Frank Shkreli

 

At Anton Harapi dhe At Gjon Shllaku, viktima të barbarizmit më ekstrem komunist

(Fjalimi i Anton Harapit kushtuar Çerçiz Topullit dhe Mustafa Qullit)

Në Tiranë më 24 Nëntor, 2021, Françeskanët e trojeve shqiptare — në bashkëpunim me kryedioqezёn Metropolitane Tiranë – Durrës kujtuan 75-vjetorin e martirizimit të At Anton Harapit dhe At Gjon Shllakut – dy figura të mëdha të Kishës Katolike dhe të Kombit shqiptar – në Bibliotekën Françeskane, pranë Katedralës së Shën Palit, në kryeqytetin shqiptar. Në ceremoninë përkujtimore morën pjesë përfaqsues të Urdhërit Françeskan shqiptar dhe zyrtarë të lartë të Kishës Katolike shqiptare. Morën pjesë gjithashtu edhe Përfaqsuesi i Vatikanit në Shqipëri i Përndershmi Luiggi Bonazzi dhe kryetari i Prezencës së OSBE-së në Tiranë, Ambasadori Vinçenzo del Monaco.

Në mungesën e shëmtuar të shtetit dhe qeverisë shqiptare për të kujtuar, pa dallim, të gjitha viktimat e komunizmit në Shqipëri — 30-vjetë pas shembjes zyrtare të atij regjimi barbar — është mirë që të pakën Françeskanët dhe grupe të tjera jo-qeveritare kujtojnë viktimat e tyre të komunizmit. Ishte shumë bukur gjithashtu të shihje të pranishëm në përkujtimin e martirizimit të At Anton Harapit dhe At Gjon Shllakut të mërkurën në Tiranë edhe Ambasadorin e OSBE-së në Shqipëri, Z. Vinçenzo del Monaco.

“Ne duhet që, patjetër, të bëjmë më të mirën që mundemi, ashtuqë Demokracia dhe të Drejtat e Shënjta të Njeriut të sigurojnë, më në fund, progresin e këtij Kombi”, u shpreh Shefi i Prezencës së OSBE-së në Tiranë, Del Monaco, i cili foli në emërin e tij personal, me rastin e 75-vjetorit të martirizimit të At Anton Harapit dhe të Lumit Gjon Shllaku. Ai falënderoi “miqtë e mij françeskanë” për ftesën për të marrë pjesë në atë tubim “aq të veçantë dhe tepër domethënës, jo vetëm për Kishën Katolike, por edhe për Shqipërinë.” Ambasadori del Monaco u tha të pranishëmve se nuk e gjeti të lehtë të fliste për një subjekt, jashtzakonisht, të rëndësishëm, siç janë martirët – për “ata të cilët ndajnë mundimet dhe vuajtjet e tyre me Krishtin, pa iu dorëzuar turmave pagane, duke dhenë jetën, ose më mirë të themi të rilindur në vdekje, duke i falur persekutuesit e tyre…ashtu siç ishin At Anton Harapi dhe i lumi At Gjon Shllaku”, u shpreh ambasadori i OSBE-së në Shqipëri. “Viktima”, shtoi ai, si At Gjergj Fishta të cilin e kujtuam kohët e fundit në Shkodër, ashtu si edhe shumë e shumë të tjerë. Të gjithë ata, viktima të barbarizmit esktrem komunist”, u tha të pranishëmve Përfaqsuesi i Organizatës për Siguri dhe Bashkpunim në Evropë në akademinë përkujtimore në Tiranë, kushtuar martirizmit të At Anton Harapit dhe të At Gjon Shllakut.

Shefi i OSBE-ës në Tiranë, Z. Vinçenzo del Monaco e përfundoi fjalën e tij në përkujtim të 75-vjetorit të martirizimit të At Anton Harapit dhe të Lumit Gjon Shllaku nga komunizmi, duke theksuar se, “Rinia ka një përgjegjësi të madhe për të bërë pyetje dhe për të reflektuar, në përgatitje për një jetë sakrificash, duke ushtruar lirinë.” Ndërsa të rriturit, sipas tij duhet të “Bëjnë më të mirën që mundemi, ashtuqë Demokracia dhe të Drejtat e Shënjta të Njeriut të sigurojnë, më në fund, një mjedis sa më të mirë për progresin e civilizuar të kombit”, tha Del Monaco.

Ndërkaq, Përfaqësuesi diplomatik i Vatikanit, Luigi Bonazzi, At Gjon Shllakun dhe At Anton Harapin i quajti, “patriotë shqiptarë dhe dëshmitarë të Krishtit”, dhe i cilësoi si dy “figura të shkëlqyera”, martirë që vazhdojnë të kujdesën për Shqipërinë. “Ne fakt”, shtoi përfaqsuesi i Vatikanit, “martirët nuk janë një kujtim i së shkuarës, një faqe e mbyllur e historisë. Ata jane njerëz të gjallë që vazhdojnë ta shoqërojnë, ta ndihmojnë dhe t’a mbështesin sot rrugëtimin e kësaj Kishe dhe të gjithë shqiptarëve.” Krye-Françeskani Gjergj Fishta këndonte: “Kurrë, Shqipni, s’kam me t’ harrue, Edhe në vorr me t’ përmend kam”.

