Nail Draga, Ulqin
Diskursi politik
Reforma territoriale apo elektorale
Gjatë kësaj vere më vapë krahas protestës së qytetarëve në Tiranë në Shqipëri kemi edhe një çështje tjetër e cila ka të bëjë organizimin administrativ përkatësisht me Projektligjin për reformën territoriale, e cila është bërë temë dite për opinionin e gjerë, sepse parashihet që numri i bashkive nga 61 sa janë aktualisht të zvoglohët në 46, ku ka pasur reagime si nga opozita, shoqëria civile por edhe nga pjesëtarë të shumicës aktuale
Në sajë të reformës territoriale në Shqipëri në vitin 2014 numri i njësive të qeverisjes vendore u reduktua nga 373 komuna dhe bashki në 61 bashki; u ruajtën 12 qarqet si niveli i dytë i qeverisjes vendore; ish-komunat u shndërruan në njësi administrative brenda bashkive të reja. Duhet cekur se kjo reformë ishte rezultat i Partisë Socialiste, për të eliminuar numrin e lartë të komunave dhe bashkive, por të punohet përseri në këtë drejtim pas 12 viteve hap dilema së cilët janë shkaqet për një ndarje të re territoriale në nivel vendi nga e njëjta forcë politike.
Reforma si çështje partiake
Opinioni i gjerë është informuar më herët se për çështjet e reformës administrativo-territoriale(Reforma Territoriale 2.0), Kuvendi i Shqipërisë ka formuar komisionin përkatës i përbërë nga Partia Socialiste dhe Partia Demokratike me dy bashkëkryetar, por nga mospajtimi i qendrimeve mazhoranca socialiste ka dalur me propozimin e tyre, duke harruar se nuk kemi të bëjmë me çështje partiake, por të nivelit shtetëror.
Ndonëse nga viti 2014 nuk janë shumë vite mazhoranca socialiste argumenton se harta aktuale nuk i përgjigjet më realitetit demografik dhe ekonomik të vendit. Sipas tyre analiza bazohet në pesë tregues që janë në: funksionalitetin e bashkive, performancën ekonomike, masën urbane dhe demografike, distancën nga qendra më e afërt administrative dhe kohezionin social e kulturor.
Në sajë të tyre parametrave Raporti i prezantuar konstaton se problemi nuk lidhet vetëm me numrin e bashkive, por me pabarazinë e madhe mes tyre. Kështu, Tirana përqendron rreth një të katërtën e popullsisë së vendit dhe afro 40 për qind të të ardhurave vendore, ndërkohë që 47 bashki gjenerojnë secila më pak se një për qind të të ardhurave. Gati gjysma e bashkive rezultojnë nën nivelin mesatar të funksionalitetit, ndërsa shumë njësi të vogla shpenzojnë pjesën dërrmuese të buxhetit për administratë dhe paga, duke lënë pak hapësirë për investime dhe zhvillim.
Demagogjia e shumicës
Por, cekim me këtë rast se hartuesit e kësaj reformë territoriale në vitin 2014, kanë thënë se si shkak është numri i lartë i administratës në qeverisjën vendore, ku ajo do shkurtohet dhe do reduktohen buxhetet dhe shpenzimet e panevojshme. Por një konstatim i tillë është demagogji, sepse nga 17 mijë punonjës në vitin 2015, sot në njësitë e qeverisjes vendore janë rreth 37 mijë punonjës. Madje këto njësi janë kthyer në subjekte elektorale, ndërsa nuk janë të paktë ata të cilët deklarohen se kjo reformë territoriale më tepër është elektorale, sepse në maj të vitit 2027 në Shqipëri do të mbahën zgjedhjet vendore.
Qendrimi arrogant i qeverisë
Njohësit e rrethanave në Shqipëri cekin se reforma e tillë është konceptuar në mënyrë të gabuar. Sepse njësitë e qeverisjës vendore u konceptuan në mënyrë të gabuar si njësi vetëqeverisëse në këndvështrimin financiar. Ato njësi që nuk gjeneronin të ardhura do të dështonin. Qeverisja qëndrore do të merrte përsipër vetëm garantimin e fondit të pagave dhe investimet në ndonjë projekt kombetar. Nga një qasje të tillë zonat pa të ardhura u braktisën. Qëndrat e ish komunave që mbanin akoma aktive disa banorë, disa shërbime sikurse arsimin, shëndetësinë dhe shërbimet e tjera të karakterit bujqësor, u braktisën. Popullsia ra në mënyrë drastike. Kjo rënie dhe ky dështim u përshpjetua nga qëndrimi arrogant i qeverisjes qëndrore.
