Kronika ose kujtimet e Gjon Musaçit (Ital. Giovanni Musachi) përbën tekstin më të vjetër thelbësor të shkruar nga një shqiptar. Musachi, despot i Epirit, ishte nga një familje fisnike, sunduese nga krahina e Myzeqesë në Shqipërinë e Mesme. Ai u detyrua të braktiste tokën e tij dhe të ikte për në Itali kur rezistenca shqiptare ndaj pushtimit osman u shemb dhe vendi u pushtua nga turqit. Objektivi kryesor në kronikën e tij nuk ishte të jepte një histori të kohës së tij, por thjesht t’u provonte pasardhësve të tij se ishin nga një familje e rëndësishme, pronare tokash, në mënyrë që të mos harronin origjinën dhe të drejtat e tyre pronësore. Ndonëse kronika nuk është një vepër e ditur dhe mund të jetë konfuze për studentët e historisë, ajo është megjithatë një burim i rëndësishëm jo vetëm për Shqipërinë e fundit të shekullit të pesëmbëdhjetë, por edhe për toponimet shqiptare dhe emrat e sundimtarëve vendas shqiptarë. Është vërtet domethënëse si dëshmi e ngritjes së shqiptarëve si një grup etnik i veçantë.

Kronikës i bashkëngjitet, megjithëse nuk përfshihet këtu, një tekst i djalit të Gjonit, Konstandin Musachi, i datës 1535, në të cilin ky i fundit thotë se babai i tij “u varros në kishën e madhe të Francavillas në vendin e Otrantos në një varr mermeri ku mesha mbahet tri herë në javë në të ka një mbishkrim që lexon: I Plotfuqishmi Jezus, ky është varri i Gjon Musaçit, birit të. Gjin Despot, Zoti i Epirit dhe i Myzeqesë, i cili rridhte nga qyteti i Bizantit dhe mbante si emblemë shqiponjën dykrenare, atij iu kushtua kjo kurorë në vitin e zotit tonë 1510. Për këtë arsye, kronika e mëposhtme është tradicionalisht e datës 1510. Një referencë në tekst për Betejën e Çaldiranit në 1514 dëshmon, megjithatë, se John Musachi nuk mund të ketë vdekur para vitit 1515.

…

Unë, Zoti John (Giovanni) Musachi, Despot i Epirit, pasi u dëbova nga shtëpia ime nga Sulltani dhe pasi isha privuar nga vendi i përmendur, mbërrita në Mbretërinë e Napolit, ku mbreti Ferdinand (1) i Aragonit, duke u kujdesur për gjërat e mia thelbësore. nevojave dhe atyre të familjes sime, më premtoi se do të më ndihmonte dhe do të më jepte tokë në Apice si dhe gjëra të tjera. Na pranoi edhe në oborrin e tij. Megjithatë, ishte fatkeqësia ime që ai humbi dhe filluan luftëra të papritura. Mbeta si një anije pa timon në mes të një stuhie të madhe, duke mos ditur as gjuhën italiane. Por si t’i pëlqejë Zotit, unë munda t’ju rrisja dhe të sigurohesha që të ushqeheshit në atë vend, ju fëmijët e mi, Zoti Theodore, Zoti Adrian, Zoti Konstantin dhe dy motrat tuaja Zonja Helena dhe Zonja Porfida, megjithëse kjo nuk u realizua pa sprova dhe mundimi. Kur mbërrita në këtë vend, ti Zot Theodore ishe një vjeç e gjysmë dhe ti, Zoti Adrian, ishe një muajsh e gjysmë, ndërsa ti, Zoti Konstandin, ke lindur në këtë mbretëri.

Uroj që të dini se shkatërrimi i Perandorisë Bizantine, që nënkuptonte edhe shkatërrimin tonë, filloi me një mosmarrëveshje midis Paleologut (2) dhe Kantakuzinës (3) . Kjo bëri që Paleologu t’i kërkonte ndihmë Muradit I, mbretit të turqve (4) . Ky i fundit shkeli në Evropë, thuhet, në vitin 1363.

Duke kaluar nëpër të gjitha këto vende, ai pushtoi shumë toka, ndër të cilat ishte qyteti i Adrianopole (Edirne). Kur Murati i Dytë (5)mori pushtetin, ai pushtoi Serbinë dhe Bullgarinë në një sulm të madh. Llazari (6) , Despoti i Serbisë dhe Mbreti Marko i Bullgarisë dhe Theodore Musachi, i dyti i familjes sonë, dhe zotërit e tjerë të Shqipërisë u bashkuan dhe u nisën për në betejë, të cilën të krishterët e humbën (7) . Aty u vra edhe Teodori i lartpërmendur, i cili kishte me vete një bandë të madhe shqiptarësh. Lazari i përmendur i Serbisë u kap rob dhe më vonë u vra. Tani filloi një periudhë lufte e vazhdueshme me turqit në Shqipëri, në të cilën dhanë jetën shumë zotër dhe zotër. Siç u përmend më lart, ishte mungesa e guximit në mesin e tyre që i bëri ata të humbnin shtetet e tyre. Qyteti i Crojës (Kruja) ra në kohën e Bajazidit (8) të Parë, ashtu si më vonë Velona (Vlora), megjithëse ne i mbrojtëm pa ndërprerje. Megjithatë, fuqia e sulltanit vazhdoi të rritej dhe fuqia jonë vazhdoi të zvogëlohej.

Pas një sulmi të ashpër nga Bajazidi, gjyshi im, Lordi Andrew Musachi, u shpronësua nga një pjesë e Devolit (Devoll) dhe Musacchia (Myzeqe), të cilat ai i rikuperoi. Ai kurrë nuk humbi asnjë pjesë tjetër të vendit. Babai im dhe gjyshi juaj, Zoti Ginno (Gjin), mbretëruan mbi vendin e të parëve tanë dhe, megjithëse humbi një pjesë të Myzeqesë, mundi ta rimarrë atë.

Të gjithë zotërit e rinj të Shqipërisë vdiqën kështu në betejë. Mbetën gjallë vetëm zotërit e mëposhtëm: Zoti Arianiti Comnenus, Lordi Coico (Gojko) Balsha, Lordët Nikolla dhe Paul Dukagjini, babai im Zoti Gjin Musachi, Lord Andrew Thopia dhe Lord Peter Spani. Ata të gjithë jetuan në një moshë të shtyrë dhe shumica prej tyre mbretëruan gjatë. Ata kishin edhe fëmijë të tjerë, por të paktë në numër sepse ishin të lidhur nga lufta e vazhdueshme. Megjithatë, ata e mbrojtën tokën sa më mirë që mundën, megjithëse humbën shumë nga vendi.

Më vonë, në kohën e Muratit të Dytë, mbërriti Skënderbeu, i biri i Zotit Gjon Castriota, i cili sundonte mbi Matia (Mat) në Shqipëri. I ati dhe dy vëllezërit e tij ia kishte lënë peng Muradit të përmendur kur ishin të gjithë të vegjël. Dy të tjerët vdiqën. Kur u bë turk, ai i quajtur Gjergj Kastriota u bë i njohur si Skënderbeu, që do të thotë Aleksandri dhe Beu, që është sundimtar. Kur u rrit, ai arriti të fitonte ndikim dhe ishte i zgjuar dhe i guximshëm. Kur i vdiq i ati, ai u arratis nga sulltani. Thuhet se kur sulltani dërgoi pashain e Rumelisë për të luftuar kundër hungarezëve, ai dërgoi me të edhe Skënderbeun. Pashai i përmendur u mund, ushtria turke u shpartallua dhe Skënderbeu i përmendur u arratis me të tjerët. Siç do ta kishte fati, me të rastisi edhe kancelari i pashait. Skënderbeu e zuri rob dhe e detyroi të nxirrte një dekret në emër të sulltanit që guvernatori i Krujës t’ia jepte atë territor. Kancelarja më në fund pranoi të nënshkruante dekretin, edhe pse kundër dëshirës së tij. Kështu që ai vrau kancelarin e përmendur në mënyrë që asgjë nga kjo çështje të mos zbulohej kurrë. Më pas ai mori rrugën me një numër shqiptarësh që ishin me të dhe, pasi mbërriti në Shqipëri, hyri në Krujë. Ai ia paraqiti dekretin guvernatorit dhe guvernatori ia dorëzoi vendin atij. Ai u bë kështu Zot i Krujës, një fortesë e fuqishme. Të gjithë pushtetarët e Shqipërisë u gëzuan për këtë ngjarje dhe Skënderbeu u bë menjëherë i krishterë.

Më pas ai thirri sundimtarët e përmendur të Shqipërisë në një mbledhje në Alessio (Lezhë) (9) . Disa erdhën personalisht dhe të tjerë dërguan përfaqësuesit e tyre. Kështu Skënderbeu i përmendur u bë kryekomandant i tyre në Shqipëri dhe secili prej tyre dhuroi burra ose para sipas mundësive të tij. Nën komandën e tij shërbyen edhe bij të tjerë të këtyre fisnikëve, duke marrë pjesë në luftë dhe duke mbrojtur vendin e tyre.

Zoti i përmendur ishte i zoti dhe i guximshëm në luftë dhe u bë kryekomandant dhe të gjithë iu bindën.

Skënderbeu i përmendur u martua me vajzën e zotit Arianiti Komneni dhe ky zot dërgoi babanë tim, Zotin Gjin, si mblesëri, sepse Zoti Arianiti në fjalë ishte kunati i babait tim. Ai ishte i martuar me Maria Musachi, motrën e babait tim, me anë të së cilës, siç thashë, u lidh martesa. Ai mori për grua zonjën Andronica Comneniates, e cila ishte kushërira ime, dhe ajo mori mbiemrin Skënderbe nga burri i saj. Më vonë, zoti i përmendur, me virtytin e tij, me guximin e tij dhe me ndihmën e këtyre zotërve të tjerë, kreu shumë sulme kundër turqve dhe fitoi shumë fitore, por jo pa humbje nga ana e zotërve dhe kalorësve tanë.

Por në fund forcat e sulltanit u shtuan dhe kur Bullgaria, Serbia, Bosnja, Moreja dhe gjithçka tjetër që mbeti nga këto vende u morën, ne nuk mundëm të rezistonim më.