Ky vit shënon jo vetëm 75-vjetorin e martirizimit të At Anton Harapit dhe At Gjon Shllakut nga komunistët shqiptarë por edhe 85-vjetorin e gjetjes së eshtrave të dy heronjve, ndër dëshmorët e parë shqiptarë – Çerçiz Topulli e Mustafa Qulli, njëri revolucionar me pushkë në krah dhe tjetri gazetar me pendë në dorë – duke luftuar për lirinë e Shqipërisë dhe të shqiptarëve – u masakruan barbarisht nga forcat terroriste serbo-malazeze afër Shkodrës. Eshtrat e tyre u zbuluan 20 vjetë pas vrasjes së tyre (1936). Po e përmend këtë përputhje përvjetorësh – pasi jemi edhe në prak të Ditës së Shpalljes së Pavarësisë së Shqipërisë – për të kujtuar këta dëshmorë të cilët punuan aq shumë për lirinë e atij vendi, por edhe për mesazhin që ata kanë lënë trashëgimi me fjalët e shkruara dhe me veprat e trashëguara. Përzgjodha, me këtë rast, fjalimin e At Anton Harapit mbajtur me rastin e dërgimit për në Gjirokastët të eshtrave (zbuluar më 1936) të dëshmorëve të Atdheut Çerçiz Topulli e Mustafa Qulli. Përzgjodha këttë fjalim prekës, ndër fjalimet më klasike të oratorisë shqiptare, të At Anton Harapit, për nga përmbajtja e tij patriotike, por edhe për mesazhin që mbartë edhe sot, sidomos për të rinjtë dhe të rejat shqiptare, në prak të Festës së Pavarësisë së Shqipërisë.

Më poshtë fjalimi i At Anton Harapit në ceremoninë e përcjelljes së eshtrave të Çerçiz Topullit dhe Mustafa Qullit nga Shkodra në vendlindjen e tyre, (Teksti i fjalimit ishte botuar në revistën e françeskanëve shqiptarë, “Hylli i Dritës”, Shkodër 1936).

“DY LOTË E NJË BETIM”

Ndalnju! Ku veni, o burra ?!…

Çerçiz e Muço, dy fjalë ka me ju Shkodra kreshnike, këtu në log të kuvendit, para se të ndaheni.

Doni t’a leni Shkodrën, të shkoni e të pushoni atje, ku së pari patë t’amblat rreze të diellit, ku, si filiza të shëndoshë, gëzueshem e rritet shtatin, atje prej kah Shqipnija u qiti edhe u ndriti! Le të lëvdohen po, për ju Gjinokastra e Leskoviku, vendet ku ju u lindët për jetë, por grimë ma pak s’do të gezohet me ju Shkodra, vendi, ku ju nuk vdiqët, por u lindët për atdhe.

Njimend se ato u dhanë tamblin e gjiut, e u janë nana të natyrëshme, por ju tashma, nuk jeni njerëz të zakonshem, nuk jeni çfardo shqiptarësh, jeni kreshnikë, jeni burrat shqipëtarë; e si të tillë u priti e ju mbajti, si të tillë sot me gëzim u përcjell Shkodra, lama e nana e kreshnikisë s’uej.

Jo, nuk u lëshon ju Shkodër lokja, ambël pa u puthun në të dyja faqet, thekshëm pa u lëmuem të dy krahët, permallshëm pa u derdhun dy pika lotësh, lotë gëzimi e pikllimi, mbi eshtënt t’uej.

Eshtën të pamort, u falem! Të pavdekshëm, po, pse ndër veme t’ueja rueni një visar të çmueshëm, njat ide e cila e patrandun do të jesë ndër ne deri sa të jetë Shqipnija.

E udha e mbarë u qoftë!

Veç, o burra, që vdekun, flitni; të mbetun, ngjalleni; të humbun, sot ndritni, kah rreth e rrokull t’i bini Shqipnisë, dhe lëshonje një za, at zanin t’uej kumbues si të luajvet, diftoni djelmënisë shqiptare shka ua ushqeu idealin, shka u a mbajti karakterin, shka u bani të pavdekshëm.

Diftoni, po, se ka e do të ketë Shqipni deri sa të kemi e të mbajmë nji Zot mbi vehte; ka, po, Shqipni deri sa të dalin Shqiptarë fatosa; ka dhe do të ketë Shqipni derisa gjaku i juej i kërthnesët e i gjallë të vlojë në kujtim e ndër ndjesi të Shqiptarvet, deri që në Shqipni, pa ndryshim krahine e besimi, të çmohen e të madhnohen themeluesat e atdheut.

Kemi pse te jemi e të mbahemi Shqiptarë, deri sa të shënjta të ruhen besë e burrni. Me të tanë fuqinë t’uej vigane m’i a bani një urim Shqipnisë; m’i ndillni të mbarë e përparim, pagjë e ngadhnjim.

Por dhe nje namë, si rrufeja, m’i a lëshoni kulshedres së re, rrymvet dërrmuese, që po e brejnë jetën shqiptare: atyne po, të cilët thonë se po bashkojnë e na shkatërrojnë: lëvdohen për dashuni, e na qesin mëninë e fitmen, duen te na mesojnë e po na zhburrnojnë.

Heu! Ata mos qofshin, e Zoti i vraftë njata, të cilët duen t’i lanë Shqiptarët pa besë ndër vehte, duen t’i qesin nga morali dhe karakteri, nga familja e historia.

Nuk po u pyes kush jeni e kah po veni. Kudo shkojshi, të bardhë qofshi ; ku ndejshi, flori ndritshi. Ideali i juej më tregon se kush jeni, vdekja e juej më dishmon se ku dueni. Nuk me duhet gja kush u vrau, por knaqëm, kah marr me mend atë per shka ju ratë preja e dorës mizore. Nuk marr parasysh ç’ krahine ishit e ç’ besim patët, më mjafton të dij se besuet në nji Zot, e si kristal i kulluet rrodhi ndër dejt t’uej gjaku shqiptar.

