Nga: Lis Bukuroca

“Shumë më shpesh sesa mendojmë, fjalët përdoren si armë për të lënduar dhe për të ushtruar kontroll mbi një njeri tjetër.”  Mattia Furia 

E përktheva vështrim e mëposhtëm nga italishtja. Dhuna që shkaktohet me fjalë është përshkruar shkurt dhe shumë bukur. Dhuna verbale shqip është dhunë foljore, ose dhunë e shprehur me fjalë. 

Një njeri shkruan, kritikon, qorton dhe shan dikë me: rrugaç, idiot, tru-shpëlarë, maskara, tradhtar, kazan, agjent, spiun, derr, i palexuar, etj., dhe është i bindur se po vepron drejtë.  

Shumë shpesh, tepër shpesh e luftojnë një qëndrim të padrejtë me një padrejtësi edhe më të madhe. Dhe, sjellës së vet i falin licencën morale, por tek tjetri, ia mohojnë atë. Ata një sharje e luftojnë me një sharje më të madhe, një kërcënim me një kërcënim më të madh e kështu me radhë. E bëjnë shpesh edhe të ashtuquajturit, apo të vetëquajturit intelektualë, që duhet të shërbejnë si shëmbëlltyra në shoqëri. Dhunën verbale tek ne e ushtrojnë më së shumti dhe më së shpeshti politikanët, pasojnë analistët dhe arsimtarët. Madje edhe klerikët. 

Pse e përdorim dhunën verbale? Sepse në kushte të tilla jemi rritur dhe edukuar. Çdo sharje tregon sesi na kanë sharë neve në fëmijëri. Çdo piskamë tregon sesi na kanë zvogëluar dhe poshtëruar neve në shtëpi e shkollë. Çdo kërcënim që bëjmë tregon sesi na kanë trajtuar neve. Çdo sharja dëshmon se si na kanë zhbërë neve dinjitetin kur ishim më pak të fuqishëm. Sharja dhe përbuzja mësohen në shtëpi, në shkollë, në Kuvend, në televizor dhe nëpër intervista. Gati kudo e bëjnë njerëzit që e quajnë veten intelektualë! E mira dhe e liga mësohen në shtëpi, pastaj edhe në shkollë dhe shoqëri. 

Ne me ato epitete, sharje, nuk e përkufizojmë tjetrin, por tregojmë vetëm sesi ndihemi në atë çast. Arsyeja? Një njeri që nuk ka parë kurrë derra, që nuk i njeh ata, që nuk është sharë vetë ashtu, nuk di të shajë me atë fjalë ose e bën tepër rrallë. Nuk mund t’i gjejë kuptimin, asociacionin dhe peshën rrënuese, sepse atë degradim nuk e ka përjetuar vetë. Ofenduesi tregon se në fëmijëri është abuzuar nga prindërit ose nga rrethi. Ai përdor atë sharje, sepse atij i dhemb më së shumti kur ajo shprehet kundër tij. 

Ja fjalori i dhunës verbale që përdor Edi Ramës: “Kazan, derra, zuzarë, Kadrinj, hipokritë, parazitë, gënjeshtarë, dembel, armiq, të palexuar, qen, idiotë, kokëbosh të pirë, injorant, të paditur” etj. [1] 

“Dhe kështu rrinë gojëkyçur para një populisti të ndyrë që ka marrë urën e zjarrit dhe ndarjes në dorë në emër të “bashkimit”. [2] Baton haxhiu 

Menduh Thaçi: “Tani kemi një situatë ku një kryekriminel, bandit, rrugaç i ligës parë është kryetari i Bashkësisë Fetare Islame…” Kryetari i Partisë Demokratike Shqiptare. [3] 

Në internet gjendet shumë dhunë verbale e shprehur nëpër video apo gazeta, gati nga të gjithë  politikanët, gati nga të gjithë analistët e gazetarët dhe gati nga të gjithë poetët e shkrimtarët. Ju kujtohet akademiku Kujtim Shala dhe sharja e tij ndaj Kurtit: “Phuu të qifsha tradhtarin e nanës…”? [4]  

Nuk po citohen edhe të të tjerët sepse janë shumë, tepër shumë, por kampion duhet të jenë Edi Rama dhe Sali Berisha. Njëri i pari, tjetri i dyti. Këta që u cituan, u sollën vetëm për ilustrim, por nuk janë të vetmit. Ata janë vetëm maja e ajsbergut, që u zbuluan pas disa klikimeve. 

Ky përkthim nga italishtja nuk ka ndërmend të përul ata më lartë, por vetëm të vejë gishtin në një çrregullim shoqëror; për të nënvizuar një anomali që gati po konsiderohet normale. Ajo dhunë verbale publike po shkatërron edukatën e fëmijëve. Ajo jo vetëm se po konsiderohet normale, por edhe shumë prej tyre po krenohen me sjelljet asociale: madje as nuk skuqen,  as nuk pendohen, as nuk kërkojnë ndjesë! Intelektualë! 

Këtu e më poshtë fjalën e ka Mattia Furia, specialist i psikoterapisë kognitive: 

Dhuna verbale: si të kuptohet dhe si të dilet prej saj 

Cilat janë shenjat e abuzimit [5] dhe pasojat e asaj dhune në jetën tonë 

Dhuna nuk është gjithmonë fizike. Shumë më shpesh sesa mendojmë, fjalët përdoren si armë për të lënduar dhe për të ushtruar kontroll mbi një njeri tjetër. Dhuna verbale është një lloj abuzimi emocional që bazohet në fjalë, qoftë të thëna, qoftë të shkruara, dhe mund të përfshijë edhe gjestet apo mimikën. Këto sulme jo-fizike mund të shkaktojnë shqetësime të mëdha emocionale, prandaj është e rëndësishme të njihen shenjat tipike të këtij abuzimi. 

Shenjat e dhunës verbale 

Nuk është e lehtë të dallohen ato. Shumë sjellje verbale të dhunshme, të tilla si të bërtiturit ose ngacmimi i një personi me epitete fyese, përbuzëse, historikisht janë nënvlerësuar dhe janë bërë normale. Kur një viktimë e dhunës verbale flet për vuajtjet, shpesh i thuhet se po e tepron. Nëse marrëdhënia jonë me dikë në jetën tonë na bën të ndihemi me ankth ose jo mirë, veçanërisht për shkak të fjalëve që përdor kundër nesh, e mundur se po përjetojmë abuzim verbal. Le t’i zbulojmë se cilat janë ato. 

