Gani I. Mehmeti 

Deri sa serbët “tanë” po ankohen nga të mirat e privilegjet që i gëzojnë nga ne shqiptarët, ne po numërojmë dhe po shënojmë masakrat serbe të kryera mbi shqiptarët që para 212 vitesh e deri në vitin 2000. 

Se ka ndodhur masakra e Mavriqit të Llapit në vitin 1811 është përcjellë gojë pas goje deri në ditët tona nga të parët tanë, nga që kjo nuk është një kohë aq e largët sa për të mos u vërtetuar, por për këtë masakër kanë shkruar edhe vetë serbët. 

Pra, pikërisht si sot e 212 vite më parë harambashët serbë, të etur për gjakun e shqptarëve u vërsulën dhe po mendonin se ku  e kujt t’i binin. Menduan t’i binin Mitrovicës, e cila edhe sot po vuan prej tyre, menduan t’i binin Vushtrrisë së Vjetër (Stara Vuçiternës,si e quanin ata), por fati i mjerë i familjes së Demë Ahmetit, një plakë shkinë (sipas këngës) i mësoi që për t’i qitur nam (za) vetit, t’i bijnë familjes së Demë Ahmetit në Reçicën e Llapit. Kjo ishte bërë vetëm nga urrejtja e serbëve që kishin ndaj shqiptarëve, për çka plaka u kishte thënë se duhet t’ia marrin edhe çikën e Demë Ahmetit e ta bënin nuse të një serbi e për t’u shërbyer edhe të tjerëve me kafe e tjera gjëra, krejt për ianti të shqiptarëve, jo pse kishin nevojën për të, se shqiptarët nuk donin e nuk lejonin asnjëherë të preken në nder. 

Si sot e 212 vite më parë, për shqiptarët e besimit myslimanë ishte dita e Bajramit. Demë Ahmeti kishte shkuar nga Reçica e Mavriqit të Llapit të bënte lutjet e bajramit në xhaminë e Zhitisë, më shumë se 12 kilometra larg, ku vetëm me kalë ose këmbë mund të kalohej ajo rrugë. 

Për të qenë më afër xhamisë, Demë Ahmeti kishte shkuar diku afër xhamisë natën e Bajramit.  

Dhe, pikërisht në natën e bajramit familja e Demë Ahmetit ishte rrethuar prej 300 e deri në 1000 serbë të organizuar, natyrisht, pa e ditur fare kjo familje se çka po i përgatitej.  

Diku heret në mëngjes, dikush troket në dyert e shtëpisë së Demës. Ata kërkojnë Ajeten, bijën e Demë Ahmetit, po njëra nga rejat e Demës i thotë se po u bënte zë burrave. Duan të hyjnë pa pyetur dhe i gjejnë të papërgatitur djemtë e Demë Ahmetit, të cilët vriten e masakrohen. Duan ta marrin Ajeten me vete, por kjo  qëndron me aq sa mundet, duke i vrarë disa nga serbët, deri sa ata detyrohen ta vrasin Ajeten, e cila assesi nuk po dorëzohej para kriminelëve e larg qoftë, të bëhej edhe nuse e dikujt prej tyre. 

Në këtë masakër u vranë e u masakruan plot 28 anëtarë të familjes së Demë Ahmetit, duke përfshirë gra e fëmijë dhe dy mysafirë, që kishin pasur fatin e keq të qëllonin atë natë aty, po bëhen 30 të masakruar. 

Të kënaqur me gjenë që kishin gjuajtur dhe gjakun e derdhur të shqiptarëve, ata kishin marrë dy reja të Demës peng dhe një djalë gjashtë muajsh. 

Demë Ahmetit i shkon lajmi në xhami se çka i kishte ndodhur në familje. Ai aty i njofton të pranishmit. Njoftimi merr dhenë anembanë Llapit e Gallapit. Llapi u tregua shumë solidar dhe nga çdo familje ishte një mashkull e më shumë në ndihmë të kësaj familje, për të ndjekur vrastarët dhe për t’i kthyer nderin familjes e për t’i dhënë kurajën Demë Ahmetit. 