Ju mësytë Shkodrën për strehe atdhetarije, për lamë veprimi, për strofull sigurie. Edhe Shkodra me kënaqësi iu priti e iu dha nderimin që ju përkitte: pa ndryshim ju rreshtoi nder fatosat e vet, ndër të vdekunit e pavdekshëm, krahas me nji Dedë Gjo’ Lulë e tjerë sokola.

Eh, moj Shkodër, moj mizore! Si s’u ngine ma njiherë me gjak? Deri kur ma do të m’i a këndojsh kangën vdekjes e shemtimit?

Shka asht në ty, që dukesh si të ngadhnojshesh ma fort mbi vdekje se sa në jetë, si të gezojshesh ma fort për të mbetun se për të gjallë? Me shka ma mund do të shuhet ajo etja e jote, që tashma sot të rreshkë e të përvlon?…

Ti, mizore njimend, por fatose, pse sikurse në djep t’and përkunde burrat e maleve, ashtu në prehën t’and mblodhe, ne votren t’ande rreshtove kreshniket e kombit. Mizore, po, por trimneshë, pse kurdoherë në vdekje pave shpëtimin; në therori, fitimin; në burrni, forcën. Mizore po, por fisnike, pse nderë e burrni i pate gjithmonë për piri.

Zotnijë të ndritshëm! Nuk due t’u ndali ma. Keni udhë të gjatë. Mirrni kto visare të çmueshme, e shkoni. Por para se të niseni, ejani këtu, e mbi këta eshtën, shëmbull ideali, force dhe bashkimi, t’ia shtrijme dorën shoqishojt, Toskë e Gegë, muhemdanë e të krishtenë, e me besën e burravet, me besën Shqiptare, të lidhemi per t’i a mbajtë Shqiptarit të pa prekun një Zot të vertetë, një atdhe të lumtun, për të bamë Shqipninë e re, të fortë e të madhnueshme, të denjë për Skenderbeun.

T’i diftojmë, po, botës, se Shqiptarët janë njimend burra; se mund të jemi Toskë e Gegë, muhamedanë e të krishtenë, e njiheri Shqiptarë të njimendët.

Zoti i vërtetë e Atdheu le të na bashkojnë, Zoti e Atdheu të na mbajnë;

Me Zot e me Atdhe të lumnojmë”! (“Hylli i Dritës”, Shkodër 1936.)

Një mesazh i fortë i At Anton Harapit 85-vjetë më parë – por edhe një mesazh për botën e sotme shqiptare! At Anton Harapi nuk ishte as “tradhtar”, as “armik i popullit” dhe as një “Klerik që shiti atdheun”, siç e akuzonte jo vetëm regjimi anti-kombëtar i Enver Hoxhës, por edhe apologjetët e tij edhe sot e kësaj dite, por ishte dhe mbetet një atdhetar, i cili me besimin në Zotin dhe me dashurinë për kombin e vet, edhe sot në këtë 75-vjetor të martirizimit të tij, i fton Shqiptarët dhe udhëheqësit e tyre aktualë – ashtu siç u kërkoi shqiptarëve të kohës së tij, në fjalimin e mbajtur si anëtar i Parlamentit shqiptar në vitin 1944: “T’a bajmë monumentin kombëtar – bashkimin e Shqiptarëve”.

Lavdi Dëshmorëve! Gëzuar Dita e Madhe e Pavarësisë së Shqipërisë dhe e Kombit shqiptar!

Ambasadori i OSBE-së në Tiranë, Z. Vincenzo del Monaco

Veprat e Anton Harapit

Treni – Prishtinë , 3 shkurt 2015-foto për ATSH nga Behlul Jashari

Shkruan: Behlul JASHARI

-Sot në Elbasan është nënshkruar Memorandum bashkëpunimi ndërmjet Ministrisë së Infrastrukturës dhe Energjisë së Republikës së Shqipërisë dhe Ministrisë së Mjedisit, Planifikimit Hapësinor dhe Infrastrukturës së Republikës së Kosovës për ndërtimin e lidhjes hekurudhore Durrës-Prishtinë/
-Me tren udhëtohej nga Shqipëria në Kosovë  para me shumë se 23 vitesh në reportazhin futuristik “Kufiri i ëndrrës” që kam shkruar në fundvitin 1997, botuar pikërisht në 3 Janar 1998 në Prishtinë në gazetën e rezistencës e pjesë e lëvizjes e luftës për liri e pavarësi “Bujku”, kryeredaktor i parë-themelues i së cilës isha/

PRISHTINË, 26 Nëntor 2021/ Memorandumi i bashkëpunimit Shqipëri-Kosovë për hekurudhën Durrës-Prishtinë është një nga marrëveshjet e nënshkruara sot në Elbasan në mbledhjen e përbashkët të Këshillit të Ministrave të Republikës së Shqipërisë dhe Qeverisë së Republikës së Kosovës.
Në komunikatën e dërguar bëhet e ditur se është nënshkruar “Memorandum bashkëpunimi ndërmjet Ministrisë së Infrastrukturës dhe Energjisë së Republikës së Shqipërisë dhe Ministrisë së Mjedisit, Planifikimit Hapësinor dhe Infrastrukturës së Republikës së Kosovës për ndërtimin e lidhjes hekurudhore Durrës-Prishtinë”.