Fyerjet 

Fyerja ose përdorimi i tepërt i epiteteve fyese janë shembuj të dhunës verbale. (Pis, gomar, derr, kurvë, idiot, lavire, shtrigë etj. nënvizimi i përkthyesit). Nëse i kemi kërkuar dikujt të mos na quajë me një fjalë të caktuar dhe jemi shpërfillur, atëherë ai njeri po ushtron dhunë ndaj nesh, pavarësisht se çfarë fjale përdor. 

Të kritikuarit dhe të gjykuarit 

Kritika mund të jetë konstruktive, por gjithashtu mund të dëmtojë vetëvlerësimin tonë. Nëse një person na gjykon dhe na kritikon pandërprerë, ai po përdor dhunë ndaj nesh. Nuk kemi pse ta përligjim edhe nëse na thotë se e bën për të mirën tonë, se donte të ishte i sinqertë apo se thjesht kishte bërë shaka. (Ndoshta ju kujtohet një epokë kur dhuna fizike që ushtrohej, thuhej se po bëhej për të mirën viktimës, pra, ata mendonin se po ndreqnin diçka duke e  duke e dëmtuar L.B)  

Poshtërimi 

Është shumë normale për ata që ushtrojnë dhunë verbale të përdorin gjuhë degraduese dhe poshtëruese për të goditur vetëvlerësimin e viktimës. Qëllimi i tyre është të na bëjnë të varur prej tyre: sa më shumë që arrijnë të na bëjnë të ndihemi të padobishëm ose të turpërohemi nga vetvetja, aq më shumë ndiejmë se kemi nevojë për ta. Poshtërimi i dikujt përfshin qortimin për një gabim para njerëzve tjerë, duke e bërë të ndihet keq kur është i vet, ose përhapja e thashethemeve për të dëmtuar qëllimisht imazhin e tij. 

Kërcënimi  

Një kërcënim nuk nënkupton domosdoshmërisht një veprim fizik; fjalët mund të jenë më se të mjaftueshme për të na e futur frikën nga pasojat, fizike apo të tjera. Shefi që kërcënon se do të na pushojë nga puna, partneri/ja që kërcënon se do të na lërë, ose na turpëron para miqve tanë, janë të gjitha shembuj të abuzimit verbal. Kërcënimet mund të përdoren edhe për të na manipuluar që të veprojmë në një mënyrë të caktuar. 

Bërtitja 

Pothuajse të gjithë prindërit u kanë bërtitur fëmijëve të tyre në një çast të jetës së tyre. Megjithëse qortimi është i zakonshëm, nëse është i tepruar ose ndodh rregullisht, mund të përbëjë një formë dhune. Përveçse janë një formë shantazhi [6], ulërimat dhe bërtitja kontribuojnë në krijimin e një mjedisi kaotik që shkakton një gjendje të përhershme ankthi. 

Gaslighting [7] 

Një njeri i dhunshëm gjithashtu mund të mistifikojë ose të gënjejë për disa ngjarje të së kaluarës për të na detyruar të vejmë në dyshim kujtesën tonë. Kjo është ajo që quhet “Gaslighting”.  Me kalimin e kohës, kjo mund të na bëjë të dyshojmë në gjykimin tonë apo madje edhe të na bëjë të ndihemi të çmendur. Nëse dikush që njohim vazhdon të na thotë fraza si “po gënjen”, “ke keqkuptuar”, “nuk të kujtohet mirë“, ka të ngjarë të jemi viktima të “gaslighting.” 

Manipulimi 

Dhuna verbale mund të përfshijë gjithashtu manipulimin, ose përdorimin e gjuhës që na shtyn të bëjmë gjëra që na bëjnë të ndihemi keq. Të ndikohet dikush që të ndihet fajtor është një formë manipulimi, siç është taktika e heshtjes. Manipuluesi madje mund të shkojë aq larg, sa të na fajësojë për gabimet e veta. 

Dhuna verbale: ku ndodh? 

Çdo marrëdhënie, qoftë familjare, profesionale apo romantike, mund të jetë konteksti i dhunës verbale. Le ta shohim në detaje. 

Në çift 

Çdo lloj abuzimi, madje edhe abuzimi narcisist, mund të ndodhë brenda një çifti dhe dhuna verbale nuk bën përjashtim. Një partner/e i dhunshëm është shpesh magjepsës dhe i përzemërt në fillim të marrëdhënies; agresivitetin e tij fillon ta shfaqë me ofendime, kërcënime dhe piskama më vonë, me vazhdimin e lidhjes së tyre. Nëse vazhdimisht ndihemi sikur duhet të ecim mbi vezë në prani të partnerit tonë, ndoshta nuk do të luftojmë të njohim shenjat e dhunës verbale brenda marrëdhënies sonë. 

Ne vendin e punës 

Sipas disa studimeve, rreth 1 në 5 veta kanë përjetuar dhunë verbale në vendin e punës. Ai përfshin ngacmimin “bullismin”, kritika të ashpra për punën, ngacmimet, poshtërimin publik. Ky abuzim mendor mund të ushtrohet si nga eprorët ashtu edhe nga kolegët. 

Në familje 

Ashtu si dhuna verbale mund të jetë një mjet kontrolli brenda një çifti, ashtu mund të jetë edhe në një familje. Prindërit që përdorin dhunë verbale bërtasin, nënshtrojnë, ose manipulojnë fëmijët e tyre që të sillen në një mënyrë të caktuar. Sipas disa studimeve, deri në 63% e fëmijëve kanë pësuar dhunë verbale në shtëpi. Duke qenë një abuzim emocional dhe psikologjik, ai mund të rrisë ndjeshëm rrezikun e zhvillimit të çrregullimeve mendore gjatë adoleshencës. Dhuna verbale nuk është ekskluzive për prindërit; gjyshërit, vëllezërit e motrat ose anëtarët e tjerë të familjes mund ta praktikojnë gjithashtu. Këto sjellje zakonisht fillojnë kur viktima është fëmijë dhe mund të vazhdojnë deri në moshën madhore. 

Mes shokëve 

Disa miqësi mund të jenë stresuese, të lëndojnë ose të na konsumojnë. Një shok që përdor dhunë verbale ndaj nesh përpiqet të na komandojë ose të na izolojë nga të tjerët. Ai madje mund të pretendojë se është i vetmi person që është i sinqertë me ne ose që është në gjendje të na durojë. 

Cilat janë efektet e dhunës verbale? 

Njohja e shenjave të abuzimit është e rëndësishme, por është e rëndësishme edhe të kuptuarit e ndikimit që ai ka në jetën tonë. Efektet afatshkurtra dhe afatgjata të dhunës verbale përfshijnë: 

Vetëvlerësimin e ulët 

Fyerjet, poshtërimi dhe forma të tjera të abuzimit verbal mund të shkatërrojnë vetëvlerësimin tonë. Ai që është viktimë i këtij lloj abuzimi shpesh ndihet i padobishëm, i pavlerë ose ndihet sikur nuk mund të bëjë asgjë kundër dhunuesit të vet. 