Propozohet të shkrihen 15 bashki
Si në vitin 2014, edhe tash Partia Socialiste ka dalur me propozim për të reduktuar numrin e bashkive, ku nga 61 bashki sa janë tash, ai numër do bie në 46, nga del se do të shkrihen 15 bashki, duke i bashkuar ata me bashkitë tjera që janë afër tyre.
Kështu drafti i tillë parashikon shkrirjen e Fushë-Arrëzit me Pukën; Klosin me Matin;Rrogozhinën me Kavajën; Dimalin dhe Poliçanin me Beratin; Patosit me Fierin; Divjakës me Lushnjën; Selenicës me Vlorën; Maliqit me Korçën; Këlcyrës me Përmetin; Memaliajt me Tepelenën; Libohovës me Gjirokastrën; Cërrikut dhe Belshit me Elbasanin dhe Përrenjasit me Librazhdin.
Reagimi i qytetarëve
Ndaj këtij propozimi kanë reaguar nga opozita, shoqëria civile por edhe nga pjesëtarë të mazhorancës politike, duke refuzuar një propozim të tillë, sepse nuk është në favor të qytetarëve por të kalkulimeve politike të mazhorancës aktuale. Nga bashkitë aktuale që drejtohen nga Partia socialiste kundër këtij propozimi pakënaqësinë e tyre e kanë shprehur duke protestuar, ndërsa e veçantë ishte nga bashkia e Poliçanit ku qytetarët mbeshtetës së socialistëve në mënyrë publike i kanë djegur librezat e tyre partiake, dukuri e cila ka ndodhë për herë të parë në Shqipëri.
Kundër këtij propozimi janë deklaruar edhe nga bashkia e Memaliajt, Maliqit, Belshit, Përrenjasit, Selenicës etj. Bëhet me dije se protesta të tilla do të ketë ditëve në vijim madje duke përgatitur peticione kundër një propozimi të tillë drejtuar insitucioneve shtetërore por edhe atyre ndërkombëtare(BE).
Fshatrat- më të goditura
Të gjithë pjesëmarrësit në këto protesta pa dallime partiake kanë shprehur zhgënjimin e tyre në mazhorancën aktuale sepse qytetarët e bashkive të tilla do të humbin funksionet e qytetit, sepse ata do të zhvendosën gjetiu, ndërsa procesi i shpopullimit të popullsisë do të jetë proces i pandalshëm. Në këtë aspekt me të goditur janë fshatrat të cilët pa investime në infrastrukturë nuk mund të qendrojnë pasiv, por do të migrojnë në qendrat e ndryshme urbane, ku përvoja e deritashme është dëshmi e një konstatimi të tillë.
Përfundim
Çështja e organizimit territorial përkatësisht të hartës së re të bashkive e cila është në procedurë nuk duhet trajtuar si çështje eskluzive partiake, në rastin konkret nga shumica parlamentare, por si çështje kombëtare sepse kemi të bëjmë e organizimin e përgjithshëm administrativ të vendit. Kemi të bëjmë me një çështje shumëdimensionale që meriton qasje analitike, duke respektuar mendimin e qytetarëve të cilët ballafaqohen me realitetin qeverisës në nivelin vendor në raport me ate qendror.
Por, pasi kemi të bëjmë me çështje hapësinore-territoriale krahasimet me vendet e ndryshme evropiane janë të nevojshme, pa marrë parasysh se organizimi territorial është çështje autonome e çdo shteti.
Nuk ka dilemë se në këtë drejtim mund të paraqiten propozime të reja, madje edhe për ta zvogluar numrin e bashkive por asgjë nuk duhet të jetë definitive, pa konsultuar qytetarët në formë të diskutimit publik, sepse duhet shmangur centralizimin por duhet shkuar nga decentralizimi i pushtetit, sipas standardëve demokratike evropiane.
Edhe reagimi i këtyre ditëve nga ana e opozitës, shoqëria civile e sidomos nga ata bashki që janë të rrezikuara sepse humbin statusin aktual dëshmon në mënyrë transparente se propozim ligji për organizimin e ri administrativ me tepër i gjason një reformë elektorale se sa asaj territoriale. Megjithate duhet të presim vjeshtën kur për këtë propozimligj do të diskutohet dhe do të vendoset me vota në parlament.
(Gusht 2026)