Qeveritë e Shqipërisë e Kosovës mbajtën mbledhjen e shtatë të përbashkët në Elbasan sot në 26 Nëntor 2021, pas të gjashtës në Tiranë në 2 Tetor 2020.
Më parë, Qeveria e Kosovës dhe Qeveria e Shqipërisë në 26 Nëntor 2018 në qytetin e Pejës zhvilluan mbledhje të përbashkët, të pestën, pas të parës historike në Prizren në 11 Janar 2014, të dytës në Tiranë në 23 Mars 2015 , të tretës në 3 Qershor 2016 në Prishtinë dhe të katërtës të zhvilluar në 27 Nëntor 2017 në Korçë…

E me tren udhëtohej nga Shqipëria në Kosovë  para me shumë se 23 vitesh në reportazhin futuristik “Kufiri i ëndrrës”  që kam shkruar në fundvitin 1997, botuar në 3 Janar 1998 në Prishtinë në gazetën e rezistencës e pjesë e lëvizjes e luftës për liri e pavarësi “Bujku”, kryeredaktor i parë-themelues i së cilës isha. Kështu fillonte reportazhi:
Një qiell i akullt hënor po mbushej me dritën e mëngjesit mbi Dukagjin. Ishte imazhi që po i fanitej prej dritares së trenit, që me rrugën nga Janina e kishte kaluar edhe natën. Vajza nga Lurasi, që po mbaronte studimet në Gjirokastër, për herë të parë po udhëtonte në veri të atdheut, në kërkimet, për punim diplome, të kufijve të botës shqiptare nëpër shekuj. Nëpër pjesën e hekurudhës së sapondërtuar po hynte në Gjakovë.
“Sapo e paskam kaluar kufirin e hekurt që ishte dikur midis Shqipërisë dhe Kosovës”, ishte mendimi i parë që i erdhi pas zgjimit nga dremitja në ulësen e kupesë. “Ishte si fundi i botës, kufiri fatkeq që i ndante shqiptarët…”…
Ishte ky reportazhi i tretë i ardhmërisë në kohën e viteve të rënda të okupimit, kur me shkrimet futuristike e shihja dhe e përshkruaja Kosovën e së ardhmes, të lirë, shtet, të ëndërrave.
I pari ishte reportazhi futuristik me titull “Një ditë e një viti që vjen”, i shkruar dhe  dërguar nga Prishtina drejt Tiranës në 27 Dhjetor 1995.
Ndërsa, reportazhi i dytë futuristik ishte “Udhëtimi për në Prizren…”, botuar në Prishtinë e Tiranë në 31 Dhjetor 1996.
Shumë nga ato që shkruaja në reportazhet futuristike atëherë e që dukeshin si ëndërra,  që ishin ngjarje të fantazuara-parashikuara, tashmë janë realizuar në Kosovën e lirë nga Qershori 1999 dhe të pavarur nga 17 Shkurti 2008.

Ky ishte reportazh i para më shumë se 2 dekadave:
KUFIRI I ËNDRRËS
(Reportazhi i Ardhmërisë – III)
Behlul JASHARI
Një qiell i akullt hënor po mbushej me dritën e mëngjesit mbi Dukagjin. Ishte imazhi që po i fanitej prej dritares së trenit, që me rrugën nga Janina e kishte kaluar edhe natën. Vajza nga Lurasi, që po mbaronte studimet në Gjirokastër, për herë të parë po udhëtonte në veri të atdheut, në kërkimet, për punim diplome, të kufijve të botës shqiptare nëpër shekuj. Nëpër pjesën e hekurudhës së sapondërtuar po hynte në Gjakovë.
“Sapo e paskam kaluar kufirin e hekurt që ishte dikur midis Shqipërisë dhe Kosovës”, ishte mendimi i parë që i erdhi pas zgjimit nga dremitja në ulësen e kupesë. “Ishte si fundi i botës, kufiri fatkeq që i ndante shqiptarët…”
Tek po përpiqej ta maste me sy madhësinë e qytetit ku po ndalonte treni, më shumë e pëlqente një krahasim të përsëritur shumë vjet: “Kosova brenda vitit shtohet për një qytet, lind fëmijë aq sa ka banorë Gjakova”.
Zbriti vetëm për pak  sa t’i shkelin këmbët në tokën e Kosovës, që nga Çamëria e parafytyronte si një takim me legjendën… “Rekord i arit në Trepçë”, ishte titulli me shkronja të mëdha në ballë të faqes së parë të botimit të mëngjesit të njërës nga gazetat që i mori t’i lexojë në vazhdimin e rrugës për në Prishtinë, ku kishte paralajmëruar arritjen për atë ditë…
Nga qendra hekurudhore në Fushë-Kosovë nëpër metronë që çon në Prishtinë arriti në Qytetin Studenti. E gjeti lehtë Zyrën e Shërbimeve Studentore, që i kishin thënë se ndodhet pranë Fakultetit Filozofik, para të cilit nga larg shihet një përmendore e lartë e Naimit.
“O, po, ju kemi pritur, e kemi marrë telegramin tuaj, ku keni paralajmëruar një qëndrim studimor. Ju kemi siguruar vend në konviktin e studentëve nr. 9”, i tha plot përzemërsi sekretarja e Zyrës Studentore.
Zyra, që e priste plot mirëpritje, po i bënte një përshtypje të veçantë me fotografitë e pikturat e varura nëpër mure, si në një ekspozitë.
“Është një pjesë e historisë”, i tha nikoqirja, duke i treguar në veçanti pamjet nga demonstratat studentore të viteve 1968, ‘81…  ’97…
Pikturën, që ishte aty e kishte parë origjinalin në Galerinë Kombëtare në Tiranë. Është “Molla e Kuqe”, një shenjë e paharrueshme e gjeografisë e historisë shqiptare.
“A do të hyjë edhe Molla e Kuqe në punimin tënd të diplomës, ajo ishte shenjë e kufirit me serbët?” – pyeti nikoqirja.

