Prof. Nail Draga, Ulqin

Diksursi politik  

Çështa e veriut të Kosovës nuk ka të bëjë me të drejtat e munguara të serbëve, por me aspiratat territoriale të politikës serbe ndaj Kosovës, e cila lufton me të gjitha mjetet kundër sovranitetit dhe  shtetësisë së Kosovës, ku përmes të njëanshmërisë se mediatorëve ndërkombëtarë  është duke u bërë presion ndaj Kosovës  për të pranuar kushte qe janë ne kundërshtim me sovranitetin dhe kushtetutën e vendit 

Nga 12 qershori i vitit 1999 Kosova  mbrohej nga KFOR dhe administrohej nga UNMIK, por ne këtë periudhë kohore në pjesën veriore të Kosovës ndodhi spastrimi etnik ku u shpërngulen me dhunë rreth   25000 shqiptarë. Ne të njëjten kohë ndodhi kolonizimi me popullsi serbe proces i cili vazhdon edhe sot. 

Askush me parë nuk e trajtoj këtë çështje qe në rrethana te reja shqiptarët të bëhën refugjat në vend të vet, ku një proces i tillë në Mitrovicën e veriut u bë me miratimin e heshtur të KFOR-it  dhe UNMIK-ut, çështje e cila te supozon se një veprim i tillë është bërë me një koordinim perfid kundër shqiptarëve në këtë mjedis. Madje diplomacia ndërkombëtare as qe është ndier për këtë çështje, qe jep për të kuptuar se një veprim i tillë nuk ishte rastësi. 

Ndarja e  Mitrovicës-kurthi ndërkombëtar 

Ndarja e Mitrovicës nga 12 qershori 1999, është bërë pa pelqimin e shqiptarëve dhe ende nuk është dhënë pergjigje, se kush e ka marrë një vendim të tillë dhe pse forcat franceze në kuadër të KFOR-it  qe i kanë marrë urdhërat nga komanda e  NATO-s por edhe nga autoritet ushtarake në Paris, ishin ata të cilat pengun lëvizjen e lirë të qytetarëve duke e ndarë qytetin ne dy pjesë, jug e veri. Ishte ky një veprim i cili paralajmëronte autonomin serbe në veri të Mitrovicës dhe në veriun e Kosovës. Dhe nuk ka si të kuptohet ndryshe, pengesa e ushtarakëve gjerman nga ushtarët francez qe të vazhdojnë në veri të Kosovës. Në lidhje me këtë çështje guvernatori nderkombëtr i Kosovës Kushner ka theksuar se gjatë misionit të tij, “qyteti i Mitrovicës mbeti një plagë e dhimshme në trupin e Kosovës, një problem human i pazgjidhur dhe i pa dalje politike, një kokëçarje teknike, një kurth”. 

Nga ajo kohë e deri me tash Mitrovica veriore si dhe tërë veriu i Kosovës u bë strehë e serbeve lokal dhe të tjerëve qe ishin bandat, kriminelet si roja të urës dhe paramilitarët të cilët ishin nën komanden e Millosheviqit duke e trajtuar ketë territor me status të veçantë për serbet lokal me direktiva të politikës neofashiste të Beogradit. 

Serbet e previligjuar 

Nga qershori i vitit 1999 serbet në veri të Kosovës janë entiteti me i previligjuar, jo vetëm ne regjion por edhe në Evropë. Jo vetëm se nuk kanë paguar rrymën elektrike  e komunaliet por ata kanë qenë të mbeshtetur financiarisht dhe  të dirigjinuar nga Beogradi. Ata kanë injoruar programin shkollor të Kosovës por kanë punuar me ate serb, sikurse edhe tekstet shkollore, në 131 shkolla në gjuhën serbe. Ndonëse ata janë rreth 4% në kuadër të popullsisë së përgjithshme të Kosovës, gjuha serbe është gjuhë zyrtare në tërë Kosovën! Në Mitrovicë është Universiteti serb i Beogradit që quhet Universiteti i Prishtinës. Serbet  rrugët e sheshet i emërtojnë  me emrat që kanë bërë krime kundër shqiptarëve  në  Kosovë. 

Serbët kanë dhjetë komuna të vetat në Kosovë që punojnë pa respektuar simbole të shtetit të Kosovës e me para të buxhetit të Kosovës. Ata kanë 10 deputetë(Lista Serbe) me mandat të garantuar në Kuvendin e Kosovës, të cilët janë nën dirigjimin e Beogradit, që u dëshmu me largimin e tyre nga Kuvendi i Kosovës.  