Ankthi 

Abuzimi verbal shpesh krijon huti dhe është i vështirë për t’u parashikuar. Viktimat mund të ndihen të frikësuar ose në ankth sepse edhe njerëzit e tjerë, përveç dhunuesit të tyre, mund t’i lëndojnë në të njëjtën mënyrë. 

Depresioni 

Disa studime kanë dëshmuar se dhuna verbale është një faktor i rëndësishëm, që shkakton depresionin. Shumë viktima ndihen të trishtuara, të pafuqishme dhe luftojnë kundër një ndjenje zbrazëtie në vazhdim të atij lloji të abuzimit emocional. 

Izolim social 

Zakonisht ata që përdorin dhunë verbale i izolojnë viktimat, duke i larguar nga ata që mund t’u ofrojnë ndihmë dhe mbështetje. Edhe pas daljes nga një marrëdhënie abuzive, viktimës mund t’i mungojë forca për të ndërtuar një marrëdhënie të shëndetshme dhe mund të vazhdojë të ndihet e vetmuar dhe e refuzuar. 

Pafuqia fizike 

Abuzimi verbal mund të ketë një ndikim negativ edhe në shëndetin e trupit tonë. Stresi kronik që ata sjellin mund të shkaktojë pagjumësi, therje dhe lloje të ndryshme dhembjesh, dhimbje koke dhe çrregullime të tjera psikosomatike. 

Çfarë duhet të bëjmë nëse jemi viktima të dhunës verbale? 

Gjëja e parë që duhet bërë kur merret vendimi në udhëtimin vetjak të shërimit nga abuzimi emocional është parandalimi i përsëritjes së dhunës. Nëse kemi kuptuar shenjat e abuzimit në jetën tonë, të përpiqemi për t’u vendosur kufirin. Duhet t’ia bëjmë të qartë dhunuesit, agresorit, se mënyra se si na trajton është e papranueshme dhe se nuk do ta durojmë më.  

Nëse është e mundur, të përpiqemi të kalojmë sa më pak kohë së bashku ose ta largojmë atë nga jeta jonë. E lehtë të thuhet, por shpesh mund të jetë shumë e vështirë për t’u bërë. Nëse ndihemi të paaftë për të vendosur kufij vetë, duhet të kërkojmë ndihmë nga një profesionist i shëndetit mendor. Një psikolog mund të na ndihmojë të përpunojmë traumën që kemi pësuar.  

Edhe pse abuzimi emocional mund të shkaktojë dëme serioze që mund të zgjasin, terapia mund të na ndihmojë të rindërtojmë vetëvlerësimin tonë dhe të rifitojmë kontrollin e jetës sonë. 

[1] https://sot.com.al/aktualitet/derra-zuzare-kazan-kadrinj-edi-rama-kopje-e-shemtuar-e-sali-berishes–i579647 

[2] https://albanianpost.com/kompleksimi-i-opozites-kosovare-nga-nje-populist/ 

[3] https://www.infoshqip.com/menduh-thaci-ju-kerkoj-falje-pse-e-vendosa-kriminelin-sulejman-rexhepi-ne-krye-te-bfi-se/ 

[5] ABUZIM m. 1. shih SHPËRDORIM,~I. Zbuloj (dënoj) abuzimet. Bënin abuzime. 2. Përdorimi jashtë mase i pijeve a i barnave, teprim në të ngrënë etj. Bën abuzim. 

[6] Shantazh: Shtrëngim që i bëhet dikujt për të plotësuar një kërkesë të papranueshme prej tij, duke e kërcënuar se do të zbulohet një e fshehtë që e dëmton, se do të rrezikohet ai vetë a një i afërm i tij etj.; frikësim që i bëhet dikujt për ta mposhtur, për ta përkulur dhe për ta detyruar të veprojë në dobi të një tjetri; 

[7] Gaslighting: “ndriçimi i gazit”, ose manipulimi psikologjik malinj, është një formë e manipulimit psikologjik të dhunshëm dhe delikate në të cilën viktimës i paraqitet informacion i rremë me qëllimin për ta bërë atë të dyshojë në kujtesën dhe perceptimin e tij. Kështu viktima nuk mund më të dallojë në mes të vërtetës dhe iluzionit, përfytyrimit të shtrembëruar. Mund të jetë gjithashtu thjesht mohimi i autorit se incidentet kanë ndodhur ndonjëherë, ose mund të jetë inskenim i ngjarjeve të çuditshme me qëllimin për të çorientuar viktimën. “Gaslighting” është një fjalë që përdoret në gjuhën e folur, por termi është përdorur edhe në literaturën klinike… 

Nail Draga, Ulqin 

Diskursi politik 

Për të fituar në kohë ne lidhje me dialogun ne mes Kosovës e Serbisë presidenti serb A.Vuçiq për datën 17 dhjetor ka caktuar mbajtjen e zgjedhjeve të parakohshme parlamentare. Një veprim i tillë ka qenë i imponuar sepse ditë më parë   diplomatët euro-amerikanë ia bënë të qartë se zbatimi i Marrëveshjes së Brukselit e nënkupton njohjen de-facto të Kosovës. Pikërisht në rrethanat e tilla dialogu ne mes Kosovës e Serbisë do mbetet nën hije te paktën për disa muaj,  ku rrethanat politike janë në favor të Kosovës  andaj këtë moment duhet shfrytëzuar maksimalisht. 

Shpallja e zgjedhjeve të parakohshme parlamentare  me datën 17 dhjetor nga presidenti serb Aleksandër Vuçiq, praqet sfiden e tij momentale ndaj diplomatëve perëndimorë  të cilët në muajin e fundit janë angazhuar për normalizimin  e marrëdhënieve midis Kosovës e Serbisë. 

Ishte ky një veprim taktik  i tij qe nuk paraqet befasi, sepse  ai vazhdon kursin politik nga koha e S.Millosheviqit, ndonëse tenton të paraqitet si i moderuar ndaj diplomatëve perëndimorë.  Mediat kanë njoftuar se ai iu është  drejtuar serbëve duke theksuar se nuk do ta njohë kurrë pavarësinë e Kosovës. 