Na hoqën edhe Myzeqenë dhe Beogradin (Beratin), kryeqytetin e sipërpërmendur të tij. Babai im vdiq pak më herët, jo vetëm nga pleqëria, por edhe nga vuajtjet dhe dëshpërimi. U shua edhe kunati i tij Arianiti Komneni.

Zoti Skënderbeu, duke e kuptuar se armiku e kishte mbytur dhe se kishte pak shpresë, u sëmur nga ethet në Lezhë dhe vdiq në vitin 1466 (10) në moshën gjashtëdhjetë e tre vjeçare. Mund ta imagjinoni se sa tokë u humb me [vdekjen e] një komandanti të tillë. Pak bij fisnikësh kishin mbetur gjallë pas betejave kaq të gjata e të përgjakshme. Pothuajse të gjithë pleqtë kishin vdekur, qoftë nga pleqëria, qoftë nga dëshpërimi.

Zonja Skënderbeu, gruaja e tij, u nis për në Mbretërinë e Napolit kur i vdiq i shoqi. Me të ishin djali i tyre i vogël, Lordi Xhon, dhe dy motrat e mia, burrat e të cilëve ishin vrarë në luftime. Njëra prej tyre ishte Zonja Maria e cila është gruaja e Lord Musachi Comnenus, i njohur zakonisht si Dangelino. Tjetra ishte Zonja Helena e cila ishte e martuar me Lordin George Carles.

Zonja e lartpërmendur Maria mori me vete vetëm vajzën e saj të rritur Lady Porfida. Helena kishte edhe një vajzë me të, të quajtur Voisava. Edhe gra të tjera erdhën, të cilat mbreti i përmendur i priti mirë.

Unë qëndrova prapa në vendin tonë dhe fisnikët e tjerë qëndruan në tokën e tyre për një kohë të shkurtër, aq sa mbetën venecianët për të na mbështetur. Ishim vazhdimisht të lodhur dhe ishim nën sulm për rreth gjashtë vjet. Kisha shumë pak nga vendi nën kontrollin tim, sepse pjesa tjetër e tij ishte pushtuar.

Unë isha ende në vendin tonë, në Myzeqenë e Vogël, e njohur ndryshe edhe si Tomonishta, kur mbreti Frederiku i Aragonit, i cili ishte princ i kurorës në atë kohë, vazhdoi me ushtrinë e mbretit Ferdinand, babait të tij, për të marrë Durazzo-n (Durrësin) nga Venedikasit. . Më thirri për të ndihmuar ofruesi i qeverisë veneciane, që ndodhej në qytetin e përmendur të Durrësit. Mbërrita në mbështetje të venecianëve me trupa të mira, këmbësore dhe kalorës, dhe çlirova Durrësin nga princi i përmendur, Don Frederiku. Por venedikasit më vonë bënë paqe dhe unë nuk doja të isha pjesë e saj. Në të vërtetë ata më trajtuan sikur të isha i mundur. I tillë ishte shpërblimi im.

Ndërkohë, Mehmedi (11) , princi i turqve, më kishte shkruar shumë letra dhe kishte thënë në to se në rast se do të doja të shkoja tek ai, duke marrë ju, djemtë e mi, me vete dhe do të betohej se do t’i përmbahej besimit të tij. , do të më bënte guvernator të gjithë vendit dhe do të na mbante në oborrin e tij dhe do t’ju bënte sundues të mëdhenj. Por në asnjë moment nuk desha të braktis besimin tim të vërtetë dhe të shenjtë, as nuk desha t’ju informoj për ofertën e tij. Nuk doja t’i lëshoja rrugë lakmisë dhe ndereve, pavarësisht nga argumentet që ai përdori për të më bindur. Në të vërtetë, pikërisht ky sulltan më vonë bëri paqe me venecianët kur i dhanë Shkodrën.

Unë jo vetëm që refuzova të kisha lidhje me këtë çështje, por ata donin të më dorëzonin tek ata. Për këtë, disa prej zotërinjve durrsakë më këshilluan të fluturoja menjëherë. U detyrua të vishesha natën dhe, i maskuar kështu, u nisa me një varkë që u nis, pa e ditur askush se kush isha. Unë mbërrita në këtë vend rreth vitit 1476 (12) . E tillë ishte gjendja e sundimtarëve të tjerë të Shqipërisë. Disa u larguan dhe të tjerë u turqizuan. Të gjithë u rrënuan. Gruaja ime, nëna juaj, Maria Dukagjini, ishte në muajin e fundit të shtatzënisë me Zotin Adrian kur ishim në arrati në qytetin e Durrësit dhe u fsheh në shtëpinë e disa fisnikëve, që ishin miq tanët. Aty lindi Lordi i lartpërmendur Adrian. E çuan për t’u pagëzuar si të ishte një foshnjë e një fshatari të gjetur diku, që askush të mos e dinte djalin e kujt ishte dhe kush ishin kumbarët e tij. Zoti Theodore dhe Zonja Helena gjetën strehë te fisnikët e tjerë, pa tradhtuar se kush ishin në të vërtetë. Por më pas, kur u ngrit dyshimi, turqit erdhën dhe kërkuan qytetin për nënën tuaj dhe fëmijët e saj. Nëna jote u fsheh në kokën e një shtrati nën një dyshek me pupla dhe shtrati ishte i rregulluar në mënyrë që askush të mos e vinte re. Kur turqit kontrolluan shtëpinë, nuk mundën ta gjenin, falë Zotit në mëshirën e Tij. Në këtë mënyrë, ajo dhe fëmijët e saj u shpëtuan nga zemërimi i turqve dhe nuk u dorëzuan në duart e tyre të egër. Fisnikët e lartpërmendur dhe disa njerëz të tjerë të mirë, që ishin vasalët tanë, arritën brenda një muaji të merrnin me qira një varkë dhe ta dërgonin atë dhe fëmijët fshehurazi në Pulia, ku mbërritën shëndoshë e mirë.

Për këtë arsye, ju lutem ju, fëmijët e mi, të keni frikë dhe ta doni Zotin, dhe ju bëj thirrje të jeni të krishterë të mirë, nëse dëshironi të keni bekimin tim, sepse ishin mëkatet e sundimtarëve të grekëve, dhe me të vërtetë edhe tonat, që na zhytën së pari në këtë humnerë dhimbjeje dhe vuajtjesh. Jini të përulur dhe të devotshëm dhe shmangni gjithmonë mëkatin. Kini besim në Trininë e Shenjtë dhe në Nënën Më të Shenjtë të Shpëtimtarit tonë, e cila do t’ju shpëtojë shpirtrat dhe do t’ju japë shëndet të mirë. Merrni për zemër mësimet e krishtera, bëni vepra të mira dhe të drejta dhe kthehuni në atdheun tuaj.

Po ju lë me këtë kronikë të shkurtër, që kur Zoti në mëshirën e tij të denjojë t’ju kthejë në atdhe, të paktën të dini disa detaje të vendit tuaj dhe të të parëve tuaj. Nga ato pak informacione që kam, dua t’ju njoftoj për emrat e të parëve tuaj, të cilët kanë qenë në pushtet dhe që janë dëbuar nga toka dhe vendi juaj nga sulltani. Mjerisht, nuk mund t’ju them asgjë për sundimtarin e parë në kohët e lashta, sepse kronikat e këtij vendi kanë humbur, por dua të nxjerr në dritë atë pak që di dhe çfarë më kanë thënë njerëzit.

Thonë në fakt se dinastia jonë rrjedh nga qyteti i Kostandinopojës dhe erdhi të sundojë mbi Epirin në Shqipëri.

Që në fillim është e rëndësishme që të mësoni mbiemrin tonë dhe cila ishte arsyeja që na quanin Molosachi. Duhet ta dini se mbiemri ynë vjen nga toka e molosëve, e njohur si e tillë që në lashtësi. Ne ishim sundimtarë të asaj toke dhe kështu na thirrën. Fjala Molosachi më pas u korruptua në Musachi.

Duhet të dini gjithashtu se emblema e dinastisë sonë që nga kohërat e lashta ka qenë një shatërvan i rrjedhshëm i cili rrjedh në dy përrenj, një në secilën anë. Ky është shatërvani i Epirit për të cilin shumë autorë kanë shkruar se shuan një pishtar të ndezur dhe ndez një pishtar të fikur. Më vonë kemi pasur edhe një shqiponjë dykrenore të kurorëzuar me një yll në mes dhe siç e dini këtë shatërvan e kemi dashur që nga ajo kohë për ndërmarrje dhe ceremoni.

Këta krahët tanë janë të lashtë, dhe krahët dhe mbiemri vijnë nga ai vend.

Emblema e dinastisë së nënës suaj është një shqiponjë e bardhë. Ajo vjen nga familja Dukagjini, një dinasti fisnike, ndaj mos harroni se nga vini.

Mund t’ju konfirmoj se Andrew Molosachi ose Musachi ishte sebaston cratos dhe sundimtari i Epirit, që në shqip quhet pylloria . Ai sundoi gjithë Myzeqenë dhe rrethet e tjera.

Kjo Myzeqe është vendi i molosëve dhe kështu u emërua pas tyre. Ne kemi qenë sundimtarë të atij vendi që nga lashtësia deri në ditët tona dhe kemi marrë mbiemrin Molosachi, por fjala Molossia është korruptuar dhe shqiptohet Mosachia dhe në shqip quhet Myzeqe. Kjo Molossia është në fakt Epiri, siç u përmend më lart. Është një pjesë e gjithë tokës që do të përshkruajmë më poshtë, e cila sot është pjesë e Epirit me sa mbaj mend. Unë po ju them atë që di dhe atë që kam dëgjuar.

Mund ta dini se sebaston cratos do të thotë komandant i përgjithshëm i perandorit. Është një nga pesë titujt që i dha perandori. Zoti Andrew Musachi (13) mbante këtë titull.

Kur të vini në qytetin e Beogradit (Beratit), duhet të dini se është ai i Epirit dhe i Myzeqesë dhe jo ai i Hungarisë.

Kur të vini tek emri Theodore Musachi Chiscetisi (Kishetisi), dijeni se Kishetisi do të thotë flokëgjatë. Dhe me të vërtetë ata mbanin flokët e tyre të gjatë. Në shqip fjala “kishet” ( gërshet ) do të thotë “gërsheta” dhe kështu ishin mësuar t’i mbanin flokët, me sa mbaj mend. Edhe në kohët tona, ata zakonisht i mbanin flokët deri në shpatulla në principatën tonë. Kjo është arsyeja pse e përmend këtë.

