Të dashura shqiptare dhe shqiptarë, të nderuar miq,
Sot, më 26 mars 2026, pata rastin të kaloj disa çaste në një nga parqet e bukura të Casablanca, pranë madhështores Hassan II Mosque – një nga xhamitë më të mëdha në brigjet e Afrikës Veriore, e ngritur buzë Oqeanit Atlantik, aty ku dallgët përplasen më shumë me shkëmbin sesa me ndërgjegjen e njerëzve.
Ajo që më zgjoi kureshtjen nuk ishte madhështia e arkitekturës, por heshtja përreth saj.
Ezani… mezi dëgjohej.
Jo sepse altoparlantët nuk funksiononin, por sepse askush nuk kishte nevojë ta dëgjonte me britmë.
Në oborrin e xhamisë – qetësi.
Në park – njerëz që shijonin jetën.
Në rrugë – kalimtarë që nuk ndaleshin për “spektakël devocioni”.
Askush nuk e ndalonte frymën për të treguar besim.
Askush nuk e ndërpriste jetën për të bërë politikë me Zotin.
Dhe pastaj… Kosova ?
Aty ku ezani shpesh nuk është thirrje shpirtërore, por mikrofon elektoral.
Aty ku disa politikanë e ndërpresin fjalimin jo nga përulësia, por nga llogaria:
“Sa vota fitohen nëse bëhem pak më shumë se besimtar – ndoshta edhe më turk se turku, më arab se arabi?”
Sepse në Kosovë, feja nuk praktikohet gjithmonë – ajo performohet.
Ndërsa këtu në Marok, në një vend me traditë islame shekullore, feja nuk ka nevojë të bërtasë për të ekzistuar.
Ajo është aty – e heshtur, e natyrshme, pa komplekse identitare.
Ironia më e madhe
Në vendin ku Islami është pjesë organike e kulturës – ai nuk imponohet.
Në vendin ku identiteti kombëtar është ndërtuar mbi sakrifica dhe përpjekje për mbijetesë – ai shpesh zëvendësohet me imitacione.
Këtu nuk sheh “derse” që trondisin lagje të tëra.
Nuk sheh thirrje që frikësojnë fëmijët me zjarrin e përjetshëm.
Nuk dëgjon predikime që e reduktojnë jetën në një listë ndalimesh dhe kërcënimesh.
Sepse këtu, duket se njerëzit e kanë kuptuar një gjë të thjeshtë:
Zoti nuk ka nevojë për zë të lartë për të dëgjuar.
Ndërsa tek ne…?!
Disa “mullahë shqipfolës” e kanë kthyer fenë në një lloj gare decibelësh:
Kush flet më fort, duket më i devotshëm.
Kush tremb më shumë, duket më i drejtë.
Madje, në absurditetin e tyre, nuk mungojnë as “udhëzimet hyjnore” për martesat brenda fisit e gjakut – sikur Zoti të ishte bërë noter i zakoneve të mbrapshta dhe jo krijues i arsyes.
Një pyetje që mbetet pezull :
Si është e mundur që në Morocco – një vend me rrënjë të thella islame – feja të jetë më e qetë, më njerëzore, më pak agresive…
…ndërsa në Kosovo – një vend që ende ndërton identitetin e tij modern – ajo shpesh shfaqet si imponim, si zhurmë, si garë ndikimi?
Mos vallë problemi nuk është te feja…
por te ata që e përdorin atë?
Përfundimi
Në brigjet e Atlantikut, përballë një xhamie madhështore, kuptova një paradoks të thjeshtë:
Besimi i vërtetë nuk ka nevojë për skenë.
Ai nuk kërkon duartrokitje, as vota, as frikë.
Ndërsa atje ku feja bërtet më shumë…
shpesh është sepse dikush po përpiqet të mbulojë boshllëkun e vet.
