Një shkrim më “detyroi” ti them ca fjalë, si përgjegje ndaj të gjithëve që na quajn islamofob!
Kjo është një analizë historike, jo ideologjike.
Argumenti i shkrimit të dhënë është i ndërtuar mbi:
• analogji të pasakta,
• keqkuptime të migracionit,
• interpretime të gabuara të arsimit osman,
• krahasime metodologjikisht të pavlefshme,
• ngatërrim të kritikës historike me paragjykimin fetar.
Emigrimi drejt Turqisë nuk shfajëson pushtimin.
Arsimimi në Stamboll nuk shfajëson ndalimin e shkollave shqipe.
Krahasimi me vitin 1999 është i pavlefshëm.
Kritika ndaj Perandorisë Osmane nuk është islamofobi.
1. Problemi metodologjik: argumentimi me analogji të pasakta.
Pretendimi se “po të na kishin vrarë osmanët, nuk do të kishim emigruar në Turqi” është një shembull klasik i gabimit logjik post hoc ergo propter hoc.
Ai supozon se migrimi është provë e mungesës së dhunës, gjë që bie ndesh me literaturën e gjerë të studimeve mbi migracionin.
Në studimet e migracionit (Castles & Miller, The Age of Migration), lëvizjet demografike brenda një perandorie:
• nuk lidhen drejtpërdrejt me nivelin e dhunës,
• por me strukturën administrative,
• mundësitë ekonomike,
• asimilimin kulturor,
• rrjetet sociale të krijuara gjatë sundimit të gjatë.
Pra, migrimi drejt qendrës së perandorisë nuk është provë e mungesës së shtypjes, por pasojë e integrimit të detyruar në një sistem pushtues shumë-shekullor.
2. Migrimi brenda perandorive: një fenomen i njohur historik.
Shembujt historikë e rrëzojnë plotësisht argumentin e shkrimit:
• Irlandezët emigruan masivisht në Britani, megjithëse Britania i kishte shtypur për shekuj.
• Algjerianët emigruan në Francë, megjithëse Franca kishte ushtruar kolonializëm brutal.
• Indianët emigruan në Britani, megjithëse Britania kishte shfrytëzuar Indinë ekonomikisht dhe politikisht.
Në të gjitha këto raste, migrimi nuk është provë e mungesës së dhunës, por pasojë e strukturës koloniale.
Shqiptarët që emigruan në Turqi pas shek. XIX:
• ishin pjesë e një sistemi administrativ ku shumë prej tyre kishin karrierë,
• kishin lidhje familjare e tregtare të krijuara gjatë sundimit osman,
• shpesh largoheshin nga trojet e tyre për shkak të presioneve të shteteve të reja ballkanike pas shpërbërjes së Perandorisë.
Pra, migrimi nuk është argument historik, por keqkuptim i mekanizmave të migrimit.
3. Arsimi i rilindasve në Stamboll: dëshmi e varësisë, jo e mirësisë së pushtimit.
Shkrimi pretendon se fakti që rilindasit u arsimuan në Stamboll provon se osmanët nuk ishin pushtues.
Ky është një keqinterpretim i natyrës së perandorive.
3.1. Perandoria Osmane ndaloi shkollat shqipe.
Për 500 vjet, shqiptarët nuk mund të hapnin shkolla në gjuhën e tyre pa leje të Portës së Lartë.
Kjo është dokumentuar në:
• Arkivat osmane,
• studimet e Stavro Skendi,
• studimet e Kristo Frashërit,
• studimet e Robert Elsie.
Rilindasit shkuan në Stamboll sepse pushtimi ua kishte pamundësuar arsimimin në vendin e tyre.
Kjo nuk është provë e mirësisë së Perandorisë, por provë e varësisë së detyruar.
3.2. Arsimi në qendrën e perandorisë është fenomen i njohur.
Edhe elitat koloniale indiane u arsimuan në Londër.
Edhe elitat algjeriane u arsimuan në Paris.
Edhe elitat vietnameze u arsimuan në Paris.
Kjo nuk i shfajëson kolonializmat përkatës.
4. Dhuna osmane: e dokumentuar, por e ndryshme nga genocidet moderne.
Pretendimi se “po të na kishin vrarë osmanët, nuk do të kishim emigruar në Turqi” nënkupton se dhuna osmane duhet të krahasohet me genocidet moderne.
Kjo është metodologjikisht e gabuar.
4.1. Dhuna osmane ishte sistemike, jo eksterminuese.
Perandoria Osmane ka ushtruar:
• devshirme (marrja e djemve me detyrim),
• taksa të rënda,
• shtypje të kryengritjeve shqiptare,
• dënime kolektive,
• shpërngulje të popullsisë,
• ndalimin e gjuhës shqipe.
Këto janë fakte të dokumentuara nga historianë shqiptarë, turq, europianë dhe amerikanë.
Dhuna osmane nuk ishte e tipit “vrasje totale”, por shtypje sistemike, nënshtrim administrativ, kontroll i popullsisë.
5. Krahasimi me vitin 1999: gabim kategorik.
Shkrimi thotë: “Kur na masakruan serbët në 1999, nuk emigruam në Serbi.”
Ky krahasim është metodologjikisht i pavlefshëm.
5.1. Serbia e vitit 1999 ≠ Perandoria Osmane e shek. XV–XIX.
Serbia e vitit 1999 ishte:
• shtet modern,
• me kufij të qartë,
• me identitet etnik të qartë,
• me ideologji nacionaliste të shek. XX.
Perandoria Osmane ishte:
• perandori shumëkombëshe,
• me lëvizje të lirshme brenda territorit,
• me administratë të centralizuar,
• me identitete të përziera.
Krahasimi është i gabuar sepse dy realitete historike nuk kanë asnjë ngjashmëri.
6. Kritika ndaj Perandorisë Osmane ≠ islamofobi.
Pretendimi se historianët që kritikojnë osmanizmin janë “islamofobë” është një gabim konceptual.
6.1. Kritika ndaj një perandorie nuk është kritikë ndaj një feje.
Të kritikosh Perandorinë Osmane nuk është:
• kritikë ndaj fesë islame,
• kritikë ndaj turqve si popull,
• kritikë ndaj kulturës orientale.
Është kritikë ndaj një sistemi pushtues, ashtu siç kritikohen:
• Perandoria Romake,
• Perandoria Austro-Hungareze,
• Perandoria Britanike,
• Perandoria Ruse.
6.2. Historianët nuk shkruajnë me “amanet”, por me metodologji.
Historianët punojnë me:
• burime primare,
• dokumente arkivore,
• analiza krahasuese,
• metodologji shkencore.
T’i quash “islamofobë” është një etiketim emocional, jo akademik.