Dhe kur të hasni në termin despot, kini parasysh se ky do të thotë princ dhe është titulli kryesor i dhënë nga perandori.

Më duhet të shpjegoj në veçanti se çfarë do të thotë ky postim ose titull, që në greqishten e folur quhet sevastokrator . Në greqisht të shkruar, thonë sebaston cratos . Kuptimi është si vijon: sebaston do të thotë ‘i shenjtëruar, i nderuar, i nderuar, i denjë për nder, nderim dhe respekt’, në latinisht augustem et venerabile , pra sebasto civitas Augusti nomine dedicata, cum antea Samaria diceretur(Strabo, libri 16). Fjala cratos do të thotë ‘fuqi, qeveri ose mbretërim’, në latinisht potentia, imperium . I tillë është kuptimi i titullit sebaston cratos . Kjo është shpjeguar në fjalor dhe grekët e kanë shpjeguar në të njëjtën mënyrë. Kështu, siç e thashë, sebaston cratos ose në gjuhën e folur sevastocrator , ka rëndësinë e dinjitarit të lartpërmendur, duke qenë një ndërthurje e dy fjalëve, sebastondhe cratos .

Me sa mbaj mend dhe kam dëgjuar, paraardhësit e dinastisë sonë Musachi janë ata që përmenden këtu më poshtë:

Zoti Andrew Sevastocrator, dhe pas Andrew vjen
Zoti Theodore Kishetisi, dhe pas Lord Theodore vjen
Zoti Andrew the Despot, dhe pas Lord Andrew the Despot vjen
Zoti Gjin, dhe pas Zotit Gjin vjen
Zoti Andrew, dhe nga Zoti Andrew vjen
Zoti Gjin, babai im. , dhe nga Zoti Gjin unë vij
vetë, Zoti Gjon, dhe nga unë vini
ju, Zoti Teodor, Zoti Adrian dhe Zoti Kostandin, bijtë e mi.

Ju kam njoftuar në këtë kronikë të shkruar të të parëve të familjes sonë në linjë të drejtpërdrejtë. Tani do të doja të bëja të ditur se cilat rajone qeverisnin, me sa jam në dijeni.

Zoti Andrew Sevastocrator zotëronte dhe sundonte mbi rajonet e përmendura më poshtë:

Qyteti i Beratit që është kryeqyteti i Myzeqesë, pra i gjithë rajoni i Myzeqesë duke filluar nga njëra anë në kufi me një fshat të quajtur Carugua (Garunja), dhe nga ana tjetër me fshatin Giossi (Gosa) dhe nga ana tjetër. me një të quajtur Basti (Bashtovë) dhe në anën tjetër me një të quajtur Miliota ku rrjedh lumi Shkumbin dhe e gjithë Myzeqeja nga qyteti i Beratit deri në lumin Vjosë, në një vend të quajtur Dy Gurët.

Ai zotëronte dhe sundonte edhe pjesën tjetër të Myzeqesë, afër qytetit të Beratit të lartpërmendur, në Tomonishtë, që është në Myzeqenë e Vogël.

Ai zotëronte dhe sundonte edhe rajonin e Selenicës (Selenicës) deri në bregdet, i cili ka shumë fshatra.

Ai zotëronte dhe sundonte edhe rajonin e Tomornizës (Tomoricës) me të gjitha fshatrat e luginës dhe në shpatin e Tomorrit (Tomorit). Këto janë gjithsej rreth gjashtëdhjetë fshatra, duke filluar nga Dardasi (Dardha) dhe të gjithë të tjerët në Tercotigue (Tërrovë).

Ai zotëronte dhe sundonte edhe rajonin e Skleparit (Skrapar) me tetëmbëdhjetë fshatra. Ai posedonte edhe Serçin, Midegnin, Serecin (Zerec) dhe Duscarin (Dushar).

Ai zotëroi dhe sundoi gjithashtu rajonin e Opari (Opar) i cili është i banuar nga sllavët, me fshatrat Festazzi (Peshtan), Beci, Maserecchi (Mazreka), Lodari (Lavdar), Mariani (Marjan) dhe Ceriasceli (Çemerica ? ) , të cilat të gjitha janë të banuara nga shqiptarë.

Ai zotëronte dhe sundonte edhe rajonin e Devollit të Madh. Në këtë aspekt duhet theksuar se aty gjendet një vend i quajtur Veskop (Voskop), i cili është i rrënuar.

Ai zotëroi dhe sundoi gjithashtu qytetin e Corizza (Korçë) deri në një fshat të quajtur Savoiana (Sovjan) dhe gjithashtu fshatin Viola, ku kapin shumë peshq të mëdhenj dhe ngjala.

Ai zotëroi dhe sundoi gjithashtu rajonin e Devollit të Vogël deri në Nestramo, një qytet i rrënuar.

Ai zotëroi dhe sundoi gjithashtu qytetin e Costurrit (14) , duke përfshirë të gjitha fshatrat përreth. Ai e mori këtë qytet me forcën e armëve nga mbreti Marko. Dua të theksoj në këtë drejtim se qyteti i përmendur i Costurrit ose Kastoria është një qytet i drejtë me një fushë të gjerë që të çon në të.

Nga ky Zoti Andrew Molosachi lindi Theodore Musachi Kishetisi i cili zotëronte të gjitha tokat e lartpërmendura.

Nga ky Zoti Theodore lindi Zoti i dytë Andrew Musachi, i cili ishte sevastokrator dhe që luftoi me mbretin Vukashin. Vukashin ishte mbreti i Bullgarisë që sundoi tokën pothuajse deri në Adrianopole dhe që ishte gjithmonë ndër armiqtë e mëdhenj të perandorit të Kostandinopojës.

Mbreti kishte përgatitur një ushtri të madhe dhe kishte mbërritur për të sulmuar Epirin, i cili ishte nën sundimin dhe mbretërimin e Zotit Andrea të lartpërmendur. Zoti Andrew i lartpërmendur, duke marrë frymë nga veprimtaritë e mbretit të përmendur, mblodhi një ushtri të madhe nga vendi i tij. Ai mori me vete të gjithë baronët dhe fisnikët dhe në të vërtetë të afërmit dhe miqtë e tij dhe u nis për të takuar mbretin në fjalë. Ata u takuan në vendin e quajtur Mali i Peristerit ku ndodhet një burim i quajtur Dobrida që është kufiri midis Shqipërisë dhe Bullgarisë. Dhe ndërsa dita zbardhi, mbreti i përmendur u mund në ato shkëmbinj. Ai u kap rob, si dhe një djalë i tij i quajtur Duslandi. Kur mori fjalën se Zoti Andrew kishte fituar një fitore të tillë, perandori i Kostandinopojës u gëzua, pasi Zoti Andrew e kishte hequr armikun e tij më të madh pothuajse nga nën muret e Adrianopojës. Si shenjë e kënaqësisë dhe kënaqësisë së tij për një fitore kaq të madhe, perandori i përmendur i dhuroi atij stemën e tij, domethënë shqiponjën me dy koka të kurorëzuar me një yll në mes, që është stema perandorake, dhe i dha Atij iu dha titulli Despot i Epirit dhe bashkë me të edhe një vulë e artë në shenjë autoriteti. Ai gjithashtu i dërgoi atij një fron despotik, në të cilin shqiponja e lartpërmendur ishte punuar në perla. Ai u investua edhe në qytetin e Kastorias, të cilin Zoti Andrew ia kishte marrë me forcë mbretit Marko. Në këtë sipërmarrje, ai kishte kërkuar ndihmën e dhëndrit të tij, mbretit Balsha, i cili ishte i martuar me zonjën Comita Musachi, vajzën e tij të parëlindur.

Ai kishte kërkuar gjithashtu ndihmën e dhëndrit të tij tjetër, Lord Groppa, sundimtar i qytetit të Ocrida (Ohër), i cili përfshinte shumë toka përreth që i përkiste atij. Qyteti i Ohrit ndodhet pranë një liqeni nga i cili buron lumi Drin dhe në të cilin kapen shumë krap, troftë dhe peshq të tjerë të mirë. Ky Lord Groppa i Ohrit ishte i martuar me Lady Chiranna, vajzën e tij të dytë. Kështu ai nënshtroi qytetin e përmendur të Kastorias, i cili mbeti nën sundimin e familjes sonë.

Nga Zoti i përmendur Andrew Molosachi Despot lindën tre djem dhe dy vajza. I linduri i parë quhej Zoti Gjin, i dyti Zoti Theodore dhe i treti Zoti Stoja. Nga vajzat, e para quhej Zonja Comita Musachi dhe e dyta Zonja Chiranna. Tërë tokën e tij, me përjashtim të Beratit, Myzeqesë dhe Kastorisë, ia la djalit të parëlindur, zotit Gjin Musaçi. Djalit të tij të dytë, zotit Theodore, la Beratin dhe Myzeqenë dhe djalit të tij të tretë, Zotit Stoya, la Kastorinë me të gjitha fshatrat dhe pronat që i përkisnin.

Vajza e tij e parë, Zonja Komita e sipërpërmendur, ishte e martuar me Mbretin Balsha, i cili sundonte në Shkodër, Tivar, Kotorr, Shibenik, Trogir e shumë vende të tjera. Vajza e tij e dytë, Lady Chiranna, ishte martuar me Zotin Groppa të përmendur, Zotin e Ohrit ose Debrisë (Dibër).

I linduri i parë, Zoti i përmendur Gjin, kishte pesë fëmijë, i pari prej të cilëve quhej Andrew Molosachi, i dyti Lord Materango, i treti Lord Blaise, i katërti Lord Bogdan dhe i pesti Lord Laldi.

Këtij të treti Andrew Musachi i lindi Zoti Gjin, babai im, dhe Zoti Gjin, lindi unë, Don John dhe vëllai im, Lord Andrew, si dhe gjashtë vajza.

Unë vetë, Don John Musachi, kisha tre djem dhe dy vajza. I pari ishte Don Theodori, i dyti Don Adrian dhe i treti Don Kostandin. Vajza ime e parë është Donna Helena dhe e dyta Donna Porphida, e cila qëndron me mbretëreshën Joan, motrën e mbretit katolik, e cila është mbretëresha e Napolit dhe gruaja e mbretit Ferdinand Plaku. Vëllait tim Lord Andrew i lindi Zoti Gjin.