Një lagje në Llapashticë kishte bërë aq shumë zhurmë duke informuar tjerët, sa më vonë u quajtën POETRË dhe këtë e mbajnë sot për mbiemër Potera. Shumë nga kuajt, nga shpejtësia e vrapit, kishin pëlcitur rrugës e kishin mbetur. Kishte dalë pothuaj i gjithë Llapi e Gallapi në Reçicë e kishin vazhduar rrugën nëpër fshatrat tutje, duke i kërkuar kriminelët. 

Ata i zënë në një fushë të rrafshët duke hedhur valle të dehur nga rakia dhe nga dehja e ngjarjes së ditës, që sipas tyre ishte një fitore e madhe. Ky vend në tri anë ishte i rrethuar me një greminë dhe kush do që të binte në të, nuk shpëtonte i gjallë. 

Tani të rrethuar nga shqiptarët, del vetë Demë Ahmeti e i shkon fshehur afër Hanifes, resë së tij, duke i thënë> 

• Oj Hanife, vetëm atë djalë ma ruen!  

Këto fjalë i ndien Novica i Zi, si quhej prijësi i serbëve dhe përpiqet ta vrasë fëmijën gjashtë muajsh, që më vonë u quajt gjatë gjithë jetës së tij Izlam Qorri, sepse Novica i Zi e qëllon me singi në sy, duke e lënë të verbuar përjetë, por që nuk kishte arritur t’i binte dy herë, sepse e kishin qëlluar për vdekje shqiptarët atë me të gjithë të tjerët. Nga ky sulm, tani kishin shpëtuar vetë gjashtë prej tyre të zënë rob. Të gjashtit ia kishin dorëzuar organeve të kohës, për t’i treguar edhe mbretit, i cili ende po e sundonte vendin, për ngjarjen. 

Për këtë masakër është shkruar mjaft kohën e fundit nga disa historianë e tjerë. Mirëpo si vepra, kanë shkruar Shefqet Krasniqi, dramën “MASAKRA E MAVRIQIT”, Prof. Dr. Fehmi Pushkolli librin “Demë Ahmeti” dhe “Ajetja” që ua ka kushtuar këtyre të dyve për të mos u harruar. Gani I. Mehmeti “MAVRIQI I LLAPIT I” dhe “MAVRIQI I LLAPIT 2”, ndërsa kemi edhe disa këngë kushtuar kësaj tragjedie të madhe në disa variante e artikuj të ndryshëm nëpër librae sesione të ndryshme shkencore. 

Kjo është masakra e parë që është shënuar, mund të themi edhe në histori. Pas saj vijnë edhe përplot masakra të tjera, siç janë ato të viteve 1877 e 1878 me rastin e përndjekjes së shqiptarëve të pambrojtur nga Sanxhaku i Nishit, Toplica e vende tjera.  

Por, serbët nuk ngopen gjak shqiptari deri sa të mos mbetet asnjë prej tyre, prandaj, përveç sulmeve të herëpashershme deri në vitin 1912, në vitin 1912 e pushtuan edhe Ksovën e vise tjera shqiptare. Serbët vazhduan me maskara edhe në këtë vit (1912) e edhe pas këtij viti. Njihen maskarat e mëdha të viteve 1921 e më vonë. Dhe më pas ato GJATë Luftës së Dytë Botërore, si dhe ato të viteve 1990 – 1999 dhe e fundit, në vitin 2000, kur u vranë dhjetëra dhe u ndoqën nga Mitrovica e veriut të gjithë shqiptarët, për çka edhe sot e kësaj dite nuk janë kthyer e as bisedohet se do të kthehen ndonjëherë, dhe sërish serbët, për të ndarë veriun e Kosovës, ankohen se janë duke “vuajtur” nën sundimin e Albin Kurtit, por që asnjëherë deri sot, nuk e njohën Republikën e Kosovës dhe e luftojnë me të gjitha mjetet, për çka, ende nuk po i dihet fundi. 

Ishte vetëm një përkujtim i shkurtër i Masakrës, me rastin e 212 vjetorit, që ka koinçiduar edhe me datë, edhe me bajram edhe me vidovdanin serb, gjë që të dyja kishin qenë edhe atë kohë – bajrami, vidovdani dhe masakra. 

