnin edhe: Je mysliman? Unë u përgjigjesha: Jo. Falë Zotit, në Drenicën e asaj kohe ishim rritur pa xhami dhe pa edukim fetar. Prandaj, i vetmi element që më bënte të ndihesha ndryshe ishte mbiemri im.
__
Je dëshmitar i madh i xhamizimit-islamizimit të kombit për interesat e huaja antishqiptare. Po na islamizohet mbarë Kosova, sidomos disa vise të saj të skajshme. Po islamizohet Mitrovica, Vushtrria, Kaçaniku e madje edhe vende që kurrë s’ishin të islamizuara, si Drenica dhe Rugova. Duket se ekziston një plan-program, gjithsesi i huaj, për të na islamizuar. Një plan që nuk pengohet nga udhëheqësi ynë askund, as në Kosovë, Shqipëri, ndërsa për Maqedoninë të mos flasim se atje identiteti religjioz i kombit e ka vërshuar atë kombëtar. Pse gjithë kjo heshtje dhe pajtim me të keqën…?
__
Hajdar Fejzullahu: Mjerisht, të kesh ndjenjë të fortë kombëtare është një përgjegjësi e madhe. Unë e kuptova se çfarë është kombi dhe si ruhet ai pikërisht nga një popull prej rreth dy milionë banorësh – sllovenët. Nuk duhet ta harrojmë se, sa herë flitej për kombet, ata thoshin: “Ne, sllovenët, jemi një komb i vogël. Duhet ta ruajmë veten, të kemi shumë kujdes, sepse mund të asimilohemi. Rroftë gjuha sllovene, rroftë kombi slloven!” Kur i dëgjoja këto fjalë, thosha me vete: “O Zot, sa do të doja t’i dëgjoja edhe te populli im!” Pas luftës, gëzimi ynë zgjati vetëm dy ose tri vjet. Ne dinim pak a shumë për kombin tonë dhe për sakrificat që ishin bërë për të. Mirëpo, me kalimin e kohës filluan të shfaqeshin zhvillime që nuk lidhen më me çështjen kombëtare dhe as me idealet e luftës. Shumëkush krijoi përshtypjen se i gjithë ai gjak i derdhur ishte bërë për fenë. Filloi të përhapej veshja arabe, ndërsa ndërtimi i xhamive mori hov të madh. Drenasi dhe Skenderaj, dikur, nuk kishin xhami në shumicën e fshatrave.
Në mbarë Drenicën, sipas rrëfimeve të të moshuarve, kanë ekzistuar vetëm katër xhami: një në Polluzhë, një afër Kamanicës dhe dy të tjera, emrat e të cilave nuk më kujtohen. Pas luftës, ndërtimi i xhamive u shtua me ritme të shpejta. Për një intelektual është e vështirë ta përjetojë këtë zbehje të vetëdijes kombëtare. Të vish nga Evropa dhe të shohësh këtë ndryshim të madh të krijon trishtim. Më e dhimbshmja është se disa e ngatërrojnë fenë me kombin, ndonëse këto janë dy nocione të ndryshme. Kjo më ka ngjallur frikën se po përballemi me një proces të asimilimit kulturor e kombëtar. Asimilimi nuk ndodh gjithmonë me forcë; ai mund të vijë edhe përmes ndryshimeve të ngadalshme shoqërore. Sot, ndërtimi i një xhamie gjigante në qendër të Prishtinës, në zemër të një vendi me histori të lashtë ilire, për shumë njerëz ngre pyetje dhe dilema. Unë i lutem Zotit në gjuhën shqipe: “Ruaje, o Zot, kombin tim. Ruaje, o i Plotfuqishëm, këtë popull, një ndër kombet më të lashta të Evropës.”
__
E ke vërejtur se ky islamizim legal – antishqiptar, po e krijon një shoqëri paralele që nuk ka mundur ta imagjinonte askush deri tash. Po e krijon atë shoqëri të verbër që nuk don ta njef Gjergj Kastriotin dhe që vazhdimisht e mohon atë dhe gjergjkastriotsit, një “shoqëri” me “heronjt e vet”, njerëzit e vet të kulturës “myslimane”, “popullin “shumicë” Musliman” etj, për dallim nga ai i “pakicës 3 %”. Kah po shkon ky shtet, kjo shoqëri?
__
Hajdar Fejzullahu: E vërteta është se jo vetëm unë, por edhe shumë intelektualë të mirëfilltë, jemi të shqetësuar për atë që po ndodh me këtë tjetërsim të shoqërisë sonë. Shtrojmë pyetjen: si arritëm në këtë gjendje, ku në disa raste shohim të zbehet respekti për simbolet tona kombëtare, si Gjergj Kastrioti – Skënderbeu dhe Nëna Terezë, personalitete që për dekada kanë qenë pikë referimi për identitetin shqiptar? Ajo që ka ndodhur gjatë dy dekadave të fundit, sipas mendimit tim, kërkon përgjegjësi institucionale. Asnjë udhëheqës shtetëror nuk mund t’i shmanget përgjegjësisë për zhvillimet që kanë ndodhur në vend.
Nëse një drejtues nuk e vëren se çfarë po ndodh me identitetin e kombit të tij, atëherë lind pyetja se sa e njeh dhe sa e mbron ai shoqërinë që udhëheq. Edhe në Shqipëri kanë ndodhur raste që kanë nxitur debat publik, si mbulimi i monumentit të Gjergj Kastriotit Skënderbeut në sheshin qendror të Tiranës gjatë faljes së Bajramit.
Ndërkohë, në diskursin publik janë dëgjuar akuza se në protesta marrin pjesë persona të veshur me petkun arab, duke u krijuar përshtypja se Kosova po identifikohet gjithnjë e më shumë me një formë të theksuar të islamit. Sipas mendimit tim, do të ishte më e dobishme të analizoheshin me qetësi ndikimet e ndryshme ideologjike dhe politike që veprojnë në rajon. Këto ndikime, pavarësisht prejardhjes së tyre, mund të krijojnë përçarje ndërmjet shqiptarëve dhe ta dobësojnë unitetin kombëtar.
Me Hajdar Fejzullahun, udhëheqësin e Lena Graphic, në një sallë të Institutit Albanologjik të Prishtinës, pas promovimit të librit tim “Intervistë e papërfunduar me Hasan Mekulin dhe intervista të tjera nga Sanxhaku , Plava e Gucia”,  që qe botuar në fund të dhjetorit 2023 . 
Miku im, Bajram Kabashi, jemi dëshmitarë të një kohe që shumëkush e përjeton me shqetësim. Ekziston frika se identiteti fetar po fiton më shumë peshë se identiteti kombëtar. Një zhvillim i tillë, sipas bindjes sime, do të ishte në kundërshtim me idealet mbi të cilat është ndërtuar vetëdija kombëtare shqiptare.
__
Nga xhamitë po del gjithnjë e më tepër njeriu që mendon ndryshe në kuptimin religjioz, që tashmë të kaluarën e shikon dhe vlerëson me syrin religjioz, atë njeri për të cilin tashmë është formësuar mendimi se nuk ka ekzistuar pushtimi osman-turk , por vetëm “një lloj bashkëqeverisjeje me osmanët” që, megjithatë, i kanë luftuar, vrarë e ndjekur paraardhësit tanë të krishterë dhe që nuk e kanë lejuar në anjë mënyrë shkollimin në gjuhën shqipe, për dallim prej atij në gjuhën serbe që i përpiu e asimiloj të thuash të gjithë shqiptarët ortodoksë dhe atë në gjuhën greke që i dha krah helenizimit të shqiptarëve që e praktikonin religjionin ortodoksë. “Vëllau turk” po del që s’ka pasur preokupim tjetër përpos me na turqizue-islamizue, apo jo?
__
Hajdar Fejzullahu: Sipas bindjes sime, kur identiteti fetar vendoset mbi identitetin kombëtar, krijohet rreziku që individi ta humbasë lidhjen me historinë dhe traditën e popullit të vet. Kjo është arsyeja pse shoh me shqetësim përhapjen e ideologjive fetare me karakter politik. Historia dëshmon se gjatë sundimit osman nuk u lejua hapja e shkollave në gjuhën shqipe, ndërsa zhvillimi i arsimit kombëtar u përball me pengesa të shumta. Megjithatë, shqiptarët arritën t’i kapërcenin ato vështirësi dhe ta ruanin gjuhën e tyre. Në këtë drejtim, nuk mund të anashkalohet kontributi historik i Kishës Katolike, e cila për shekuj me radhë ruajti gjuhën shqipe, letërsinë, kulturën dhe trashëgiminë tonë shpirtërore. Këtë rol e dëshmojnë edhe shumë autorë e studiues të historisë shqiptare. Mendoj se çdo shqiptar, pavarësisht besimit fetar, duhet ta njohë dhe ta vlerësojë këtë kontribut. Historia e kombit është e përbashkët dhe nuk i përket vetëm një feje apo një bashkësie të caktuar. Njëkohësisht, më shqetëson fakti që dialogu me njerëz të ndikuar nga ideologjitë radikale është bërë gjithnjë e më i vështirë. Kam përshtypjen se në disa raste ata i shohin me mosbesim ata shqiptarë që kanë bindje të tjera. Po ashtu, në opinionin publik kanë qarkulluar akuza dhe diskutime për ndikimin e figurave të caktuara fetare dhe për përfshirjen e disa qytetarëve të Kosovës në konfliktin e Sirisë. Këto janë çështje që duhen trajtuar me seriozitet, mbi bazën e fakteve dhe të vendimeve të institucioneve përgjegjëse. Besoj se e ardhmja e shqiptarëve duhet të ndërtohet mbi ruajtjen e identitetit kombëtar, respektimin e lirisë së besimit dhe forcimin e institucioneve demokratike, duke mos lejuar që asnjë ideologji të cenojë unitetin e kombit.
__
Ke pasur dhe ke mundësi të pakufishme t’i vëresh disponimet e njerëzve dhe mospajtimin me islamizimin. Inteligjenca që nuk kontrollohet nga BIK-u është qartësisht antiislamike, përderisa janë të tjerë, shpesh të heshtur e që veprojnë në mënyrë e me metoda agjenturore, që e përkrahun islamizimin. A mendon se dikush paska të drejtë me na islamizuar dhe që të na jep pa na pyetur identitet religjioz islamik?
__
Hajdar Fejzullahu: Mendoj se shtresa e mirëfilltë intelektuale e sheh me skepticizëm islamin politik. Dyshimet e saj mbështeten në bindjen se ndikime të ndryshme të huaja antishqiptare kanë gjetur pikërisht te ne terrenin më të përshtatshëm për të vepruar. Fatkeqësisht, kur dikush reagon publikisht ndaj këtyre dukurive, shpesh bëhet objekt fyerjesh dhe sulmesh, sidomos në rrjetet sociale.
Shumë prej kundërshtarëve paraqiten me emra të rremë ose nofka, duke e bërë edhe më të vështirë debatin e hapur. Pa dyshim, sipas mendimit tim, ndikimin më të madh në këtë drejtim e ka Bashkësia Islame e Kosovës. Kryemyftiu Naim Tërnava, pas dy mandateve, arriti të rizgjidhet sërish në krye të institucionit. Për mua, kjo tregon se sistemi i zgjedhjes nuk ka krijuar mundësi reale për ndryshim të udhëheqjes. Kur udhëheqësit fetarë flasin në emër të kombit, kjo më duket shqetësuese, sepse kombi dhe feja janë dy nocione të ndryshme dhe nuk duhet të identifikohen me njëri-tjetrin. Përzierja e tyre, sipas bindjes sime, rrezikon ta zbehë identitetin kombëtar. Më kujtohet një filozof i njohur, i cili në një intervistë kishte thënë se komunizmi dhe islami politik gjejnë terren më të lehtë në shoqëri të dobësuara.
Pavarësisht nëse pajtohemi ose jo me këtë vlerësim, ai na fton të reflektojmë mbi gjendjen tonë. Sot kam përshtypjen se mbrojtja e identitetit kombëtar kërkon më shumë përgjegjësi nga të gjithë: nga institucionet shtetërore, nga elita intelektuale, por edhe nga institucionet fetare. Vetëm duke e ruajtur këtë ekuilibër mund ta forcojmë vetëdijen tonë kombëtare dhe ta mbrojmë atë për brezat që do të vijnë.
__
Nacionalizmi serb, grek, malazez, maqedonas , turk etj, janë formuar prej shqiptarësh me të cilët kanë vra e pre shqiptarë, ua kanë marrë trojet etj. Edhe tash Serbët,  Grekët dhe Turqit, i kanë sytë nga ne, ose për të na marrë territore ose për të na asimiluar me religjion si Turqia neoosmane, e cila nuk ndalet nga investimet religjioze falas për “arnautët”. Megjithëse na e xhamizoi vendin, me megaxhaminë në Prishtinë ku po ndërtohet gratis prej taksapaguesit turk që përmes Diyanetit po i jep mbi 50 milionë euro për ndërtimin e saj, mendohet se me “17 mijë persona që u krijohen kushtet për ta falur namazin në ditë”, do të krijohet ushtari i ri religjioz islamik, që i del përkrah gjeostrategjisë turke për të na futur në konflikt me vetvetën dhe botën…, apo jo?
__
Hajdar Fejzullahu: Kombet që sot na rrethojnë, si serbët, grekët, malazezët dhe turqit, sipas bindjes sime historike, u formësuan edhe mbi territore e popullsi shqiptare. Nën ndikimin e fuqive lindore, të Kishës Ortodokse dhe më vonë të Perandorisë Osmane, identiteti iliro-shqiptar u godit rëndë.
Një shembull që përmendet në histori është fisi i Kelmendasve, nga i cili, sipas disa autorëve, dolën familje që më vonë u sllavizuan dhe u përfshinë në formimin e identitetit serb. Aleanca e Kishës Ortodokse Ruse pati ndikim të madh gjatë shekujve XVII dhe XVIII, duke mbështetur popujt ortodoksë të Ballkanit. Në të njëjtën mënyrë, edhe grekët gjetën përkrahje të konsiderueshme nga bota ortodokse.
Historia e shqiptarëve ka qenë e mbushur me fatkeqësi. Një pjesë e madhe e popullsisë kaloi në fenë islame gjatë sundimit osman. Si pasojë, sipas shumë studiuesve, lidhjet me Europën u dobësuan dhe vetëdija kombëtare u zbeh. Proceset e gjata të ndryshimeve fetare dhe politike ndikuan edhe në identitetin kombëtar.
Ndërkohë, popujt e krishterë përreth gëzonin mbështetje më të madhe ndërkombëtare, ndërsa shqiptarët shpesh mbetën të pambrojtur.
Një nga tragjeditë më të mëdha ishte spastrimi etnik i Toplicës gjatë viteve 1876–1878. Mijëra shqiptarë u vranë ose u dëbuan nga trojet e tyre. Edhe sot nuk ekziston një shifër e saktë për numrin e viktimave dhe të të dëbuarve, gjë që e bën edhe më të dhimbshme kujtesën për atë Golgotë historike.
__
Derisa në Iran kallen “kodra me shami”, këtu islamistët politik luftojnë hapur për të drejtat religjioze. Politika po i përmbanë duke iu përshtatur. Shembulli është komuna e Prishtinës ku “u reduktua orari i mësimit “puna e ramazanit” (agjërimit)” të nxënësve, apo në nivelin më të lartë, ku i mundësohet mohuesit të Gjergj Kastriotit nga Drenica që të bëhet deputet i Kuvendit të Kosovës. Çka duhet të bëhet në nivelin kombëtar për ta ndaluar të keqen Hajdar Fejzullahu?
__
Hajdar Fejzullahu: Irani, edhe sot, përballet me sfida të mëdha të brendshme. Shumë të rinj iranianë kërkojnë një shoqëri më të lirë dhe më të qytetëruar, por shpesh përballen me pasoja të rënda për shkak të bindjeve të tyre. Ndërkohë, edhe në Kosovë shoh dukuri që më shqetësojnë. Në disa raste, drejtues institucionesh apo komunash marrin vendime që, sipas mendimit tim, ndikohen nga politika fetare. Kjo më duket një shenjë e dobësimit të vetëdijes kombëtare. Në Prishtinë, gjatë festës së Bajramit, qyteti ndryshon krejtësisht. Në orët e paradites është pothuajse i zbrazët dhe shumë lokale qëndrojnë të mbyllura deri afër mesditës. Sa herë e shoh këtë pamje, më pushton një ndjenjë e thellë trishtimi. Për mua, çdo Bajram është edhe një ditë reflektimi për fatin e kombit tim. Dal në rrugët e qytetit me mendime të shumta dhe me shqetësimin se identiteti ynë kombëtar duhet të mbetet gjithmonë mbi çdo ndarje tjetër. Ky është një shqetësim personal që e mbaj në zemër dhe që më shoqëron sa herë vjen kjo festë.
__
A mendon Hajdar Fejzullahu që islamizimin e kombit për interesat e huaja gjeostrategjike tashmë po e bënë “udhëheqësi arnaut”, për të cilin sa ishte gjallë nuk ka mundur të mendonte se do të vinte ajo ditë akademiku nacionalist serb Vaso Çubriloviq, që ka bërë disa elaborata për të na shkatërruar me Islam…?
__
Hajdar Fejzullahu: Vaso Çubrilloviqi hartoi memorandumin e tij për shpërnguljen e shqiptarëve, duke paraqitur mënyrat se si, sipas tij, duhej të zbatohej ky projekt. Fatkeqësisht, ai e përgatiti këtë memorandum në rrethana që i konsideronte të favorshme për zbatimin e tij. Sipas bindjes sime, shqiptarët e Kosovës në atë kohë ndodheshin në një gjendje shumë të rëndë ekonomike dhe shoqërore. Një pjesë e madhe e tyre identifikohej kryesisht përmes përkatësisë fetare dhe jo gjithmonë arrinte ta shprehte lirshëm identitetin kombëtar shqiptar. Kjo gjendje u shkonte për shtat politikave të shtetit serb. Në këtë kontekst, memorandumi i Vaso Çubrilloviqit gjeti terren për t’u marrë në shqyrtim, ndërsa marrëveshjet ndërmjet autoriteteve të asaj kohe në Jugosllavi dhe Turqi krijuan kushte që shumë shqiptarë të shpërnguleshin drejt Turqisë. Shumë familje, të lodhura nga dhuna, presionet dhe varfëria, u detyruan të linin trojet e tyre. Sipas këndvështrimit tim, fati i shqiptarëve të Kosovës në atë periudhë u ndikua edhe nga zhvillimet e mëdha politike e ushtarake që përfshinë Evropën gjatë Luftës së Dytë Botërore, të cilat ndryshuan rrjedhën e historisë së rajonit.
__
A e vëren Hajdar Fejzullahu se jemi në zgripcin e ekzistencës kombëtare; në njërën anë e kemi përkrahjen jo vetëm të heshtur ndaj islamizimit nga ana e “politikës sonë” dhe në anën tjetër janë zërat kritik që nuk pajtohen me islamizim, zëra që po shtohen dita ditës. Si e shihni daljen në skenë të Lëvizjes së Deçanit e cila nuk gëzon përkrahje të hapur nga politika dhe ndaj së cilës disa politikan dhe “analistë” vazhdojnë të shpifin…?
Rreziku: të jemi apo të mos jemi
__
Hajdar Fejzullahu: Rreziku për të qenë apo për të mos qenë, përballë këtyre rrymave që vijnë nga shtete të fuqishme dhe nga investitorë të këtij islami, po na e ngushton gjithnjë e më shumë hapësirën për mbrojtjen e kombit. Një pjesë e sinqertë e intelektualëve, sidomos gjenerata më e moshuar, dëshiron me çdo kusht të mbrojë kombin. Për shembull, Lëvizja e Deçanit, sado pak, ka dhënë kontribut në mbrojtjen e çështjes kombëtare. Megjithatë, pikërisht te kjo lëvizje kam një vërejtje: emërtimi i saj nuk më ka pëlqyer. Ndoshta do të ishte më e përshtatshme të quhej Lëvizja e Re Kombëtare. Arsyeja është se disa qarqe keqdashëse përpiqen t’i japin asaj kontura ose lidhje me serbët, gjë që nuk ka asnjë bazë. Unë njoh mirë pjesëtarë të kësaj lëvizjeje dhe e di se ajo është një lëvizje e mirëfilltë kombëtare. Nga ana tjetër, shpresat vijnë gjithnjë e më shumë nga Kisha e Llapushnikut, e cila po jep një kontribut të shkëlqyer në forcimin e vetëdijes kombëtare. Kemi djem të fuqishëm e atdhetarë, të cilët sakrifikojnë dhe rrezikojnë gjithçka vetëm e vetëm që kombi ynë të zërë vendin që i takon në familjen evropiane.
__
Në Drenicë pas luftës qe vendosur në xhaminë e Marinës qe vendosur Kastriot Duka i Elbasanit të Shqipërisë, që ishte jashtë juridiksionit të BIK-ut, i cili me datën 3 mars 2010, qe arrestuar nga Policia e Kosovës dhe deportuar në  Shqipëri. Këtij imami panturk-panislamik i qe ndaluar hyrja në territorin e Republikës së Kosovës, bazuar në dispozitave ligjore që janë në fuqi (“Ligji për të huaj)”, thuhej në komunikatën e MPB-së. Një ditë para arrestimit të tij, autoritetet komunale të Skenderajt kishin mbyllur xhaminë në fshatin Marinë – ku Duka ushtronte detyrën e papërcaktuar të imamit – për shkak të dyshimeve për keqpërdorime të xhamisë për aktivitete jofetare, mosfutjen e saj nën juridiksionin e Bashkësisë Islame dhe manipulime të tjera, siç thuhej, me femra dhe fëmijë. Ky islamist i madh politik në Drenicën tuaj e tonën “ku nuk ishin as katër xhami” më herët dhe ku popullata ishte krejtësisht e paislamizuar, e la ndikimin e vet të helmët, ku deputet të frymës së tij e ndërprejnë edhe seancën e caktuar për “shkak të e-zanit”, për çka , madje , nuk pajtohej as Goran Rakiq, që megjithëse jolojal ndaj shtetit të Kosovës, pati thënë që veprimi i tillë ishte në kundërshtim me Kushtetutën…?!
__