“Në çdo fushatë elektorale dëgjoni lloj-lloj gjërash. Tash e kanë shpikur se jam gati ta nënshkruaj pavarësinë e Kosovës sapo të kalojnë zgjedhjet. Dua që ju, popull i Serbisë, ta dini se kjo është një gënjeshtër famëkeqe. Dhe si një njeri i nderuar, por jo vetëm kaq, por si një njeri që e respekton Kushtetutën e vendit të tij, ligjet e vendit të tij dhe që e do popullin e tij në Kosovë e Metohi më shumë se çdo gjë – do t’i përmbahem gjithmonë germës së ligjit”, ka thënë Vuçiqi. 

Për të përfituar pikë politike në fushatën parazgjedhore këtë deklaratë Vuçiqi e ka bërë disa ditë pasi edhe presidentja e Komisionit Evropian, Ursyla von Der Leyen, theksoi se zbatimi i Marrëveshjes së Ohrit është de facto njohje e shtetit të Kosovës. 

Nuk ka dilemë  se zgjedhjet e parakohshme parlamentare në Serbi i mundësojnë Vuçiqit të përfitojë në kohë, duke iu shmangur presionit për zbatimin e Marrëveshjes së Ohrit.  

Përforcimi i ndërmjetësuesve 

Ngjarjet e 24 shtatorit në veri të Kosovës, ku depërtuan grupe të serbëve të armatosur me qasje terroriste me qellim final aneksimin e kësaj pjese të Kosovës, dëshmuan edhe dështimin e dialogut në mes Kosovës e Serbisë, përkatësisht të ndërmjetësve ndërkombëtar(Borell-Lajçak). Andaj, për të fituar në peshë dhe seriozitet në Bruksel me 26 tetor u mbajt një takim i nivelit të lartë, për të gjetur një zgjidhje të pranueshme për të dyja palët. 

Takimi i mbajtur në Bruksel me 26 tetor ku përveç ndërmjetëseve ndërkombëtar, Borell e Lajçak kanë marrë pjesë edhe presidenti francez Macron, kryeministrja e Italisë Meloni dhe kancelari gjerman Sholz, të cilët kanë dalur  me një plan të ri për zbatimin e nenit 7 të marrëveshjes, që flet për vetëmenaxhimin e serbëve në Kosovë. Me të nënkuptohet themelimi i Asociacionit të Komunave me Shumicë Serbe, dokument të cilin kryeministri Albin Kurti pranoi ta nënshkruajë, krahas Marrëveshjes bazë dhe aneksit. Por Vuçiqi refuzoi, duke kërkuar riformulimin e neneve të para të marrëveshjes që e obligojnë atë t’ia njohë Kosovës dokumentet shtetërore dhe të mos e pengojë në anëtarësimin në OKB. 

Një veprim i tillë dëshmon qartë se  presidenti serb A.Vuçiqi nuk është i interesuar për të arritur një marrëveshje ne mes Kosovës dhe Serbisë, por ai dëshiron të përfitojë në kohë, duke gjetur arsyetime të ndryshme. Një qendrim i tillë jo kooperues tash është transparent dhe i qartë edhe për përfaqësuesit ndërkombëtarë, të cilët ishin pjesëmarrës në takimin e Brukselit.  

Raportimi në kuvend  

Për takimin e fundit në Bruksel në lidhje me dialogun Kosovë-Serbi, kryeministri Albin Kurti me 3 nëntor ka raportuar para deputetëve të Kosovës. Ai ka thënë se në dy vjet qeveri është arritur një marrëveshje që përfshin njohjen de facto të Kosovës nga Serbia. Ka theksuar se draftpropozimi i pesë emisarëve është në përputhshmëri me Kushtetutën e Kosovës. 

“Dialogu ka nisur më 2011 një dekadë solli një sërë dokumentesh po ajo që veçohet është ajo për asociacionin të cilën mes kundërshtimesh të mëdha nga LVV e pati kaluar ky kuvend. Për ne suksesi demokratik kontribuon edhe integrimi i veriut. Sundimi i ligjit na ka sjelle shpesh përballë kriminelëve por ai do të vazhdojë ky është dallim i madh me më herët. Marrëveshja siç edhe është thënë është për njohje de facto. Kemi arritur vetëm një marrëveshje qe sjell njohjen defacto dhe ky është rezultati i dy vjetëve dialog. Marrëveshja bazike dhe aneksi e ka njohjen defacto nga Serbia. Vetëm një nen ndërlidhet me trashëgiminë e dialogut. Pa nenin 7 do të përfundonim vetëm në nenin 10 për marrëveshjet e kaluara. Në ketë drejtim në tetor kemi pritur 5 emisarët që sollën një plan për ecjen përpara që përfshin dhe një propozim për nenin 7-10 të marrëveshjes. Draftpropozimi është sjellë duke u shkruar me kujdes me germën e Kushtetutës. Draft propozimi parasheh që do të trajtohet nga Gjykata Kushtetuese”, ka thënë ai. 

Kurti ka deklaruar se ka ofruar ta nënshkruajë marrëveshjen bazë të 27 shkurtit, por se presidenti serb ka refuzuar.“Para krerëve evropianë ne ofruam të nënshkruajmë marrëveshjen bazë të 27 shkurtit me gjithë aneksin zbatues të Ohrit të 18 marsit dhe propozimin për zbatimin e nenit 7 të marrëveshjes në lidhje me nenin 10, pra për idenë e vetëmenaxhimit. Nënshkrimi do të nënkuptonte pranim e për rrjedhojë zbatim, por pranimi do të thotë nënshkrim e vetëm nënshkrimi do të thotë pranim dhe garanci për zbatim”. 

Po ashtu ka theksuar se “Drafti e bën të qartë që çfarëdo ndryshimi i statutit bëhet vetëm pasi të jetë pajtuar Ministria për Administrimin e Pushtetit Lokal dhe t’i ketë dhënë aktgjykim lejues Kushtetuesja. Kjo e përmbys atë që e bënin marrëveshjet e viteve 2013 e 2015”, është shprehur Kurti. 

Nënshkrimi refuzohet nga Serbia 

Para deputetëve, ai ka thënë se nuk e kupton pse presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, ka qenë i gatshëm ta nënshkruaj Asociacionin me dy ish-kryeministra të Kosovës, e nuk po është i gatshëm ta nënshkruajë me të. “Unë nuk e kuptoj presidentin e Serbisë që ka qenë i gatshëm të nënshkruaj Asociacionin me dy kryeministra të Kosovës pse nuk e bën të njëjtin gjë tash me mua. Serbia ose ta pranojë nënshkrimin ose të pranojë që nuk është e interesuar për një Asociacion. Më 26 tetor ka treguar se nuk është e interesuar për një Asociacion”, ka theksuar Kurti. Ndërsa duke iu përgjigjur kritikave në lidhje me këtë çështje nga ana e opozitës(PDK, LDK, AAK) ai ka theksuar se Vuçiqi “ ka nënshkruar edhe me LDK-në edhe me PDK-në, aman tregomëni qysh ia keni bërë ju që ai nënshkruante me juve. Me mua po ik s’po nënshkruan. Me dialogun e juaj ai ishte konstant, e në Kosovë mbaheshin zgjedhje, e tash ne jemi konstant e në Serbi mbahen zgjedhje”, është shprehur Kurti. 

