Shkruan: Xhemil Zeqiri




“Dizionario Italiano – Albanese” (Fjalor italisht – shqip) i autorit Atë Luka nga Monte Xhove (Padre Luca da Monte Giove) i hartuar para vitit 1848 në botimin anastatikStudiuesi Mark Palnikaj e ka botuar fjalorin e atë Lukës në formën anastatike dhe pret që ndonjë nga institucionet tona ta marrë përsipër përgatitjen e botimit të tij.

Shkruan: Anton Nikë Berisha
Priftërinjtë – misionarë italianë qindvjetsha me radhë dhanë një ndihmesë të jashtëzakonshme në ruajtjen dhe në zhvillimin e besimit të krishterë, sidomos atij katolik, por dhe të zhvillimit të kulturës e të arsimit në gjuhën shqipe[1].
Për t’u bindur për këtë mjafton të shfletohen dy botimet e bëra së fundi nga Mark Palnikaj, dorëshkrimet e Fra’ Giacinto da Sospello[2] dhe të kryipeshkvit të Arqipeshkvisë Shkup – Prizren, Dario Bucciarelli[3].

Mark Palnikaj, studjues
Në këtë rrjedhë hyn edhe vepra e lënë në dorëshkrim e atë Luca da Monte Giove (Luka nga Monte Xhove) Vocabolario Italiano – Albanese (Fjalor italisht – shqip) i hartuar para vitit 1848, të cilin studiuesi, Mark Palnikaj e botoi në formën anastatike, me kopje të kufizuara.
Para se t’i them disa fjalë rreth këtij fjalori që, për pakujdesinë tonë, për të mos thënë për mjerimin tonë, vazhdon të mbesë në dorëshkrim edhe sot e gjithë ditën, po përmend se prifti – misionari italian në Shqipëri të Jugut, Nilo Catalano (Nilo Katalano), i cili vdes (në Himarë) në vitin 1693, kishte lënë në dorëshkrim një fjalorth në dy gjuhët “Lessico italiano-albanese e albanese-italiano”, për të cilin na dëshmojnë Zef Krispi dhe Zef Skiroi. Në këtë dorëshkrim janë gjetue dhe dy tetëvargshe nga “Cuneus Prophetarum” i Bogdanit dhe rapsodia Pal Golemi[4]. Mjerisht as ky fjalorth nuk ka parë dritën e botimit.
Nga dorëshkrimi i atë Lukës
Fjalori “Vocabolario Italiano – Albanese” i Atë Luka nga Monte Xhove (Luca da Monte Giove) është hartuar para vitit 1848 dhe ka në dorëshkrim 328 faqe. Është ruajtur në gjendje të mirë dhe duhet të përmbajë edhe fjalë të rralla të Shqipërisë së Veriut, sidomos të revës së Ipeshkvië së Pultit, ku atë Luka ka Atë Luka nga Monte Xhove punoi një kohë të gjatë në Ipeshkvinë e Pultit në Shqipëri dhe ka mbajtur detyrën Prefekt i Misionit Apostolik në këtë Dioqezë, duke kryer edhe detyrën e famullitarit në Kishën e Shalës dhe në disa kisha të tjera të këtij Misioni. Pos këtij fjalorit atë Luka bëri dhe botime të tjera, që janë shfrytëzuar nga institucionet fetare dhe jo fetare.
Studiuesi, Mark Palnikaj, në Hyrje të botimin anastatik të këtij fjalori, shkruan: “Ky fjalor është i treti në serinë e fjalorëve të gjuhës shqipe mbas fjalorit Latinisht – shqip të Frang Bardhit me titull “Dictionarium Latino – Epiroticum” të vitit 1635 dhe atij të Fra Françesko Maria nga Leçe me titull “Dittionario Italiano – Albanese” të vitit 1702, prandaj rëndësia e tij është shumë e madhe për studimin e ndryshimeve dhe evoluimit të gjuhës shqipe ndër shekuj. Askush nuk e di arsyen se si ka përfunduar ky dorëshkrim në këtë bibliotekë mbasi ai është hartuar kur autori i tij punonte si mësimdhënës në Kolegjin San Pietro di Montorio në Romë në distancë më pak se tre kilometra nga Selia e Shenjtë, ku normalisht duhet të ishte ruajtur”[5].