Breshërimat e çasteve të trishta

0

Brahim Avdyli, shkrimtar

Pjesa e nëntë 

(Ky është vetëm një rrëfim për personazhin kryesor, në vetën e parë dhe nuk e përmbanë tërë romanin, për trashëgimtarët. Ka edhe të tjera rrëfime që kryqëzohen në këtë roman. Pjesët e tjera të romanit janë të shkruara në vetën e tretë. Ndonjëherë kryqëzohet edhe me intermezzo dhe rrëfimet e tjera, pro e contra. Çdo ngjashmëri e jetës sime është material bazë, por me ndryshime të mëdha. Në të gjitha pjesët, shkrimtari deklarohet anonim.…)

Në të vërtetë, me vuajtje e pavuajtje, isha një profesor. Më së pari më sundonte zemra, e pastaj mendja.

Kush sundohet nga mendja, ai është në duar të djallit. Djalli të futët apo demonët më lehtë në mendje, e nuk të futen në zemër, pa e pranuar ti me zemër e me mendje. Këtë gjë, nuk e di askush!

E tani, nuk jam njeri i denjë, jam tepricë, as profesor dhe askush! Jam pus i thellë i mbeturinave apo një humnerë që secili gjuan nga diçka. Jam për disa “dëlirsi i plehurave”! Po, dëlirës i plehurave të botës! Jo për të gjithë, sepse prej tyre ndahen disa që më venerojnë me keqardhje, prandaj disa të tjerë e zyrtarë, e disa e kthejnë kokën anash dhe fjalët e liga nuk i nxjerrin.

Nëse dua të bëj ndonjë ligjëratë, në një fakultet të dijes, atëherë do të mbaj ligjërata lisave të mëdhenj të pyellit! Ja, këta lisa! Askush nuk më lejon t`u mbajë ligjërata të rinjëve, e as nëpër mërgatë, nëpër shkolla fillore dhe nëpër shkolla të mesme! Jo, jo! Me ta, nuk më lejojnë të punoj! Njoh aq thellë historinë e vjetër e para lindjes së Krishtit, gjuhën e parë të botës, që është gjuha amëtare, të cilën nuk e njohin askush. Madje lidhemi gabimisht me “gjuhën e vonshme letrare”, pas vitit 1908, kur u rithemelua alfabeti i ri.

E bëra një përpjekje thuktë deri në Konfederatë, me një komision të veçantë, që të pranoi gjuhën shqipe si gjuhë të dytë të huaj, në shkollat e këtushme, meqë shkonin fëmijët tanë. Por, më kundërshtuan prej vendit tim dhe kërkuan që të bëjnë menjëherë Lidhjen e Arsimtarëve dhe Lidhjen e Prindërve Shqiptar, të cilët në fund u shkrinë në një gjë: LAPSH-i, Lidhja e Arsimtarëve e Prindërve Shqipar, për çdo Kanton e Republikën e këtushme.

Më së pari i ngarkuan dy fish të vegjlit dhe të rinjtë, me mësim nëpër shkolla e pas shkollave të rregulta, të mësonin edhe njëherë gjuhën shqipe, pra dyfish mësime e dyfish pagesa!