Të shfrytëzohet momenti politik 

Ndërsa  në  sajë te rrethanave  aktuale pasi me 17 dhjetor ne Serbi do të mbahen zgjedhjet e parakohshme parlamentare nuk ka dilemë se   dialogu ne mes Kosovës e Serbisë do mbetet nën hije te paktën për disa muaj,  por momenti politik është në favor të Kosovës  andaj duhet shfrytëzuar maksimalisht. Nga ana tjetër i mbetet BE-së të planifikoj ecurin e metutjeshme të dialogut, për nga forma dhe përmbajtja, me formatin përkatës apo me përforcues të tjerë për të qenë i pranueshëm  për të dy palët. Çdo veprim tjetër nuk është zgjidhje por është në favor të Serbisë e cila vazhdon të mbesë  faktori destabilizues në Ballkan. 

Sadri Ramabaja, Prishtinë

Qarqe politike në Perednim tok me kolonën e pestë, po punojnë për rikthimin e idesë së shkëmbimit të territoreve në kohë e rrethana më të përshtatshme.
Klasës politike të Kosovës i mbetet të zgjedhë mes aktit të “njohjes faktike”, statusit të konfliktit të ngrirë dhe Asociacionit të komunave me shumicë serbe!

Rendi dhe vlerat e BE-së janë në proces të degradimit të thellë! Pas “hetimeve “ që po zvarriten tutje nga ana e EULEX-it rreth agresionit të Serbisë në veriun e Kosovës, Europa nuk i sheh as luftimet në Ukrainë e Gaza si agresion!
Me përpjekje minimale, Beogradi po korrë përfitimet e provokimit të frontit të dytë të lufëts në Europë, duke kërcnuar paralajmruar përsëritjen e Donbasit në veriun e Kosovës. Me tentimin e agresionit në veriun e Kosovës më 24 shtator, Beogradi sikur ka sinjalizuar se tutje do të ketë prioritet krijimin e “Botës serbe”. Madje qoftë edhe me kërcnim të kaosit në Europën Juglindore.
Vlerat politike të Bashkimit Evropian (BE) kanë qenë një pjesë e rëndësishme e identitetit dhe misionit të tij që nga themelimi. Vlerat kryesore politike të BE-së janë të njohura: respektimi i të drejtave të njeriut, demokracia, sundimi i ligjit, liria, dhe toleranca. Megjithatë, së fundmi ka disa shqetësime që kanë lindur në lidhje me vlerat politike të BE-së në disa periudha të fundit:
Shqetësime mbi lirinë e medias: Ka pasur rritje të shqetësimeve mbi lirinë e medias dhe sulmet ndaj gazetarëve në disa vende të BE-së. Këto ngjarje janë parë si një sfidë ndaj lirisë së shprehjes dhe transparencës, që janë vlera të rëndësishme për demokracinë.
Rritja e partive populiste dhe të ekstremit të djathtë: Në disa vende të BE-së, partitë populiste dhe të ekstremit të djathtë kanë fituar ndikim dhe janë kritikuar për retorikën e tyre anti-migracion dhe të diskriminimit të minoriteteve. Kjo ka nxitur shqetësime se vlerat e tolerancës dhe të barazisë po degradohen.
Zvogëlimi i respektimit të së drejtës së azilit: Disa vende të BE-së kanë ndryshuar politikat e tyre ndaj azilantëve dhe refugjatëve, duke kufizuar aksesin e tyre dhe duke shtrirë kufizimet e azilit. Kjo është parë si një sfidë ndaj vlerave të mbrojtjes së të drejtës së azilit.
Zvogëlimi i respektimit të së drejtës së minoriteteve: Ka pasur shqetësime mbi zvogëlimin e respektimit të të drejtave të minoriteteve, me theks minoritetet etnike. Kjo është në kundërshtim me vlerat e barazisë dhe të drejtave të njeriut.
Për fat të keq, shqetësimet mbi këto çështje kanë shtuar dyshimet në lidhje me angazhimin e disa vendeve të BE-së ndaj vlerave politike dhe vet filozofisë politike mbi të cilën është ngritur BE-ja. Sidoqoftë BE mbetet ende një organizatë që bazohet në vlera të rëndësishme të demokracisë, të drejtave të njeriut, dhe lirisë, dhe punon për të promovuar dhe mbrojtur këto vlera. Ndikimi i këtyre shqetësimeve varion nga vendi në vend dhe është subjekt i diskutimit dhe vlerësimit të vazhdueshëm nga institucionet dhe opinioni publik e institucionet shkencore.

Mes aktit të “njohjes faktike” dhe statusit të konfliktit të ngrirë

Agresioni në Banjë [Banjskë], tok me narrativën e rezstencës kundër Perendimit, ka imponuar ndryshimin e kursit të Brukselit në raport me marrëveshjen finale, gjithëpërfshirëse, ligjërisht obliguese, njohje reciproke, siç ishte paralajmruar fill pas inaugurimit të Joe Biden-it në Shtëpinë e Bardhë, duke devijuar atë në aktin e njohjes faktike! Ndërkaq njohja de jure, përmes shkëmbimit të akteve apo vendosjes së raporteve diplomatike shtyhet për në kalendrat greke!
Gjatë dy viteve të fundit dyshja diplomatike Borrel-Lajçak ia kishin arritur ta krijonin një imazh paqësor, të një politikani të përgjegjshëm, pra krejt tjetër nga ai reali, për presidentin serb Aleksandër Vuçiq.
Ata, tok me Komisionerin për Fqinjësi dhe Zgjerim, Olivér Várhelyi, ia dolën që ta imponojnë në Bruksel gjykimin se për tensione në veri të Kosovës fajin e ka Kosova, rrjedhimisht ajo duhet sanksionuar. Ky qëndrim, pavarësisht se agresioni serb i 24 shtatorit realisht do të duhej ta përmbyste, është i vlefshëm tutje. Fitohet përshtypja se jo vetëm kjo treshe e diplomatëve, por përgjithësisht sektori i diplomacisë së BE-së, bën sikur 24 shtatori as që ka ndodhur. Serbia vazhdon të mos i nësnhtrohet kurrfarë sanksioni nga Brukseli. Krahas kësaj qarqe politike në Perëndim tok me kolonën e pestë, po përgatiten për rikthimin e idesë së shkëmbimit të territoreve në kohë e rrethana më të përshtatshme, e cila në fakt nënkupton aneksimin e veriut të Republikës Serbisë.
Ndërkaq klasës politike të Kosovës i mbetet të zgjedhë mes aktit të “njohjes faktike” dhe statusit të konfliktit të ngrirë.
Mendoj se kjo po ndodhë për disa arsye [supozoj me idenë për të imponuar rikthimin tek teza e shkëmbimit të territoreve në kohë e rrethana më të përshtatshme]. Treshja europiane në fjalë [Borrel, Lajçak, Várhelyi] objektivisht po punonin dhe vazhdojnë të punojnë sipas regjisë së presidentit serb, për të imponuar, së paku për veriun e Kosovës, statusin e konfliktit të ngrirë.