Vallë, do të marrin fund ndonjëherë këto krime serbe ndaj popullit shqiptar!?

Burimi : The Australian Women’s Weekly, e shtunë, 7 maj 1938, faqe n°24

Nga Aurenc Bebja*, Francë – 27 Qershor 2023 

“The Australian Women’s Weekly” ka botuar, të shtunën e 7 majit 1938, në faqen n°24, një shkrim ekskluziv mbi tri motrat e Mbretit Zog, princeshat Myzejen, Ruhije dhe Maxhide, të cilin, Aurenc Bebja, nëpërmjet blogut të tij “Dars (Klos), Mat – Albania”, e ka sjellë për publikun shqiptar : 

Motrat e mbretit luajtën një rol në romancë

Tri princesha ndihmojnë në modernizimin e oborrit të tij

Nga Mary St. Claire, përfaqësuesja jonë në Londër

Burimi : The Australian Women’s Weekly, e shtunë, 7 maj 1938, faqe n°24

Martesa e Mbretit Zog të Shqipërisë me konteshën Geraldinë Apponyi ka sjellë në qendër të vëmendjes tri motrat e tij më të vogla simpatike, pasi ato luajtën një rol jo të vogël në fundin e lumtur të romancës së vëllait të tyre. 

Kur ai vendosi të sfidonte traditën dhe të martohej me konteshën e tij bukuroshe hungareze, gjashtë motrat e tij dhe tri më të rejat në veçanti, e mbështetën atë maksimalisht. 

Ato gjithashtu dëshironin të hiqnin shumë nga kufizimet që rrethonin Gjykatën e vjetër myslimane të Shqipërisë. Në vëllain e tyre mbretëror, ato kishin një aleat të dobishëm. 

Unë pata privilegjin të intervistoja këto princesha bukuroshe përpara se të largoheshin nga Londra në kthimin e tyre në Shqipëri për dasmën e Mbretit. 

Pikërisht atëherë kuptova rolin që kishin luajtur këto vajza simpatike në mësimin e popullit shqiptar me idenë e një nuseje jomuslimane për Mbretin e tyre. 

Proverba e lashtë shqiptare : “Pak më shumë se qeni im dhe pak më pak se kali im – kjo është gruaja ime”, përshkruan pozitën e grave shqiptare përpara se gjashtë motrat e Mbretit Zog të hynin në Pallatin në Tiranë dhe të shijonin lirinë perëndimore. 

Nuk kaloi shumë kohë dhe ato bindën vëllanë e tyre për të ndihmuar në kauzën e tyre dhe një nga triumfet e tyre më të mëdha ishte dekreti, i miratuar rreth një vit më parë, për heqjen e ferexhes. 

Kur u bë kjo, tri motrat më të vogla – Myzejeni, Ruhija dhe Maxhidja – shtytëset kryesore të këtyre reformave, vendosën të udhëtojnë dhe të shohin botën. 

Nga kodrat e egra shqiptare, në hotelet më luksoze të Nju Jorkut dhe Londrës… 

Nga fustanet e tyre të rënda fshatare dhe tek modelet e Parisit… duke pirë çaj me Presidentin e Shteteve të Bashkuara… duke pirë kokteje me zonjat e zgjuara londineze… duke darkuar dhe kërcyer me xhevahire dhe peliçe që nuk i ëndërronin paraardhësit e tyre të përulur myslimanë… 

Kjo është përralla e bërë realitet për tri Zogletet (siç quheshin nga shtypi amerikan). 

Mbreti Zog është sundimtar i një prej mbretërive të fundit feudale të mbetura në botë dhe këto tri princesha mbretërore e kanë ndihmuar atë për ta modernizuar vendin. 

Stuhia dhe trazirat e dhjetë viteve të fundit, kohë gjatë së cilës vëllai i tyre nuk ka qenë kurrë shumë i sigurt për fronin e tij të ndërtuar vetë, duket se janë qetësuar. 

Burrat e përshtatshëm (duhur) 

Baronesha Franziska – “Madame Lupescu” e Shqipërisë – ka zënë vendin e dytë, kontesha bukuroshe dhe aristokrate Geraldinë Apponyi është bërë mbretëreshë, dhe shqetësimi i vetëm i Zogleteve tani është që t’i sigurojnë vetes burra të përshtatshëm dhe të vazhdojnë të ndihmojnë në modernizimin e vendit të tyre të prapambetur. 