Serbia i zgjedh dhe i emëron gjithnjë kryetarët e të gjitha komunave serbe në Kosovë me vula e stema të Serbisë, si dhe emëron  “naçellnikët” e vet për rajone të Kosovës. Enklava serbe në Kosovë vepronë me ligjet ekonomike të Serbisë, ndërsa dinari serb përdoret i pandaluar në Kosovë ndërsa shtypi i Serbisë me shkrimet kundër Kosovës e sidomos kundër shqiptarëve shpërndahet lirshëm dhe pa asnjë pengesë nëpër Kosovë. RTK ka program gjithëditor në gjuhën serbe dhe aty shpesh përkrahet politika hegjemoniste e Beogradit. 

Nga lumi Ibër e lartë ka funksionuar vazhdimisht ekonomia informale me grupe kriminale  e paramilitare serbe duke qenë zonë e veçantë jo vetëm tregtare për oligarkët serb dhe të tjerë, duke injoruar shtetin e Kosovës. 

Ndonëse kanë gëzuar këto privilegje,  si askund në Evropë, ata kërkojnë edhe më tepër, sikurse është Bashkësia e Komunave Serbe, që është një parapërgatitje për Republikën serbe, identike sikurse në Bosnjë e Hercegovinë. 

Kemi te bëjmë me kërkesë e cila është destabilizuese dhe në kundërshtim me Kushtetutën e Kosovës, ku në ketë drejtim kryeministri i Kosovës A.Kurti këtë kërkesë është duke e refuzuar me argumente.Në mënyrë identike është duke vepruar edhe presidentja V.Osmani dhe shumica parlamentare, ndërsa përjashtim bën opozita e cila është ma e interesuar për pushtet se sa për sovranitetin e shtetit të Kosovës.  

Njëanshmëria e ndërkombëtarëve  

Ndonëse serbët në Kosovë janë  të previligjuar  një status i tillë nuk iu bën përshtypje ndërkombëtarëve të cilët janë të angazhuar në dialogun në mes dy vendëve, por janë duke bërë presion ndaj kryeministrit të Kosovës A.Kurti, ndërsa e janë duke e joshur  presidentin e Serbisë A.Vuçiq, duke  harruar se ai ndjek politikë të agresionit ndaj Kosovës, qe u dëshmu edhe me rrembimin e tre policëve kosovar  brenda territorit të Kosovës. Ndonëse joshja e tillë ka përmasa gjeopolitike në sajë të agresionit rus në Ukrainë, për ta afruar me politikën evropiane, por politika serbe nuk ka dilemë së është peng i Rusisë si me parë edhe tash. 

Njëanshmëria e përfaqësuesve ndërkombëtar(Borell, Lajçak) nuk paraqet befasi sepse ata vijnë nga vendet(Spanjë, Sllovaki) të cilët nuk e njohin pavarësinë e Kosovës. Jo vetëm kaq por ata janë pro politikës serbe e cila  i ka instrumentalizuar serbet ne veriun  Kosovës, për qellime destabilizuese ndaj sovranitetit shtetëror të Kosovës.Mosgadishmëria e tyre për të  gjykuar serbet të cilët sulmuan ushtarët e KFOR-it por duke akuzuar kryeministrin e Kosovës A.Kurtin se ka tensionuar situatën sepse ka mbrojtur ligjshmërinë dhe sovranitetin e vendit, është dëshmi transparente se ata si ndërmjetës nuk kanë pasur qendrim neutral, por të njëanshëm, duke mbeshtetur politikën serbe e cila është destabilizuese si me parë edhe tash në regjion. Ndonëse janë mediator ndërkombëtar në dialogun Kosovë-Serbi si të njëanshëm ata kanë humbur rolin e tyre për të cilin janë emëruar të veprojnë për arritjen e përfundimit të negociatave në mes tyre vendëve. 