Shqiptarët dhe Shqiptarëqiçat nuk e kuptonin këtë punë, sepse nuk e di nëse janë bij të vërtetë nga babai shqiptar apo nga “babajt” e dhunshëm sllavo-serb, që pjellnin kopila tek ne, me vetitë e armiqve tanë!!…

Në të vërtetën absolute, jam profesor, madje i të mëdhenjëve. E “në të pavërtetën“ shtetërore, jam njëri që thirret “profesor”, por që nuk përfill asnjë rregull dhe është “i pa dëshirueshëm”. A e kuptoni ju mirë këtë punë? Aah! Jo, nuk e kuptoni! Qe Besa, jo! Po them kështu…

Tri herë kam qenë i përnxënë nga Konfederata e Demokracisë së Theqafjes, i mbyllur mirë në tren, i lidhur, që po qëndroja këmbë, sepse nuk kishte vend më të ligë se sa burgu i trenit! Sa vite më kushtuan me vuajtje të përhershme! Dëgjoni, dëgjoni: “i pa dëshirueshëm”, që “nuk përfill asnjë rregull”! E kush i ka bërë pikërisht këto “rregulla”?! Hëë! Këto “rregulla” të pathënura, janë rregulla që i përfill çdo njeri, janë rregulla të pashkruara të Konfederatës, e cila është e prirur të shfrytëzojë fuqinë fizike e të punës së atyre që kërkojnë “stehim politik”, dhe i vendosin me direktiva të nevojshme të punëdhënësve në mbarë Konferatën e Demokracisë së Theqafjes, jo në aspektin intelektualë apo si profesorë.

Në të vërtetën „reale“ nuk jam askush, e kam mbetur realisht në këtë Konfederatë, por as pastrues nuk mund të llogaritem! Pastrues dhe shërbyes kisha për të qenë dhe kam punuar herë pas here, e nuk do të kisha tjetër “fjalë”, pos një “fjale”, si rafal: „Ja, jawohl“ (Po! Po, me të vërtetë)! Duhet të më lënë pa një “punë”, e pastaj policia ka me çka të merret!

Kjo e tregon „të vërtetën“ e vetme: ai që nuk i përfill „të drejtat“ e kësaj Konfederate dhe i quaj „të Padrejta“, e duhet të plakem, duke u zvarritur nga dita në ditë, i vetëm e pa grua, pa fëmijë, pa nipa dhe mbesa, fillikat i vetëm e pa asnjë lloj punë. Policia Konfederale e Demokracisë së Theqafjes e hap numrin e një të ardhuri dhe ata mund t`a dënojnë pa punë, vetëm bukë e ujë i ke të llogaritura. Kjo llogari, vetëm për këta tipa ka vlerë. Je i dënuar pa punë e me pak punë, madje shumë pak të holla ose të çmendesh, folë vet me veti! Vijnë me furi lloj lloj forcash, më së shumti ata të përfshirë përpara, pa e ditur këtë çështje, e të ladërtisin në ndonjë fatkeqësi.

Edhe unë e kisha një fatkeqësi me veturë, aty ku u vra edhe Olldashi i Shqipërisë Veriore dhe rashë tri kilometra teposhtë, duke u ndeshur nëpër gurë e nëpër lisa. Më së fund më hodhi vetura e thyer si një taban i thyer në tridhjet e dy metra mu në byth të list të gjërë, me plot myk, që ishte siç e mendonin të menduarit, djajtë e të mëdhenj, ate çka e thoshte Kryedemoni:

“Të vritet ky pis, se nuk e ha kulaçin tonë dhe kundërshton ashpër e nuk durohet, ose të shpëtoj prap i gjallë, por pa mendjen e tij!”

Kjo është “e vërteta e pa shkruar”, top-sekret, që nuk të jepet e askund nuk shihet. Policia ka gjithnjë “të drejtë”, e ti mund të bëhesh edhe ironik e satirik, por pak ke gjasa të kesh ndikim, sepse, pa “dijen” tënde, ata të kanë shpallur “i çmendur”, “i shokuar”, e të lënë kot për asgjë, mut e plot erë!…

Eh! Fatzeza jonë apo pafati ynë më degdisi këtu! Ku të mbaj ligjërata, si “pensionist invalidor”, që të jetoj e të mos mund të flas, pasaqërisht në një temperaturë mbi 25 gradë, sepse atëherë rritet diabeti e nuk më dalin fjalët!

Fjalët kanë humbur nga fatkeqësia apo më mirë të them se ishte një atentat mbi mua, që shoferi e ktheu bagerin e madh të ndërtimtarisë trup në rrugë, sikuse që e përgatiti kështu për Oldashin, në Shqipërinë Veriore. Ajo ishte rrugë në maje të maleve! Nuk kishe ku të ndaleshe, vetëm maleve e gërxhave, teposhtë, rrotullime e ndeshje, me gurë e lisa të mëdhenj!

E gjetën një formë për të më degdisur në këtë fatkeqësi të maleve, e populli e kishte një formë tjetër të degdisjes! Populli ishte i robëruar “me qeverisjen” e vet, me një formë tjetër të “qeverisjes”, e indirekt sundonin edhe turqit! Kështu m`a pëlcitën qenien nëpër ndeshje e rrotullime, derisa unë u përplasa me mesin e kokës në lisin e fortë dhe me myk, prandaj më humbi edhe medja! Gjysëm-shqiptarët e republikës së dytë dhe të vogël i ngrehin turqit në piedestal dhe po kështu edhe në Konfederatën e Demokracisë dhe të Theqafjes. Po, këta këtu, i ngrehim në pupa, me grekët e serbët! Po pra! I ngrehin në pupa, por jo në qeverisje! E ne, shqiptarët e vërtetë, që e kanë edhe ata prejardhjen prej nesh, na degdisin në rrotë të së ëmës e fare nuk na llogarisin se jemi të gjallë, se kemi edhe ne një farë “shpirti”!…

Por, po e lëmë këtë temë e po i kthehemi çështjes së kësaj pjese. Kam lexuar shumë, madje po të kishte ndonjë interes e të më takonte mua, autori i “Librit të Gjenisit”, do të më bënte vend mu midis faqeve. Po, po, aty! E njoh pikërisht historinë e vjetër, madje që prej kohës së parë të njeriut.

E tejkaloj teorinë e evolucionit, që është më shumë përrallë e shpikur nga njerëzit dhe e thënë shumë bukur, nga të ashtuquajturit “shkencëtar të botës”, por e mbushim me falë të pavërteta e të stolisura periudhën e gjatë të kohës së paralindjes së Krishtit! Edhe nëse shkruaj me shkencë e me fakte, bota nuk e njeh gjuhën time dhe nuk i kualifikon këto shkrime, si shkrime vërtetë shkencore…

Tani, unë vet Ardian Flaka, po ngritem në këmbë dhe po u mbajë lisave të gjatë një ligjëratë të pazakonshme, meqë kam mallë për ligjërata, që kurrë nuk munda t`i kem në mërgatë dhe seriozisht flas, edhe me lotë:

O ju lisa të gjatë, të dhimbshëm, të përmalluar, sa kohë të gjatë, për këto ligjërata; o ju lisa të gjelbërt e më të gjatë, vite për vite; o lisa me të gjitha ngjyrat e blerimit të viteve; ju, kur dielli mbi ju po buzëqeshë dhe ua dërgon çdo një çast të shenjtë, juve, që të rriteni e të rriteni; dhe mua, ligjëruesit të padëgjueshëm më parë, më prek me dorën e vizave të dritës, që të mos qaj!

Pra, po i fshij sytë e po ju drejtohem, si lis i gjatë pa përmallim, pa vaje, pa të dridhura të tmerrshme para jush, juve, blerimi i shëndritshëm në pyje! E unë, mezi po detyrohem t`u kem juve, o buzëqeshja e rrallë e blerimit të viteve, dhe po detyrohem për hirë tuajin, lisa të rralla të viteve, banues të vërtetë të kësaj toke, në tërë rruzullin tokësor, si këtu e atje, pa dallime, pa drojë, pa urrejtje, pa nënçmime, pa dredhime, pa lëvizje nga trualli për t`ia bërë tjetrit njëmijë e njëqind të zeza të tharrjeve!

E turpërohem nga vetja për veten e vetmuar dhe vetëm për ju, që po rriteni, larg qoftë dora e hijes së padukshme dhe sopatat apo motorrat që i lëshojnë zingjirët e një sharre mekanike, që të mund t`u presë kur të dojë, e liga i mallkoftë dhe kjo dorë u prapësoftë! Këtë bukuri pak kush di ta çmoj!

O rënjë të këtyre lisave të denjë të tokës së përgjithshme, të gjatë e të hijeshuar me plot gjelbërim, të cilën po i marr si shembull të së njëjtes tokë, ku kam lindur unë, ligjëruesi juaj, në këtë rast të veçantë! O pisha të gjata deri në hapësirë, që po u digjet ndonjëherë edhe rrëshira, apo mua më ngjanë me gjakun që më vlon paralel me mendimet e mia, sikur të më digjet para syve të mi! A e dini se flaka të shkrumon, i gjallë apo me kuje të larta të vdekjes së vështirë, me zjarrin që të shkrumon, e Flaka më quajnë edhe mua, por flakë është edhe ajo që më del nga dëshprimi prej dëshprimit njerëzor e ata që quhen sot si “shqiptarë”! Ka edhe shqiptarëçiqa, gjysmë shqiptar me veti të armiqve tanë të mëdhenj, rreth e rrotull neve, me veprim të ndytë e hileçare!

Ta marr veten si djalosh i ri, që ecë në gurë e mbi gurë të kësaj bote të gurtë, në hapësirën e kësaj bote të përkohshme e jetës së dikurshme, nëpër shpëmbinjë të shkrumuar nga djersa ime dhe e të tjerëve, nën pjesën e lartë të pishave, udhëtoja unë çdo ditë në shkollë e kthimit prej saj, sepse poshtë ishte shkolla jonë, në Bashkësinë Lokale të Verdhecit, për të mbajtur seriozisht diskutimet e përdalura, madje atyre psiko-sociale dhe letrare, që nuk ua kapte mendja se në fshat të maleve të larta kishte të atillë si unë, më serioz nëpër djalërinë e viteve, mu në djalërinë që ishte plot e përplot me idhcim, të mbuluar me pelerinën e leckosur të regjimit apo unë ia grisja seriozisht çdo ditë. Isha i njomë, i vogël, i brishtë me aq dëshira të mëdha të brezave të shtypur nga ana e regjimit. Tani, këto ligjërata mund t`i them para jush, vetëm para jush, këtu, në Konfederatën e Demokracisë së Theqafjes, e këto mund të thuhen vetëm në hapësirën e gjërë të botës dhe të Evropës!

Jam djalë mbas djali i të të parit baballarë tonin, të Polifemit, gjysëm Zot e Njeri, me syrin e tretë, i cili me mendime të zgjuara gjallonte nëpër malet e Vlorës së Shqipërisë, dhe djemve të djalit të dytë, Galit, apo i djalit të tretë, Keltit, apo edhe Ilirit, babait tim, të sakatuar nëpër armët e shovenizmit apo hunjtë e rëndë turko-arabike, apo bijë të njëzet e katër vajzave të tij, të cilat janë martuar në tërë Kontinentin e Evropës, neve, djemëve të Yllorit, të Ilirit dhe ilirian, na kërcënojnë çdo herë me zhdukje! Po, po, me zhdukje të plotë!

Isha në njëqindmijë apo milionave të revoltuarit dhe i revoltuar edhe unë, që bridhnim udhëve të këtushme e të Gjermanisë, Austrisë, të Italisë, e Franca ishte më e fuqishmja në shërbim të kundërshtarëve sllavë e ruso-serbëve, duke thirrur papushim e duke brohoritur, këtu e deri në Gjenevë, te Kombet e Bashkuara, me grushtin lartë, jo të komunizmit, që e urrenim edhe ne, sepse ishte sllavo-rusëve të pa ciptë, por në protesta, me grushtat lartë, nëpër protestat e mëdha të vuajtjeve shekullore të asaj robërie klasore e kombëtare!

A e dini ju se është fryrë e ç`fryer barku para heshtjes së plotë e kohë të gjatë të palëve të pushtetarëve të mjaft shteteve të botës, që nuk e pranuan dhe nuk janë as sot plotësisht për lirinë kombëtare të shqiptarëve? Pjesa dërmuese e tyre e ngatërrojnë lirinë sociale me lirinë nacionale! Liria sociale është e kuptuar për të gjithë popujt e botës, por nuk kuptohet aspak liria kombëtare! Unë veproja ligjërisht për lirinë kombëtare, sepse duhej bashkimi kombëtar shqiptar e pjesëve të ndara e të coptuara nga Shqipëria: Çamëria; nga Maqedonia shqiptare në Maqedoninë e Veriut; Serbia, si shtet i denoncuar dhe i pa bazë të jetë “komb”; nga KSA e Kosovës, që u bë shtet, republikë, me gjashtë nacionalitetet, madje ciganët u pranuan si nacionalitet; Sangjaku, në Serbinë dhe Malin e zi, sepse edhe ai ka qenë dikur pjesë iliriane; dhe Mali i Zi, i marrur me luftë nga kombi ilir, nga arbanët e pjesës perëndimore! A i shihni këto copa të tokës sonë? Janë toka të gjalla të atdheut tonë shpirtëror, të Atit të parë, që na i ka lënë amanet, djalë pas djali!

