Prof. Dr. Sabri Tahiri, Gjilan
_____
Jetojmë në epokën e teknologjisë, ku telefoni mobil është bërë pjesë e pandashme e jetës sonë. Ai na mundëson komunikim të shpejtë, qasje në informacion, mësim, punë dhe shumë shërbime të dobishme. Prandaj, problemi nuk është teknologjia në vetvete, por mënyra se si e përdorim atë.
Mjafton të ecësh në rrugët e qyteteve tona për të parë një dukuri shqetësuese: shumë njerëz ecin me sytë ngulur në ekranin e telefonit, pa i kushtuar vëmendje mjedisit përreth dhe pa parë as se ku po hedhin këmbën. Kjo nuk është vetëm mungesë kulture qytetare, por edhe rrezik për sigurinë e tyre dhe të të tjerëve.
Edhe më shqetësuese është ajo që shohim në kafene dhe restorante. Miq e shokë takohen për të kaluar kohë së bashku, por shpesh secili merret me telefonin e vet. Në vend të bisedës, dëgjimit dhe shkëmbimit të mendimeve, mbizotëron heshtja e ekraneve. Paradoksi është se njerëzit janë fizikisht pranë njëri-tjetrit, por mendërisht larg.
Shpesh dëgjojmë të thuhet se ka rënë leximi. Në të vërtetë, nuk është se njerëzit lexojnë më pak; përkundrazi, lexojnë shumë, por kryesisht në telefon. Çështja nuk është sasia e leximit, por cilësia e asaj që lexohet. Në vend të librave, artikujve shkencorë, eseve, historisë, kulturës apo materialeve edukative, një pjesë e madhe e kohës harxhohet me lajme sensacionale, thashetheme, video pa vlerë, lojëra dhe përmbajtje që nuk pasuron dijen e njeriut.
Shqiptarët kanë një potencial të jashtëzakonshëm intelektual, veçanërisht brezi i ri. Po të përdornim rrjetet sociale për të lexuar, diskutuar dhe shpërndarë ide me vlera edukative, arsimore, kulturore, shkencore, mjedisore dhe shtetformuese, përparimi ynë do të ishte shumë më i shpejtë. Shoqëria jonë do të fitonte më shumë dije, më shumë kulturë debati dhe më shumë përgjegjësi qytetare.
Përgjegjësia fillon në familje. Prindërit duhet t’u krijojnë fëmijëve, që në moshën më të hershme, shprehinë e leximit të librave të përshtatshëm për moshën e tyre. Telefoni, tableti dhe pajisjet e tjera nuk duhet të zëvendësojnë librin, lojën krijuese dhe komunikimin në familje. Po aq e rëndësishme është që koha e përdorimit të telefonit të kufizohet dhe prindërit të interesohen për lojërat, videot dhe përmbajtjet që ndjekin fëmijët.
Edhe shkolla ka një mision të pazëvendësueshëm. Mësuesit duhet t’i motivojnë nxënësit të lexojnë libra, të diskutojnë, të hulumtojnë dhe ta përdorin teknologjinë si mjet për të fituar dije e jo si humbëse kohe. Edukimi për përdorimin e përgjegjshëm të teknologjisë duhet të bëhet pjesë e kulturës sonë shkollore.
Natyrisht, askush nuk kërkon kthimin pas në kohë. Përkundrazi, teknologjia është një bekim kur përdoret me mençuri. Telefoni mobil mund të jetë biblioteka më e madhe, klasa më moderne, laboratori më i pasur dhe ura më e mirë e komunikimit me botën. Por ai mund të bëhet edhe burim varësie, izolimi dhe humbjeje kohe, nëse përdoret pa kriter.
Prandaj, sfida e kohës sonë nuk është të luftojmë teknologjinë, por të mësojmë ta përdorim atë me masë, kulturë dhe përgjegjësi. Brezi i ri nuk duhet të jetë rob i ekranit, por zotërues i dijes që teknologjia ofron.
Le të hapim një debat shoqëror për këtë çështje. Le të punojmë së bashku – familja, shkolla, institucionet dhe mediat – që teknologjia të jetë në shërbim të edukimit, zhvillimit intelektual dhe përparimit të kombit. Vetëm kështu do të rrisim një brez qytetarësh të ditur, krijues, të përgjegjshëm dhe të aftë për të ndërtuar një shoqëri më të zhvilluar e më humane.
Më 24 korrik 2026
