Nikollë Loka, historian, Tiranë
Kritikë e qasjes neo-otomaniste(1)
Mehmet Maksudoglu nuk është me profesion historian, por pikërisht se nuk është i tillë, mund të jetë i përshtatshëm për të shkruar në mënyrë alla-otomane një histori të Perandorisë Osmane. Edhe pse e shkruar në mënyrë të tillë, “historia” që shkruan ai është e vlefshme për të kuptuar mentalitetin e sotëm neo-otoman dhe për t’I qartësuar disa të vërteta, që neo-otomanët nuk i thonë, apo i thonë ndryshe, ndërsa Maksudglu që nuk e njeh realitetin shqiptaro-ballkanik i thotë hapur dhe “me sinqeritet”.
Po kush është Mehmet Maksudoglu?
Mehmet Maksudoglu lindi në vitin 1939 në Eskişehir. Përfundoi Fakultetin e Teologjisë në Universitetin e Ankarasë (1960). Punoi si mësues i lëndëve profesionale në Shkollën Imam-Hatip në Izmir. U emërua asistent në Fakultetin e Teologjisë të Universitetit të Ankarasë. Mbaroi Departamentin e Gjuhës Arabe në Institutin e Gjuhëve të Gjalla Burgiba (1965). Mbrojti doktoratën me temën “Hegjemoni Osmane në Tunizi” (1966). Dha mësim turqisht në Fakultetin e Studimeve Orientale të Universitetit të Kembrixhit në Angli (1967-1979); profesor i gjuhës arabe në Institutin e Lartë të Islamit në Stamboll (1973-1982). Në vitin 1983 u bë aistent profesor në Universitetin e Marmarasë; docent në vitin 1986 dhe profesor në vitin 1995. Shërbeu si dekani i parë i Fakultetit të Teologjisë në Universitetin Osmangazi në Eskişehir (1996-2005). U pensionua në vitin 2006 për shkak të moshës.
Libra të tij: Gramatika e Gjuhës arabe; Fjalori mësimor arabisht-turqisht, Botimet “Muüifav” ; Historia Osmane; Historia dhe Institucionet Osmane; Hazreti Muhammed (a.s.); Hegjemoni Osmane në Tunizi; Arabët; Turqit e Krimesë; Historia analitike osmane; Ndryshimi ynë nga Osmaneja deri në ditët e sotme; Historia analitike osmane; Qendra e Turqisë.
Le të shqyrtojmë disa ide nga pjesët e librit të tij për të analizuar mendimin historiografik neo-otoman të tij dhe jo vetëm:
Maksudoglu shkruan se Osmanët ishin të angazhuar në zhvillimin e xhihadit(luftës së shenjtë. Xhihadi në librat osman të zanafillës kishte si funksion kryesor mbrojtjen e Islamit dhe të territoreve myslimane, por gjithashtu kishte edhe funksionin e ekspansionit. Në periudhën osmane, xhihadi shpesh lidhej me luftën për të mbrojtur shtetin dhe besimin mysliman nga kërcënimet e jashtme, si dhe për të zgjeruar ndikimin dhe territorin e perandorisë, sidomos në ballafaqimet me popullsi të feve të tjera. Kjo ide e ekspansionit ishte e lidhur ngushtë me ndjenjën e misionarizmit fetar. Përhapja e Islamit gjatë periudhës osmane ndodhi fillimisht përmes fushatave ushtarake, ku ushtria osmane luajti një rol të rëndësishëm në zgjerimin e territorit dhe të ndikimit të Perandorisë. Pra, ndërsa dhuna ushtarake luajti një rol të rëndësishëm në zgjerimin territorial, përhapja e Islamit ishte një proces më kompleks që përfshinte edhe elemente të tjera, si ndikimi kulturor dhe shpirtëror.
Ideali i gazasë, luftës së shenjtë, nuk ishte vetëm një faktor themelor për krijimin dhe zhvillimin e Dovletit osman, por edhe vetë arsyea e ekzistencës së tij. Por xhihad nuk do të thotë të shkatërrosh medeomos botën e jobesimtarëve Daru’i Harb, por para së gjithash ta nënshtrosh atë dhe ta kthesh në Dar,i-islam(mbretëriën e vlerave të islamit). Pra sulltanët e parë osmanë ishin kryesisht të interesuar për përhapjen e islamit dhe jo për plaçkën e përfituar nga lufta. Për këtë arsye, ata nuk hezitonin që t’u jepnin komandantëve të tyre pjesë të mëdha toke, atyre që hapnin territore të reja ndaj islamit”. Lufta pra nuk kishte si qëllim vetëm shkatërrimin e botës së jobesimtarëve, por edhe nënshtrimin dhe kthimin e tyre në Dar al-Islam (territor të sunduar nga vlerat e Islamit). Sulltanët mund të kenë pasur synim përhapjen e Islamit dhe të krijonin shtetin islamik, por gjithashtu përdornin shpërblime tokësore për të inkurajuar komandantët dhe për të siguruar që ata të vazhdonin zgjerimin ushtarak. Pra, ndonëse motivimi fetar mund të ishte i pari, shpërblimet materiale gjithashtu luanin një rol të rëndësishëm në politikën osmane. Kjo mund të shihet si një kombinim i idealizmit fetar dhe pragmatizmit politik.
Po, përdorimi i shprehjes “hapje ndaj Islamit” nga autorët neo-osmanë mund të shihet si një përpjekje për të justifikuar dhunën dhe pushtimin në një kuadër fetar dhe ideologjik. Kjo shprehje tenton të legjitimojë përdorimin e forcës ushtarake duke theksuar se ajo ka një “qëllim më të lartë”, atë të përhapjes së Islamit dhe “transformimit” të popujve dhe territoreve të pushtuara në një rend të ri shoqëror dhe fetar, në përputhje me vlerat islame. Në këtë mënyrë, përdorimi i termit “hapje” mund të maskojë natyrën e vërtetë të veprimeve, duke e shndërruar dhunën në një mjet të justifikuar për misionin fetar të ekspansionit islamik.
Përdorimi i termit “hapje” sugjeron një proces natyral dhe pa dhunë të nënshtrimit të territoreve dhe popujve, ndërkohë që në të vërtetë ky proces ishte i shoqëruar me fushata të armatosura, luftëra të ashpra dhe masakra. Duke përdorur termin “hapje”, bëhet një minimizim i dhunës dhe i shkatërrimit që shpesh ndodhi në këto pushtime. Shprehja “hapje ndaj Islamit” mund të shihet si një përpjekje për të idealizuar proceset e dhunshme të ekspansionit, duke përshkruar veprimet pushtuese në një optikë më të butë fetare, pa pasur vëmendje për dhunën dhe masakrat, dëmet dhe shkatërrimet që kanë shoqëruar këto ngjarje.
