(isha Sylë Mujaj)
Falënderim i veçantë i drejtohet të riut Dritan Shala, i cili me ndjenjë të lartë përgjegjësie, respekt dhe emocion riktheu në kujtesë një pjesë të dhimbshme të historisë sonë kombëtare.
Burgu i Prishtinës, sot muze, nuk përfaqëson vetëm një ndërtesë me mure të vjetra.
Për mua dhe për qindra të përsekutuar politikë shqiptarë, ai mbetet vendi ku u shkruan me dhimbje, gjak, lot dhe qëndresë vitet më të rënda të jetës sonë.
Në këto kthina të tmerrshme hetuesie dhe burgu, unë qëndrova nga 26 marsi 1981 deri në shtator të po atij viti.
Aty nisi kalvari im si i burgosur politik shqiptar.
Aty dëgjoheshin britma, kërcënime, goditje, fyerje dhe pyetje të pafundme nga hetuesit e regjimit jugosllavo-serb.
Më pas u transferova në Burgun e Mitrovicës, ku qëndrova deri më 9 nëntor 1981.
Mëngjesi i 9 nëntorit 1981 mbetet i paharrueshëm. Ishte një acar i madh, rreth minus 15 gradë Celsius.
Njësitet speciale serbe, me maska në fytyrë, na nxorën jashtë, na zhveshën nga rrobat dhe, pa ushqim, të lodhur e të poshtëruar, na rrahën me kërbaç dhe na përgatitën për transport drejt një ferri tjetër.
Me cinizëm na thoshin:“Idete bez povratka” — shkoni pa kthim.
Prej aty na transportuan në Burgun e Nishit, ku filloi periudha më e rëndë e viteve të burgimit.
Aty qëndrova 7 vite e 6 muaj nën sistemin famëkeq të mbikëqyrjes së rëndë:“Grupah Pojačanih Nadzora”.
Për regjimin nuk konsiderohesha më njeri.
Isha vetëm një numër:Matiçni broj 712.
Por pas atij numri qëndronte një shqiptar, një bir i Kosovës, një njeri që nuk pranoi të hiqte dorë nga ideali i lirisë.
Muret e burgut, prangat, qelitë e ftohta, rrobat e leckosura, kokat e qethura në mënyrë çnjerëzore, izolimet, torturat dhe uria nuk kishin për qëllim vetëm ndëshkimin tonë.
Synimi ishte thyerja e shpirtit tonë. Megjithatë, shpirti shqiptar nuk u thye.
Më 15 prill 1990, pas viteve të rënda të burgimit, na nxorën në rrugë me rroba pune të leckosura, të lodhur, të dobësuar dhe të rraskapitur fizikisht, duke na thënë:“Idete kući” — shkoni në shtëpi.
Por ne nuk dolëm të mposhtur.
Dolëm me plagë, por me dinjitet.
Dolëm me trup të lodhur, por me shpirt të pathyeshëm.
Sot, kur ky burg është shndërruar në muze, brezat e rinj duhet të dinë se liria e Kosovës nuk erdhi rastësisht.
Ajo u pagua me rini të humbur, me familje të shkatërruara, me lot nënash, me pranga, me qeli, me dhunë dhe me vite të tëra burgimi.
Vizatimet që shoqërojnë këtë kujtim nuk janë vetëm art.
Ato janë dëshmi emocionale të asaj kohe.
Duart pas grilave, fytyrat e lodhura, prangat dhe errësira e qelive flasin më shumë se shumë fjalë.
Këto janë kujtimet e mia, por edhe të një brezi të tërë të përsekutuarish politikë shqiptarë.
Prandaj, falënderoj Dritan Shalën, i cili me ndjenjë rinore dhe respekt për historinë, e riktheu këtë kujtim aty ku duhet të jetë: në ndërgjegjen e popullit tonë.
Burgu i Prishtinës sot është muze.
Por për ne ai mbetet plagë, dëshmi dhe amanet.
Lavdi të gjithë të burgosurve politikë shqiptarë që nuk u përkulën kurrë.
EPILOG QË KËRKON PËRGJIGJE
Në fund mbetet një pyetje e madhe, sa me dhimbje aq edhe me krenari, drejtuar të gjithë të përsekutuarve politikë shqiptarë dhe Shoqatës së të Burgosurve Politikë — SHBPK:
Kush tjetër, pos Shoqatës sonë, mund t’i udhëheqë dhe t’i mbrojë kujtimet, plagët dhe të vërtetat e përsekutimeve tona?
Kush tjetër, pos nesh vetë, mund të bëhet Ciceron i asaj kohe të errët dhe t’u tregojë brezave se cilat ishin plagët tona dhe cilat mbetën ende të hapura?
Kush tjetër i njeh vizatimet tona të dhimbjes?
Kush i njeh prangat, qelitë, numrat, britmat dhe heshtjen tonë?
Ato nuk janë vetëm vizatime.
Janë autobiografia e shpirtit tonë të burgosur.
Ato i njeh vetëm Shoqata jonë.Shtëpia jonë.
Shtëpia që duhet të mbrojë të drejtat tona morale, historike dhe autoriale të vuajtjeve dhe përsekutimeve që kaluam në burgjet jugosllavo-serbe.
Sepse askush tjetër nuk mund ta tregojë më mirë dhimbjen tonë sesa ata që e jetuan atë.
Dhe askush nuk ka të drejtë ta harrojë atë histori.
Prandaj, vetë përsekutimet tona kërkojnë një përgjigje të denjë dhe institucionale.
Përgjigje kërkojnë plagët tona, kujtimet tona, vizatimet tona dhe e gjithë historia jonë, e shkruar përmes burgut, torturës dhe sakrificës.
Ne, ish-të përsekutuarit politikë të Kosovës, vazhdojmë të presim me dhimbje dhe përgjegjësi që askush të mos i trajtojë vuajtjet tona, vizatimet tona dhe dëshmitë tona pa përfshirjen e Shoqatës së të Burgosurve Politikë — SHBPK-së dhe pa praninë tonë si dëshmitarë të gjallë të asaj periudhe.
Sepse ato vizatime nuk janë thjesht elemente dekorative.
Ato përfaqësojnë plagë të hapura të historisë sonë kombëtare.
Ato janë dëshmi të kujtimeve tona nga burgjet e Prishtinës, Mitrovicës, Nishit dhe nga i gjithë represioni jugosllavo-serb që përjetuam vetëm pse besuam dhe kërkuam lirinë e Kosovës.
Në emër të të gjithë ish-të përsekutuarve politikë të Kosovës, kërkojmë respekt moral, njerëzor dhe historik për çdo dëshmi të vuajtjeve tona.
Shoqata SHBPK mbetet institucioni ynë moral dhe historik.
Ajo duhet të mbetet mbrojtëse e kujtesës sonë kolektive dhe e të drejtave tona autoriale mbi vuajtjet dhe përsekutimet që kemi përjetuar.
Sepse ne nuk përfaqësojmë vetëm numra burgjesh.
Ne jemi historia e gjallë e qëndresës shqiptare.
Ju lutemi — dëgjojeni zërin e ish-të burgosurve politikë të Kosovës.
Në emër të ish-të përsekutuarve politikë të Kosovës
Sak Muji
Smuji’26