Ylli Pata -Aleksander Cipa -Behlul Jashari, Tiranë me 4 dhjetor 2014

“Pikërisht edhe për Mollën e Kuqe jam nisur këndej”, tha studentja që kishte marrë udhën e largët, deri te “kufiri i ëndrrës”. Shprehja “Kufiri i ëndrrës” i erdhi nga titulli i një libri me motive të dëbimit të shqiptarëve nga Sanxhaku i Nishit në vitet 1877-78…
Gjumi e kishte zënë derisa po shfletonte një atlas të gjeografisë shqiptare, dhe ishte zgjuar herët për të shkuar në Bibliotekën Kombëtare e Universitare. Rrugës u ndal në një klub studentësh, që me kafenë e mëngjesit të shfletojë gazetat e ditës. Më shumë u ndal në shkrimet që lidheshin me interesimet e saj. Gazeta “Rilindja” paralajmëronte se “së shpejti do të fillojnë bisedime shqiptaro-serbe për rirregullimin e kufirit”, ndërsa gazeta “Bota shqiptare” shkruante se “rritet përditë e më shumë numri i shqiptarëve në Turqi që kërkojnë të kthehen në tokat prej nga janë shpërngulur të parët e tyre”…
Gjithçka kërkoi në Bibliotekë ia sollën nga arkivat në tavolinë. Kishte kaluar shumë orë shfletimi e kërkimi të përgjigjes në pyetjen se kah do të ketë qenë vija e kufirit të natyrshëm shqiptar në veri para vitit 1877, para dëbimeve masive të mbi një milon a më shumë shqiptarëve nga Sanxhaku i Nishit?
Kronikat thoshin: “Elementi shqiptar më së shumti jetonte në Qarkun e Toplicës. Toplica shtrihej në mes të Jastrebovcit të Vogël, në veri të Kopaonikut, në perëndim të Sikobicës, maleve të Arbanasit, i afrohej Moravës Jugore”… Kronikat përmendnin Jabllanicën, Qarkun e Toplicës e të Nishit, të Pirotit… “Elementi shqiptar shtrihej edhe përtej Sanxhakut të Nishit”, thoshin disa kronika, e disa të tjera se “kalonte edhe  lumin Moravë”…
Gjithë ato vende që përmendnin kronikat i kishte vijëzuar në një hartë, dhe po kërkonte vendin për të vënë shenjën e Mollës së Kuqe.
Si nga një shetitje në histori po dilte nga Biblioteka, ku do të kthente edhe disa herë ditëve të ardhme. Kishin mbetur edhe vetëm pak minuta deri në orën e takimit me shoqen e shokët që sapo i kishte njohur në Prishtinë.
E pritnin në kafiterinë “Orëjeta”, ballë hotelit “Evropa”, prej nga do të shkonin në Teatrin e Operës e Baletit, për të parë një shfaqje të trupës së artistëve nga Shkodra…
Qielli i akullt sikur po shkrihej bardh në errësirën mbi dritat e neonit shesheve e rrugëve të qytetit. Po reshte një borë e butë. Mbi bredhin e madh plot ditëza në rrugën “Nëna Tereze” nga bora që e kishte mbuluar nuk mund të shiheshin më të gjithë numrat e fundit të urimit. Mund të lexohej vetëm: Gëzuar Vitin e Ri dymijë e…”
Mbishkrimi mbi bredh ia përkujtoi të shkojë në telekom t’ia urojë në telefon Krishtlindjet familjes në Luras, dhe t’u paralajmërojë mikpritësve në Prizren shkuarjen në festimin gjithëkombëtar të pritjes së vitit jubilar të Lidhjes Shqiptare të Prizrenit, kuvendit historik për kufijtë e atdheut. Sa shumë vjet kishin kaluar…
(Botuar në Gazeta “Bujku” Prishtinë – e shtunë, 3 Janar 1998, faqe 6)

RAPORTIM I 3 SHKURTIT 2015: NË RELACIONET KOSOVË-SHQIPËRI NË TË ARDHMEN DO UDHËTOHET EDHE ME TREN
Para më shumë se gjashtë vitsh, në raportimin që bëja nga Prishtina për Agjencinë Shtetërore-Zyrtare të Lajmeve të Shqipërisë (ATSH) në 3 Shkurt 2015 me deklaratat nga dy qeveritë (më deklaronin për ATSH atëherë kryeministri i Kosovës Isa Mustafa e ministri i Transportit dhe Infrastrukturës i Shqipërisë Edmond Haxhinasto) paralajmëroja se, në relacionet Kosovë-Shqipëri në të ardhmen do udhëtohet edhe me tren, sipas projekteve të qeverive të dy shteteve, të clat do takoheshin së dyti në mars në Tiranë pas mbledhjes së parë të përbashkët historike në 11 janar 2014, në Prizren…