Ky i dytë Zoti Andrew, i cili kapi Mbretin e përmendur Vukashin, Mbretin e Serbisë dhe Bullgarisë, ishte i martuar me vajzën e Lord Paul Sevastocrator. Gruaja e tij quhej Euthymia, që do të thotë ‘e nderuar’.

Ky Zot Pali sundonte mbi një krahinë të quajtur Ghora (Gora) e cila është afër liqenit të Ohrit. Zoti Andrew Musachi, despoti i dytë i përmendur, dhe gruaja e tij, Euthymia, siç quhej ajo, u varrosën në qytetin e Durrësit, brenda kishës së Shën Antonit, në anën e djathtë të altarit kryesor, në një varr të bukur prej mermer dhe që përmban epitafin e mëposhtëm: ‘Këtu qëndron Zoti Andrew Molosachi, Despot i Epirit.’

Zotit të përmendur Andrew, i dyti, i lindi së pari Zoti i përmendur Gjin, i cili u martua me Lady Suina, të bijën e Lord Materango Arianiti Comneniates.

Djali i Zotit të përmendur Gjin ishte Zoti Andrew i tretë dhe ishte i martuar me Zonjën Chiranna, e cila ishte e bija e Zotit John Sarbissa (Zenevisi), zotit të qytetit të Ariocastros (Gjirokastra) dhe Evaguenegiana (Vagenetia), një territor i gjerë. Kjo zonjë mori si prikë një territor të quajtur Grabossa.

Zoti Andrea i tretë kishte dy djem dhe dy vajza. Djali i parë quhej Zoti Gjin i dyti, dhe i dyti Lord Theodore Musachi. Vajza e parë quhej Zonja Maria dhe e dyta Zonja Helena. Ky zot Gjin i dyti u martua me zonjën Chiranna, e cila ishte mbesa e zotit Paul Sevastocrator dhe me Zotin e përmendur Gjin, unë linda, Zoti Gjon. Djali i dytë i lartpërmendur, Lord Theodore, vëllai i tij, u vra në luftë me sulltanin e lartpërmendur dhe nuk la trashëgimtarë të drejtpërdrejtë. Im atë, Zoti Gjin, u bë trashëgimtar i tij. Zonja Maria në fjalë, motra e babait tim, ishte e martuar me Zotin Arianiti Comnenus, Zotin e Cerminicës (Çermenika) dhe të Mochino (Mokra) dhe Spatennia (Shpat) deri në lumin Devoll, i cili ndan tokën e tij nga e jona dhe përbën kufiri. Vajza e dytë, Zonja Helena, ishte e martuar me Lordin Philip, i cili kishte një pasuri të madhe në Raguzë (Dubrovnik).

Zonja Maria dhe Zoti Arianiti Komneni kishin tetë vajza. E para quhej Zonja Andronica, e dyta Zonja Voisava, e treta Zonja Chiranna, e katërta Zonja Helena, e pesta Zonja Despina, e gjashta Zonja Angelina, e shtata Zonja Comita dhe e teta Zonja Katerina.

Vajza e parë, Zonja Andronica, ishte e martuar me Zotin Skënderbeu Kastriota, i cili ishte Zot i Dibrës, Matit dhe Krujës deri në det dhe i Deberinës, i quajtur edhe Randesio (Renc?) dhe i krahinës së Guonimit (Gjonëm).

Kjo Zonjë Andronika dhe Zoti Skënderbeu lindi Zotin Gjon Kastriota, i cili ishte Duka i Shën Pjetrit në Galatinë, dhe ky Zoti Gjon u martua me zonjën Dona Erina Paleologus, e cila ishte e bija e Zotit Llazar, Despot i Serbisë. Ata kishin shumë fëmijë që vdiqën. Vetëm dy prej tyre mbijetuan: një djalë dhe një vajzë, Don Princi Ferdinand Castriota që është Duka i Shën Pjetrit dhe një vajzë e quajtur Donna Maria Castriota.

Vajza e dytë e quajtur Donna Voisava ishte e martuar me Lordin John Cernovichi (Cernojevic), Zotin e Malit të Zi dhe Zetën, dhe patën dy djem. I pari quhej Zoti Gjergj dhe i dyti ishte Zoti Skënderbe.

Zoti George u martua dhe pati dy djem. I pari quhej Zoti Solomon, i dyti Zoti Konstandin, si dhe tre vajza. Dy prej këtyre të fundit u martuan në Hungari dhe i treti në Venecia. Solomoni i përmendur vdiq dhe Kostandini u martua në Venedik.

Djali i dytë, i përmenduri Zoti Skënderbeu, u bë turk dhe tani sundon tokën e vëllait të tij, që ia dha sulltani për turqizimin e tij.

Vajza e tretë, Lady Chiranna, ishte e martuar me Lordin Nicholas Dukagjini. Ajo ishte vajza e vetme midis vëllezërve dhe lindi vetë dy djem. Njëri vdiq dhe tjetri u turq dhe u bë pasha dhe komandant i madh i sulltanit.

Vajza e katërt, Zonja Helena, ishte e martuar me Zotin Gjergj Dukagjini, të cilit i lindën shumë fëmijë dhe të gjithë u kthyen në turq. Njëri i quajtur Skënderbeu është ende gjallë dhe është bej sanxhaku.

Vajza e pestë, Zonja Despina, ishte e martuar me Lord Tanush Dukagjinin. Ata kishin dy fëmijë: një djalë dhe një vajzë. Djali vdiq. Vajza, Lady Theodora, ishte e martuar me […] dhe kishte dy djem, Lord Blaise dhe Lord Jacob.

Vajza e gjashtë, Zonja Anxhelina, ishte e martuar me Lordin Stefan, djalin e Despotit të Serbisë të quajtur Lord George. Lady Angelina dhe Lord Stephen kishin dy djem dhe një vajzë. Djemtë vdiqën. Vajza quhej Zonja Maria dhe u martua me zotin Marquis of Monferrato. Ata kishin dy djem. I pari quhej Lord Uilliam, i cili u martua me motrën e Imzot d’Alençon, i cili tani është daupin i Francës. Ky fisnik kishte dy fëmijë: një djalë dhe një vajzë. Djali tani është markezi i Monferratos dhe vajza u martua me Lordin Frederick, Dukën e Mantovës. Vëllai tjetër, Lord George, vdiq pa fëmijë.

Vajza e shtatë, Zonja Comita, u martua me Zotin Gojko Balsha, i cili është Zoti i Misias. Ata kishin dy djem dhe një vajzë. Djemtë vdiqën në Hungari. Vajza, Zonja Maria, u martua me fisnikun, Kontin e Muros dhe pati dy vajza. Këto të fundit quheshin Donna Beatrice dhe Donna Isabel. Zonja e parë, Donna Beatrice, u martua me Princin Ferdinand Orsino, Duka i Gravinës, dhe tjetra, Princesha Isabel, u martua me Lord Louis of Gesualdo, Kont i Conza.

Vajza e tetë ishte Zonja Katerina, e cila ishte e martuar me Nicholas Boccali. Ata patën dy djem, Zotin Manoli dhe Zotin Konstandin Boccali, dhe dy vajza.

Tani le të kthehemi te pesë vëllezërit që janë si më poshtë: Lord Andrew Musachi, Lord Matrango, Lord Blaise, Lord Bogdan dhe Lord Laldi.

Unë ju kam thënë tashmë për Zotin Andrew. Sa i përket Zotit Materango, mund t’ju them se ai ishte babai i Lordit Gjin Molosachi Materango. Këtij Zoti Gjin i lindi Zoti Andrew i cili u turq dhe babai, Zoti Gjin, u vra nga turqit. Domeni i tyre njihej si Gora dhe si i tillë ai quhej Zot i Gorës.

Vëllai i tretë, Lord Blaise, kishte pesë djem. I pari ishte Zoti Bogdan, i dyti Zoti Gjin, i treti Zoti Konstandin, i katërti Zoti Theodore dhe i pesti Zoti Gjon. Ai kishte edhe dy vajza. Turqit i kapën të pesë djemtë dhe i vranë duke i thyer eshtrat me çekiç. Njëra nga motrat e tyre ishte e martuar me Zotin Konstandin Miserri, i cili ishte Zoti i Guascitit dhe i cili gjithashtu u vra nga turqit. Sulltani bëri të birin Pasha të Rumanisë dhe i dha për grua vajzën e tij. Një vajzë tjetër quhej Zonja Theodora e cila ishte e martuar me Zotin Paul Zardari, i cili ishte djali i Kongos Zardari dhe sundimtar mbi një tokë të quajtur Zardaria. Pali i përmendur kishte një vëlla tjetër të quajtur Caragnus begla (Karagush Bela?), i cili kishte dy fëmijë. Njëri prej tyre quhej Hasan Bej dhe tjetri Avar Bej, që të dy tani janë në Turqi. Nga kjo Zonja Theodora dhe Zoti i përmendur Pali lindi Zonja Maria e cila ishte e martuar me Zotin Brana Conte (Vranakonti), Duka i Ferrandina-s.

Vëllait të katërt, zotit Bogdan, i lindi një djalë i quajtur Gjin Musaçi Bogdan. Bogdani vdiq dhe mbeti nga djali i tij Gjin Bogdani i cili kishte një baroni në Tomoricë të quajtur Merlona (Milova).

Zoti Laldi, vëllai i pestë, kishte një djalë të quajtur Lord Andrew Musachi, dhe ky Andrew u martua me Lady Theodora, motrën e Zonjës Comita e cila ishte martuar me Lord Andrew Musachi the Blind, Lord of Copes dhe të fshatrave të tjera.

Zoti Andrew, gjyshi im, kishte dy motra. E para quhej Zonja Helena dhe e dyta Zonja Kondisa. Helena e përmendur ishte e martuar me Zotin Ajdino Clopes i cili ishte Zoti i Vresdës (Vreshtas?) dhe kishte dy djem. Njëri prej tyre ishte Zoti Haxhi Beu dhe tjetri ishte Zoti Hasan Beu. Ai kishte edhe një vajzë që quhej Zonja Despina, e cila ishte martuar me zotin Ali Beu, një turk nga sanxhaku i Ciornos. Zoti i përmendur Haxhi Beu kishte djem, njëri i ligjshëm i quajtur Hajdin dhe tjetri një bastard i quajtur Agu Bej. Zoti i përmendur Hasan Beu i lindën katër fëmijë. I pari quhej Andri Bej, i dyti Kler Bej, i treti Ali Bej dhe i katërti Murad Bej.

