Kur mungon dija, fiton ideologjia

Për ata që në komente nuk argumentojnë, por vetëm ofendojnë:

Ofendimi juaj nuk është qëndrim. Është simptomë e pastër. Simptomë e mendjes që nuk di të mendojë dhe e zgjedh fyerjen si armë të fundit, sepse argumenti i mungon.

PISA na tregon pasojën: një gjeneratë që nuk arrin të kuptojë tekstin bazë. Komentet tuaja na tregojnë simptomën: kur mungon dija, fiton ideologjia. Dhe ideologjia që po fiton hapësirë është islamizmi politik — ideologji me mekanizëm fashist.

Nuk po flas për besimin personal të askujt. Po flas për islamizmin politik si projekt që kërkon bindje absolute, e sheh dyshimin si tradhti, arsyen si armik dhe qytetarin si material për t’u formësuar. Ai zëvendëson shtetin laik me autoritetin fetar, individin me identitetin kolektiv dhe mendimin me urdhrin. Historia e njeh këtë logjikë: fashizmi, komunizmi, fundamentalizmi. Emrat ndryshojnë. Mekanizmi mbetet i njëjtë.

Dhe ky projekt nuk është abstrakt. Ai po ndërtohet me para, me ndërtesa, me kuadro dhe me narrative.

Që nga paslufta, qindra xhami në Kosovë janë ndërtuar ose rinovuar me fonde të huaja — kryesisht nga Arabia Saudite, vendet e Gjirit dhe Turqia. Vlerësimet flasin për 700–800 objekte të financuara pjesërisht ose plotësisht nga këto burime. Paratë e hershme saudite sollën jo vetëm beton, por edhe ideologji më rigoroze. Sot dominon ndikimi turk përmes Diyanet-it dhe TIKA-s: xhami monumentale në stil osman, paga për imamë, libra dhe programe. Ndërkohë, investimet në shkencë, arsim kritik dhe infrastrukturë laikë mbeten dytësore.

Së bashku me këtë vjen korrupsioni fetar. Raste të dokumentuara të keqpërdorimit të fondeve, skemave mashtruese dhe mungesës së llogaridhënies. Kur paratë e “bamirësisë” qarkullojnë pa kontroll, ato ndërtojnë jo vetëm objekte — ndërtojnë rrjete influenca dhe imunitet ndaj kritikës.

Paralel po ndërtohet edhe një narrative e re historike. Periudha osmane ribëhet gradualisht si trashëgimi e shkëlqyer, ndikimi i jashtëm mbi tekstet dhe restaurimet synon të zhvendosë theksin nga identiteti laik drejt atij fetaro-kolektiv.

Por ka edhe një dimension tjetër, më të errët. Gjetjet e Prokurorisë Speciale në rastin e Fatmir Shehollit tregojnë se shërbimet serbe e shohin radikalizimin islamik si instrument. Në telefonin e të akuzuarit u gjet dokumenti “Top Secret 2”, i cili, sipas aktakuzës, përshkruan planin për mbledhjen e fondeve nga “ambasadat islamike” në Beograd dhe investimin e tyre në ndërtimin e xhamive në vende të dukshme — pranë autostradave, shkollave dhe qendrave tregtare — si dhe trefishimin e tyre në fshatra. Synimi i deklaruar: krijimi i perceptimit të Kosovës si “Kandahar”, nxitja e emigrimit dhe ndryshimi i qëndrimit perëndimor, me qëllim të rikthimit të Kosovës nën juridiksionin serb. Në të njëjtën kohë, Hyzri Selimi, ish-pjesëtar i ISIS-it, u dënua me gjashtë vjet burg për spiunazh në favor të BIA-s, pasi për vite me radhë kishte mbledhur dhe dërguar informacione mbi radikalizmin fetar, rrymat vehabiste, numrin e personave të lidhur me ISIS dhe funksionimin e objekteve fetare.

Në këtë kontekst, nuk mund të injorohet as rrjedha e kuadrove fetare nga institucione si Fakulteti për Studime Islame në Novi Pazar. Diplomat dhe formimi fetar që vijnë prej aty hyjnë në tregun e imamëve dhe mësuesve fetarë të rajonit. Kur edukimi fetar i një pjese të kuadrove bëhet jashtë kontrollit të institucioneve laike të Kosovës dhe në një ambient ku shërbimet serbe kanë treguar interes për të instrumentuar radikalizimin, rreziku i ndikimeve të dyfishta dhe i lojaliteteve të dyshimta nuk është teori konspirative — është pyetje e sigurisë kombëtare.

Kur një pjesë e madhe e të rinjve nuk dinë të lexojnë me kuptim, nuk dallojnë faktin nga propaganda. Kur hapësira publike mbushet me ofendime në vend të argumenteve, dogma gjen terren. Kur investimet e huaja fetare rriten ndërsa dija stagnon, kur korrupsioni fetar mbetet i padënuar, kur edhe shërbimet e huaja e shohin radikalizimin si armë gjeopolitike dhe kur kuadrot fetare formohen në ambiente të dyshimta, ideologjia fiton në disa fronte njëherësh.

Demokracia laike nuk mbrohet me fyerje. Ajo mbrohet me qytetarë që dinë të lexojnë, të dyshojnë, të kërkojnë prova dhe të refuzojnë bindjen e verbër.

Kosova nuk ka nevojë për më shumë zëra që dinë vetëm të shajnë.

Ka nevojë për njerëz që dinë të mendojnë.

Injoranca prodhon manipulim.

Dogma prodhon bindje.

Propaganda prodhon turmë.

Dija prodhon qytetarë.

Dhe demokracia laike qëndron vetëm me qytetarë që mendojnë — jo me turma që ofendojnë e binden.