Vlenë të theksohet se Parlamenti Europian ecë një hap para diplomacisë së BE-së në raport me Kosovën. Ai mbetet institucioni më demokratik nga të gjitha institucionet e BE-së, rrjedhimisht edhe më i pavarur. Kjo përqasje e pavarur ka rezultojë në qëndrime të ndryshme nga diplomacia e BE-së në disa raste.
Parlamenti Evropian është zgjedhur nga qytetarët e BE-së, dhe ndikimi i opinionit publik në vendet anëtare ka bërë që parlamentarët të reflektojnë qartë në raport me sjelljet e Serbisë, por edhe me interesat jetike të BE-së. Ndikimi i grupimeve të interesit dhe lëvizjeve të shoqërisë civile, para së gjithash medias dhe botës akademike, mbi parlamentarët ka ndikuar në qëndrimet e tyre në lidhje me Kosovën.

Pozicioni strategjik dhe gjeopolitika — fat apo fatkeqësi?

Kjo strategji e koordinuar, nuk është produkt thjeshtë vetëm i revizionimit të politikave të SHBA-së dhe BE-së të pranverës së vitit 1999, kur ishte miratuar intervenimi i NATO-s ndaj caqeve serbe, por është edhe për shkak të pasurive minerare në Veri, Liqenit të Ujmanit dhe Majës së Pançiqit, për zotërimin dhe kontrollin e të cilave luftuan dhe luftojnë ende fuqi të ndryshme të huaja — pra për shkak të gjeopolitikës.

Aq më tepër, sepse Europa Juglindore, me theks hapësira shqiptare si tërësi e Kosova në veçanti, për shkak të pozicionit [vendndodhjes] së saj gjeografike, që imponon kontrollin e Europës Juglindore, duke qenë edhe një lloj “urë-kalimi” mes rajoneve të botës — Evropës, Mesdheut, Azisë Perendimore dhe Afrikës.
Disa nga elementët qensorë të pozicionit gjeostrategjik të Kosovës përfshijnë:
Lidhja me rajonin e Ballkanit: Kosova ndodhet në qendër të Europës Juglindore në fqinjësi me Shqipërinë, Maqedoninë e Veriut, Malin e Zi dhe Serbinë. Ky pozicion e bën atë të rëndësishme për stabilitetin dhe zhvillimin e rajonit.
Kontrolli i rrugëve të komunikimit: Kosova ndodhet në kryqëzimin e disa rrugëve të komunikimit të rëndësishme në rajon. Për shembull korridori 10 lidhë Kosovën me portin e Durrësit në Shqipëri ndërkaq korridori 4 lidh Kosovën me Evropën Qendrore dhe Perëndimore.
Kufiri me Serbinë: Kosova ka një kufi të gjatë me Serbinë dhe marrëdhëniet mes tyre vazhdojnë të jenë të ndërlikuara. Republika e Kosovës aktualisht njihet nga 117 shtete anëtare të OKB-së, por nuk njihet nga 5 shtete të BE-së, katër prej të cilëve janë njëkohësisht edhe anëtarë të NATO-s. Ky fakt, sidomos mosnjohja nga kjo pesëshe, e komplikon shumë gjendjen dhe sigurinë në rajon.
Përparimi i procesit të integrimit evropian: Kosova është duke punuar në procesin e integrimit evropian dhe ka marrë statusin e “Kandidatit Potencial” në perspektivë të anëtarësimit në Bashkimin Evropian, ndërkaq në dy vitet e fundit ka rritur gjasat të fitoj edhe statutin e vendit kandidat. Ky fakt është një komponentë e rëndësishme e pozicionit gjeostrategjik, pasi integrimi në BE dhe sidomos aderimi në NATO, do të ndikonte në zhvillimin dhe stabilitetin e vendit.
Pozicioni gjeostrategjik i Kosovës është i rëndësishëm për të ardhmen e vendit dhe rajonit të Europës Juglindore dhe rrjedhimisht është i ndërvarur edhe nga zhvillimet me karakter gjeopolitik që kanë ndikim në marrëdhëniet ndërkombëtare dhe zhvillimin ekonomik dhe politik të rajonit.
Tashmë është fakt notar se Perendimi vazhdon t’i ofrojë Serbisë benificione të mëdha jo vetëm ekonimike. Tolerimi i Beogradit në raport me penetrimin e tij të thellë në Malin e Zi, duke rrezikuar shndërrimin e tij në një Republikë Serbe në Adriatik dhe mungesa e sanksioneve edhe pas agresionit të hapur të Serbisë ndaj Kosoëvs më 24 shtator, flet shumë. Me këtë qëndrim të Perendimit tok [SHBA e BE], sigurisht që pretendohet ta “tërheqin” Serbinë nga përqafimi më i ngushtë me Rusinë.
Duket se besimi dhe gjakimi për ta larguar Serbinë nga ndikimi rus është investim i dështuar deri në përmasat spektakolare. Takimi i Vuçiqit fill pas aktit të agresionit serb ndaj Kosovës, pra një ditë më pas, me ambasadorin rus në Beograd dhe vajtja e tij në Pekin pikërisht në ditën kur shefat e shteteve të BE-së kishin zbarkuar në Tiranë në kuadër të Procesit të Berlinit duke demonstruar një loj uniteti politik në raport me të ardhmën integruese të rajonit në BE , flet në dobi të tezës në fjalë.
Takimi i Vuçiqit më 25 shtator me ambasadorin rus në Beograd, tërheq paralele me takimin që u mbajt në Riad midis përfaqësuesit të qeverisë kineze për Lindjen e Mesme, Zhai Jun dhe zëvendësministrit të Jashtëm të Arabisë Saudite, Walid Abdel Karim el-Khereiji. Si takimi i parë në Beograd, edhe ky i dyti në Riad, bazohen në prapaskenat gjeopolitike të Rusisë dhe Kinës në rajonet përkatëse.
Prandaj nuk i mbetet gjë tjetër Brukselit përveç t’i jap Serbisë nota të këqija në raportin vjetor të Komisionit Evropian! Në raportin e fundit, në të cilin Radio Evropa e Lirë (RSE) ka qasje, thuhet se pavarësisht nga aspiratat për anëtarësim në Bashkimin Evropian (BE) si qëllim strategjik i vendit, Serbia lidh marrëveshje tregtare me Kinën dhe vende të tjera të treta që nuk përmbushin Standardet e Brukselit.[1] Kaq! Asnjë fjalë për agresionin serb në veri të Kosovës!