KOSOVË-SHQIPËRI, E ARDHMJA ME TREN NGA PRISHTINA

PRISHTINË, 3 Shkurt /ATSH-B.Jashari/.-Në relacionet Kosovë-Shqipëri në të ardhmen do udhëtohet edhe me tren, sipas projekteve të qeverive të dy shteteve, të clat do takohen së dyti në mars në Tiranë pas mbledhjes së parë të përbashkët historike para një viti, në 11 janar 2014, në Prizren.
“Do të përgatitet projekti për lidhjen hekurudhore me Shqipërinë”, ka paralajmëruar kryeministri i Kosovës Isa Mustafa duke folur për bashkëpunimet mes dy vendeve në prezantimin e programit qeverisës me rastin e zgjedhjes së qeverisë së re në Kuvendin kosovar, të zgjedhjeve 2014.
“Bashkëpunimit Kosovë-Shqipëri do t’i japim prioritet maksimal”, ka theksuar kryeministri Mustafa në konferencën e parë për shtyp si kryeministër i qeverisë së re kosovare, duke theksuar axhendën  evropiane të përbashkët të dy shteteve, i pyetur nga ATSH.
“Hekurudha Shqipëri-Kosovë do të ketë një të ardhme për gjithë rajonin tonë me infrastrukturë evropiane, me të njëjtin standard”, ka theksuar ministri i Transportit dhe Infrastrukturës të Republikës së Shqipërisë, Edmond Haxhinasto, i pyetur nga ATSH, gjatë vizitës në Prishtinë javën e kaluar.
“Ne menjëherë do fillojmë nga një studim parafizibiliteti për të parë mundësinë e realizimit sa më të shpejtë të kësaj hekurudhe, por sigurisht ne do të shikojmë edhe në mënyrë strategjike, duhet të shikojmë edhe rrjetin rajonal, sepse ne jemi pjesë e një rajoni. Dhe, hekurudha besoj se do të ketë një të ardhme për gjithë rajonin tonë, pasi rajoni jonë është i tillë që duhet të integrohet sa më shumë mes vete dhe sa më shumë me Evropën”, tha ministri  Haxhinasto.
Ministri shqiptar Haxhinasto ka deklaruar kështu pas takimit me ministrin kosovar të Infrastrukturës, Lutfi Zharku, ndërsa është pritur edhe nga kryeministri i Kosovës, Isa Mustafa.
Më pas, ministri kosovar i Infrastrukturës, Zharku ka deklaruar për median se për hekurudhën Kosovë-Shqipëri në mbledhjen e përbashkët të të dy qeverive në mars të këtij viti do të arrihet marrëveshja për fillimin e studimit të parafizibilitetit.
Ai ka paralëjmëruar se, për ndërtimin e hekurudhës, pjesa e Shqipërisë 108 kilometra, ndërsa e Kosovës 17,  do të aplikohet për fonde në kuadër të Kornizës Investive për Ballkanin Perëndimor.
Me realizimin e projektit të hekurudhës, në relacionet Kosovë-Shqipëri do të mund të udhëtohet me tren edhe nga Prishtina. Nga kryeqyteti kosovar aktualisht mund të udhëtohet me tren në dy linja, drejt Maqedonisë-Shkupit dhe për në Pejë, me nisje në mëngjes siç ishin edhe sot. Trenat kalojnë nëpër Fushë-Kosovë, qytet kryesor i hekurudhave kosovare, prej nga mund të udhëtohet edhe në realcione të tjera.
Në vendkalimet kufitare Kosovë-Shqipëri viti 2014 ka shënuar rritje të fluksit të njerëzve me 19,312 % dhe të automjeteve me 21,883 %, krahasuar me vitin 2013, bënte të ditur në fillim të 2015-tës Policia kosovare ekskluzivisht për ATSH-në.
Në tre vendkalimet, Vërmicë-Morinë, Qafë Prush dhe Qafë Morinë në vitin 2014 kishte 4 262 588 hyrje-dalje të personave, 689 940 më shumë se në vitin 2013, kur kishte 3 572 648 hyrje -dalje.
Në këto tre porta kufitare në 2014 kishte 1 623 882 hyrje-dalje të automjeteve, 291 553 më shumë se në vitin 2013 kur kishte 1 332 329 hyrje-dalje./a.g/

Fahri Dahri, sdudiues i historisë së Çamërisë

• Kultet në Thesproti

Orakulli nekromantik i Hadesit në Rajonin e Thesprotisë, ishte faltorja më domethënëse e perëndive në lashtësi. Sipas disa autorëve, ai ishte vendi i aventurave të Odiseut në botën e krimit, siç përshkruhet në Odisea.

Herodoti, (Historiani shekulli (5 p.e.s.), tregon: “Periandri (tirani i Ambrakisë në Thesproti shekulli VI para Krishtit) dërgoi lajmëtarë në Nekyomanteion, (Orakull i të Vdekurve) në lumin Akheron në Thesproti, për të pyetur në lidhje me një depozitë që kishte lënë një mik, por fantazma e gruas së tij, Melissa, në një paraqitje, i tha se ajo nuk do t’i thoshte asgjë, as nuk do të zbulonte se ku ishte depozita, sepse ishte e ftohtë dhe e zhveshur…. “

“Tregimet për fundin e Tezeut, janë të shumta dhe të paqëndrueshme. Ata thonë se ai u mbajt i burgosur derisa Herakliu e ktheu në dritën e ditës, por tregimi më i besueshëm që kam dëgjuar, thotë Herodoti, është ky: Tezeu pushtoi Thesprotinë për të marrë gruan e mbreti thesprot dhe në këtë mënyrë humbi pjesën më të madhe të ushtrisë së tij, ai dhe Peirithous (edhe ai po merrte pjesë në ekspeditë duke qenë i etur për martesë) u kapën robër. Mbreti thesprot i mbajti të burgosur në Kikhyros. Nëntoka, sipas tregimit u identifikua si faltore nekromantik.

Bodrumi i Necromanteion. Një nga tunelet nëntokësore të Necromanteion, përmes të cilit hynin pelegrinët.