Nga dorëshkrimi i atë Lukës
Duke dhënë veçanti të këtij fjalori Mark Palnikaj shkruan: “Të dhëna mbi fjalorin Dorëshkrimi ruhet me kodin “Cod. 224”, në formatin 8°, dhe ka 328 faqe. Është ruajtur në gjendje shumë të mirë, pa dëmtime. Ka gjithsej 182 fletë ku një pjesë e tyre nuk janë të shkruara dhe as të numëruara. Autori i dorëshkrimit ka bërë shënimin e numërimit të fletëve sipas mënyrës së tij, të cilën do ta përshkruajmë më poshtë. Punonjësit e bibliotekës kanë bërë më vonë një shënim numërimi me laps duke shënuar vetëm numrin e fletëve, gjithsej 180, duke nënkuptuar shënimin klasik të faqeve para prapa (r, v, recto verso)”[6].
Po e mbyll këtë shkrim për botimin anastatik të Fjalorit të atë Luca da Monte Giove (Luka nga Monte Xhove) Vocabolario Italiano – Albanese me fjalët e vetë Palnikajt: “Shprehim bindjen tonë të thellë se botimi i këtij fjalori do të jetë një ndihmë e vyer për studiuesit e gjuhës shqipe dhe do ta pasurojë edhe më tej fondin e veprave mbi historikun e lëvrimit të gjuhës shqipe nga autorë shqiptarë dhe të huaj gjatë shekujve”[7].
Uroj qe kjo thirrje të mos bjerë në veshët e shurdhër të akademive tona e të institucioneve të tjera përkatëse, disa prej të cilave sikur kanë rënë në gjumë letargjik përkundër faktit se janë themeluar të merren dhe me dorëshkrime të tilla!
Prishtinë, fund gusht 2023
[1] Shih më gjerësisht për këtë punimin tim Një vepër shumëfish e rëndësishme e rrjedhës jetësore në arbërinë e viteve 1634 – 1650 për veprën e atë Xhaçinto Sikardi nga Sospello (P. Giacinto Sicardi da Sospello) “RELACION universal i zanafillës dhe i suksesit të Misionit apostolik të Fretërve minorë observantë të reformuar të atit serafik Shën Françeskut në Mbretërinë e Shqipërisë i viteve 1634 – 1650” (botuar në portale) dhe parathënien time Të dhëna dhe dëshmi të rëndësishme të rrjedhës së jetës në vilajetin e Prizrenit në vitet 1866 – 1868. Në Dario Bucciarelli, Relacioni sinoptik i ngjarjeve të ndodhura brenda Pashallëkut të Prizrenit nga 26 gushti 1866 deri më 6 mars l868. Përgatitur për botim nga Mark Palnikaj, Tiranë 2023, f. 5 – 16.
[2] Fra’ Giacinto da Sospello, Relazione universale dell’origine della Missione Apostolica dei Frati Minori Osservanti Riformati del serafico P.re S. Francesco nel regno d’Albania. A Cura di Mark Palnikaj, “Fast Print”, Tiranë 2022.
[3] Shih Dario Bucciarelli, Relacioni sinoptik i ngjarjeve të ndodhura brenda Pashallëkut të Prizrenit nga 26 gushti 1866 deri më 6 mars l868. Përgatitur për botim nga Mark Palnikaj. Parathënien Anton Nikë Berisha, “Fast Print”, Tiranë 2023.
[4]Shih punimin tim Në mbretërinë e simbolikës dhe të metaforave. Mbi Rapsodinë Pal Golemi të “Dorëshkrimit të Kieutit”, 1735 – 1750 në “Interpretime të letërsisë së arbëreshëve të Italisë”. Paraqitjen – Presentazione di Domenico Corradini H. Broussard. Shtëpia botuese Faik Konica, Prishtinë 2013, f. 53 – 61.
[5] Padre Luca da Monte Giove, Dizionario Italiano – Albanese. Përgatiti për botim Mark Palnikaj, Fast Print, Tiranë 2023, f. 3 – 4.
[6] Padre Luca da Monte Giove, Dizionario Italiano – Albanese, po aty. f. 4.
[7] Padre Luca da Monte Giove, Dizionario Italiano – Albanese, po aty. f. 5.
















Nga: Arif Ejupi
ATDHEU MBI TË GJITHA
Lini mënjanë parti e fe,
punoni për popull e për Atdhe.
Mjaft më me grindje e fushata,
se huq na shkuan dita e nata.
Lini tekat dhe inatet,
se nuk jemi më në kohë
fisesh e bajraqesh.
Shtrini njëri-tjetrit dorën e pajtimit,
që Kosova, Ilirida e Shqipëria
të dalin sa më parë
nga katrahura e zhgënjimi.
Mos mendoni vetëm për karrigen
dhe xhepin,
se vjen një ditë
kur s’do t’ju lajë as deti.
Atdheu nuk forcohet
me fjalë e premtime boshe,
por me sakrificë, punë
dhe unitet,
ashtu siç punon nëna
ditë e natë
për fëmijët e vet.
Gjenevë, 13 mars 2026
Shënim: Këto vargje bëjnë thirrje për unitet mes shqiptarëve, që Atdheu të vihet mbi çdo ndarje partiake apo fetare.

