Arif Ejupi, Gjenevë
Qeveria e Edi Ramës prej vitesh promovon organizimin e një të ashtuquajturi “Samit të Diasporës” në Tiranë. Një emërtim i madh, që në vetvete ngjall pritshmëri të larta për një organizim serioz, gjithëpërfshirës dhe strategjik për shqiptarët që jetojnë jashtë atdheut.
Por, realiteti që shihet ndër vite lë shumë për të dëshiruar. Deri më sot, nuk është bërë kurrë transparente: Cili është qëllimi konkret i këtij samiti? Çfarë rezultatesh ka prodhuar ai? Kush i përzgjedh pjesëmarrësit dhe mbi çfarë kriteresh?
Një samit, në kuptimin e mirëfilltë, është një platformë vendimmarrëse, ku diskutohen politika konkrete dhe nxirren rekomandime të zbatueshme. Ndërsa këtu krijohet përshtypja e një aktiviteti ceremonial, më shumë për imazh sesa për përmbajtje.
Pjesëmarrje selektive dhe jo përfaqësuese . Nga ajo që është parë, në këtë organizim marrin pjesë kryesisht: individë të afërt me strukturat qeveritare, persona me interesa biznesi, figura që kërkojnë ekspozim publik.
Ndërkohë, mungojnë: aktivistët e mirëfilltë të diasporës, organizatorët që për dekada kanë qenë shtylla të komunitetit, përfaqësues të shoqatave serioze dhe funksionale.
Kjo krijon një hendek të madh midis realitetit të diasporës dhe përfaqësimit të saj në këtë “samit”.
Diaspora reale dhe diaspora e ekspozimit . Pas Pavarësisë së Kosovës, dinamika e organizimit të diasporës ka ndryshuar. Në shumë vende të Perëndimit janë krijuar: shoqata formale pa strukturë reale, organizime sporadike “sa për sy e faqe”, iniciativa që më shumë promovojnë individin sesa komunitetin.
Shumë prej këtyre subjekteve: nuk kanë kryesi funksionale, përfaqësohen nga dy ose tre persona, mbajnë emra të mëdhenj pa përmbajtje reale.
Pikërisht këto struktura shpesh shfaqen në aktivitete të nivelit të lartë, duke zëvendësuar ata që realisht kanë kontribuar ndër vite.
Samit apo turizëm institucional? Në vend që të jetë një platformë strategjike, ky organizim ngjan më shumë me: një aktivitet protokollar, një mundësi rrjetëzimi për interesa të ngushta, një formë “turizmi institucional” me fotografi dhe deklarata boshe.
Kjo e dëmton jo vetëm seriozitetin e vetë organizimit, por edhe besimin e diasporës ndaj institucioneve shtetërore.
Çfarë duhet të ishte një samit i vërtetë? Një Samit i Diasporës duhet të jetë: i hapur dhe transparent në përzgjedhjen e pjesëmarrësve, përfaqësues real i komuniteteve shqiptare në botë, i orientuar drejt rezultateve konkrete, platformë bashkëpunimi institucional dhe ekonomik.
Duhet të përfshijë: ekspertë të fushave të ndryshme, sipërmarrës të suksesshëm, aktivistë me kontribut të dëshmuar, përfaqësues legjitimë të shoqatave funksionale.
Nëse mungon përmbajtja, serioziteti dhe përfaqësimi real, atëherë çdo “samit” rrezikon të mbetet vetëm një skenë ekspozimi, një javë turizmi politik e institucional, pa ndikim të vërtetë në jetën e diasporës shqiptare.
Autori ngre me të drejtë një shqetësim që prej kohësh ndihet në mesin e diasporës shqiptare. Ajo që quhet “Samit i Diasporës”, i promovuar nga qeveria e Edi Rama, në vend që të shërbejë si një platformë serioze dhe gjithëpërfshirëse, fatkeqësisht shpesh perceptohet si një aktivitet më shumë formal sesa përmbajtësor.
Pajtohem plotësisht me thelbin e analizës: mungesa e transparencës, kriteret e paqarta të përzgjedhjes dhe përfaqësimi jo real i diasporës e zbehin rëndësinë e këtij organizimi. Diaspora shqiptare nuk është një trup homogjen që mund të përfaqësohet nga individë të përzgjedhur mbi baza të paqarta; ajo është një pasuri e madhe njerëzore, profesionale dhe kombëtare, që meriton zë të drejtë dhe përfaqësim dinjitoz.
Është veçanërisht shqetësuese që shpesh anashkalohen ata që për dekada kanë mbajtur gjallë gjuhën, kulturën dhe identitetin shqiptar në mërgatë. Aktivistët e vërtetë, mësuesit, organizatorët dhe kontribuuesit e heshtur të komuniteteve tona nuk mund të zëvendësohen nga figura të rastësishme apo të motivuara nga interesa personale.
Një samit i vërtetë nuk duhet të jetë skenë fotografish dhe deklaratash boshe, por tryezë pune me objektiva të qarta, me rezultate të matshme dhe me përgjegjësi institucionale. Vetëm në këtë mënyrë mund të ndërtohet një urë e qëndrueshme bashkëpunimi mes shtetit shqiptar dhe diasporës së tij.
Nëse synohet vërtet afrimi dhe fuqizimi i diasporës, atëherë është koha që ky organizim të riformatohet thellësisht, duke vendosur në qendër meritokracinë, përfaqësimin real dhe transparencën. Përndryshe, siç thekson drejt artikulli, rrezikon të mbetet thjesht një “javë turizmi institucional”, pa ndikim të prekshëm dhe pa vlerë afatgjatë.
