Shqiptar Shaljani, Shalë e Bajgorës, Mitrovicë
____
Kur Mustafë Bajrami mundohet të luajë me etimologji për të na shitur xhaminë si “universitet”, ai në fakt po përpiqet të maskojë një projekt ideologjik me petkun e dijes. Fjala “xhami” nuk e ndryshon realitetin vetëm pse dikush e përkthen sipas interesit të vet. Universiteti është institucion i dijes së lirë, pluraliste, shkencore. Xhamia është institucion fetar. Kur këto dy koncepte ngatërrohen qëllimisht, nuk kemi më arsim — kemi propagandë.
Po, në historinë islame disa institucione fetare kanë luajtur rol në arsimim. Por universiteti modern është produkt i mendimit kritik, autonomisë akademike dhe lirisë së kërkimit — jo i dogmës. Nëse xhamia bëhet “universitet”, atëherë kush e garanton pluralizmin? Kush e mbron shkencën nga ideologjia? Kush e ndan kombin nga projektet transnacionale fetare?
Sot, kur Bajrami pozicionohet hapur në mbrojtje të regjimit të Iranit — një regjimi teokratik që burgos mendimin e lirë dhe shtyp gruan — ai nuk ka të drejtë morale të flasë për “universitete”. Regjimi i Iran nuk është model universiteti; është model i kontrollit ideologjik.
Ai përmend me entuziazëm edhe Xhamia Buhara në Sulgen të Zvicrës, duke e quajtur “themeli për universitet shqiptar islamik”. Por pyetja thelbësore është: universitet për çfarë? Për integrim qytetar në Evropë apo për izolim identitar? Për ruajtje të gjuhës shqipe apo për orientim kulturor drejt Ankarasë e Lindjes së Mesme?
Kur imami paraqitet si “profesor i gjuhës dhe kulturës shqipe”, lind një tjetër dilemë: ku janë universitetet tona publike? Ku janë shkollat plotësuese laike? A mos vallë po zëvendësohen gradualisht institucionet kombëtare me struktura fetare që funksionojnë jashtë kontrollit akademik?
Kombi shqiptar ka universitete me traditë, si Universiteti i Prishtinës, që ndërtohen mbi dije shkencore, jo mbi mision ideologjik. Ne kemi rilindës që e ndërtuan identitetin mbi gjuhën dhe kulturën kombëtare — jo mbi teokraci. Kujtojmë me respekt shkrimtarin Teki Dervishi, i cili paralajmëronte për rrezikun e zëvendësimit të identitetit kombëtar me projekte të huaja shpirtërore e politike.
Xhamia si vend adhurimi është e drejtë kushtetuese. Por xhamia si “fabrikë ideologjike” për prodhimin e identiteteve të importuara — kjo është çështje kombëtare. Kur fetë fillojnë të konkurrojnë shtetin në arsim, atëherë nuk kemi më harmoni — kemi infiltrimin e politikës përmes fesë.
Universiteti prodhon mendim kritik. Fabrika prodhon produkt sipas porosisë. Pyetja që shtrohet sot është e thjeshtë: a duam universitete që formojnë qytetarë të lirë shqiptarë, apo “akademi” që formojnë militantë të një ideologjie globale?
Historia jonë kombëtare është ndërtuar mbi gjuhën shqipe, mbi arsimin laik dhe mbi sakrificën për liri. Kushdo që tenton ta zëvendësojë këtë themel me narrativë teokratike, nuk po i shërben kombit — por një agjende tjetër.
Prandaj, para se ta quajmë xhaminë “universitet”, le të pyesim: a është aty mendimi i lirë? A është aty shkenca? A është aty pluralizmi? Nëse jo, atëherë emërtimi është vetëm dekor — ndërsa përmbajtja mbetet propagandë.
Bukur e thënë !