Pse nuk e tregoi bota e gjërë gadishmërinë e plotë dhe të tregohet mirëfilli e gatshme të përgjigjet apo mua të më përgjigjet dhe të jetë pro shtetit të okupuar nga sllavët, që i kishte kurdisur mija shpifje prej gënjeshtrave të saj, e të mos tregohet vetëm për lirinë sociale; e mua të më ndajnë prej fëmijve, prej familjes e prej gruas, kjo nuk është aspak e rregullt, e ndershme, e vetme!!

Ne, nuk kemi qenë aspak sllavë, por pjesë e një kombi, dikur më i madh, para sa e sa shekujve, në parahistori, që kemi qenë i dyti pas indianëve të Indisë, por nuk na njeh bota si të tillë, që është krijuar prej nesh; që nuk po kërkonim një gjë të pazakonshme, si serbo-serpentet; t`a njihnin mirë gjuhën shqipe, e jo “greke” apo tjetër, gjuhën që kemi folur ne, para të gjithë popujve të botës, që kështu po e fliste gjysën-zoti i kësaj bote të bardhë, Polifemi, e jo aspak të lavdërojnë me padije Odiseun, vrasësit të babës së baballarve tanë, në vend se ta dërgojmë “në rrotë të së ëmës” së tij, si tradhëtar i tradhëtarit të shekujve, ani pse plisin e mbajti mbi kokë! Ne, e dëshironin një shtet të bashkuar me shqiptarë, me një gjuhë shqipe, ku bukës i thonë bukë e ujit i thonë ujë, pra bashkimit gjithëshqiptarë, bashkimit të gjithë shqiptarëve të ndarë nga Shqipëria, të barabartë me të gjitha kombet e botës!

Unë e kujtoi profesorin e Letërsisë dhe Gjuhës Shqipe, në dy klasat e para të gjimnazit, në Bashkësinë Lokale të Vendlleshit, asi të Verdhecit (dhe po u kërkoj falje!), profesorin tim të dashur, Mehmet Guri, i cili ishte për mua si babë e djalë, që e patëm dhënë besën për të mirën tonë “Besa-Besë. A e ka harruar bota besën e shqiptarit, Besa-Besë, e nuk ka as fjalë të tjera të besës sonë në gjuhët e tyre! Ne, vriteshim për Besa-Besë, si një për një, sepse kur e theje besën e dhënë “Besa-Besë” ishe tradhëtar, e kur të torturonin për këtë fjalë, vdisje krenar! Profesori ka qenë për mua miku i mikut, vëllai për vëllanë, shoku i pandashën në këtë besë, bashkëveprimtar i denjë në tërë procesin tonë shkollor e pas shkollës, të shqipes së denjë e të pa bashkuar në një shtet të gjërë e të përbashkët, deri sa të dalë shpirti ynë nga okupatorët e pa besë, okupatorët më të ndytë, serbo-jugo-sllavë, që mundoheshin të na zhduknin apo edhe të na i ndërronin gjuhë, komb e karakter, që të mos thirreshin e të mos jemi më shqiptar! Luftë pas lufte të luftërave të pa fund; të luftërave me dhunë mbi ne, e ne ishim të lindur për paqe, për liri, për barazi, etj., por brenda na hante një “armik” tjetër, një fé tjetër, islamizmi turko-arab e irakian; që të vinte koha që mund të të quanin ty “një tjetër gjë”, p.sh.: serbo-serpian, apo bullgaro-makedon, apo dreç me bishta, me tokat tona!

Pse po ndodhë edhe sot kjo luftë, me paqe?! A e kuptoni çka ka qenë lufta e gjatë pas luftërave?! I ndërrojnë format e shprehjes! A kjo qenka paqja, liria e barazia?! Dikur, më parë, ka qenë “paqja”, me hu në krah!!

Jo, bëheni se nuk e kuptoni! E unë, i tillë jam! Sa herë e shoh veten pa gjumë në sy, e kuptoj se tmerrësisht jam për shpierje në realizim të aspiratave tona kombëtare, prej brezit në brez, prej të parit të parëve tanë, sepse po të na zënte skllavëria, edhe me gjëra të tjera, edhe me fenë islame, me gjuhën tjetër, jo shqipe, me gjak të shndërruar në gjak të prishtë, me psikën e ndërruar, edhe me ndarje të familjes, sikur familja ime, që nuk e njeh fare biri babain e nipi gjyshin e tij. Madje kjo farë Konfederate, e quajtur “demodratike”, që po shkon në theqafje, e kështu po e quaj, nuk e njeh fare gjyshin për nipa! As me ligj nuk e posedon ndikimin e gjyshave dhe bën çmos që të harrojnë ate, i cili qanë për ta! Po, gjyshin që po qanë e bërtet e lëviz deri në kupë të qiellit, deri në male e pyje, si këto male, që po ngjitem unë!

Ne, ligjin e dialektikës e kemi pas nxjerrë e sllavizmi e bëri një ligj të dialektikës së materializmit, e kjo gjë shkon kundër qesh! Po ç`të bejmë?! Bota i merr faktet tona e i lë në duar të huaja!…

Por po i kthehemi aspiratës sonë. Këtë aspiratë të pandalur të profesorit tim, që pat mësuar deri te profesori i magjistruar e të ngritur nga vetëdija e lartë kombëtare, bënim çmos që të mund të jemi së bashku, si toka të jetë së bashku, pra të pamundurën t`a bëjmë si të mundur, sepse do të rrotullonin krejtësisht vetëdijen tonë kombëtare, edhe shkollore! Të gjithë neve, që zërin e ngrisim shumë më lartë, pa u epur fare, do të jemi përherë të këtillë, deri në shkatërrim! Ne, ishim me duar të zbrazëta deri në OKB; para tytave të hapura sebo-jugo-sllave; para shkopit të gomës së fortë të policisë (të milicisë); nën shqelmat e goditjet mbi trupin tonë, me dhunën e hapur të tyre, edhe mbi kokën tonë të pambrojtur aspak; në shpindën e pambrojtur nën shprehjen e dëshprimit të hapur të ordisë së ligë serbo-sllave, që për kundrejt të kësaj dhune e përballë sakrificave tona, nga të gjitha, në këso tortura të gjalla, nga shqelmat e grushtat, edhe prej kondakut të pushkëve, të pandalura mbi ne, mbi duar e mbi çdo gjë që e quante veten shqiptar, e deri në vdekje, u shpraz papushim ndër ne! Nuk e pranoj fare bota e as kjo Konfederatë gjenocidin mbi ne! Ne, po futemi symbylltazi në Bashkësinë Evropiane, me serbët mbi ne!!…

E shoh edhe veten të rrahur nga milicia, nga Sekretariati i Punëve të Mbrendshme të Komunës së Thumbajës, atëherë e KSA të Kosovës dhe pushtetit socialist vetqeverisës nga RSFJ[1], jo vetvendosja, sepse tani është ky një “pushteti i ri” i Republikës së Kosovës. Partia e Vetvendosjes, që e ka marrë vetë “pushtetin” me çdo kusht, hyp e zhdryp nëpër zgjedhjet “e reja”! Shkurtë, edhe nga militantët e çmendur të ish-Milicisë Serbo-Jugosllaviste, prej Beogradit, nga e njëjta republikë federale, e sa për socializmin vetëm emrin e mbanë si të tillë, sepse është e Shumadisë Shoviniste të Sllavëve të Jugut, pa shqiptarët! Nga të njëjtit, pra nga serbët, në kufinj të Austrisë, nga APJ-a, të udhëhequr nga ish-Majori serb i UDB-së, që quhej “Bezbednosti i APJ-së”,[2] i urdhëroi të më rrihnin me çdo gjë të mundur, edhe me kondakt pushke, për 48 orë rrjesht, pa e ditur aspak këtë urrejtje as Milicia e Komunës së qytetit të Marentisë, pranë kufirit! Qëndroja pa e bërë me gojë aspak “mek” apo “gek”, ose “ofaa!” apo “leleleee” serbiançe, nëpër të rrahurat me shqelma, grushta e kondak pushke , të cilat, nuk i kam harruar kurrsesi, as në mërgatë, dhe brinjët e zëna nëpër thyerje pa u bërë asnjëherë operacion.

Ju pjesëtar të ligjëratave të mia para jush, këtu, në këtë pyell të pafjalë, që heshtni gjithmonë, sikur bëheni më të shurdhër sot si asnjëherë më parë, ku aspiratat tona janë shkruar praptazi për “zgjidhje”, sikur nuk duan t`i shporrin serbët, me “p” e kthyer në “b”, nga emri i vjedhur për një “komb” të çuditshëm, nga fjala latine “serpente”, por e njohin si mos më tepër si shtet, e jo të dhunës së përhershme, dhe çështja jonë kombëtare nuk është shtruar aspak për “zgjidhje”, por është një manipulim i brendshëm e ndërkombëtar i rrotullimit të çështjes kryesore, të LIRISË SOCIALE nga LIRIA KOMBËTARE!

Kështu janë manipuluar çështjet kryesore të rrotullimeve e nuk pranohet aspak gjenocidi serb shekullor mbi ne; që nuk janë as për së afërmi “zgjidhjet” e problemit të lirisë; nuk shikohen drejt çështjet tona; të qarat tona; të pëlcitjes së të qenurit tonë nga rrahjet e gjithanshme, ani se jemi bijtë e baballarëve të botës, përderisa ata që kanë mbetur ende gjallë në trojet e veta arbane, janë shpërfillur krejtësisht dhe e hanë papjekë veten e tyre e grinden shumë me njëri tjetrin, se cili është më i paguar nga serbët e cili me pak!!

O vaje, o vaje! Ky “shtet i ri” nuk e di çka përzien në vetvete! Aspak nuk kujtohen të drejtat tona! Madje, aty zhvillohet politika e shpërfilljes së denjë, e ndarësisë, e zvogëlimit! Ju, lisa të gjatë e përballë diellit, kuptone mirë se kjo politikë është politika e zvoglimit! Ta shikoni këtë Konfederatë, që në momentin tim të thellë të zhgënjimit i them “i Theqafjes”, dhe është shtet i vogël për Evropën e Bashkuar, por me një bankë të fortë të shteteve të zhvilluara të botës; është ndarë në një Republikë e të tjerat Kantone, rreth e rrotull, që dinë “mbrapsht” aq perfekt; ndonjë intelektualë të veçantë, por e shpreh politikën e zvogëlimit deri në fshatra, qyteza e qytete! E zhvillojnë pa ndarë kudo këtë politikë, se gjoja secili vend sjell disa gjëra të veçanta të dialektit të tyre në nën-, nën-, nëndialekte të veçanta, dhe i shkruajnë “në petë të sylahit”[3] serbët e grekët, të cilët janë nga lart e poshtë mulliri i pafjalë i gjenezës sonë. Në radhë të parë e kërkojnë prej të vegjëve, pra neve, që t`i puthim në bythë, e dorën e flliqtë të bijve të shtypësve tanë, sepse nuk gjënë më të poshtër se sa kjo dorë e ndytë e vrasjeve në pikë të zemrës; kërkojnë t`i ngrisim lartë dhe t`ua “shpërblejmë” luftën me toka tona! Ne, kërkojmë drejtësi, e “drejtësia” e botës nuk qenka as këtu, në këtë botë, por multipadrejtësia mbi ne, me kokën tonë në këmbët e sunduesve të botës, që quhet “globalizmi”!…

A ka më poshtë se sa ky “izëm”, e kundërta e komunizmit dhe fashizmit, por në anën tjetër të kësaj bote?! A ka drejtësi në padrejtësi, edhe pse Justini, që është nga Dardania, i lindur afër Shkupit, i cili është ilir, bir i djemve të parë të djalit ILIR të Polifemit, e ka shkuar vetë të pavdekshmen për botën “E drejta romake”?! Pse po lëkundet toka, o lisa të gjatë e të mrekulluar?! Ja, po e ndjej se fryma e gjatë fryen kudo, o lisa të mëdhenj të kuptimit! Mendoj se kjo e shenjë nuk u duket “e shenjtë” aq sa duhet të konsiderohet, dhe tronditet bota, tronditet dheu i juaj dhe i yni! Kjo është çështja jonë e madhe, por ajo shkon deri në gjenezën e popujve dhe shteteve, deri në parahistori, deri në përplasjet tuaja! Që atëherë keni qenë bota jonë natyrore, nga shpirti pa fjalë nëpër katrahurat[4] tuaja!