Florim Zeqa
Deshtakët e LDK-së, të cilët deri dje e quajtën tradhtare Vjosa Osmanin, tani, pasi ia punoi pas shpine Albin Kurtit po i thonë je e mirë! Deri më sot asnjëri nga të larguarit që themeluan partitë e tyre nuk u kthyen më në LDK, jo pse nuk kanë pasur dëshirë të kthehen, porqë nuk kanë pranuar të bëhen vegla të njerëzve të vegjël në LDK. Për dallim nga ta, Vjosa nuk e ka problem, e kthen gzofin kah të fryn era!
Votat që i kishte marrë Vjosa në vitin 2021 ishin vota për LVV-në
Një president pas përfundimit të mandatit nuk pranon të bie nën nivelin më të ulët politik për ambiciet e askujt, e aq më pak të kërrkujt, këtë rast të dështakëve politik!
Me rikthimin eventual në LDK nuk përfiton gjë Vjosa, e aq më pak partia, e cila nuk do të ngritet asnjëherë me figura të ricikluara nga njëri skaj politik në tjetrin!
Me rikthimin eventual të Vjoses, më shumë dëmtohet sesa forcohet LDK-ja! Këtë fakt duhet ta dinë mirë të gjithë në LDK dhe jashtë saj!
Ai/ajo që tradhton njëherë, tradhton sa herë që t’i jepet mundësia dhe sa herë që i shkon për shtati interesave të tij/saj!
Ky është ligj i natyrës, i pashkruar në librat e drejtësisë!
Sipas mendimit tim, Vjosa Osmani paraprakisht rikthimit në LDK duhet të dal e vetme në zgjedhje me listën e saj për ta matur veten në elektorat, jo nën logot e partive tjera, e aq më pak si ish presidente e shtetit.
Votat që i kishte marrë Vjosa në vitin 2021 ishin vota për LVV-në!
Thirrjet për rikthimin e Vjosa Osmanit vijnë nga dështakët në ribërjen e LDK-së dhe nga nostalgjikët e një kohe të shkuar në LDK!
Futja e Vjoses nën ombrellën e LDK-së, do të paraqet dështimin e radhës duke iu shërbyer strukturave aktuale të partisë!
Fillimisht Vjosa Osmani duhet të dëshmojë fuqinë e saj politike jashtë konjukturave partiake të LDK-së. Ky do të ishte testi demokratik i lidershipit dhe madhështisë që pretendon që e posedon aktualisht presidentja në largim!
Fuqia politike e një lideri nuk matet me logon e një partie, por me besimin dhe mbështetjen e qytetarëve.
Andaj, nëse Vjosa Osmani dëshiron të dëshmojë fuqinë e saj në elektoratin kosovar dhe në mërgatën tonë, duhet të matet e vetme në peshoren zjedhore, në të kundërtën, mund të mashtrohet keq!
Ata që po i bëjnë asaj ftesa për rikthim në LDK, e bëjnë për interesat e tyre personale e jo për Vjosen dhe as LDK-në!
Nëse vërtetë Vjosa e shkelë betimin e dhënë, se “asnjëherë nuk do të jetë më pjesë e LDK-së, fillimisht shkelë mbi veten e saj dhe parimet humane të një lideri shtetëror!
LDK nuk ngritet përmes riciklimit të figurave politike
Nëse Vjosa i bashkangjitet LDK-së, më i madh do të jetë numri i atyre që do të largohen sesa i atyre qe do të rikthehen në këtë parti!
Sikurse pas ndarjes së fatale të vitit 2006, kur LDK i kishte 45,3 %, bashkimi me LDD-në në vitin 2014 nuk e ngriti më lartë se në 25,2 %, ashtu edhe tani nga 13,5 % që është aktualisht nuk do të ngritet më lartë se në 18 % me rikthimin e Vjoses! Ngase elektorati nuk lëvizë ashtu siq levizin politikanët karrierist.
LDK nuk ngritet përmes riciklimit të figurave politike, por përmes një procesi të rregullt zgjedhor dhe demokratik brenda partisë.
Dështakët politik iu frikësohen zgjedhjeve në LDK, andaj e kërkojnë rikthimin e Vjoses për shpëtimin dhe forcimin e pozicioneve të tyre në këtë subjekt politik.
Sa i përket Vjoses, ajo lekun dhe pushtetin i ka para gjithçkaje, për të nuk ka fe as parti, komb dhe as atdhe, e më së paku parime në të cilat thirret me hipokrizi. “Rugovizmin” e përdorë si farsë politike për mashtrimin e elektoratit! Po të ishte ndryshe, nuk do ta kishte dërguar gati gjysmën e elektoratit të LDK-së në krahun e majtë për intersat e saj politike.