Në rast se nuk dini shumë për Shqipërinë – dhe kush di? – ajo fitoi pavarësinë nga Turqia në vitin 1912. Më 1925, ushtari i ri-komplotist, Ahmet Zogu, u bë President-Diktator me një grusht shteti brilant, dhe menjëherë me kalimin e kohës (1928), ai u vetëshpall Mbret. 

Ai ishte një herë i martuar, por pas një kohe të shkurtër u divorcua sipas ligjit mysliman. 

Ndërkohë tri motrat e vogla, Myzejeni, Ruhija dhe Maxhidja, u vunë në krye të lëvizjes reformuese dhe iu besua puna për t’u treguar bashkatdhetarëve të tyre rrugën e emancipimit me shembullin e tyre të ndritshëm. 

Princesha Myzejen është zyrtarisht drejtuese e aktiviteteve sportive të femrave në të gjithë Shqipërinë, Princesha Ruhije kujdeset për gjithçka që ka të bëjë me artin dhe princesha Maxhide është e vetmja përgjegjëse për turizmin. 

Përveç kësaj, Princesha Maxhide, më e mprehta e treshes, ka organizuar një regjiment grash, ku ajo është kryekomandantja. 

Ajo dizenjoi uniformat e tyre, çizme shumë të lëmuara, pantallona të kuqe flakë dhe xhaketa jeshile të shkëlqyeshme me gërsheta floriri – dhe shpalli se duhet të bashkohen vetëm vajzat e familjeve më të njohura shqiptare. 

Shkëlqimi dhe tërheqja 

Betimi i tyre është që të stërviten për dy vjet, të mos martohen gjatë shërbimit dhe të “mbrojnë të drejtat e grave”. 

Kur mora fjalën nga sekretari i Ambasadës Shqiptare se princeshat do të më takonin privatisht në suitën e tyre në Hotelin Ritz, nuk jam e sigurt se çfarë prisja, por nuk isha e përgatitur për kaq shumë glamur. 

Mund të jetë për shkak të një përzierjeje të papërshkrueshme të misterit oriental me sofistikimin perëndimor – nuk e di – por këto shqiptare kanë diçka të veçantë. 

Ato xixëllojnë – shkëlqejnë – dhe tërheqin vëmendjen. 

Ato ishin të veshura me fustanet më elegante të pasdites, kishin vënë shumë byzylykë të mëdhenj diamanti dhe secila kishte një orë xhepi të vogël, me xhevahir në gjoks. 

Princesha Myzejen dhe princesha Ruhije kishin veshur “fustane motrash” të bëra njësoj – njëri në ngjyrë blu të kaltër, tjetri në të kuqe. 

Ato mbanin modele me qafë të lartë me mëngë të shkurtra të fryra, të zbukuruara me dantella të bardha irlandeze. 

Princesha Maxhide, e cila është më e bukur se dy të tjerat, kishte veshur dantella jeshile të errëta dhe bizhuteri të rënda. 

Secila ishte e grimuar në mënyrë ekzotike, qerpikët e Princeshës Maxhide rivalizonin qerpikët e Garbos për gjatësi dhe trashësi (volum). 

Na u desh të flisnim përmes një përkthyesi dhe ishte princesha Myzejen, motra që nuk e kishte vizituar më parë Londrën, ajo që fliste. 

“Çfarë mendoni për burrat?” E pyeta, duke i kujtuar thashethemet për martesë. 

Bënte kujdes kur përgjigjej. 

“Kemi kaluar kaq pak kohë këtu dhe kemi takuar kaq pak njerëz. Por burrat që kemi takuar mendojmë se janë shumë tërheqës”, u përgjigj Princesha Myzejen. 

Të pyetura për dasmën e vëllait të tyre (që atëherë ishte vetëm disa javë larg), ato u përgjigjën : 

“Nuk kemi bërë pazar për dasmën, çdo gjë është gati për të, porositur nga Tirana. 

Të gjithë jemi të veshura me të bardha. Por ne blemë disa gjëra për veten tonë dhe kemi bërë disa vizita. 