Serbia na ndanë, na shpërndanë, nën dhunën që ndërron ngjyra, por janë të futur çaprapikë nëpër dhera të huaja e na ndanë edhe prej familjeve tona, që të mos kemi aq forcë dhe energji të mjaftuar që ta bëjmë tonën, por ata që duket se i shërbejnë BE-së në këto shtypje të mëdha e të padukshme, e nuk e dimë se me kend lidhen ata, por thonë se “mjafton një telefon” të sillet aty, e vijnë 10`000.- € secilit që i thirrë, prandaj shihet se jemi shumica të lidhur me serbët. Jemi bërë edhe ne sikur serbofilët. Bashkimi Evropian bëhet sikur na njeh, por i ngritë lartë shtypsat tonë, edhe në mërgatë, që ne të mos jemi Yllor, ilir, arban dhe shqiptar, siç na quajnë, sepse ne do të kishim bërë kundërrevolucion edhe në BE! Po, po. “Kundërrevolucionin” e patën bërë në të tërë Jugosllavinë dhe u prish ajo, e tani një “kontrarevolicion” u dashka bërë edhe këtu, apo siç do t`a quani, sepse jeni hypur mbi kokat tona! Ate e bëmë atje, por ju more na latë me gjishta në gojë!! E çka të bëjmë tjetër?!…

A e kuptoni ju këtë “punë”? Por pse po luhateni o lisa të gjelbërt, sikur vet toka po na dridhet?! Ne e dimë se Kryesia e Kryesisë së Jugosllavisë është shpërndarë, mirëpo në të njëjten formë është krijuar këtu Kryesia e vendit tuaj, ndonëse është mjaft “demokatike”, por pa përmendur këtë fjalë, e policia e mbanë “fjalën e dhënë”! Kjo gjë, është kryesore! A po jo?!

Në të vërtetë, i zunë tokat tona dhe shtëpitë e përgjakura kopilët serb e sllav, e ne, gjithnjë më tepër po detyrohemi që ta lëshojmë vendin! Mërgata na na merr edhe ne! Pra, mund të bëjmë “kontrarevolucion” edhe këtu!…

Heu! Po çka u bë?! Ju po luhateni deri në rrënjë!! Degët tuaja të trasha po shkojnë herë në të djathtë e herë në të majtë! Sikur u rrokë sikleti, u shembet toka me rrënjë; sikur u shkyhen degët nga furtuna e madhe dhe e çuditshme!

A jemi ne preokupimi i juaj apo janë turqit e shumtë, që u kanë gllabëruar në të gjitha anët, sikur në Republikën e Kosovës dhe tërë shtetet e Bashkësisë Evropiane ! Ka vdekur kaherë mbreti ynë Gjergj Gjon Kastrioti! Ata që e shajnë për së vdekuri mbretin tonë të pamëshirshëm ndaj turqëve, t`u mbrojë ju nga turqit otonoman, e sot, pushtuesit e kanë “këmbën” e tretë edhe më të gjatë dhe ata i shajnë papushim!! Janë mësuar të shajnë e të zgjedhen! Kjo është kulturë e pa kulturë! Tani, duket se është bërë “e jona”!

Kështu është zgjedhur madje edhe “Partia e Vetëmohimit”, ju lutem më falni, sepse e thashë gabimisht atë emër, e duhet të jetë e “Vetlajmërimit”, apo e “Vetvendosjes”!! E “zgjedh” popullata e praptë, dhe kur të “zgjedhet” ajo, i kthen serbët në tokat tona, sikur “kanë të drejtë të kthehen në tokat e veta”! E ku në rrotë të së ëmës së tyre i kanë serbët “toka të tyre” në Kosovë?! Askund!! E poli(a)tika e hëngër tërë çështjen tonë kombëtare me “zgjedhje” të tilla! U bë e tërë puna jonë pus me pus!!…

Ne ishim parakombi i juaj, e sot jemi kurrkushi i juaj! Edhe unë po iki nga furtuna mbi ju, sepse fola mjaft e qartë, por kujt i interesojnë këto fakte, këto detaje të parahistorisë suaj të flaktë!

Jo, jo! Ju po shprehni këtë parandjenjë parandalimi, të ligjëratave të mia!

Unë i konsideroj si ligjëratë të denjë të parayllorëve të parë, që sot duhet që të ishim në piedestallin tuaj, por ju po luhateni shumë deri në rremat tuaj! Po u lutem, qetësoheni ju! Qetësohuni në vetvete! Ndaleni fërfëllitjen tuaj, nëse mundemi të flasim më tutje!… Pra, qe, edhe unë po shkoj! Po shkoj!…

Po i japin fund ligjëratën e sotme! Ndoshta ju dëshironi edhe ligjërata të tjera, e unë jam i gatshëm të jem në mesin tuaj! Mos i lëvizni trupat tuaj e qetësohuni! Qe, po shkoj pra! Po dal nga vetvetja!…”

[1] RSFJ, është Republika Socialiste Federative e Jugosllavisë.

[2] „Bezbebednosti“ i APJ do të thotë se është Sigurimi i Armatës Popullore të Jugosllavisë.

[3] „Nën petë të sylahit“ do të thotë se i vë në ballë, nën plis, e janë të gjallë e të rëndësisë së jetës. Sylah e plis i thonë dy dialektet e mbetura gjallë, gegë e toskë. Kantoni i Luzernit e vendos fjalën e pellasgëve shqiptar, në bjeshkën e lartë „Pilatus“. Pilati, Plisi, Sylahi, i thonë Plisit. „Us“, në fund të fjalës, është mbaresë pellazge.

[4] Katrahura është kulmi i shembjeve të tokës në një humnerë të thellë e katër fish, të demonit.

Morali në “kutinë e …it”, sipas Lirim Patriotit

0

Shkruen e knon: Lirim Patrioti

(Lirim Gashi, Prizren)

MINISTRIA ARABE PËR MATJEN E VĒLLIMIT TË MORALIT ME KUTIN E K*RIT
Disa qindra motra të ndershme myslimane nga Kosova dhe Shqipëria ishin të bindura se Allahu e do punën hallall po aq sa robi i Tij e do kafshatën e hallallit të fituar me djersën e ballit.
Ato qysh në rininë e hershme, mbështilleshin me aq shumë pëlhurë të zezë mëndafshi mbi trup e fytyrë, sa edhe pinguinët e Alaskës, po t’u duhej ndonjë këshillë për kodin e veshjes, do t’u trokisnin te dera.
Një ditë vendosën t’u drejtoheshin hoxhallarëve më të devotshëm të nahijes; atyre që nuk i heqin tespijet nga dora as në gjumë, sepse janë të bindur se edhe melaqet mbajnë evidencë për çdo kokërr të numëruar, me po aq përpikëri sa krerët e partive tona opozitare mbajnë evidencë për votat që, ua vjedhin shokëve më të dashur.
Hoxhallarët, si ndërmjetës të zellshëm mes qiellit dhe tregut të punës, ua gjetën menjëherë punën në Katar, Arabinë Saudite, Kuvajt dhe Jemen.
— Atje do ta gjeni veten, — u thanë. — Është vendi ku gjithçka peshohet, matet dhe gjykohet me kutin e Kuranit.
Por, sapo mbërritën në tokat e bekuara arabe, motrat tona të ndershme zbuluan se atje teoria dhe praktika nuk ishin takuar kurrë me njëra-tjetrën për t’u njohur dhe koordinuar.
Sepse, në atë rajon pothuajse të gjitha gjërat, shumë më tepër se me kutin e Kuranit, mateshin me kutin e Kuracit.
Ndërsa unë, i shkreti, deri dje besoja se të vetmit shqiptarë që nuk e dinim se ku është Pufi ishim: unë dhe Medina Çikari nga Shkupi.
Këtë lajm e mora rastësisht sot në mëngjes, sapo e mbarova filxhanin e parë të kafesë.
Prandaj vendosa ta pyes ndërgjegjen time se si kishte mundësi që bota të ishte bërë kaq e ndërlikuar.
Ajo më pa me keqardhje dhe më tha:
— Mos më pyet mua. Unë jam në pushim vjetor që kur njerëzit filluan ta përdorin fenë si agjenci punësimi, ndërsa moralin si dekor muri.
Për kureshtje mora një hartë të Lindjes së Mesme dhe një metër muratori.
Desha ta matja sa i gjatë ishte kufiri ndërmjet devotshmërisë dhe hipokrizisë.
Rezultati ishte befasues.
Kufiri nuk ekzistonte.
Ishte fshirë nga harta fetare.
Në vend të tij ishte ndërtuar një autostradë me gjashtë korsi, ku qarkullonin lirshëm petrodollarët amerikanë, moralizimet televizive, vlerat islame, predikimet selektive morale dhe hipokrizia me targa diplomatike të Mekkes.
Në hyrje të autostradës ishte vendosur një tabelë e madhe:
“Mirë se vini në Republikën e Moralit Selektiv. Këtu ndalohet çdo mëkat, përveç atyre që sjellin fitim.”
Pak më tutje pashë një ministri.
Mbi derë shkruante:
“Ministria për Matjen e Vēllimit të P*idhit me Kutin e K*rit.”
Brenda nuk kishte as inxhinierë, as matematicienë.
Vetëm ekspertë të moralit publik.
Secili mbante nga një metër në xhep, por askush nuk dinte ta maste karakterin.
Karakteri, më thanë, nuk hynte në standardet e rajonit.
Pastaj takova një hoxhë, një sheik, një biznesmen dhe një politikan.
Për habinë time, të katërtit e mbanin të njëjtën orë Rollex nga Zvicra.
Vetëm emrat në kartëvizita ndryshonin.
Kur i pyeta se çfarë profesioni kishin, u përgjigjën njëzëri:
— Ne administrojmë të vërtetën.
— Po gënjeshtrën kush e administron? — pyeta.
Ata buzëqeshën.
— Gënjeshtra nuk ka nevojë për administrator. Ajo e administron vetveten.
Në atë çast e kuptova se satira ime nuk ishte armë.
Ishte pasqyrë.
Dhe problemi më i madh i njerëzve nuk është se pasqyra gënjen.
Problemi është se pasqyra nuk retushon.
Prandaj shumë njerëz nuk zemërohen me fytyrën e tyre.
Zemërohen me pasqyrën.
E pasqyra, e shkreta, vazhdon ta bëjë vetëm një punë:
Ta tregojë atë që sheh.
Subhanallah!
Po pse, more i Madhi Allah, ma solle këtë lajm pikërisht në sabah ?
Ja ku e keni linku burimor për ta kontaktuar Allahun Mëshirues :

Ukraina godet në Siberi, nis thyerjen e mitit dhe lavdisë ruse

0
Siberia është parë gjithmonë si hapësira ku siguria e Rusisë arrin formën e saj më absolute. Ajo ka qenë thellësia strategjike e shtetit rus, vendi ku armiku nuk mund të mbërrinte kurrë.
As mongolët e Xhengis Khan-it, të cilët shkatërruan Rusinë e Kievit, nuk depërtuan deri në Siberi. Ata arritën deri te muret e Vjenës, shkelen fushat e Polonisë, depërtuan në brigjet e Adriatikut, duke shkretuar qytetet arbërore, si Shasin, por jo edhe në Siberi.
As Napoleon Bonaparti, i cili hyri në Moskë pas gjakderdhjes së madhe në Borodino, nuk mund ta imagjinonte Siberinë nën çizmen e Grande Armée.
As Wehrmacht-i nazist, që në verën e vitit 1941 hodhi në sulm afro katër milionë ushtarë kundër Bashkimit Sovjetik.
Pikërisht në ato ditë dramatike, Stalini urdhëroi zhvendosjen masive të industrisë sovjetike përtej Maleve Ural, drejt Siberisë. Fabrikat, makineritë dhe miliona punëtorë u transportuan me tren në lindje, sepse Siberia konsiderohej streha e fundit e sigurt e fuqisë industriale sovjetike.
Prandaj, nëse sot një objektiv strategjik në zemër të Siberisë mund të goditet nga mjete pa pilot të lëshuara mijëra kilometra larg nga Ukraina, nuk kemi të bëjmë vetëm me një sukses taktik. Kemi të bëjmë me goditjen e njërit prej miteve më të vjetra të gjeopolitikës ruse: paprekshmëria e thellësisë siberiane.
Kështu, Vlladimir Putin, i cili u premtoi rusëve rikthimin e lavdisë së dikurshme sovjetike dhe restaurimin e madhështisë së Rusisë si fuqi botërore, sot po përballet me të kundërtën.
Lufta që ai nisi për ta ringritur mitin e fuqisë ruse po rrezikon të godasë vetë disa prej themeleve simbolike mbi të cilat është mbështetur ky mit.
Një mësim i vlefshëm nga historia, të cilin shtetet rrallëherë e pranojnë, është se projektet për restaurimin e lavdisë së humbur dhe rikthimin e një epoke të artë të së shkuarës shpesh përfundojnë në katastrofë.
Fuqitë që përpiqen të rikthejnë një botë që nuk ekziston më, zakonisht nuk e përsërisin historinë, sepse ambiciet e tyre bëhen pluhur e hi në kufijtë e një realiteti të ri.