Necromanteion, ose Nekromanteion  ishte një tempull nekromanci i lashtë  kushtuar Hadesit dhe Persefonit. Ndër pamjet e Thesprotisë ndodhen:  një vend i shenjtë i Zeusit në Dodonë; një lis i shenjtë për perëndinë. Pranë Kikhyros është një liqen i quajtur Akherousia dhe një lumë i quajtur Akheron. Ekziston edhe Kokytos, një përrua shumë jodashëse. Besoj se Homeri i kishte parë këto vende, ai bëri të guximshme të përshkruante në poezitë e tij rajonet e Hadesit, u dha lumenjve emrat e tyre në Thesproti”. Pausanias në përshkrimet e tij tregon: “Eleanët zakonisht përdorin për flijimet ndaj Zeusit drurin e plepit të bardhë dhe të asnjë peme tjetër, duke preferuar plepin e bardhë, mendoj, thjesht dhe vetëm sepse Herakliu e solli në Greqi nga Thesprotia. Dhe mendoj se kur Herakliu i bëri fli Zeusit në Olimpia, ai vetë dogji kockat e viktimave mbi drutë e plepit të bardhë.

Herakliu gjeti plepin e bardhë që rritej në brigjet e Akheronit, lumit në Thesproti, dhe për këtë arsye Homeri e quan atë Akherois. Nuk është çudi që plepi i bardhë u rrit së pari në brigjet e lumit Akheron”. Ky lumi i Thesprotisë u identifikua me përroin e nëntokës dhe plepi i bardhë ishte pema e shenjtë e perëndisë Hades (Hadhe: ha-dhe. (njeriun kur vdes, varroset nën dhe). Rajoni i Thesprotisë ka plot mite. Mit tjetër që duhet të përmendim është plaku (varkëtari) Charon. Përqendrimi në ndërrthurjet mitike të kësaj hapësire, mes dy lumenjëve, që zakonisht të tilla hapësira emërtohen “Mesopotami”. Vëndasit e quanin “Fusha e Zonjës”, duhet përmendur edhe plaku, ose varkëtarin Charon, që me varkën e tij, çonte të vdekurit në jetën e përtejme, nga njëra anë e lumit Acheron, në anën tjetër.               Hades (Ha-dhe)

Fillimisht njihemi me një thënie:

“Qeni me tre koka, rojtar skëterrë Cerberus e sheh Princin e Underworld (nënetokës) me emocione të përziera, nga gëzimi më i pastër deri te melankolia më e thellë”.

Hadesi ishte Perëndia e Ferrit, që jeton në mbretërinë e hijeve, të cilën e sundon me gruan e tij, Persefonin.

Për Hadesin flijoheshin dele ose dema të zinj, kryesisht natën, dhe ata që bënin kurban kthenin fytyrat, pasi shikimi i Hadesit në sy pa urdhër ose leje të Zotit do të çonte menjëherë në vdekje. Kulti i tij nuk ishte shumë i zhvilluar dhe ka pak statuja me paraqitjet e tij. Euripidi tregon se Hadesi nuk mori libacione rituale.

Tempulli kryesor i Hadesit dhe i Persefonit, ndodhet në Epir. Shtëpia e Hadesit ishte Nekromanteion, ku ndodhej orakulli i të vdekurve.

Në shkrimet e gjetura në WIKIPEDIA thuhet se: “Kuptimi i saktë i emrit nuk dihet (*), por supozohet se vjen nga e “padukshmja”; ose, sipas Sokratit, “njohja e koncepteve të larta”. Hadesi është një zot kronik, i biri i Kronit dhe Rheas. Ishte vëllai i Zeusit, Poseidonit, Herës, Demetrës dhe Hestias. Hadesi nuk konsiderohet tradicionalisht një Zot olimpik, pasi ai nuk jeton në malin Olimp, por është në mbretërinë e të vdekurve,  prandaj quhet  “Hades”.

Në përshkrimet artistike, Hadesi zakonisht portretizohet duke mbajtur një bide, pranë Cerberusit (qenit), rojtarit me tre koka. Zoti etrusk Aita dhe perënditë romake Dis Pater dhe Orcus, u bënë ekuivalente, duke u bashkuar me “Pluton”.

U ndala dhe në një tekst rumun ku flitet për Hades-in: “Ndoshta nga frika e shqiptimit të emrit të tij, rreth shekullit të V-të para Krishtit, grekët e quajtën Hadesin si Pluton (Ploútōn), që do të thotë “pasuri” për shkak të pasurisë së botës së nëndheshme. P.sh. minerale (argjend dhe ar), lëndë ushqyese për rritjen e bimëve  të korrat, pemët etj.”

Ndërrimi i emrit nga Hades në Pluton, më ngjalli dyshime. Ky ndërrim, sipas tekstit paska ndodhur në shek.V para erës sonë. Në shekujt e V dhe IV janë bërë bashkimet dhe fortifikimet e fshatrave dhe qyteteve. Ndryshimet cilësore ndodhën me ardhjen e kolonëve mikenian. Është llogjike, ata gjetën atje banorët vendas, që, vendin e varrosjes së njerëzve e quanin “Hades”. Nga ana tjetër dimë se zona dhe banorët e saj quheshin pellazgë. Rrjedhimisht emëri “Hades” ishte fjalë pellazgjishtjeje. Për grekët, në bashkërendim me romakët, Pellazgjia duhej të fshihej nga historia. “Hadesi” i frikësonte si fjalë pellazge, ndaj u përpoqën ta zëvendësonin me fjalën “Pluton”, pasi nënëdheu sillte “pasuri”. Kështu “Pluton” edhe nga romakët u bë perëndia romake që sundon Ferrin dhe shpërndan pasuritë nën tokë”.