Sigurisht që kemi kaluar pak kohë me mbesën tonë, Princeshën Danushe, vajzën e motrës sonë, Princeshës Adile, në shkollën e saj. 

Dhe ne donim të shihnim Shtabin e Guidës së Vajzave (The Girl Guide Headquarters), pasi ne kemi një lëvizje të ngjashme në Shqipëri.” 

Unë e pyeta nëse ato mendonin se do të shkonin ndonjëherë në Australi. “Është shumë larg, por ne do të dëshironim të shkonim,” u përgjigj Princesha. 

“Atje ka një koloni mjaft të madhe shqiptare. A mund t’u transmetoni përshëndetjet tona dhe t’u thoni atyre se shpresojmë se do të jetë e mundur t’i shohim atje një ditë?”

Fotografitë :

Princeshat që kanë luajtur rolin e tyre në romancën e vëllait mbretëror. Princesha Myzejen Zogu (majtas) dhe princesha Ruhije (djathtas), motrat e mbretit Zog të Shqipërisë, me përpjekjet e tyre të palodhura për heqjen e zakoneve martesore të vendit të tyre, i hapën rrugën dasmës së vëllait të tyre me konteshën Apponyi.

Burimi : The Australian Women’s Weekly, e shtunë, 7 maj 1938, faqe n°24

Princesha Maxhide Zogu, motra më e vogël e mbretit Zog të Shqipërisë, ka organizuar një regjiment grash në mbretërinë e vëllait të saj. “Ushtria” e saj vesh pantallona të kuqe flakë dhe xhaketa jeshile të shkëlqyeshme me gërsheta ari.

Burimi : The Australian Women’s Weekly, e shtunë, 7 maj 1938, faqe n°24

Romancë përrallore :

Burimi : The Australian Women’s Weekly, e shtunë, 7 maj 1938, faqe n°24

Martesa e konteshës Geraldinë Apponyi me Mbretin Zog të Shqipërisë i jep fundin e lumtur një romance moderne Hirusheje.

Kontesha Geraldinë punonte për 4 £ në javë si bibliotekare përpara se mbreti Zog ta martonte dhe ta transportonte në një fron.

Ajo vjen nga një familje fisnike hungareze dikur e pasur, por tani e gjendur në ditë të vështira.

Kalimi i saj nga statusi i një vajze punëtore në atë të një mbretëreshe në pushtet ka gjithë romancën e një përralle.

Ishte për të një rol modern i Hirushes, por kishte një ndryshim : Nuk kishte motra të shëmtuara. Tri motrat bukuroshe princesha të Mbretit Zog e mbështetën në çdo mënyrë. Ndikimi i tyre në jetën e oborrit mbretëror shqiptar tregohet në këtë faqe.

* Aurenc Bebja, Francë. Blogu © Dars (Klos), Mat – Albania, https://www.darsiani.com/la-gazette/the-australian-women-s-weekly-1938-intervista-ekskluzive-me-tri-motrat-e-mbretit-zog-ne-hotel-ritz-ne-londer-dhe-mesazhi-per-shqiptaret-e-australise/.

Sot, më 27 qershor, përkujtojmë njërën nga tragjeditë më të rënda që ka përjetuar populli shqiptar: 79-vjetorin e gjenocidit grek ndaj shqiptarëve autoktonë të Çamërisë.  

Fatkeqësisht edhe në vigjilje të përmbylljes së dekadës së tetë nga koha e kryerjes së këtij krimi të shëmtuar, drejtësia nuk ka ngadhënjyer!  

Qendra “Gjenocidi në Kosovë-Plagë e hapur” konsideron se është në përgjegjësinë e diplomacisë shqiptare dhe institucioneve shkencore që të mobilizojnë të gjitha energjitë e nevojshme që çështja e “Gjenocidit çam” të vihet në rend të ditën për zgjidhje! 

Pa zgjidhjen e drejtë të kësaj çështjeje, gjenocidi ndaj shqiptarëve të Çamërisë do të mbetet plagë e hapur! 

Gjenevë, 27 qershor 2023 

Qendra “Gjenocidi në Kosovë – Plagë e Hapur”