Në kuadër të Samitit të Diasporës të mbajtur në Tiranë, ndër çmimet e ndara ishte edhe “Shqiponja e Artë”, e cila iu akordua mësuesit Vaxhid Sejdiu. Ky vlerësim, megjithatë, nuk kaloi pa polemika në mesin e komunitetit shqiptar në diasporë, veçanërisht në Zvicër, ku veprimtaria e tij ka qenë shpeshherë objekt debatesh dhe përçarjesh.
Kritikat lidhen drejtpërdrejt me rolin e tij në dobësimin e unitetit të LAPSH Naim Frashëri, një organizatë me traditë të gjatë në organizimin e mësimit plotësues të gjuhës shqipe. Në vend që të kontribuonte në forcimin e kësaj strukture, ai u shkëput dhe themeloi një organizatë paralele të quajtur “Shkolla Shqipe”, duke krijuar kështu një dualizëm të panevojshëm institucional.
Ky zhvillim nuk ishte thjesht një ndarje administrative, por solli pasoja konkrete në terren. Në shumë kantone zvicerane, përballë autoriteteve vendore u paraqitën dy subjekte shqiptare që pretendonin të njëjtin mision. Kjo jo vetëm që dobësoi zërin përfaqësues të komunitetit, por krijoi konfuzion dhe dëmtoi përpjekjet për një organizim të qëndrueshëm dhe të unifikuar të arsimit në gjuhën shqipe.
Nuk kalon pa u përmendur edhe roli i ish-ambasadorit të Shqipërisë në Bern, Ilir Gjoni, i cili mbështeti këtë iniciativë paralele. Një ndërhyrje e tillë, në vend që të shërbente për bashkim dhe koordinim, u perceptua nga shumë aktorë si faktor që thelloi përçarjet brenda komunitetit arsimor shqiptar në diasporë.
Ironikisht, pas largimit të ambasadorit Gjoni nga Zvicra, mësuesi Vaxhid Sejdiu u rikthye dhe kërkoi të ribashkohej me LAPSH Naim Frashëri. Ky veprim është interpretuar nga disa si mungesë konsistence dhe qëndrueshmërie në qëndrime, duke ngritur pikëpyetje mbi motivet reale të ndarjes së mëparshme dhe pasojat që ajo la pas.
Po aq diskutabile ishte edhe përbërja e disa prej të ftuarve në këtë samit. Ndër ta ishin edhe disa imamë nga komuniteti shqiptar në Zvicër, përfshirë figura që janë aktualisht në qendër të debateve publike, si rasti i kundërshtimeve për ndërtimin e një xhamie në St. Gallen. Prania e tyre në një aktivitet që synon të promovojë vlerat e bashkimit dhe përfaqësimit të diasporës u pa nga disa si e papërshtatshme dhe e panevojshme, duke e zhvendosur fokusin nga çështjet arsimore dhe kulturore drejt polemikave të tjera të ndjeshme.
Në këtë kontekst, ndarja e një çmimi kaq të rëndësishëm për një figurë që lidhet me episode përçarjeje ngre pyetje legjitime mbi kriteret e përzgjedhjes dhe mesazhin që i përcillet diasporës shqiptare. Në vend të promovimit të unitetit dhe bashkëpunimit, raste të tilla rrezikojnë të legjitimojnë ndasitë dhe të dobësojnë përpjekjet e përbashkëta për ruajtjen e gjuhës dhe identitetit kombëtar jashtë atdheut.
Dy zonjat e nderuara Mehmetaj dhe Arta i kanë shtjelluar saktë problemet të cilat i ka trajtuar Artikukkshkruesi. Edhe unë mendojë që ky “samit” ka benificuar ata që janë simpatizantë të Partisë Socialiste . Poashtu Zoti Vaxhid Sejdiu ka fragmatizuar dhe penguar unifikimin e LAPSH-it, në Zvicër,duke penguar me të gjitha mjetet dhe duke u shëndrruar në oponent të Gjykatësit të njohur nga Gjeneva,Liburn Mehmetaj,i cili i rritur dhe formuar në Universitete të njohura të këtij vendi ka bërë gjithça që LAPSH-i, të kthehet aty ku ishte në të kaluarën. Fare mirë dihet që ish-Ambasadori i Shqipërisë në Zvicër Z. Ilir Gjoni, gjatë mandatit të tij i ka shpërblyer me mirënjohje vetëm ata që kanë pasur bindje enveriste dhe kanë qenë idhëtarë të Partisë Socialiste . Në këtë “samit” kanë marrë pjesë ata që e kanë në qejf shfaqjen në Media,pa e kuptuar që nuk përfaqësojnë askënd. Kurse janë përjashtuar aktivistë që një jetë kanë kontribuar për Kulturën dhe mbajtjën gjallë të Gjuhës shqipe. Kyfarë ” Samiti” ishte politik . Dritan Abazoviq gjatë diskutimit të tij me atë gjuhë të dobët shqipe propagandonte idenë e kahershme të Ramës për të ashtuqujturin “Open Ballkan” Ai edhe pse nuk e përmendi “Ballkanin e Hapur” i gjithë diskutimi i tij, ishte në atë linjë. Askush nuk tha se si Maqedonia e Veriut ,po mundohet ta pengojë zyrtarizimin e Gjuhës shqipe në institucionet e saj publike.