MARRËVESHJA XHENTËLMENE E VITIT 1953 NË MES JUGOSLLAVISË DHE TURQISË…
Me qëllim të realizimit të Konventes jugosllavo-turke, të vitit 1938, në Split më 1953 u takuan delegacionet e Turqisë dhe të Republikës Federative te Jugosllavisë, për arritjen e Marrëveshjes Xhentëlmëne.
Çështja e shpërnguljes së shqiptarëve mbahej në fshehtesi të thellë. Vendimin definitiv për shpërngulje e dhanë Tito, Kardeli dhe Koça Popoviç ( Deklarata e 29 janarit 1953).
Bisedimet për realizimin e Konventes do të maskohen me këmbim përvojash parlamentare. Këtë qëllim e kishte edhe vizita e delegacionit parlamentar turk në krye me Hulusu Kejmenua.
Delegacioni turk qëndroi në Jugosllavi 6 ditë. Për shpërngulje delegaioni bisedoi me Mosha Pijaden. Po ashtu në gjysmën e majit 1953, një delegacion parlamentar i Jugosllavisë, në krye me Mosha Pijaden, vizitoi Turqinë. Në delegacion bënin mjesë Gjuro Pucar dhe dhe Ivo Andriç, të cilët në prani të ambasadorit të Jugosllavisë në Turqi, biseduan për realizimin e shpërnguljes së shqiptarëve në Jugosllavi.
Informatat e para rreth fillim të shpërnguljes prej Jugosllavisë në Turqi, Fuad Kyprili i publikoi në fillim të shtatorit 1953.
Josip Broz Tito me Aleksander Rankoviqin
Më 26 mars 1953, në Beograd u mbajt mbledhja konsultative, ku u formua komisioni për realizimin e Marrëveshjes Xhentëlmene. Këtë Komision e përbënin këto personalitete politike e shoqërore: Aleksander Rankoviç, si Nënkryetar i Këshillit Ekzekutiv Federativ, Krste Crvenkovski, Svetisllav Stefanoviç,Milan Bartosh, Leo Grshkoviç,Vojkan Llukiç,Marko Vuçkoviç dhe P.Iviçeviç. Në bazë të udhëzimeve të këtij Komisioni, Maqedonia do bëhej poligon për shpërngulje.
Deri ne fund te vitit 1955, në Kosovë mbi 55% e popullsisë shqiptare ishte orientuar per çregjistrim me qëllim shperngulje.
Përqindja më drastikz e të orientuarve për shpërnguljz u përkistd viseve që gravitonin kah territori i Maqedonisë dhe i Serbisë, siç ishte Shkupi,Kumanova, Bujanovci dhe Vranja Nga këto territorz, më 1955 u shënua pjesa më e madhe e të shperngulurve.
Përmasa të mëdha mori shperngulja e shqiptarëve sidomos pas të ashtuquajturit Aksion te mbledhjes se armeve, që u zbatua në dimrin e viteve 1955-1956.
Ky aksion për nga terrori e masakrat ua kalon aksioneve të mbledhjes se armeve të kryera kundër shqiptarëvz para vititit 1941 nga Mbreteria e Jugosllavisë..
Gjate periudhes së viteve 1951-1966, shifra e perafert e shqiptarëve të shpërngulur në Turqi arrinë në 400.000 shqiptarë!