Zgjedhjet lokale si shkak për protesta 

Pavarësisht se Qeveria e Kosovës në bashkëpunim me faktorin ndërkombëtar SHBA dhe BE ka shtyrë vitin e kaluar mbajtjën e zgjedhjeve lokale në katër komuna në veri të Kosovës, ato megjithate u mbajtën me 23 prill të këtij viti, por u bojkotuan nga serbet te dirigjuar nga Beogradi. Ndonëse pjesëmarrja në zgjedhje ishte minimale, ata ishin legale dhe të pranueshme ku i mbetej qeverisë së Kosovës të inauguroj kryetaret e zgjedhur në zyrat e tyre në komunat përkatëse(Leposaviq, Zubin Potok, Zveçan, Mitrovicë e Veriut). Por, inaugurimi i kryetarëve të tyre komunave me 26 maj ishte shkas për protestat e serbëve qe eskaluan me 29 maj, në Zveçan duke sulmuar forcat e KFOR-it duke pasur 30 të  plagosur si dhe 52 të lënduar. Pamjet e tilla ne media dëshmuan se kemi të bëjmë me organizim të grupeve kriminale dhe bandave serbe  për të destabilizuar vendin. 

Në nderkohë policia e Kosovës ka arritur të burgosë disa individë të cilët kanë marrë pjesë në protesta të cilët kanë sulmuar dhe lënduar pjesëtarët e KFOR-it dhe i kanë dërguar në paraburgim ku do të zhvillohet procedura gjyqësore. Si kundërveprim policia serbe ka hyrë në Kosovë dhe me 14 qershor ka rrëmbyer tre policë të Kosovës që ishin me shërbim në brezin kufitar Kosovë-Serbi. Një veprim i tillë ishte demonstrim i agresionit kundër Kosovës, në atë pjesë ku ruhet nga pjesëtaret e KFOR-it. Pas presionit ndërkombëtar policët e Kosovës pas  dy javëve në një proces gjyqësor u lirun me kusht, që është dëshmi se politika e Beogradit kërkon incidente për te destabilizuar Kosovën. Në ndërkohë, vazhdon njëanshmëria e faktorit ndërkombëtar duke kërkuar kryesisht nga Kosova për shtensionim të situatës në veri, athu se janë ata faktor i kësaj krize, duke heshtur rolin kryesor të Serbisë në këtë eskalim  të krizës në veri të Kosovës.   

Masa për shtenisonimin e veriut 

Në lidhje mbi shtensionimin e situatës në veri nga BE kërkojnë  terheqjen e njësive speciale të Policisë së Kosovës  nga afërsia e ndërtesave komunale në veri, paralelisht me tërheqjen e prtestuesve serb. Po ashtu, blloku evropian po kërkon tërheqjen e kryetrëve të rinj nga ndërtesat komunale, shpalljen e zgjedhjeve në veri dhe zotimin publik të serbëve se do të marrin pjesë në votime. Këto kërkesa janë të pranueshme për Qeverinë e Kosovës, por duhet gadishmëri edhe nga Serbia, qe varët nga presioni i ndërkombëtarëve ndaj saj. 

Por, për shkak të mospërmbushjes  së këtyre këkesave,BE-ja ka nisur së zbatuari disa masa ndëshkuese ndaj Kosovës. Por, në BE kanë thënë se “mbetemi të gatshëm të ndërmarrim masa edhe ndaj Serbisë nëse vlerësojmë se nuk po vepron sipas pritjeve”. Kujtojmë se zyrtarët në BE kanë thënë se masat ndëshkuese ia kanë komunikuar Kosovës më 28 qershor. Ato përfshijnë suspendimin e përkohshëm të punës së trupave të krijuara në bazë të MSA, mosftesën e Kosovës në takime të nivelit të lartë dhe suspendimin e vizave bilaterale, përveç  atyre që fokusohen  në adresimin e krizës në veri  të Kosovës në kuadër të kornizës së dialogut  të lehtësuar nga BE-ja. 

Po ashtu duhet cekur se masat tjera përfshijnë  edhe ndaljen e programimit të fondëve për Kosovën nga IPA 2024.Propozimet e Kosovës në kuadër të Kornizës së Investimeve në Ballkanin Perëndimor po ashtu nuk janë dorëzuar për shqyrtim nga bordi më 29 dhe 30 qershor. 

Në lidhje me këto masa kryeministri i Kosovës Albin Kurti ka cekur se “masat e BE-së janë të padrejta, dhe s´ka kompromis me kushtetushmërinë e vendit”,  nga del se sovraniteti i Kosovës mbetet çështje parësore shtetërore  ku  nuk mund të bëhën pazare politike. 