Sërish etablohet simetria në përgjegjësi!

“Normalizimi i marrëdhënieve është një kusht thelbësor në rrugën evropiane. e të dyja palëve dhe të dyja rrezikojnë të humbasin mundësi të rëndësishme në mungesë të progresit”[2], thuhet në raportin vjetor të Komisionit Europian për Serbinë.

***
Lufta e pestë Izraelito-arabe po imponon një ndarje të re globale, të ngjashme me atë që imponoi lufta në Ukrainë. Në këtë ndarje pozicionimi i Kosovës është i qartë, Ndërkaq beteja e perendimit me Rusinë për Serbinë vazhdon. Në këtë betejë BE-ja nuk është unike.
Por lufta izraelito-arabe më shumë se ajo në Ukrainë dhe intenca për hapjen e frontit të dytë të luftës në Europë, pikërisht në Kosovë, e ka qartësuar vijën e demarkacionit në ndrjen e re globale që po vjen. Nuk ka asgjë të çuditshme dhe as spektakolare që na shpërfaqet ndërkohë rreth vijave që po tërhiqen për ndarjen e re të botës! Qeveria izraelite, pa dyshim, në luftën e filluar në emër të trajtimit të terroristëve, po kryen krime të rënda lufte kundër civilëve të cilët janë subjekt i përgjegjësisë penale në përputhje me të drejtën ndërkombëtare. Askush nuk mund ta kundërshtojë këtë fakt. Por, as të drejtën e Izraelit për të krijuar rripin e sigurisë afatgjatë në Gaza, nuk e ndalë dot askush, sidomos tashti kur vijat ndarëse po shtrihen edhe në atë pjesë të globit.

Pas kthimit nga një vizitë njëditore në Izrael, në përpjekjen e tij për të ravijëzuar vijat e lokalizimit të mundshëm të luftës, Presidenti Biden deklaroi në fjalimin e tij para publikut amerikan se rendi ndërkombëtar, të cilin e njohim prej disa dekadash pas përfundimit të Luftës së Ftohtë, ka vdekur dhe se është koha për një rend të ri — nën udhëheqjen amerikane, disi ngjashëm siç kishte deklaruar presidenti rus Putin në fjalimin e tij të famshëm në Konferencën e Sigurisë në Mynih në vitin 2007, kur e bëri të qartë se rendi i mëparshëm ndërkombëtar ishte shkatërruar dhe se ishte koha për një të ri.
Sipas thuajse të gjithë analistëve botërorë, pushtimi rus i Ukrainës ishte gjithashtu katalizatori më i madh për shembjen e plotë të rendit të vjetër, sepse pas tij asgjë nuk është dhe nuk do të jetë më e njëjta. Dhe kjo është e qartë për të gjithë, ashtu siç është e qartë se fituesi në të njëjtën luftë do të jetë ai që do të pyetet më shumë se si do të duket bota e ardhshme.[3]

Javën e kaluar, Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s Jens Stoltenberg në forumin e përfaqësuesve të industrisë ushtarake në Stokholm, përveç tjerash e tha shqeto se:
“Ne kemi nevojë për rezerva të mëdha armësh ose kapacitete të mëdha të prodhimit pa pagesë për prodhim dhe prokurim të shpejtë. NATO ka nevojë për një industri të fortë ushtarake për të siguruar paqen dhe lirinë”.
Ndërkohë njëri nga liderët e krahut të Putinit brenda Aleancës, kryeministri i ri sllovak Rober Fico, merr vendimin që të pezullojë ndihmën e mëtejshme ushtarake për Ukrainën. Ai ibashkohet me këtë akt kolegut të tij hungarez Viktor Orban, i cili nga ana e tij hodhi poshtë propozimin e BE-së për t’i dhënë ndihmë të re financiare Kievit. Këto veprime janë në një linjë me ato të Serbisë rreth sanksioneve, respektivisht refuzimit të tyre për Rusinë. Tok, ato dëshmojnë për rritjen e “çarjeve” dhe nervozizmit midis aleatëve perëndimorë, siç vërehet shqeto nga përgjigjia e saj rreth luftës në Ukrainë, tek mendonte se po fliste me gazetar të La Republikës. “Shoh shumë lodhje, më duhet të them të vërtetën nga të gjitha anët. Mund të jemi afër momentit kur të gjithë e kuptojnë se na duhet një rrugëdalje”.[4] Janë këto taksativisht fjalët e kryeministres italiane Giorgia Meloni, e cila ra në grackën e dyshes ruse, natyrisht të afërt me shërbimet ruse, të specializuar në mashtrimet telefonike, “Vovan dhe Lexus”, alias Vladimir Kuznetsov dhe Aleksej Stolyarov.
Çfarë do të dëgjonim nga goj e kësaj lagjeje liderësh të djathtë të BE-së, sikur të kishim edhe ne ndonjë humorist të mirë që do ta zhvillonte ndonjë bisedë kaq serioze psh me Borrelin? A është lodhur edhe ai me dialogun Kosovë-Serbi dhe po bën çmos që ta përmbyllë në dobi të Serbisë?

Asociacioni nuk guxon ta godas funksionalitetin e Republikës

Çështja e Asociacionit të Komunave me shumicë serbe është një çështje e ndërlikuar dhe ka shkaktuar debate të forta. Kjo çështje është imponuar si qenësore në dialogun midis Kosovës dhe Serbisë dhe ka të bëjë me marrëdhëniet midis komunave me shumicë serbe në Kosovë dhe qeverisë qendrore të Kosovës. Asociacioni sipas lehtësuesve të dialogut [BE-së] është paraparë të sigurojë komunave me shumicë serbe një gradë të caktuar të autonomisë dhe vetëqeverisjes. Një lloj Ahtisari plus. Natyrisht nëse qeveria e Kosovës do të dorëzohej.
Qytetarët e Kosovës me të drejtë shqetësohen se ky asociacion mund të godasë funksionalitetin e Republikës, duke cënuar e shpërbë unitetin dhe qëndrueshmëria e shtetit. Ata shqetësohen me të drejtë që ky asociacion mund të shërbejë si fazë e parë e secesionit të Kosovës. Përmes Planit të Ahtisarit ishin shnëdrruar në komuan disa nga fshatrat serbe si bie fjala: Kllokoti, Ranilluku, Parteshi… duke ju shtuar vargut të minikomunave si Zveçani, Zubin Potoku e Leposaviqi [si mini komuan të paqëndrueshme], që tani të bashkuara në Asociacion lehtësisht mund të shndërrohen në autonomi lokale sui generis dhe ta dobësojnë autoritetin e qeverisë qendrore.