Edhe sot në disa krahina të jugut shqiptar “Hadei” përdoret si mallkim. Në grindje e sipër, ndaj njëri-tjetrit përdorin sharjen: “Të hëngërt dheu”, që nënkupton fjalën “vdeksh”.

Shënimt (*): “Kuptimi i saktë i emrit nuk dihet, por supozohet se vjen nga e “padukshmja”; ose sipas Sokratit: “njohuria e koncepteve të larta”. Kështu thuhet në histori për Perëndinë e Ferrit – Hades-in.Të huajt e kanë me supozime, ndërsa ne, e kemi pa supozime, është drejtëpërdrejtë fjalë në gjuhën shqipe, do të thotë “ha-dhe”, vendi i vendosjes për të vdekurit.

Nuk aludoj, por seç kam bindje që studiues dhe historianë të ditur dhe të aftë e dinë që është fjalë shqipe, por një  deklarim i tillë, automatikisht shpie në pranimin se gjuha shqipe vjen nga pellazgjikja. Ky fak i tërbon ata dhe antipellazgët kudo ndodhen.

Dodona (Dōdṓnē). Ndodhet në veriperëndim të Thesprotisë së sotme. Është orakulli më i vjetër. Dodona, sipas Herodotit, daton që nga mijëvjeçarini i dytë pes. Tregimet më të hershme të Homerit e përshkruajnë Dodonën si një orakull të Zeusit. I ndodhur në një rajon larg qyteteve kryesore greke,  u konsiderua i dyti pas Orakullit të Delfit për nga rëndësia, dhe vlerat e saj. Dodona kishte një orakull që i kushtohej dy perëndive pellazge:

-“Zeusit”, perëndisë së mbretit të rrufeve të Olimpit dhe

– Hyjneshës “Nënë” që identifikohej me “Dion”. Sipas thënieve të Herodotit (historian i shekullit V para Krishtit), Dodona ishte orakulli më i vjetër; i lindur në epokën parahelene. Sipas mitologjisë, Lufta e Trojës ishte një luftë e përgjakshme e zhvilluar midis akeanëve dhe qytetit të fuqishëm të Trojës, rreth vitit 1250 para Krishtit, ose midis 1194 dhe 1184 para Krishtit, në Azinë e Vogël.

Në vitin 219 para Krishtit, etolët pushtuan rajonin dhe e dogjën tempullin deri në themel. Filipi V i Maqedonisë, i rindërtoi të gjitha ndërtesat, i bëri më të mëdha dhe më të bukura se kurrë më parë si dhe i shtoi kompleksit një stadium për lojërat vjetore. Thuhet se, Orakulli i Dodonës nuk u rikuperua kurrë plotësisht. Në vitin 167 para Krishtit qendra e saj u shkatërrua përsëri nga romakët, më vonë është plaçkitur nga fisi trak i Maedit. Kur gjeografi dhe udhëtari Pausanias ndaloi atje në vitin 167 pas Krishtit, Dodona ishte reduktuar në një lis të vetëm, por pelegrinët vazhduan të konsultoheshin me orakullin deri në vitin 391 pas Krishtit, kohë kur të krishterët e prenë pemën. Orakulli i Dodonës është rindërtuar për herë të fundit, në vitin 31 para Krishtit, kësaj here nga perandorit romak August.

Gërmimet arkeologjike që zgjatën më shumë se një shekull kanë nxjerrë në dritë disa artefakte, shumica e të cilave ruhet në Muzeun Arkeologjik Kombëtar të Athinës, të tjerat ruhen në muzeun arkeologjik që ndodhet pranë Janinës.

Nekromanteion [Orakulli i të vdekurve]. Ishte një tempull i lashtë i nekromancisë kushtuar Perëndisë Hades dhe gruas së tij Persefonit. Sipas traditës, ai ishte i vendosur në brigjet e lumit Acheron në Epir pranë qytetit të lashtë të Efyrës. Ky vend besohej nga besimtarët se ishte dera e Hadesit, mbretërisë së të vdekurve. Vendi është në pikën e takimit të lumenjve Acheron, Pyriphlegethon dhe Cocytus, që besohet se këta të dy, rridhnin dhe ujisnin mbretërinë e Hades-it. Kuptimi i emrave të lumenjve është interpretuar përkatësisht:

Achero. = “pa gëzim”; (thuhet dhe lum i vdekjes).

Pyriphlegethon= “thëngjij që digjen” dhe Cocytus= “vajtim”.

Njerëzimi i ndodhur para ngjarjeve të tronditëse, të frikshme të natyrës, i rrëfente ato nëpërmjet ngritjes së figurave mbinjerëzore. Edhe me sa sipër, me një llogjikë të kujdesëshme, arrihet të zbërthehen arësyet e “qënieve” si Perëndi: Kroni, Zeusi, Hermesi, Hadesi, Poseidoni, Aita, Dis Pater, Orcus, Hera, Demetra, Persefoni, Afërdita, etj. Jo vetëm të pafuqishëm përpara fenomeneve të natyrës, por edhe të nënështruar i “përkëdhelnin” duke i hyjnizuar, fjala vjen, rrufetë, bubullimat, zjarrin, tërmetet, përmbytjet etj; sikundër shënjtëronin në Perëndi, po ashtu edhe të bukurën, të gëzuarën, mbushur me Perëndi dashurie etj.

(Vijon)

Itali, më 26/11/2021