(3 korrik  2023) 

             Nga: Agim Binaj                   dhe                            Fahri Dahri

Tregu dhe publiku në vëndin tonë janë duke përjetuar situata shumë të vështira ekonomike, të cilat I ka përkeqësuar akoma më shumë një luhatje e paparashikuar e kursit të këmbimit me lekun. Leku shqiptar është monedha kombëtare në vëndin tonë; ndërsa Euro është monedha e Bashkimit europian dhe njësia monetare në shumicën e vendeve të Europës dhe jashtë BE-së (eurozona). Banka e Shqipërisë zbaton në këmbimet valutore regjimin e lirë të kursit të këmbimit. “Vlera e lekut kundrejt valutave të huaja përcaktohet lirisht në tregun e këmbimit valutor. Luhatjet e kursit të këmbimit reflektojnë lëvizjen e lirë të mallrave dhe kapitalit shqiptar në shkëmbimet tregtare dhe financiare me partnerët e saj tregtarë”. Kursin zyrtar të këmbimit si dhe vlerën mesatare të çmimeve të blerjes (bid price) dhe të shitjes (ask price) për monedhat e euros, e llogarit Banka Qendrore bazuar në kuotimet, brenda standardeve të pjesëmarrësve, në tregun ndërbankar.

Teorikisht, në sjelljen ndaj kurseve të këmbimit që praktikojnë bankat qëndrore të vëndeve të ndryshme njihen dy lloje kursi këmbimi: Kurse fikse të këmbimit valutor, që përcaktohen zyrtarisht nga shteti dhe janë relativisht të pandryshueshme. Niveli i tyre përcaktohet dhe garantohet nga Banka Qëndrore, nëpërmjet blerje-shitjes së valutave në raport me nevojat e tregut valuator dhe përdorimit të rezervës valutore. Kurse fleksibël të këmbimit valutor që përcaktohen nga faktorët që përcaktojnë kërkesë-ofertën për valutën vendase në raport me valutat e huaja në treg.

Nëse kurset e këmbimit midis dy apo më shumë valutave dalin jashtë kufijve ekonomikë, jashtë raporteve llogjike apo që përcaktohen nga faktorë që konsiderohen si zhvillime të pakontrolluara të tregut, dalin jashtë limiteve të dëshiruara, siç është situata aktuale në vëndin tonë, shtetit i lind e drejta dhe detyrimi të ndërhyjë në tregun valutor për ruajtjen e ekuilibrave në ekonomi. Kur themi shtetit, kemi parasysh ato institucione të tij që e kanë detyrim ligjor dhe përgjegjësi institucionale një mision të tillë. Kurset e këmbimit valuator janë faktorë të riskut sistematik të ekonomisë së një vëndi dhe nëse ky faktor nuk mirëmenaxhohet, atëherë raportet e paarsyeshme të tij janë të mjaftueshëm për të deformuar në mënyrë të pandreqshme zhvillimin ekonomik.

Në vëndin tonë, përdorim të gjërë ka kursi fleksibël i këmbimit valutor, që kohët e fundit është përfshirë nga luhatje të mëdha në mbiçmimin e lekut dhe nënçmim të valutave, kryesisht të valutës europiane dhe asaj amerikane (euros dhe dollarit). Kursi i këmbimit lidhet me kërkesë-ofertën, ndaj kërkohet vrojtim rigoroz në zbatimin e hallkave të ndryshme të operacioneve të blerje-shitjeve me monedha valute.

Kur luhatjet në këmbimet valutore janë të pa kontrolluara dhe kurset e këmbimit veprojnë jashtë vrojtimeve (në liri të pakontrolluar), ndikohen nga faktorë jo ekonomikë dhe ekonomia e nëndheshme; është e nevojshme që blerësit (konsumatorët vendas) të kërkojnë mbrojtje nga institucionet përgjegjëse dhe të përdorin vetëm monedhën vendase-Lekun. Blerësave u duhet maturi, të jenë të kujdesshëm, të përqëndrohen kryesisht në kryerje të shpenzimeve bazë të të ushqyerit, të shërbimit, të transaksioneve financiare të huamarrjes dhe huadhënies dhe të investimeve. Vrojtim është i domosdoshëm edhe për faktin se sipas njësisë së Inteligjencës Europiane kundër pastrimit të parave të pista Moneyval, kohët e fundit vendi ynë është përfshirë në listën gri, duke e konsideruar ekonominë dhe mjedisin tonë me risk të lartë në fushën për pastrimin e parave të pista.