Zonja Kondisa e lartpërmendur, vajza e dytë, ishte martuar me Sulejman Beun, të cilit i lindën dy djem: i pari quhej Andri Bej dhe i dyti Ali Bej.

Zoti Petro Musaçi ishte kushëri i babait tim. Ai ishte i martuar me Zonjën Angjelinën dhe kishte një djalë të quajtur Hasan, të cilin sulltani e bëri pasha të Rumanisë dhe që u vra në Persi gjatë një lufte në atë kohë kundër Sofiut (15) . Duhet ta dini se keni një të afërm në Turqi të quajtur Hajdar Bej, i cili ishte Zot i Svernisë (Zvirina) afër Sovjanit. Ai ishte i martuar me një kushërirën time të gjakut të quajtur Lady Chiranna, e bija e Lord Andrew Musachi të Verbërit. Të dyve u lindi një djalë i quajtur Hasan Bej. Zoti Andrew i Verbëri i përmendur ishte një kushëri gjaku i babait tim dhe ishte i martuar me Zonjën Comita, motrën e nënës sime, së cilës i lindën tre djem. I pari quhej Mighiria, i dyti Lord Paul dhe i treti Lord Blaise.

Unë, Zoti Xhon, kisha gjashtë motra. E para quhej zonja Suina, e dyta zonja Maria, e treta zonja Helena, e katërta zonja Comita, e pesta zonja Kondisa dhe e gjashta zonja Theodora.

E para, Zonja Suina, ishte e martuar me Zotin Musachi Komnenin, djalin e Zotit Komnen Arianiti, i cili sundonte mbi një tokë që mbulonte një pjesë të Çermenikës dhe një pjesë të Mokrës. Fshati kryesor atje quhet Liborasi (Librazhd), fshatrat e tjerë përveç fshatrave të tjerë quhen Drago, Stugna (Dragostunja), Dorisa (Dorëz), Zuçisi (Qukës) dhe Guri (Gurra). Zonja e përmendur kishte dy djem. Njëri quhej Comnino dhe tjetri Arianiti. Ajo kishte edhe tre vajza. Dy prej tyre vdiqën dhe e treta, më e vogla quhej Zonja Yela, e cila ishte e martuar me djalin e Leçës (Lekë) Dukagjinit, të quajtur Cola (Kolë) Dukagini. Ai u vra dhe sulltani e martoi Zonjën Yela me Sinan Beun, i cili ishte djali i Bogdan Musaçit. Me të ajo pati dy djem, të cilët janë turq.

Vajza e dytë, Zonja Maria, ishte e martuar me Lord Musachi Comnenus, i njohur zakonisht si Dangelino, i cili kishte një feudali të quajtur Biesca (Bjeshka?) dhe një sërë fshatrash të tjerë në Çermenikë dhe Tamadia. Ka katër fshatra Marguesi (Murras?) të cilat janë afër Paglolës (Pajovë). Zonja Maria në fjalë kishte një vajzë të quajtur Donna Porphida Comneniates, e cila u rrit në oborrin e mbretëreshës Joan, motra e mbretit katolik, e cila është mbretëresha e Napolit dhe gruaja e mbretit Ferdinand Plaku. Princesha e lartpërmendur Porfida ishte e martuar me Lordin Giulio të Valignano-s, një baron në rajonin e Abruzzit, i cili ishte zotëruesi i madh i mbretëreshës së përmendur. Fëmijët e saj jetojnë në qytetin e Chieti. Me të shoqin kishte dy djem dhe dy vajza. Djali i parë ishte Lord Giovanni Giacomo i Valignano dhe tjetri ishte Lord Geronimo i cili vdiq duke mos lënë trashëgimtarë. Vajza e parë quhej Zonja Hipolita Maria dhe ishte e martuar me fisnikun Baron della Tolfa, djalin e Lord Gentile della Tolfa. Vajza tjetër, Lady Joan, ishte e martuar me Lordin Giovanni Vincenzo Brancazzo, një fisnik napolitan dhe nuk kishte fëmijë. Zoti i përmendur Giovanni Giacomo kishte dy djem. I pari quhej Lord Anthony dhe i dyti Zoti Jul Cezar, të cilët janë në qytetin e Chieti, siç thashë.

Vajza e tretë, Zonja Helena, ishte e martuar me Lordin Gjergj Blandisi, ose Carles, i cili zotëronte Dibrën e Poshtme, Postenë, Belleçin dhe shumë fshatra të tjerë. Atij i lindi zonja Donna Voisava, të cilën mbretëresha e përmendur e rriti në oborrin e saj dhe u martua me Lord Francesco Martino në Teano. Ajo kishte shumë fëmijë: tre djem dhe tre vajza.

I pari, Lord Frederick, pati tre fëmijë dhe më pas vdiq. Zoti Giovanni Ferrante vdiq pa djem. Zoti Alphonso është në Teano dhe ka fëmijë. Zonja Porfida pati një vajzë nga bashkëshorti i saj, Lordi Giovanni Battista Caracciolo, dhe vdiq pa djem. Zonja Giovanna u bë murgeshë. Zonja Andronica e tretë ishte e martuar me Lordin Giovanni Antonio Ayno, me të cilin kishte një djalë.

Vajza e katërt, Zonja Comita, ishte e martuar me Zotin Arianiti, djalin e zotit Musachi Arianiti, i cili zotëronte një baroni të shkëlqyer në Çermeni. Të gjithë djemtë e tyre u vranë dhe mbeti vetëm një vajzë, e cila ishte martuar me djalin e zotit Helichis, sundimtarit të tokës së Malit të Zi.

Vajza e pestë, Zonja Kondisa, ishte martuar me Lord Duçen, djalin e Ajdinit, i cili sundonte në Nepë dhe në shumë fshatra të tjera të Shpatit.

Vajza e gjashtë, Zonja Theodora, ishte martuar me Lordin Voisavo Balsha ose Basscichi (Balsic), i cili kishte një territor të mirë. Zoti i përmendur ishte vëllai i babait të zonjës konteshë të Muros dhe quhej Gojko Basha. Zoti i përmendur Voisavo vdiq pa fëmijë dhe zonja e përmendur më vonë u martua me Lekë Dukagjinin, por nuk pati fëmijë.

Më lejoni t’ju them gjithashtu se Lady Chiranna, nëna ime, kishte dy vëllezër. I pari quhej Zoti Gjon dhe tjetri Zoti Balsha. Zotërisë Gjon lindi Zoti Pal dhe Zoti Gjin, i cili u turq, dhe Zotit Balsha lindi një djalë i quajtur Gjon, i cili u bë turk gjithashtu dhe një vajzë që u martua me djalin e zotit Zorca.

Ekziston edhe një rajon tjetër, qyteti i Gjirokastrës dhe Vagenetia dhe Paracalo (Parakalamo). Në këtë rajon ndodhet një kështjellë e quajtur Ostravilla e cila tani është në rrënoja. Ky vend i përkiste Zotit Simon Sarbissa (Zenevisi) i cili është kushëriri i babait tim, sepse Zonja Chiranna, gjyshja ime, ishte e bija e Zotit Giovanni Sarbissa, Zotit të Gjirokastrës dhe të rajonit të sipërpërmendur. Ai ishte nipi i gjyshit tim. Prandaj, kjo tokë na përket neve, së bashku me një vend të quajtur Grabossa, të cilin e mori si prikë e përmendura zonja Chiranna Sarbissa, gjyshja ime.

Ekziston edhe një vend tjetër që quhet qyteti i Ohrit që quhet edhe Dibra dhe që është kryepeshkopatë. Ky qytet i Ohrit ka një fshat të bukur, i cili fiton mbi dymbëdhjetë mijë dukat ari. Ky rajon i përkiste Lord Groppa, i cili ishte i martuar me Lady Chiranna, vajzën e dytë të Lord Andrew Muzachi Despot, dhe meqenëse ai nuk kishte trashëgimtarë, na takon neve.

Kini parasysh, bijtë e mi, se në tokën tonë në Tomoricë është një katund që quhet Orçovë në anë të një mali dhe një lumë rrjedh nga katundja e përmendur nga ana tjetër. Midis katundit të përmendur dhe malit rrjedh një përrua dhe afër përroit të përmendur, në faqen malore të tij, ka një damar ari. Mos e harroni këtë, sepse është toka jonë.

Dijeni gjithashtu se vendi i përmendur i Prespës, me gjithë tokën që ishte nën sundimin e Zotit Comnino Prespa dhe i Torrichit, djalit të tij, janë pjesë e kësaj trashëgimie nga gjyshja juaj, Zonja Chiranna, si e afërmja e tyre më e afërt. Gjithashtu dua t’ju them se brenda këtij rajoni ndodhet një ishull në të cilin ndodhet një vend me një manastir dhe trupin e Shën Archelaos (Akilit).

Ju njoftoj gjithashtu se Vlora dhe qyteti i Kaninës (Kanina) me të gjitha pronat e tyre kanë qenë pjesë e dinastisë sonë në kohët e lashta dhe ju përkasin juve. Nëse dikush duhet t’ju kundërshtojë, duke pohuar se ata ishin të sunduar nga Marku, Mbreti i Serbisë, përgjigjuni se kjo është e vërtetë, por vetëm në këtë mënyrë. Duhet ta dini, bijtë e mi, siç e përmenda më parë, se mbreti Balsha ishte martuar me Zonjën Comita Musachi, të bijën e Zotit Andrew Musachi Despot. Atij ajo lindi një vajzë të quajtur Regina e cila ishte e martuar me Markon, mbretin e Serbisë. Gjin Molosachi, vëllai i komitës së përmendur, i la trashëgim Reginës, mbesës së tij, qytetet e përmendura Vlorë dhe Kaninë me të gjitha pasuritë e tyre si prikë. Mirëpo, mbesa e përmendur kjo e fundit vdiq pa lënë pas asnjë trashëgimtar nga bashkëshorti i saj. As nëna e saj, Zonja Comita, nuk la trashëgimtarë nga i shoqi, mbreti Balsha. Dhe meqenëse ata tani nuk kanë trashëgimtarë, toka në fjalë u kthehet trashëgimtarëve të saj dhe, si e tillë, ajo ju përket juve dhe kështu kthehet me të drejtë në domenet e dinastisë Musachi.