Inskenimi i lojës demokratike, thikë me dy teha në LDK!

0

Florim Zeqa

E kam thënë që nga fillimi i kërkesave për dorëheqjen e Abdixhikut, se prapa tyre qëndron Vjosa Osmani! Këtë që e themë e bazoj në disa aspekte të cilat janë të pakontestuara nga askush.

‘Gazi pejan’ produkt i Vjosa Osmanit

E para, Vjosa Osmani nuk e do LDK-në më shumë dhe as më pak sesa Abdixhiku, pasi të dytë janë figura sorrosiane të instaluara në LDK!

E dyta, Vjosa Osmani nuk është mësuar të renditet e dyta apo e treta në hierarki!

E treta, Vjosa Osmani nuk ka shkuar për ta ndihmuar LDK-në por vetën e saj!

Kur i dështoj ‘falli’ për zgjedhje presidente nga partia humbëse e zgjedhjeve, e fillojë lojën e shtrigave në LDK!

Njeri më të përshtatshëm sesa Gazmend Muhaxheri nuk ka dhe nuk mund ta gjejë LDK-antirugovist i përbetuar!

Duke e ditur mirë se ishte njeriu më i besueshëm i kryetarit aktualë, ajo e futi të parin në lojë “Gazin” pejan, për t’i futur flakën LDK-së përmes Imri Ahmetit të Lipjanit!

Këta janë vetëm prijetarët, pasi pas tyre qëndrojnë edhe figura tjera të mëdha brenda LDK-së që e mbështesin misionin shkatërrimtar të Vjosa Osmanit në LDK!

Inskenimi i lojës demokratike, është thikë me dy teha në LDK!

Nismë e vjetër për ndryshime në LDK

Nuk e kam thënë rastësisht, se vetëm një figurë jashtë klaneve mund ta shpëtojë LDK-në nga zhbërja totale!

Për këtë arsye, e kam vënë vetën time në radhë të parë, jo për poste e privilegje por për ta shpëtuar LDK-në.

Kjo është sfida më e madhe jetësore, por jo e pamundur!
Ka vite e dekada, që i kam lutur eksponent të caktuar të mërgatës sonë që të vihen në ballë të nismës për ndryshime në LDK, gjegjësisht që të kandidojnë për kryetar të LDK-së pas katandisjes së LDK-së në Kuvendin e VIII-të zgjedhor, kur klani i Riinvestit përmes puçit politik e solli Isa Mustafën në krye të LDK-së!

Kësaj radhe nuk do t’i nxjerri me emra dy veprimtarët dhe publicistët e mërgatës, njëri në Gjermani e tjetri në Zvicër të cilëve u kërkova të vihen në ballë të nismës për ndryshim!

Së fundmi, vendosa që ta sfidoj vetën në përballje me klanet dhe grupet e interesit në LDK. Në këtë rrugëtim nuk jam i vetëm, pas vetës i kam me qindramijëra elektorat pasiv të LDK-së në Kosovë dhe mërgatën tonë, të cilët shkaku i kapjes së LDK-së nga klanet dhe grupet e interesit, e kanë zgjedhur abstenimin nga proceset zgjedhore si ndëshkim për klanorët, servilët dhe matrapazët e vullnetit të qytetarëve!

Vështrim i veprës “L’Albania”, Vëllimi II, të P. Fulvio Cordignano S.I.

1

Lekë Mrijaj, Klinë

Vështrim analitik, hulumtues, studimor dhe shkencor mbi veprën “L’Albania”, Vëllimi II, të P. Fulvio Cordignano S.I.

Prej kohësh e kam siguruar këtë libër dhe, me ëndje të veçantë, kam filluar ta lexoj në versionin e tij të printuar. Fjala është për veprën “L’Albania”, Vëllimi II, të autorit P. Fulvio Cordignano S.I., një libër me peshë të veçantë për historinë kishtare, misionare, kulturore dhe shoqërore të shqiptarëve në periudhën e fundit të sundimit osman. Duke u nisur nga përmbajtja e kësaj vepre dhe nga rëndësia e saj për historinë e katolicizmit shqiptar në Kosovë, kam vendosur ta veçoj për shqyrtim të posaçëm Kapitullin VIII, i cili në origjinal titullohet: “L’opera missionaria del P. Pasi nell’Archidiocesi di Scopia (dal 1890 al 1901)”, apo në shqip: “Vepra misionare e P. Pasikësaj Arqipeshkvinë e Shkupit, nga viti 1890 deri në vitin 1901.”

Ky kapitull, që shtrihet nga faqja 106 deri në faqen 228, nuk përbën vetëm një kronikë misionare të jetës dhe veprimtarisë së P. Domenico Pasit S.I., por një pasqyrë të gjerë të gjendjes së katolikëve shqiptarë në hapësirën Shkup–Prizren–Gjakovë–Pejë–Klinë–Drini i Bardhë, me gjithë fshatrat, familjet, vuajtjet, qëndresat, apostazitë, pajtimet dhe shenjat e një besimi që përpiqej të mbijetonte në kushte jashtëzakonisht të vështira.

Vetë përmbajtja e kapitullit në fjalë e ndan këtë rrëfim në disa etapa: vështrimin historik mbi Arqipeshkvinë e Shkupit; pesë muajt e misionit në Gjakovë e Pejë më 1890–1891; trajtimin e të fshehurve ose laramanëve; misionet në Prizren, Pejë e Gjakovë më 1893; kthimin përsëri në Gjakovë, Pejë dhe Shkup më 1894; misionet e viteve 1897–1898 dhe, në fund, misionet “në mes të stuhive” gjatë viteve 1900–1901.

Duke e lexuar me vëmendje Kapitullin VIII, shihet se Cordignano nuk synon të japë vetëm historinë e një misionari, por historinë e një terreni të tërë shpirtëror. Arkidioqeza e Shkupit paraqitet si një hapësirë e lashtë kishtare, e lidhur me Justinianën e Parë, Ohrin, Prizrenin, Dardaninë, Scupin dhe me përplasjet e gjata ndërmjet katolicizmit latin, bizantinizmit, ndikimit sllav dhe sundimit osman. Në këtë kuptim, fshatrat që përmenden më vonë, si Zllakuqani, Gllogjani, Nepolja, Dobërdoli, Ceroviku, Prekorupa, Dugojeva, Poterqi, Klina, Gjurakoci, Potoqani, Budisalci, Krusheva, Rakoçi, Bardhaniqi, Zhabeli, Novosella, Palabardhi, Gramaqeli, Dujaka, Beci, Smaqi, Vogova dhe shumë fshatra të tjera, nuk janë thjesht emra gjeografikë, por nyje të një historie të gjallë, ku mund të shihet se si ruhej ose dobësohej katolicizmi shqiptar në fund të shekullit XIX.

Në faqen 119, Cordignano jep një të dhënë themelore për gjendjen kishtare të Arkidioqezës: një hapësirë të madhe, me vetëm trembëdhjetë meshtarë, shtatë famulli shumë të gjera dhe katër shkolla fillore. Kjo statistikë e thjeshtë e shpjegon pothuajse gjithë dramën e kapitullit. Në një territor të tillë, ku meshtari duhej të mbulonte dhjetëra fshatra, ku shkolla ishte e rrallë, ku rrugët ishin të vështira dhe ku pushteti osman nuk garantonte liri të plotë fetare, katolicizmi jetonte më shumë në shtëpi sesa në institucion, më shumë në kujtesë sesa në praktikë të rregullt, më shumë në qëndresën e grave, pleqve dhe fëmijëve sesa në praninë e përditshme të klerit. Kjo është edhe arsyeja pse misioni i P. Pasit merr një rëndësi të jashtëzakonshme: ai nuk është thjesht predikim, por përpjekje për të mbledhur copëzat e një trupi shpirtëror të shpërndarë.

Në misionin e parë të P. Pasit në famullitë e Gjakovës dhe Pejës, nga 16 gushti 1890 deri më 6 janar 1891, rrëfimi zbret nga historia e madhe në jetën konkrete të fshatrave. Në faqet 132–134, Cordignano përmend Lugun e Baranit, Lugun e Leshanit dhe Lugun e Drinit, ku dalin Gllogjani, Nepolja, Zllakuqani, Krusheva, Budisalca, Dobërdoli, Ceroviku dhe Prekorupa. Autori vëren se në këto vise kishte pak shtëpi të krishtera të bashkuara, ndërsa shumica e katolikëve jetonin të shpërndarë mes popullsisë myslimane. Ai thekson se apostazitë përsëriteshin pothuajse çdo vit dhe se shpesh brenda një familjeje gjendeshin pjesëtarë të dy besimeve fetare. Kjo dëshmi është shumë e rëndësishme, sepse e paraqet realitetin fetar të Kosovës jo si një ndarje të thjeshtë ndërmjet katolikëve dhe myslimanëve, por si një gjendje të përzier, të dhimbshme dhe shpesh tragjike.

Në këtë kapitull, rëndësi të veçantë merr edhe zona e Gjakovës dhe fshatrat përreth saj. Cordignano tregon se misionarët, me këshillën e Don Nikollë Mazrekut, filluan punën ndër të krishterët e fisit të Hasit, në jug dhe jugperëndim të Gjakovës, deri në Vau-Spas dhe rreth Pashtrikut. Fshati i parë që vizitoi P. Pasi ishte Vogova, rreth një orë larg Gjakovës. Aty kishte njëmbëdhjetë familje të fisit Bytyç, ndoshta të vetmet katolike që kishin mbetur nga rreth dyqind familje të tërë fisit. Edhe këto familje, sipas Cordignanos, ishin shumë pranë tjetërsimit fetar, sepse nuk dinin lutje, nuk njihnin praktika të rregullta fetare dhe në fillim i pritën ftohtë misionarët. Por P. Pasi nuk u tërhoq. Ai filloi me fëmijët, duke u mësuar shenjën e kryqit dhe lutjet e zakonshme, dhe përmes fëmijëve arriti t’i afronte edhe të rriturit. Ky detaj është shumë domethënës: në shumë fshatra, kthimi i jetës fetare nuk fillon nga burrat e kuvendit, por nga fëmijët që mësojnë të bëjnë shenjën e kryqit.
Më pas, rrëfimi kalon në fushën e Rekës, në veri të Gjakovës, ku katolikët e shpërndarë nëpër fshatra ishin kryesisht fandas dhe nga Mërturi/Berisha. Për shkak se nuk ishte e mundur të jepej mision i rregullt në çdo katund, misionarët vendosën t’i vizitonin fshatrat veç e veç, të shihnin të sëmurët, të fillonin mësimin e fëmijëve dhe pastaj t’i mblidhnin të gjithë në një qendër të përbashkët. Për këtë u zgjodh Novosella e Epërme. P. Sereqi mori përsipër Janoshin, Firajën, Dobrigjen dhe Novosellën e Poshtme, ndërsa P. Pasi zgjodhi Palabardhin, Gramaqelin dhe Dujakën. Këtu kemi një hartë të qartë të fshatrave katolike dhe të përziera të asaj kohe: Janosh, Firajë, Dobrigje, Novosellë e Poshtme, Palabardh, Gramaqel, Dujakë dhe Novosellë e Epërme.

Në Palabardh kishte pesë familje të krishtera: katër me prejardhje nga Mërturi dhe një nga Fandi. Njëra prej këtyre familjeve ishte deklaruar myslimane disa vite më parë, por më vonë ishte kthyer në pendim pas fatkeqësive që e kishin goditur. Familjet e bajrakut të Mërturit paraqiten si të ftohta ndaj praktikave katolike, ndërsa familja e fandasit të mirë, Ginit, del si shembull i veçantë. Gini, sipas Cordignanos, e priste gjithmonë meshtarin, e ndihmonte me fjalë e me shembull dhe përpiqej t’i tërhiqte edhe familjet e tjera drejt së mirës. Nga Palabardhi, P. Pasi kaloi në Gramaqel, ku kishte gjashtëmbëdhjetë familje myslimane dhe pesë katolike, me prejardhje nga Thaçi, Berisha ose Gashi; pak vite më parë, sipas autorit, të gjitha kishin qenë të krishtera. Dujaka, me tridhjetë e tri familje, prej të cilave nëntëmbëdhjetë katolike fandase dhe katërmbëdhjetë myslimane të fisit Thaç, i dha misionarit më shumë shpresë, sepse fandasit, megjithëse shumë të paditur në fe, u mblodhën rreth tij me dëshirë të madhe për të mësuar dhe nuk donin ta linin të largohej.