Sipas, portalit”sot.com.al (11/05/2023)”, qarkullimi i monedhës euro në tregun shqiptar ka arritur rekorde historike. Në tregun tonë të këmbimit valutor vendas, që realizohet në sistemin bankar dhe zyrat e këmbimit, janë konvertuar 7.9 miliardë euro për gjithë vitin 2022, ose gati 40-45 % e Prodhimit të Përgjithshëm Bruto është e shprehur, matur dhe realizuar në euro. Vetëm në 4 muajt e parë të vitit 2023, vlera e euros e këmbyer zyrtarisht në sportelet e institucioneve tona financiare është 2.432 miliard €, 186 milion më e lartë se një vit më parë. Rritja e sasisë së euros në qarkullim gjatë viteve të fundit është më e lartë se progresioni i rritjes ekonomike apo prirjes natyrale të rritjes së saj. Të dhënat zyrtare të import-eksportit në dy vitet e fundit rezultojnë me rritje rreth 10%, ndërsa konvertimi i euros si në vitin e shkuar dhe gjatë kësaj periudhe paraqitet me një rritje prej 30%.

Mos përputhja mes import-eksport dhe rritjes së konvertimit (10% me 30%), tregon se në qarkullim ka sasi të konsiderueshme euro jashtë kontrollit, të cilat krijojnë informalitet me pasoja ekonomike dhe mundësojnë veprimet korruptive të gjithëllojshme. Flukset financiare jashtë sporteleve të institucioneve financiare bëjnë një presion të jashtëzakonshëm për të deformuar ekonominë. Luhatjet e kursit të këmbimit, ndodhin kryesisht nga monedha euro dhe valutat e tjera, të cilat hyjnë në treg përmes eksporteve; remitancave; investimeve të huaja direkte, nga shërbimet që kryhen për turizmin, por dhe nga frekuenca e lartë e kërkesë-ofertës gjatë dhe pas në fushatat zgjedhore, pastrimit të parave dhe transaksioneve të tjera. Në këto raste kemi flukse të futjes dhe hedhjes në treg të valutës të cilat deformojnë veprimin e ligjit të kërkesë-ofertës.

Është fakt shqetësimi i shumë prodhuesve dhe eksportuesve, të cilët nga luhatjet e kursit dhe zhvelësimit të vazhdueshëm të valutës, janë dëmtuar dhe po dëmtohen në bisneset e tyre. Mbiçmimi i lekut dhe nënçmimi i euros (dhe valutave të tjera), vitet e fundit ka ndikime të konsiderueshme negative në të gjitha degët e ekonomisë vendase. Madje edhe në falimentim të disa bizneseve. Mbiçmimi i lekut, ndikon në frenimin e zhvillimit të prodhimit vendas, si në industri, në sistemin e bujqësisë, në turizëm etj. Ndaj duhen ndërtuar politika të zgjuara financiare e ekonomike, ndryshe rrezikon ekonomia e vendit dhe automatikisht do të kalojmë thjeshtë vetëm në një shoqëri të orientuar nga zhvillimi në drejtime të paorientuara dhe konsumi të paparashikueshme. Luhatjet në këmbimin valutor, vërtet është element i thjeshtë ekonomiko- financiar, por mbart pasoja të rënda. Si shembull sjellim shqetësimin e Shoqatës “ProEksport”, tek e cila ka ndodhur që vetëm 4 muajt e pare të vitit 2023, humbjet e fasonëve ishin më shumë se 8 milionë euro”. Mosmbrojtja e bizneseve prej riskut sistematik të këmbimit valuator do të provokojë falimentime zinxhir.

Për të kuptuar më mirë dimensionin e efekteve të kësaj ekonomie, po i referohemi disa të dhënave shumë dmethënëse të marra nga shtypi.

“Bilanc i pagesave me jashtë për vitin 2022”:

Monedha euro të futura në treg, përmes eksporteve, remitancave, investimeve të huaja direkte dhe shpenzimeve për turizëm, 7,147 miliardë €.

Burimet e prurjeve:

a) nga eksportet me vendet e Bashkimit Europian dhe Kosova 3.01miliardë euro;

b) prurjet nga turistët e vendeve europiane përfshirë Kosovën (ekuivalente me eksportet) dhe vendet e Ballkanit; 2.463 miliardë euro;

c) nga dërgesat e emigrantëve 834 milionë euro;

ç) nga investimet e huaja të vendeve të Bashkimit Europian dhe Kosovës 698 milionë €.

d) nga operacionet në tregun e brendshëm nga banka qëndrore. 142 milionë €.

Gjithësej hyrjet nga burime të njohura 7.147 miliardë €.