Duhet të dini gjithashtu se qyteti i Kastorias, i cili më parë drejtohej nga Mbreti Marko, nga i cili u mor me forcën e armëve nga Zoti Andrew Musachi Despot, është një qytet i bukur me një hyrje të gjerë. Zoti Andrew ia la atë djalit të tij të fundit të quajtur Lord Stoya, i cili vdiq duke mos lënë trashëgimtarë. Kështu i ra vëllai i tij i quajtur Zoti Gjin, stërgjyshi juaj, kështu që ka qenë gjithmonë pjesë e dinastisë sonë, derisa ajo dhe toka të tjera i ranë sulltanit.

Duhet theksuar, siç e thashë edhe më lart, se emri i vërtetë i Zonjës Skënderbeu ishte Andronica, nga shtëpia e Komneniatëve ose më saktë Komneni, por ajo quhej Skënderbega nga i shoqi. Ajo është kushërira ime e parë e gjakut dhe ishte vajza e Zonjës Maria Musachi, motrës së gjakut të babait tim. Ajo ishte e martuar me zotin Arianiti Comnenus. Kështu ne jemi kushërinj gjaku, të lindur nga vëlla dhe motër.

E dini se zonja Maria e Balshës, tani konteshë e Muros, është kushërira ime e dytë, sepse është vajza e zonjës së lartpërmendur Donna Comita Comnenus, motra e Zonjës Skënderbeut, e cila ishte vajza e Zonjës Maria Musachi, tezes sime. Dhe Duka i Shën Pjetrit ishte edhe kushëriri im i dytë, sepse është djali i Zonjës Skënderbeu, e cila është kushërira ime me mish e me gjak.

Ju gjithashtu duhet të jeni të vetëdijshëm se Markeza e Monferrato-s është kushërira ime e dytë, pasi ajo ishte e bija e Zonjës Angelina, motra e Zonjës Maria Musachi në fjalë, të dyja këto gra janë bijat e Zonjës Maria Musachi, hallës sime të gjakut, motrës së babai im.

Dhe zonja e madhe Donna Porfida e Comneni është mbesa ime e gjakut, pasi ajo është vajza e zonjës Donna Maria, motra ime. Donna Porphida në fjalë ishte e martuar me Lordin e lartpërmendur Giulio të Valignano.

Dhe zonja e përmendur Donna Voisava Carles, e cila ishte e martuar me Lordin Francesco Martino, ishte mbesa ime, sepse ajo ishte vajza e zonjës Donna Helena, motra ime.

Gjithashtu do të më dukej thelbësore t’ju informoja në këtë kronikë për familjen e nënës suaj, nga vjen dhe në çfarë mënyre. Ju përmenda se ajo ishte nga shtëpia e Dukagjinit dhe duhet ta dini pse ata ishin dinastia sunduese në Shqipëri. Thuhet se ata e morën origjinën në kohët e lashta nga trojanët dhe më pas u shpërngulën në Francë. Ata kishin dy djem që u kthyen në Itali në kohën kur mbreti i Francës dhe princat e tjerë të krishterë po ndërmerrnin një fushatë për të pushtuar Jeruzalemin. Pasi mbërriti në Itali, njëri nga vëllezërit e përmendur u vendos atje dhe u bë Zot i Estes dhe më vonë, me kalimin e kohës, i Ferrarës, siç janë tani. Vëllai tjetër, i cili quhej Dukagjini, mori pjesë në fushatën në fjalë për pushtimin e Orientit dhe më pas u kthye në Shqipëri. Ai mori një zonë të quajtur Sadrima (Zadrima) dhe fshatra të quajtur Fanti (Fan) dhe fshatra të quajtur Mali i Zi dhe një rajon tjetër të quajtur Paliti (Pult) dhe Flati (Flet). Aty ai ndërtoi një kështjellë të quajtur Flet dhe kishte një qytet të vogël të quajtur Sati (Shat) i cili tani është shkatërruar. Të gjitha vendet që përmendëm më sipër njihen tani si territori i Dukagjinit, me emrin e sundimtarëve të tyre, zotërve të Dukagjinit. Zoti i parë Dukagjini u vra nga vasalët e tij në fshatrat Elefanti (Ndërfanë) sepse peshkopi i asaj dioqeze e kishte parë gruan e tij në mënyrë të pandershme dhe zoti i përmendur e vrau peshkopin në fjalë në kishën e Shën Mërisë së Ndërfanit. Për këtë arsye, zoti i përmendur dhe gjithë familja e tij u vranë. Askush nuk mbijetoi, me përjashtim të një fëmije të vogël i cili ishte fshehur dhe ishte frymëzuar nga një Stephen Progano nga fshati Calameri (Kallmet). Kur djali u rrit mjaftueshëm, Stefani i tha atij për grua vajzën e tij. Me këshillën dhe ndihmën e Stefanit të përmendur, ai mori zotërimet e babait të tij origjinal dhe mori emrin e tij, pra Dukagjini. Këtij djali i lindën edhe shumë fëmijë të tjerë me prejardhje të drejtpërdrejtë, shumë pasardhës të cilët nuk i kujtoj dot, përveç një Gjergj Dukagjini. Ai kishte dy vëllezër, njëri i quajtur Tanusso (Tanush) dhe një i quajtur Dukagjini. Vëllai i parë, Gjergji, ishte Zot i Zadrimës. I dyti, i quajtur Tanush, ishte Zoti i Fanit dhe pjesa tjetër e vendit. Vëllai i tretë, Dukagjini, kishte si pjesë të vendit tetë fshatra në Zadrimë. U martua dhe ngriti shtëpinë në Shkodër. Ata patën fëmijë dhe nga ky vëlla i tretë lindi dinastia e Dukagjinëve që ishte në qytetin e përmendur të Shkodrës dhe që tani është në Venedik ku janë baronë, siç thashë.

Djalit të parëlindur, Gjergj Dukagjinit të lartpërmendur, i lindi Nikolla Dukagjini i madh dhe vëllezër të tjerë. Djali i dytë, Zoti Tanush, i lindi Gjergji i dytë dhe vëllezër të tjerë, prej të cilëve shumë trashëgimtarë të tjerë do të vinin më vonë dhe do të sundonin mbi tokën. Disa prej tyre vdiqën me vdekje natyrore dhe të tjerët në betejë. Pak prej tyre shpëtuan dhe më në fund mbeti vetëm një Pal Dukagjini, i cili ishte i martuar me motrën e zotit Arianiti Komnenit, babait të Zonjës Skënderbeut. Kur u shua i përmenduri Pal dhe djemtë e tij, dinastia e Dukagjinëve të vërtetë u shua. Askush nuk mbeti nga kjo dinasti aktuale. Ka vetëm, siç thashë, ata në Venecia, që rrjedhin nga vëllai i fundit, Dukagjini i lartpërmendur.

Mos harroni se Zoti Gjin Musachi, babai im dhe gjyshi juaj, vdiq në Sereziabunga dhe u varros në kishën e Shën Mërisë që ai vetë e kishte ndërtuar në Bunga. Varri i tij ndodhet jashtë kishës në anën jugore. Nëna ime dhe zonja Chiranna, gjyshja ime, nëna e babait tim, gjithashtu shtrihen të varrosur në kishën në fjalë, në anën perëndimore. Zonja e përmendur, gjyshja ime, ndërtoi kishën e Trinisë së Shenjtë në Laudari (Lavdar) afër Cerisë (Xerje) dhe në të njëjtën mënyrë, pasardhësit tanë ndërtuan kishën e Shën Gjergjit në Erosto.

Unë po e ndaj principatën time midis jush, bijtë e mi. Zoti në mëshirën e tij e ka lënë në duart tuaja.

Ty, Don Theodor, që ke lindur i pari, të lë Beratin me gjithë pasurinë e tij, gjithë Myzeqenë dhe qytetin e Kaninës me zotërimet e saj dhe Sclipario (Skrapar).

Ty, Don Adrian, të lë Tomoricën së bashku me të gjitha fshatrat dhe fshatrat e saj: Serçi, Midigni, Zerec, Dushar, Opar, Lavdar, Marjan dhe Vescopebeci. Përveç kësaj, siç thashë, ju lë rajonin e Oparit dhe të Lavdarit deri në fshatin e përmendur të Marjanit. Po ju lë edhe rajonin e Devollit të Madh me qytetin e Korçës dhe fshatin Sovjan.

Ty, Don Konstantin, të lë gjithë rajonin e Devollit të Vogël dhe qytetin e Kastorisë së bashku me të gjitha fshatrat e tij deri në Nostramo që është një qytet i rrënuar.

Do të doja të njihni edhe titujt e Perandorisë Bizantine. Janë pesë tituj kryesorë. Titulli i parë është ai i perandorit. Titulli i dytë që është dhënë është despot që është i njëjtë në greqisht me fjalën latine për mbret. Është unik dhe i shenjtë, i ngjashëm me statusin e një mbreti. Perandori ishte zakon t’ua jepte këtë titull vëllezërve të tij, dhëndurëve, kunetërve të tij, djemve të tij dhe fisnikëve të tjerë të mëdhenj që konsideroheshin të denjë për këtë titull. Ajo iu dha në trashëgimi edhe pasardhësve të tyre, ashtu si ne në përjetësi. Titulli i tretë ishte sevastokrator . Titulli i katërt ishte magacissate (megas domestikos) . Titulli i pestë ishte pagnipersevastos (panhiper-sebastos) . Këta, sipas despotit, janë tituj të lartë oborrtar, siç e kam thënë. Ata që mbanin ndonjë nga këto pesë tituj iu drejtuan gjithashtu me titullin ‘madhështia e shenjtë’ ( sacra maestà ). Ata të gjithë kishin të drejtë në pritje të mbanin shqiponjën e tyre dykrenare në forma dhe ngjyra të ndryshme, siç mund të shihet qartë në vulën e Papës, të krijuar nga një grek i quajtur Gemisto.