Në anën tjetër, mbështetësit e Asociacionit të Komunave me shumicë serbe argumentojnë se ky mekanizëm do të ndihmojë në normalizimin e marrëdhënieve midis komunave me shumicë serbe dhe të tjerëve në Kosovë dhe do të promovojë stabilitetin në rajon. Ata thonë se ky asociacion është një mënyrë për të inkurajuar bashkëpunimin dhe harmoninë midis komuniteteve në Kosovë.
Duket se propozimi i statutit për asociacionin është bërë në pajtim me Kushtetutën e Kosovës, duke përjashtuar çfardo mundësie që Asociacioni të përsoj mutacione që do ta shndërronin atë në Republika Serbe 2 në rajon.
Profesori në Universitetin “Johns Hopkins” në Uashington, Edward Joseph në një intervistë për RTK [06.11.2023], pohoi se “është bërë një propozim krejt i ri, praktik, i arritshëm dhe që përmbush standardet kushtetuese dhe është në përputhje me atë kolumnen që është shkruar nga Derek Chollet dhe Gabriel Escobar”[5]. Krejt kjo është produkt i përpjekjeve të vendeve të perëndimit për të shtyrë Kosovën dhe Serbinë, për të zbatuar marrëveshjen bazë të arritur gjatë këtij viti në Bruksel [27 shkurt] dhe aneksit të saj në Ohër [18 mars]. Udhëheqësit e shteteve më të fuqishme evropiane, kancelari i Gjermanisë Olaf Scholz, presidenti i Francës, Emannuel Macron dhe kryeministrja e Italisë, Georgina Meloni, në një deklaratë të përbashkët kanë thënë se “Kosova duhet të themelojë Asociacionin e komunave me shumicë serbe, ndërsa Serbia ta njohë “de fakto” pavarësinë e Kosovës.”[6]

***
Njëri ndër lajmet kryesore të ditës së sotme [6 nëntor] ishte se serbët e veriut të Kosovës masivisht po i pranojnë targat dhe dokumentet e shtetit të Kosovës. Fillon kështu njohja de fakto e shtetit të Kosovës fillimisht nga ajo pjesë e popullit serb që ishte ushqyer me iluzionin se janë pjesë e Serbisë edhe pas 17 shkurtit 2008, për t’i hapur rrugë pranimit të këtij realiteti edhe nga ana e Serbisë. Asociacioni duket se është pranuar me kushtin e largimit definitiv të Serbisë nga Kosova.
Për Serbinë propozimi franko-gjerman, gjegjësisht propozimi i BE-së për normalizimin e marrëdhënieve me Kosovën, tashmë është shndërruar në veprim taktik në pritje të përfundimit të luftës në Ukrainë. Në Beograd nuk hezitojnë të pohojnë ndërkohë se ata vazhdojnë të jenë të gatshëm të ulen në dialog për shumëçka, të diskutohet, të negociohet dhe të arrihen marrëveshje, përveç dy pikave: anëtarësimit të Kosoëvs në OKB dhe “ marrëveshjes që respekton integritetin e pretenduar territorial dhe sovranitetin e tyre.” [7 ]
Indirekt me këtë deklaratë të kryesuesit të Komisionit Parlamentar për Kosovë dhe Metohi, Millovan Drecun të ripërsëritur brenda javës disa herë edhe nga presidenti serb dhe pastaj në kor nga zyrtarë të lartë të shtetit, sikur tumiret agresioni i 24 shtatorit dhe pretendimet e hapura për territor.
Paralajmrimi kaq arrogant për cënimin e integritetit territorial nënkupton edhe cënimin e Lirisë.
Çështja e integritetit territorial dhe liria janë dy koncepte të veçanta në politikën ndërkombëtare, dhe marrëdhëniet midis tyre janë të ndërlikuara. Ndërsa integriteti territorial është një parim i njohur ndërkombëtarisht që ka të bëjë me mbrojtjen e kufijve të një shteti, liria është një vlerë themelore që ka të bëjë me të drejtat dhe liritë e individëve.
Cenimi i integritetit territorial mund të shihet si një shkelje e rendit të paqes ndërkombëtare dhe kërcënim për stabilitetin rajonal dhe ndërkombëtar. Ky është një parim i njohur në Kartën e Kombeve të Bashkuara dhe i të drejtave ndërkombëtare, rrjedhimisht një përgjegjësi e madhe e shteteve për të mbrojtur kufijtë e tyre dhe integritetin territorial. Cënimi i integritetit territorial nga një vend i huaj megjithatë nënkupton automatikisht edhe cënim i lirisë si e drejtë univerzale e popujve.
Dialogu i stërzgjatur që i ishte imponuar Kosovës i ka kushtuar energji të mëdha dhe ka prodhuar një lloj mungese të theksuar të kohezionit politik të brendshëm. Ndikimi i asociacionit në funksionalizimin a defunksionalizimin e Republikës, sidoqoftë do të varet nga detajet specifike të marrëveshjes së arritur dhe vet zbatimi i saj në praktikë.
____________________
https://www.slobodnaevropa.org/a/evropska-komisija-srbija-izvestaj/32673608.html
2. Po aty
3. Zoran Meter: https://www.geopolitika.news/analize/tjedna-analiza-svjetski-poredak-i-moral-su-mrtvi-ljaga-nad-hrvatskom-netanyahu-citira-proroka-izaiju-bidenov-salto-mortale/
4. https://bota.al/giorgia-ne-kurthin-rus/
5. https://www.rtklive.com/sq/news-single.php?ID=651163&fbclid=IwAR33_T7nF5JH-dmYn4CIdXL7xT5w1NbaWqE4suJeleGthpla9DgbSW98AJw
6. https://www.dw.com/sq/scholz-macron-meloni-kosova-asociacionin-serbia-njohjen-de-facto-t%C3%AB-kosov%C3%ABs/a-67242184
7. https://www.kosovo-online.com/vesti/politika/drecun-prihvatanje-razgovora-ne-znaci-i-prihvatanje-sporazuma-1-11-2023