Nga një vëzhgim i vëmëndshëm i tregut të këmbimeve valutore, rezulton se në tregun e këmbimeve valutore, të kryera në sistemin bankar dhe në zyrat e këmbimit valutor, janë konvertuar 7.9 miliardë €. Diferenca prej 753 milonë € ndërmjet fluksit të eurove të hyra nga burime të evidentuara (7.147 miliardë €), dhe eurove të konvertuara (7.9 miliardë €), vijnë nga burime të ndryshme, të paidentifikuara, kryesisht në rrugët informale.

Njihen rastet kur jo të gjitha flukset valutore këmbehen. Nje pjesë e operatorëve ekonomikë i mbajnë në kesh në trajtën e kursimeve, apo në pritje të përdorimit në momentin e përshtatshëm, si sjellje për të reduktuar riskun. Sipas specialistëve të fushës, rritja e flukseve të euros është shoqëruar dhe me mbiçmimin e monedhës kombëtare gjatë këtyre viteve. Kursi i këmbimit të euros në vitin 2014 ishte 140 lekë, sot (datë 01 korrik 2023) këmbehet me rreth 105.6 lekë. Euro është zhvlerësuar me më shumë se 20%. Fenomeni i shfaqur me luhatje të theksuara të euros, ka krijuar çrregullime në tregun valutor. Këto efekte kanë ndikuar negativisht, sidomos në subjektet tregtare të eksportit. Përballë këtyre situatave, mendojmë se duhet ndërhyrë ligjërisht në përdorimin e monedhave valutore. Jemi në një situatë konfuze, ku pranojmë si monedhë kombëtare lekun dhe realisht punojmë me euron në një numër pafund transaksionesh tregëtare dhe jo tregëtare. Kjo nuk është normale. Në këtë mënyrë autoritetet monetare të vëndit nuk do të kenë autoritetin e nevojshëm institucional.

Ka plot shtete të cilat nuk përfshihen në “euro-zonë” dhe që në tregjet e brendshme (shit-blerje) përdorin vetëm monedhat vendase. Përmëndim, Maqedonia e Veriut, Turqia, BosnjëHerzegovina, Zvicra, deri para pak kohësh edhe Kroacia.

Gjejmë shumë përkufizime për ekonominë. Më e përshtatshme dhe që është një nga më të përdorurat në ekonomi është përcaktimi i L. Robbins: “Shkenca ekonomike është studimi i sjelljes njerëzore si një marrëdhënie midis qëllimeve dhe mjeteve që janë të pakta dhe të ndjeshme ndaj përdorimeve alternative”.

Mendojmë, për kushtet tërësore ku gjendemi, që në ecurinë drejt një ekonomie tregu të modelit europian, më tepër na përshtatet, që në pjesën më të madhe të transakcioneve ekonomike, të veprojë kontrolli nga shteti dhe institucionet respektive. Vërtet në ekonominë e tregut, tregu nuk kontrollohet nga qeveria, por shkëputja e freskët nga sistemi totalitar, tregon se ende nuk jemi çliruar nga mentaliteti i drejtimit të centralizuar. Kjo për derisa të arrihet që tregu të sigurojë qeverisjen të bazuar në furnizimin e kërkesën e mallrave dhe të shërbimeve.

●●●

“I nderuar z. Kryeministër!

Në këto rrethana, propozojmë se:

a)- Këmbimet valutore të jenë e drejtë vetëm e bankave dhe agjensive të licensuara për këmbimet valutore, kundrejt dokumentave të posaçme për kryerjen e këmbimit valutor.

b)- Sugjerojmë të ngarkohen profesionistët e institucioneve financiare, ekonomike dhe juridike, të studjojnë efektet ekonomiko-financiare që rrjedhin nga qarkullimi i pakontrolluar i valutave në tregun e brendshëm.

c)- Gjithashtu të nxirren efektet ekonomiko-politike të heqjes nga qarkullimi në tregun e lirë të valutave.

ç)- Rezultatet nga studimet, mendojmë do të shpien në heqjen nga qarkullimi të euros e valutave të huaja dhe vendosjen që për të gjitha transakcionet brenda vendit, të kryhen vetëm me monedhën shqiptare që është LEKU.

d)- Rekomandojmë përdorimin e kushtëzuar të monedhave të huja në tregun e brendshëm. Konvertimi i tyre të jetë e drejtë e bankave shqiptare, të njësive të licensuara të këmbimit dhe për t’u ardhur në ndihmë turistave të huaj, të autorizohen edhe pikat e furnizimit me karburant të makinave.

Sinqerisht:

Profesor Agim Binaj,

Ekspert ekonomie Fahri Dahri

Tiranë, më 05/07/2023.