Në Perandorinë Bizantine, kishte despotët e mëposhtëm. I pari ishte Despoti i Serbisë që quhej Despot Vuk Vukovic. Ai u pasua nga Despoti Gjergji dhe Gjergji u pasua nga Despoti Llazar me dy vëllezërit e tij, por ky despot nuk mbijetoi shumë, sepse vendi i tij u pushtua nga sulltani dhe prejardhja e tyre u zhduk me vdekjen e tij. I dyti ishte Despot Codrilli, Despoti i Sagoranës. I treti ishte Despoti i Nikopolit dhe i Adrianopojës. I katërti ishte Despoti Andrew Musachi, Despoti i Epirit. I pesti ishte Despoti Charles Tocco, Despoti i Lartas (16) , despoti i parë i kësaj familjeje. Prej tij buron Lordi Charles i cili banon në Romë, i biri i Leonardit, i cili ishte nipi i Despotit të parë Charles në fjalë. Ai nuk kishte fëmijë të ligjshëm dhe trashëgimia e tij u mor nga Zoti i përmendur Charles i Dytë.

Pesë despotët e parë të lartpërmendur ishin djemtë e perandorit Emanuel të shtëpisë së Paleologut. Pas kësaj erdhi John Cantacuzene dhe kishte edhe despotë të tjerë, por nuk i mbaj mend emrat e tyre.

Dijeni gjithashtu se Zoti John Castriota, babai i Lord Skënderbeut, ishte i martuar me Zonjën Voisava Tribalda, me të cilën pati katër djem dhe pesë vajza.

Djali i parë quhej Repossio, i dyti Stanisso (Stanisha), i treti Konstantin dhe i katërti Gjergj. Repossio i përmendur ishte një njeri fetar dhe udhëtoi në malin Sinai ku u bë murg dhe vdiq. Tre të tjerat ia dha babai i tyre sulltanit, siç mësuat më parë.

Vajza e parë ishte Zonja Maria, e dyta Zonja Yela, e treta Zonja Angelina, e katërta Zonja Vlaica dhe e pesta Zonja Mamiza (Mamica).

Vajza e parë, Zonja Maria, ishte e martuar me Lordin Stephen Cernojevic. E dyta, Zonja Yela, ishte e martuar me […]. E treta, Zonja Angelina, ishte e martuar me Lordin Vladino Arianiti Comnenus. E katërta, Zonja Vlaica, ishte e martuar me Zotin Balsha dhe e pesta, Zonja Mamica, ishte martuar me Zotin Musachi Thopia.

Vajza e tretë e përmendur, Zonja Angelina dhe Zoti i përmendur Vladino Comnenus ose Comneniates i lindi Musachi Comnenus i lartpërmendur, i njohur zakonisht si Dangelino. Ai ishte nipi i Skënderbeut. Ai ishte i martuar, siç thashë, me motrën time Maria, dhe prej tyre lindi Donna Porphida Comneniates, e cila, siç u tha më lart, ishte me mbretëreshën. Për këtë arsye, ajo u quajt Donna Porfida e Madhe.

Motra e katërt, Zonja Vlaica, e martuar me Zotin Balsha, lindi John and Coico Balsha. Ky Lord Coico ishte babai i zonjës, konteshës së Muros.

Vajza e pestë, Lady Mamica, u martua me Musachi Thopia pasi Zoti Skënderbeu e detyroi të divorcohej nga gruaja e tij e parë e quajtur Zonja Zanfina ose Suina Musachi dhe të martohej me Zonjën Mamicën, motrën e tij, siç do ta shihni më vonë. Babai i Zotit Moisi Komneni Arianiti ishte Musachi, vëllai i Zotit Arianiti Comneniates. Nëna e tij quhej Zonja Voisava dhe ky Zoti Moisiu ishte i martuar me Zonjën në fjalë Zanfina ose Suina Musachi, e cila kishte qenë gruaja e Zotit Musachi Thopia, të cilit Skënderbeu i përmendur bëri që të divorcohej. Zoti Moisiu dhe Zonja Zanfina lindi babai i Zonjës Joan Comneniates e cila është në Napoli, e martuar me Lordin Paul Brancazzo. Ky Zot Moisiu ishte një burrë guximtar.

Dua të shtoj se toka jonë në Tomoricë kishte katër baronë të cilët i njoh. Njëri prej tyre ishte Gjini i Bogdanit që sundonte mbi Barlois dhe pesë fshatra të tjerë. Tjetri ishte Bardi Fachiemiri (Bardh Faqëmiri) i cili kishte dy fshatra të tjera të quajtura Barci (Barç). Pastaj ishte Joan Visagni (Vishanj) dhe një Duka i Dobrilit (Dobrenj?) që kishte Gurisciti (Gurishta). Një tjetër ishte Basan Bilochisi që kishte vetëm Disguimari, dhe ishte një tjetër që kishte vetëm një fshat të quajtur Aidin. Ishin edhe dy të tjerë nga prejardhja Cervota. Njëri ishte John Cervota dhe tjetri Martin Cervota. Kishte edhe një kont Balguri (Ballguri) që kishte një fshat të quajtur Guerbisi (Gjerbës) dhe që ishte vovoda i Tomoricës.

Siç thashë, rajoni i përmendur i Tomoricës i përkiste familjes sonë dhe baronët e përmendur na ishin nënshtruar dhe vovoda e përmendur ishte emëruar si guvernator nga familja jonë. Fjala voyvode do të thotë njësoj si kapiten ose guvernator.

Mund ta dini gjithashtu se Nicholas Saccati ishte baron në dy fshatra në Sendia dhe kishte tre vajza. I pari ishte i martuar me Zotin Comnenus Arianiti, i dyti nuk u martua dhe i treti ishte martuar me babanë e zotit Domenico Sati. Lord Domenico ishte i martuar me Zonjën Philippa Ivana dhe me të lindi Zonja Andronica, gruaja e Lord Gjin, i cili banon në Misagne (Miza?).

Do të doja të shtoja se Zoti i përmendur Musachi Comnenus, babai i të madhit Donna Porphida, dhe i lartpërmenduri Moisi Komneni dhe një zotëri tjetër, Gjin Musachi, ishin të gjithë kalorës të shkëlqyer dhe i mundën turqit në një betejë që ata zhvilluan. Duke kërkuar fitoren me hakmarrje, ata copëtuan shumë turq që u larguan prej tyre në mes të luginës së Valçës (Vajkal) (17) . Por turqit ishin në pritë dhe të gjithë u kthyen kundër këtyre zotërve dhe kalorësve, të cilët luftuan me guxim në mes të luginës dhe ikën në një kodër. Në majë të kodrës kishte këmbësorë turq dhe këta kalorës, duke mos ditur se kush ishin dhe duke besuar se ishin të krishterë, u kapën rob dhe u dërguan te Balaban Bendera, komandanti i tyre, i cili i dërgoi menjëherë te sulltani. Zoti Skënderbeu i dërgoi një kërkesë sulltanit për kthimin e të burgosurve, duke u premtuar të burgosurve turq dhe disa para në këmbim. Por i këshilluar nga Balaban i përmendur për rëndësinë e tyre, ai refuzoi t’i lirojë ata. Në të vërtetë ai i bëri lëkurën të gjallë një nga një për një periudhë prej pesëmbëdhjetë ditësh dhe ata vdiqën nga kjo sprovë rraskapitëse.

Musachi Komneni i përmendur ishte nipi i Zotit Skënderbeu dhe quhej Dangelino sepse Angjelina quhej e ëma, motra e Zotit Skënderbeut në fjalë. Zoti i përmendur Musachi ishte i martuar me zonjën Donna Maria, motrën time, nga e cila lindi zonja në fjalë, e madhja Donna Porfida.

Dua t’ju informoj se qyteti i Durrësit i përkiste Lord Andrew Thopia. Duhet të dini gjithashtu se mbreti Robert (18) , i cili ishte mbreti i Napolit, dërgoi një nga vajzat e tij bastard për grua Princit të Moresë, por një stuhi e madhe u ngrit në det dhe e çoi anijen e saj drejt qytetit të Durrësit, ku ajo qëndroi për disa ditë. Gjatë kësaj kohe, Lord Andrew ra në dashuri me zonjën në fjalë dhe ajo me të, dhe ata ranë dakord të jetonin së bashku. Dhe kështu bënë, dhe patën dy djem. I pari quhej Lord Charles dhe i dyti Lord George. Duhet të dini gjithashtu se në këtë kohë mbreti Robert ftoi vajzën dhe dhëndrin e tij në Napoli dhe i vrau të dy për atë që kishin bërë.

Djemtë e lartpërmendur u larguan përsëri në vendin e tyre. Më vonë, Zoti i përmendur Çarls u martua me Zonjën Voisava, të bijën e Lord Balshës, dhe pati një djalë të quajtur Gjergj. Ky Gjergj ua la peng Durrësin venedikasve por vdiq pa lënë trashëgimtarë. Djali i dytë, Lordi Gjergji, gjegjësisht vëllai i të përmendurit Lord Charles, u martua dhe pati fëmijë, nga të cilët rrjedhin familja Thopia.

Duhet ta dini se Lord Musachi Thopia, i njohur ndryshe si Charles Musachi, ishte i martuar me Zonjën Zanfina, e njohur ndryshe si Suina, me të cilën pati dy fëmijë, një djalë të quajtur Andrew dhe një vajzë të quajtur Yela. Zonja Yela në fjalë ishte e martuar me Zotin George Cernojevic, dhe unë ju thashë se Zoti Skënderbeu e prishi martesën e Zotit Musachi dhe Zonjës Zanfina Musachi, kundër dëshirës së Zotit dhe të gjithëve dhe kundër dëshirës së fëmijëve që kishin pasur. , dhe e detyroi të martohej me motrën e tij Lady Mamica. Ky zot kishte katër djem dhe dy vajza nga gruaja e tij e dytë. Djemtë u kthyen në Turqi dhe vajza e vetme, Lady Yela, u martua me Lordin Andrew Musachi.

Zoti Charles Thopia sundoi mbi Scurias, Fiisina dhe Blevisti në Taransa Minore (Tirana e Vogël), Canabi (Krraba) dhe Fuorcha (Farka). Dhe mbreti Balsha, siç thashë, sundoi mbi Shkodrën, Tivarin, Kotorrin, Shibenikun, Trogirin, Misinë e shumë territore të tjera dhe, në fund, dinastia Balsha erdhi në sundimin e vendit të Misias.

