Nexhmija Mehmetaj, Gjenevë
Në kuadrin e reflektimit mbi ngjarjet tragjike të historisë së afërt shqiptare, veçanërisht të Tragjedia e Otrantos 1997, e cila shënoi një nga episodet më të rënda të eksodit shqiptar të viteve ’90, paraqitet elegjia “Trishtohen lulet nga marsi i hidhur” e poetit Albert Habazaj.
Kjo poezi përfaqëson një reflektim të thellë artistik dhe një akt të përgjegjshëm kujtese për viktimat e kësaj tragjedie, duke sjellë përmes gjuhës poetike dhimbjen, humbjen dhe ndërgjegjësimin kolektiv. Me një strukturë të përmbajtur dhe një shprehje të ndjerë, autori rikthen në vëmendje një ngjarje që mbetet e pashlyeshme në memorien kombëtare.
Që në vargjet e para, poeti përdor figurën e luleve të trishtuara dhe të vyshkura si një metaforë të fuqishme për jetët e ndërprera padrejtësisht. Marsi, zakonisht simbol i pranverës dhe ringjalljes, këtu shndërrohet në një muaj zie – një “mars i hidhur” dhe “mars i zi”, që mbart kujtimin e një plage kolektive.
Bregu që “i mban mëri” dhe dallgët që “ndihen fajtore” personifikojnë natyrën, duke e bërë atë bashkëvuajtëse me njerëzit. Kjo e thellon ndjenjën e tragjedisë dhe sugjeron se dhimbja ka përmasa universale.
Ëndrra e ndërprerë dhe tragjedia njerëzore
Në strofën e tretë, autori ndalet te viktimat – “të pafajshmit” që “i hipën ëndrrës”. Kjo është një referencë e drejtpërdrejtë ndaj emigrimit si shpresë për një jetë më të mirë. Por ëndrra kthehet në tragjedi: ata bëhen “qivure në fund të detit” – një figurë tronditëse që përçon jo vetëm humbjen fizike, por edhe varrosjen e shpresës.
Një element i fortë kritik në poezi është heshtja e shtetit, e cila përmendet si një plagë e dytë, po aq e rëndë sa vetë tragjedia. Kjo heshtje krijon një ndjenjë braktisjeje dhe padrejtësie.
Kujtesa si rezistencë
Në strofën e fundit, poeti zhvendos fokusin nga tragjedia tek kujtesa kolektive. Viktimat janë të pranishme “në monument të memories” dhe jetojnë përmes kujtimit të përditshëm. Figura e nënave shamizeza është simbol i dhimbjes së
përjetshme, ndërsa ideja se “nuk thahen lulet, se në kopsht kanë rrënjë” sugjeron se kujtesa nuk shuhet – ajo është e rrënjosur thellë në ndërgjegjen kombëtare.
Vlerësim përfundimtar
Kjo poezi është një thirrje për mosharresë dhe një homazh për viktimat e pafajshme. Me një gjuhë të thjeshtë, por të ngarkuar emocionalisht, Albert Habazaj arrin të ndërtojë një tekst që prek thellë lexuesin, duke e bërë dhimbjen personale një përvojë kolektive.
Ajo nuk është vetëm një poezi për një tragjedi të kaluar, por një kujtesë e gjallë që kërkon drejtësi, reflektim dhe humanizëm.
Më 29.03.2026