Novosella e Epërme zë një vend të veçantë në këtë rrëfim. Cordignano tregon se fshati përbëhej nga tridhjetë e dy familje, të gjitha katolike nga Fandi. Misionarët u pritën me ankth, gëzim dhe entuziazëm të madh. Meqë nuk kishte kishë, famullitari kishte rregulluar punën që një burrë me emrin Nikollë Gjetja t’ua lëshonte shtëpinë për ushtrimet e misionit, dhe ai e bëri këtë me dëshirë. Por shtëpia nuk mjaftonte për gjithë popullin, prandaj altari u vendos te dera e shtëpisë: gratë qëndronin brenda, ndërsa burrat dhe fëmijët jashtë, në baltë e borë. Kjo skenë është jashtëzakonisht e fuqishme për historinë e katolicizmit shqiptar. Aty ku mungon kisha, shtëpia e Nikollë Gjetjes bëhet kishë; dera e shtëpisë bëhet altar; balta dhe bora bëhen dysheme e një kuvendi shpirtëror; populli i mbledhur bëhet bashkësi liturgjike.

Në Novosellë del edhe emri i Nikollë Getës, i cili i thotë P. Pasit: “Atë, thirre Ginin dhe bëje të falë.” Ky moment lidhet me predikimin e faljes dhe me pajtimin e gjaqeve. Gini, fandasi nga Palabardhi, i cili kishte pritur misionarët me bujari, kishte ardhur çdo ditë në mision dhe sillte sa më shumë fëmijë për t’i mësuar. Ai vetë qëndronte gjithë ditën duke u mësuar bashkë me fëmijët dhe pastaj i kthente në shtëpi. Para rrëfimit, Gini i thotë P. Pasit se nuk dëshironte të mbetej pa u rrëfyer, por nuk mund të kërkonte zgjidhje pa i treguar më parë gjendjen e tij. Këtu Cordignano e paraqet Ginin jo vetëm si burrë mikpritës, por si njeri me ndërgjegje të gjallë fetare. Ai nuk dëshiron “ta vjedhë” zgjidhjen sakramentale; kërkon më parë ta rregullojë ndërgjegjen. Pajtimi i Ginit dhe pajtimet e tjera në Novosellë tregojnë se misioni i P. Pasit nuk ishte vetëm mision doktrinar, por edhe mision shoqëror. Cordignano përmend se, pas faljes së Ginit, të tjerë lanë urrejtje të vdekshme dhe u bënë pajtime të tjera gjaku. Një njeri fali vrasjen e mikut; një grua u ngrit dhe fali gjakun e vëllait, duke e ndalur njeriun që ishte marrë përsipër ta hakmerrte. Po aty u rregulluan edhe disa çështje të rënda martesore dhe u vendosën garantë, që faljet të mos mbeteshin vetëm emocione të çastit, por të kishin qëndrueshmëri shoqërore. Kjo është një e dhënë me rëndësi antropologjike: P. Pasi e kuptonte se falja, për t’u bërë e qëndrueshme në shoqërinë shqiptare, duhej të mbështetej edhe me garanci shoqërore.

Më tej, në fshatrat e lidhura me Gjakovën, shfaqen edhe Beci, Rakoçi, Bardhaniqi, Zhabeli, Nepolja dhe Gllogjani. Në Bec, misionarët hasin një gjendje të rëndë të tjetërsimit fetar dhe të ndryshimit të emrave. Cordignano tregon se disa myslimanë që ndiqnin funksionet thoshin: “Të mjerët ne, jemi si kafshët; po të na ishte dhënë ky mësim disa vite më parë, nuk do të ishim bërë turq.” Kjo fjali është jashtëzakonisht e rëndësishme, sepse e pranon nga vetë goja e njerëzve të konvertuar se mungesa e mësimit dhe e pranisë kishtare kishte qenë shkak i rënies. Në Bec, P. Pasi u përpoq të luftonte edhe zakonin e braktisjes së emrit të pagëzimit dhe marrjes së emrave turq. Te fëmijët ia doli ta ndryshonte këtë, duke u dhënë emrin e ri të shkruar mbi një figurë të Zemrës së Krishtit.

Nga Beci, më 21 shkurt, misionarët shkuan në Rakoç, ku kishte dhjetë familje katolike dhe po aq myslimane, apostazia e të cilave ishte e vonshme. Edhe katolikët paraqiten si jo shumë më mirë të mësuar se myslimanët; fëmijët fillimisht iknin sapo shihnin misionarët, por më vonë u afruan, dhe fshati nuk donte t’i linte të largoheshin. Nga Rakoçi, fjala e Zotit u çua në Bardhaniq, fshat që pak vite më parë kishte qenë krejt katolik, ndërsa në atë kohë, nga trembëdhjetë familje, vetëm tri kishin mbetur besnike ndaj fesë së të parëve. Pastaj vizituan Zhabelin, fshat me dhjetë familje, prej të cilave vetëm dy ishin katolike. Këto të dhëna janë shumë të rëndësishme, sepse tregojnë procesin e shpejtë të ndryshimit fetar në disa fshatra: Bardhaniqi, që dikur kishte qenë krejt katolik, kishte rënë në tri familje katolike; Zhabeli kishte mbetur me dy familje katolike; ndërsa Rakoçi ishte i ndarë përgjysmë.

Pas Zhabelit, P. Pasi hyri në territorin e famullisë së Pejës dhe u ndal në Nepole. Famullia e Pejës kishte më pak të krishterë se ajo e Gjakovës, por ishte shumë më e shtrirë. Përveç tridhjetë familjeve katolike në qytetin e Pejës, famullitari kishte nën juridiksion shtatëdhjetë fshatra, të gjitha disa orë larg qytetit. Dobërdoli, Ceroviku dhe Prekorupa ishin rreth dhjetë orë larg Pejës. Fshatra krejtësisht të krishtera kishte pak; zakonisht katolikët jetonin të përzier me popullsinë myslimane, që në përshkrimin e Cordignanos paraqitet si e ashpër dhe intolerante. Në Nepole, P. Pasi gjeti tetë familje katolike me prejardhje nga fisi i Nikajve. Ai e kishte vizituar këtë fshat tre vjet më parë, prandaj aty njihej dhe pritej me dëshirë.

Gllogjani, që në tekst del si Gllogjàn ose Glogian, është një nga qendrat më domethënëse të kapitullit. Kur P. Pasi arriti atje, gjeti se nga pesëmbëdhjetë familje që kishte parë në vizitën e parë, kishin mbetur vetëm dymbëdhjetë, sepse tri ishin deklaruar myslimane. Megjithatë, ai u prit me krahë hapur nga familja Koci, që kishte rreth tridhjetë anëtarë. Aty pati një ngushëllim të madh: familja nuk kishte harruar mësimet që ai u kishte dhënë. Një i ri me emrin Syla, të cilit Pasi i kishte lënë porosi të vazhdonte çdo mbrëmje lutjet me fëmijët e fshatit, kishte mbetur besnik ndaj kësaj detyre. Në mungesë të meshtarit, Syla del si një lloj katekisti popullor, ruajtës i lutjes dhe i rendit shpirtëror të fëmijëve.

Në Gllogjan ndodh edhe një nga skenat më prekëse të kapitullit: një grua i tregon P. Pasit se burri i saj ishte bërë mysliman dhe kishte detyruar gjithë familjen ta ndiqte, ndërsa ajo vetë kishte rezistuar dhe ishte gati të vdiste më parë sesa të braktiste fenë. Djali i saj gjashtëmbëdhjetëvjeçar ishte detyruar nga i ati të deklarohej mysliman, por në zemër dëshironte të mbetej i krishterë. P. Pasi e takon fshehurazi, e ngushëllon dhe i jep kryq e medalje, ndërsa djaloshi kërkon që t’i ndizet një qiri para Zemrës së Krishtit. Kjo skenë e kthen historinë e laramanëve nga statistikë në dramë njerëzore. Aty nuk kemi vetëm kategori fetare; kemi një nënë që ruan fenë, një djalë që jeton me ndërgjegje të ndarë dhe një misionar që përballet me lotin e fshehtë të një familjeje shqiptare.

Çështja e laramanëve është boshti më i dhimbshëm i Kapitullit VIII të këtij libri. Cordignano tregon se në disa vise nuk shihej pothuajse asnjë shenjë e jashtme e krishterimit: emrat ishin myslimanë, zakonet ishin myslimane, praktikat publike ishin myslimane, por brenda familjes ruheshin pagëzimi, agjërimi i Kreshmëve, festat dhe shpresa për t’u kthyer një ditë në ushtrimin publik të fesë. Këta të krishterë quheshin laramanë, “të larmë” ose “me shumë ngjyra”.

Në vitin 1846, katër fshatra të famullisë së Cërnagorës, Binça, Stublla, Vernakola dhe Karadaku, besuan se kishte ardhur koha të deklaroheshin publikisht katolikë, pasi u përhap lajmi se Sulltani kishte shpallur liri kulti. Por reagimi i pushtetit dhe i rrethit ishte i ashpër. Krerët e familjeve u thirrën para autoriteteve dhe u pyetën pse e kishin braktisur profetin Muhamed. Ata u përgjigjën se nuk e kishin braktisur, sepse kurrë nuk kishin qenë të tij; ata vetëm po tregonin jashtë atë që gjithmonë kishin qenë në zemër e brenda shtëpive të tyre.
Në këtë kontekst, Binça, Stublla, Vernakola dhe Karadaku duhet të futen patjetër në analizën e Kapitullit VIII. Ato nuk janë në të njëjtën hapësirë të Klinës dhe Pejës, por janë të lidhura me të njëjtën dramë: me kriptokatolicizmin, me frikën, me dëshirën për ta shpallur fenë haptas dhe me përndjekjen që pasonte. Këto fshatra tregojnë se laramani nuk ishte thjesht dobësi, por shpesh një mënyrë mbijetese në kushte dhune. Në analizë shkencore, kjo është shumë e rëndësishme: Cordignano e sheh laramani­në si plagë fetare, por burimi vetë tregon se ajo ishte edhe strategji mbijetese e një populli që nuk kishte mbrojtje të plotë politike e juridike.

Zllakuqani, që në tekst del me forma si Zllokugàn, Zlokucàn, Zllokucàn ose Slakucian, zë një vend të veçantë në pjesën e luginës së Drinit të Bardhë. Në faqet 198–199, Cordignano e përshkruan këtë luginë si të banuar nga kolonë të ardhur nga Fandi, pra nga popullsi katolike. Ata ishin disa orë larg kishës famullitare dhe nuk kishin mundësi të kishin një kishë të vogël për nevojat e tyre. Françeskanët kishin ngritur një shtëpizë me disa dhoma, që shërbente si stacion ose hospic misionar. Ishte planifikuar që në Zllakuqan të mbahej një mision i madh për gjithë fandasit e luginës, sepse ata kishin nevojë për mësim, sakramente dhe pajtime pas vrasjeve që kishin trazuar popullsinë. Por moti i keq, bora, shiu, balta dhe ujërat e pamundësuan misionin e plotë.

Zllakuqani del përsëri në vitet 1900–1901, kur misionarët, pasi kishin punuar dy javë në fshatrat fandase të luginës së Drinit, kaluan festat e Krishtlindjes në rezidencën e etërve në Zllakuqan. Kjo e bën Zllakuqanin një qendër të heshtur shpirtërore: një vend ku misionarët pushonin, ku populli mblidhej, ku ruhej lidhja ndërmjet fshatrave të Drinit dhe Kishës. Në këtë kuptim, Zllakuqani nuk duhet parë vetëm si fshat, por si stacion historik i katolicizmit shqiptar në trevën e Klinës dhe Drinit të Bardhë.

Prekorupa paraqitet si një zonë e rrezikuar. Në faqen 198, dëshmia e një gruaje 90-vjeçare, e cila kishte ardhur nuse në familjen e Lekë Ali Kurtit shtatëdhjetë vjet më parë, është shumë e rëndësishme. Ajo dëshmonte se kur kishte ardhur aty, nuk kishte asnjë mysliman në ato vende. Sipas saj, apostazitë në Prekorupë ishin të vonshme. Cordignano i lidh shkaqet e tyre me mungesën e mësimit, braktisjen për shkak të pakësisë së meshtarëve, ftohjen në fe dhe trysnitë e vazhdueshme të myslimanëve ndaj të krishterëve. Kjo dëshmi ka vlerë të madhe hulumtuese, sepse e paraqet islamizimin lokal jo si gjendje të lashtë, por si proces historik të lidhur me rrethana konkrete.

Dobërdoli, i shënuar si Dobridòl, është një nga vendet më të dhimbshme. Pas Cerovikut, P. Pasi kaloi në Dobërdol, fshat që e kishte vizituar edhe më parë, dhe gjeti se parashikimet e tij të këqija po vërtetoheshin. Përveç familjes së mirë të Prenk Dodës, nuk kishte shumë katolikë që, sipas Cordignanos, i qëndronin denjësisht emrit të tyre. Disa kishin apostatuar, disa jetonin në gjendje të parregullt martesore, ndërsa të rinjtë dukeshin të prirur drejt apostazisë. Djalit të madh të Prenkut ia kishin vrarë nga dritarja një mbrëmje pas darke, ndërsa rrinte duke folur me familjarët, dhe nuk dihej arsyeja. Ky fragment e bën Dobërdolin simbol të një katolicizmi të plagosur, ku dhuna, varfëria, mungesa e sigurisë dhe dobësimi i familjes lidhen me dobësimin e jetës fetare.
Klina shfaqet qartë në faqen 172. P. Sereqi kishte arritur në Klinë pasi kishte kaluar nëpër Dugojevë, Poterq dhe Krushevë. Aty kishte gjetur një grua heroike që, për të ruajtur fenë me dy fëmijët e saj, ishte larguar nga të afërmit dhe ishte gati të vuante çdo martirizim më parë sesa të dorëzohej.