Krerët e dinastisë së Dukagjinit sundonin në një krahinë të quajtur Zadrima, së bashku me fshatrat Fan dhe disa fshatra të quajtura Mali i Zi, si dhe një krahinë tjetër të quajtur Pult dhe Flet. E gjithë kjo tani quhet rajoni i Dukagjinit, duke përfshirë Lallën dhe lumin Drin.

Zoti Gjon Castriota, babai i Zotit Skënderbeu, sundonte në rajonin e quajtur Mat. Më vonë, Zoti Skënderbeu u bë jo vetëm Zot i Matit, por edhe Zot i Krujës, i Dibrës dhe i Birinës, pra i Randisias, Tomorista, Misia dhe vendi i Gjonës deri në det.

Dhe Zoti John Cernojevic ishte zot i rajonit të quajtur Mali i Zi dhe Zeta.

Zoti Arianiti Komneni ishte zot i një pjese të Maqedonisë, pra i krahinës së Çermenikës, Mokrës dhe Shpatit deri në lumin Devoll që ndan tokën tonë nga toka e tij dhe shënon kufirin.

Zoti Lecca Zaccaria (19) ishte zot i një qyteti të quajtur Dagno (Deja) pranë lumit Drin.

Zoti John Sarbissa (Zenevisi) ishte zot i qytetit të Gjirokastrës dhe i rajonit të Vagenetia dhe Paracalo (Parakalamo). Kjo më pas kaloi te djali i Zotit Gjon, i quajtur Lord Amos Sarbissa (Zenevisi) dhe, siç thashë, na përket neve.

Zoti Paul Zardari ishte djali i Zotit Drugo Zardari, i cili ishte zot i një rajoni të quajtur Zardaria.

Zoti Groppa ishte zot i qytetit të Ohrit ose, më saktë, Aeleria që na takon, siç thashë.

Zoti Ercecho ishte Zoti i Dukatit të Shën Savës, i cili ndodhej në Mbretërinë e Bosnjës në drejtim të Raguzës (Dubrovnikut) dhe kufizohet me territorin e Raguzanit dhe Castelnuovo (Hercog-Novi), që i përket atij. Kështu ky Duka i Shën Savës njihej zakonisht si Chercecho. Një person nga familja e tij jeton në Venecia dhe është i martuar.

Zoti Skënderbeu vdiq më 4 dhjetor të vitit 1466. Ai jetoi 23 vjet pas kthimit dhe konvertimit të tij në krishterim. Kur u kthye, ai ishte rreth dyzet vjeç, kështu që jetoi rreth gjashtëdhjetë e tre vjet. Lufta midis sulltanit dhe Zotit Skënderbeu vazhdoi rreth njëzet e katër vjet dhe pas vdekjes së tij, vazhdoi me zotër të tjerë të Shqipërisë për rreth shtatë vjet të tjera. Zoti Skënderbeu i përmendur ishte inteligjent dhe i guximshëm dhe i prirur për të bërë mirë. Ai ishte sundimtari më i madh nga të gjithë paraardhësit e tij. Pasi mori Matin, principatën e të atit, ai mori në zotërim qytetin e Krujës, të cilin babai i tij nuk e kishte në pronësi dhe më vonë u bë kryekomandant i zotërve të Shqipërisë. Pas një kohe të shkurtër, ai synoi të sundonte gjithë vendin. Ai kapi Zotin Gjon dhe Lordin Coico Balsha, të cilët ishin vëllezër, dhe i dërgoi te mbreti Ferdinand Plaku i Napolit. Ky i fundit i mbajti në burg dhe mori principatën e tyre që shtrihej midis Krujës dhe Lezhës, e ashtuquajtura toka e Misias. Ai ia hoqi edhe principatën e Zotit Moisi Komneni, e cila ndodhej në Dibër, ky Moisiu ishte një njeri i përzemërt me forcë dhe guxim. Duke qenë se nuk ishte në gjendje të kryente një akt të tillë dhune siç ishte kryer ndaj tij, ai iku te sulltani. Sulltani e bëri komandant të një prej ushtrive të tij dhe e dërgoi të bënte betejë kundër Skënderbeut. Por më vonë Skënderbeu i dërgoi një mesazh duke i lutur të kthehej në shtëpi, duke shtuar se do ta trajtonte si vëlla. Moisiu u kthye, duke kuptuar se nuk ishte i sigurt me sulltanin dhe nuk donte të humbiste më gjak të krishterë. Kur vdiq babai, na e mori edhe Tomonishtën, pra Myzeqenë e Vogël. Të njëjtën gjë bëri edhe me zotërit e tjerë, duke marrë tokat e Komit (Koman?) dhe Randisias, të cilat nuk mund të mbroheshin, sepse ai kishte ngritur një ushtri luftëtarësh dhe sulltani kërcënonte të pushtonte në çdo kohë. Pritshmëri të mëdha u ngritën kur Papa Piu II shpalli formimin e një kryqëzate, por më vonë, kur Papa në fjalë vdiq, pritjet filluan të zbeheshin dhe në fund, sulltani na dëboi për mëkatet tona, siç ishte vullneti i Zotit, sepse ne ishim thjesht në rrugën e tij.

Kini parasysh, bijtë e mi, se në tokën tonë në Tomoricë është një katund që quhet Horcovë (20) në anë të një mali dhe një lumë rrjedh nga katundja e përmendur nga ana tjetër. Ndërmjet malit dhe katundit të përmendur rrjedh një përrua dhe afër përroit të përmendur, në faqen malore të tij, ka një damar ari. Mos e harroni këtë, sepse është toka jonë.

Vini re gjithashtu se Dukagjinët e tjerë nuk rrjedhin nga dinastia në prejardhje të drejtpërdrejtë, por janë shfaqur në skenë kohët e fundit për fatin e tyre të mirë. Midis tyre është Pali Dukagjini i cili u shfaq me Lordin Gjon, babain e Lord Skënderbeut. Këtij Pali të parë i lindën Nikolla Dukagjini dhe Lekë Dukagjini dhe dy vëllezër të quajtur Gjergj dhe Progan Dukagjini, të cilët vdiqën. Nga vëllai i tyre Lekë lindi Stephen Dukagjini i cili tani ndodhet në Marshimet e Ankonës. Nga Nikolla e përmendur, një fëmijë ka mbijetuar i quajtur Progan, i cili tani është bërë turk dhe është bërë pasha i Rumanisë. Në Marshime janë pasardhësit e Stefanit të përmendur, pra Lekë dhe Paul Dukagjini.

Duhet ta dini se gjyshi i Zotit Skënderbeu quhej Lord Paul Castriota. Ai sundoi mbi jo më shumë se dy fshatra, të quajtur Signa (Sina) dhe Gardi Ipostesi. Këtij Zoti Pali lindi Zoti John Castriota i cili u bë Zoti i Matit. Dhe atij i lindi Zoti Skënderbeu. Nëna e Zotit Skënderbeut në fjalë, gjegjësisht gruaja e Zotit Gjonit, quhej Zonja Voisava Tribalda e cila ishte nga një familje fisnike.

Duhet të dini gjithashtu se si kishin lidhje me Markezin e Tribaldës. Më lejoni t’ju informoj se ata kishin lidhje me ta nëpërmjet gruas së tij. Siç e dini, nga Lordi Blaise Musachi lindi Zonja Theodora e cila ishte e martuar me Lordin Pal, djalin e Lord Vugo (Vuk) Zardari. Ky Zot Vuk ishte vetë sundimtar i një toke të quajtur Zardaria. Dhe për këtë Zonjë Theodora dhe Lord Paul u lind Zonja Maria e cila ishte Dukesha e Ferrandina-s.

Që ta kuptoni mirë, më lejoni t’ju them se Lord Musachi lindi Lord Andrew, gjyshi im dhe Lord Blaise. Këtij Andrea i lindi Zoti Gjin, babai im dhe Zonja Maria, e cila ishte nëna e Zonjës Skënderbeut. Zotit të përmendur Blaise i lindi Zonja Theodora e cila ishte e martuar me Lordin Paul Zardari. Atyre lindi Zonja e lartpërmendur Maria e cila ishte Dukesha e Ferrandina-s. Unë vetë, Zoti Gjon Musachi, linda i biri i Zotit Gjin. Zonja Chiranna, nëna ime, ishte e bija e Zonjës Maria, motrës së Zotit Vuk Zardari. Nëna ime zonja dhe Zoti Pal, babai i dukeshës së përmendur të Ferrandina-s, ishin kështu kushërinj gjaku. Por martesa e zonjës Maria me zotin Vranakonti u bë në një kohë kur thuajse të gjithë zotërit e Shqipërisë ishin mundur nga sulltani. Zonja në fjalë ishte e re në atë kohë dhe nuk dispononte pasuri sepse edhe familja e saj ishte mundur dhe shumica e tyre ishin vrarë në luftën e përmendur me sulltanin. Për të mos rënë në duart e turqve, ata lidhën aleancë me Zonjën Skënderbeun. Ajo, gjithashtu, ishte detyruar në mërgim në këtë rajon. Para se të largohej nga zona, Zonja Maria u martua me Vranakontin e përmendur, i cili më vonë do të bëhej Duka i Ferrandina-s dhe do t’i jepeshin titujt e kalorës dhe baron.

Unë do të doja që ju të dini se kush ishte babai i zonjës Donna Joan Comnenus dhe nga vinte nëna e Lord Thomas Minutolo. Unë ju thashë tashmë se Zoti Skënderbeu prishi martesën e Zonjës Zanfina Musachi dhe Lord Charles Musachi dhe i dha Charles të përmendurit motrën e tij Yela. Zonja e përmendur Zanfina u martua me Zotin Moisi Komneni, të cilit i lindi Zoti Komneni i njohur ndryshe si Cezar Komneni dhe Zonja Despina. Zoti Cezari lindi zonja Donna Joan Comnenus, e cila është gruaja e Lord Paul Brancazzo, një fisnik nga selia e Nidos. Zonja Despina ishte e martuar me Dukën e Ferrandina-s dhe i lindi dy vajza. Njëra ishte Zonja Andronica, e cila shkoi në Milano me Dukeshën e Milanos. Atje, ajo u martua me një zotëri nga Pavia të shtëpisë së Corte, i cili kishte dy kështjella dhe u bë e pasur. Vajza tjetër u martua me Lordin Charles Minutolo, tek i cili lindi Lord Thomas Minutolo, një zotëri nga Capua