Në Klinë u gjetën edhe njerëz që nuk ishin rrëfyer për tetëmbëdhjetë, njëzet e tridhjetë vjet. Cordignano shënon se Klina kishte dymbëdhjetë familje katolike, të gjitha mirditore, dhe pesëmbëdhjetë familje të krishtera ortodokse, të cilat ai i quan me termin polemik “skizmatike”. Kjo dëshmi është me rëndësi të madhe për historinë lokale, sepse tregon se Klina në fund të shekullit XIX ishte një hapësirë e përzier e krishterë, me katolikë mirditorë dhe ortodoksë, brenda një realiteti më të gjerë osman.
Në të njëjtën faqe, Cordignano rendit fshatrat e Lugut të Drinit të Bardhë. Në të majtë të Drinit përmenden Gjurakoci/Giurakoz, Brakovi, Leskozi, Ranozi, Zllakuqani/Slakuciani, Potaciani/Potogani, Raduloci, Krusheva-Pashes dhe Klina; në të djathtë të Drinit përmenden Budisalci, Krusheva e Ali Agës, Jagoda, Paskaliqa, Videja dhe Novosella. Ky regjistrim duhet futur patjetër në analizë, sepse jep hartën konkrete të katolicizmit dhe të fshatrave të përziera në Lugun e Drinit të Bardhë. Këtu nuk kemi vetëm një mision të përgjithshëm, por një gjeografi të saktë baritore, ku çdo fshat ka peshën e vet në kujtesën kishtare.

Potocani ose Potociani, që në leximin lokal  të lidhet me Pataqanin, del si qendër e përkohshme misionare. P. Pasi u vendos aty për të dhënë një mision qendror për katolikët e Lugut të Drinit të Bardhë. Populli u mblodh në shtëpinë e Gjok Ndrecës, një të krishteri të mirë dhe ndër më të pasurit e fshatit. Para shtëpisë kishte një livadh të bukur, të përshtatshëm për funksionet fetare.

Misioni nisi më 11 mars dhe tërhoqi shumë njerëz nga fshatrat përreth; ditën e tretë morën pjesë rreth një mijë e pesëqind veta. Kjo është një nga dëshmitë më të fuqishme për rolin publik të shtëpisë shqiptare në jetën kishtare. Aty ku mungonte kisha, shtëpia e Gjok Ndrecës bëhej kishë; aty ku mungonte oborri kishtar, livadhi bëhej shesh liturgjik; aty ku mungonte institucioni, familja merrte funksion kishtar.

Gjurakoci, në tekstin origjinal Giurakoz ose Gjurakòc, del si një rast me vlerë të veçantë antropologjike. Cordignano e përshkruan si fshat të bukur në pjesën veriore të luginës, pranë vendeve të banuara nga myslimanët dhe, për këtë arsye, më të ekspozuar ndaj vuajtjeve. Ai thotë se Gjurakoci kishte rezistuar falë katër familjeve të fuqishme katolike, shtëpitë e të cilave formonin një lloj katërkëndëshi mbrojtës. Por, kur ndërmjet tyre hyri përçarja dhe gjakmarrja, tri familje u detyruan të largoheshin, ndërsa mbeti vetëm Prend Paloka me njerëzit e tij. Kjo dëshmi tregon se feja, në rrethanat e asaj kohe, mbrohej jo vetëm me bindje shpirtërore, por edhe me bashkim familjar, solidaritet, nder dhe fuqi shoqërore. Kur prishej bashkimi, dobësohej edhe mbrojtja e fesë.

Në vitet 1900–1901, misionet zhvillohen “në mes të stuhive”. Cordignano e përdor këtë shprehje për të përshkruar jo vetëm stuhitë e motit, por edhe stuhitë kishtare, politike, shoqërore dhe shpirtërore. Pas punës në fshatrat fandase të luginës së Drinit dhe pas Krishtlindjes në Zllakuqan, misionarët zbresin drejt Poterqit dhe Dugojevës, duke ngushëlluar të krishterët e varfër e të shpërndarë mes apostatëve. Më pas japin misione në Gllogjan dhe Nepole, fshatra të luginës së Baranit, të cilat, sipas autorit, ishin shpëtuar nga apostazia përmes zellit të misionarëve, aq sa myslimanët e vendeve përreth i quanin “Roma” për zjarrin e besimit të tyre.
Kjo metaforë, “Roma”, është një nga shprehjet më të fuqishme të kapitullit. Gllogjani dhe Nepolja nuk ishin Romë për nga pushteti, pasuria apo madhësia, por për nga qëndresa shpirtërore. Në një kohë kur shumë fshatra kishin humbur ose po humbnin fenë, këto fshatra e ruanin me aq zjarr katolicizmin, sa edhe rrethi mysliman i identifikonte me Romën. Kjo tregon se katolicizmi shqiptar në disa zona nuk ishte vetëm mbetje e zbehtë, por një identitet i gjallë dhe publik.

Në këtë mision të fundit përmenden edhe fshatra të Podrimës: Velezha, Shpenadia, Salagrazhda dhe famullia e Zymit. Cordignano tregon se P. Pasi, ndërsa të tjerët punonin në fshatra të ndryshme, kalonte me shpejtësi nëpër fshatrat katolike të Podrimës dhe famullinë e Zymit. Kjo e zgjeron edhe më shumë hartën e Kapitullit VIII, duke e lidhur Pejën, Klinën dhe Drinin e Bardhë me Podrimën, Prizrenin dhe Zymin.

Në këtë lexim të zgjeruar, duhet përmendur edhe roli i klerikëve dhe bashkëpunëtorëve që dalin në kapitull. Përveç P. Domenico Pasit, përmenden P. Sereqi, P. Genovizzi, P. Chiocchini, Fr. Antunoviç, Fr. Renci, Don Nikollë Mazreku, Don Mikel Tarabulusi, Don Bartolomeo Fantella, Don Simon Lumesi, Don Pietro Czarev dhe të tjerë. Don Mikel Tarabulusi ndihmon në Gllogjan dhe qëndron me misionarët gjatë një pjese të madhe të punës në famullinë e Pejës. Don Nikollë Mazreku shfaqet si këshilltar për nisjen e misionit ndër të krishterët e Hasit. Këta emra tregojnë se misioni nuk ishte vepër e një njeriu të vetëm, por rrjet bashkëpunimi ndërmjet jezuitëve, françeskanëve, meshtarëve vendas dhe laikëve katolikë.

Prandaj, kur flasim për emrat e katolikëve që dalin në Kapitullin VIII, duhet të veçojmë disa figura me rëndësi: Ginin nga Palabardhi, fandasin mikpritës dhe të ndërgjegjshëm, që merr pjesë në mision dhe bëhet pjesë e pajtimit të gjaqeve; Nikollë Getën, që ndërhyn për ta thirrur Ginin drejt faljes; Nikollë Gjetjen nga Novosella, që lëshon shtëpinë e tij për misionin dhe e kthen atë në kishë të përkohshme; Frrokun nga Smaqi, që bën pesë orë rrugë për të marrë më shumë mësim dhe për t’ua mësuar pastaj të tjerëve; familjen Koci nga Gllogjani, e cila kishte rreth tridhjetë anëtarë dhe ruante mësimin e marrë nga Pasi; Sylën nga Gllogjani, të riun që vazhdon lutjet me fëmijët; Lekë Ali Kurtin, në familjen e të cilit kishte ardhur nuse gruaja 90-vjeçare që dëshmoi për apostazitë e vona në Prekorupë; Prenk Dodën nga Dobërdoli, familja e të cilit qëndron si shembull më i mirë në një fshat të ftohur; Gjok Ndrecën nga Potoqani, shtëpia e të cilit bëhet qendër misionare; dhe Prend Palokën nga Gjurakoci, që mbetet pas largimit të tri familjeve të tjera katolike. Këta emra nuk janë thjesht hollësi narrative. Ata janë gurë kujtese. Përmes tyre, historia e katolicizmit shqiptar del nga abstraksioni dhe merr fytyra konkrete.

Vlera shkencore e këtij kapitulli qëndron pikërisht në ndërthurjen e emrave, fshatrave, familjeve, statistikave dhe rrëfimeve të veçanta. Cordignano na jep një hartë të gjallë të katolicizmit shqiptar në Kosovë: Vogovë, Palabardh, Gramaqel, Dujakë, Novosellë, Janosh, Firajë, Dobrigje, Bec, Rakoç, Bardhaniq, Zhabel, Nepole, Gllogjan, Zllakuqan, Dobërdol, Cerovik, Prekorupë, Klinë, Dugojevë, Poterq, Krushevë, Gjurakoc, Brekovë, Leskoc, Ranoz, Patoqan, Radulloc, Budisalcë, Jagodë, Paskaliqë, Videjë, Novosellë, Velezhë, Shpenadi, Salagrazhdë, Zym, Binçë, Stubëll, Vernakolë e Karadak. Kjo hartë duhet lexuar si hartë e një Kishe të shpërndarë, por jo të shuar; të varfër, por jo pa dritë; të rrezikuar, por jo pa njerëz që e mbajtën gjallë.

Megjithatë, leximi shkencor duhet të jetë i kujdesshëm ndaj gjuhës së Cordignanos. Ai shkruan si jezuit katolik i viteve 1930 dhe përdor shpesh terma polemikë si “apostatë”, “turq”, “skizmatikë”, “të pafe” dhe gjykime të ashpra morale. Këto duhen kuptuar në kontekstin e kohës dhe të botëkuptimit të autorit. Faktet që ai sjell janë me vlerë të madhe; gjykimet e tij duhet të filtrohen. Kur ai flet për apostazi, studiuesi duhet të pyesë edhe për mungesën e shkollës, mungesën e meshtarit, presionin shoqëror, varfërinë, trashëgiminë, frikën dhe mungesën e drejtësisë. Kur ai flet për ftohje fetare, duhet parë edhe izolimi gjeografik dhe institucional. Kur ai flet për “të rënë”, duhet parë edhe pesha e një sistemi historik që i shtynte njerëzit drejt fshehjes ose përshtatjes.

Në përfundim, Kapitulli VIII i L’Albania, Vëllimi II, të P. Fulvio Cordignano S.I., është një arkiv i gjallë i katolicizmit shqiptar në Kosovën perëndimore. Ai na jep jo vetëm historinë e P. Pasit, por historinë e fshatrave, të familjeve dhe të njerëzve që e ruajtën ose e humbën fenë nën trysninë e kohës. Zllakuqani del si stacion shpirtëror i Lugut të Drinit; Gllogjani dhe Nepolja si “Roma” të vogla të qëndresës; Klina si dëshmi e pranisë mirditore dhe e përzierjes së krishterë; Prekorupa si kufi i rrezikuar i katolicizmit; Dobërdoli si dramë e shuarjes; Novosella si shembull i një fshati tërësisht katolik fandas; Palabardhi si vendi i Ginit; Potoqani si qendër misionare në shtëpinë e Gjok Ndrecës; Rakoçi, Bardhaniqi dhe Zhabeli si dëshmi të rënies së shpejtë fetare; Gjurakoci si mësim mbi fuqinë e bashkimit familjar; Dugojeva dhe Poterqi si vende të të krishterëve të shpërndarë; Binça, Stublla, Vernakola dhe Karadaku si kujtesë e laramanëve që kërkuan të dilnin hapur në fenë e të parëve.

Ky reflektim analitik, hulumtues, studimor dhe shkencor i imi dëshmon se historia e Kishës nuk ruhet vetëm në katedrale, ipeshkvi dhe dokumente zyrtare, por ruhet edhe në shtëpitë e Nikollë Gjetjes dhe Gjok Ndrecës, në lutjet që Syla ua mësonte fëmijëve, në mikpritjen e Ginit, në kujtesën e gruas 90-vjeçare të familjes së Lekë Ali Kurtit, në qëndresën e nënës së Gllogjanit, në familjen e Prenk Dodës, në Prend Palokën e mbetur në Gjurakoc, në fëmijët që mësonin shenjën e kryqit, në burrat që falnin gjakun, në gratë që mbronin fenë e fëmijëve të tyre, në livadhet që ktheheshin në vende lutjeje dhe në fshatrat që, edhe kur ishin të vogla e të harruara, mbanin në vete dritën e një trashëgimie të vjetër katolike shqiptare.

Më 6 korrik 2026