Don. Lush Gjergji, Prishtinë

“Lum ata që salvohen pse kryejnë çka Hyji kërkon sepse e tyre është Mbretëria qiellore.”                                                                                       (Mt 5, 10) 

“Vuajtja e bashkëndarë me vuajtjen e Krishtit dhe Marinë, është dhuratë e mrekullueshme, më e bukura: dhuratë dhe vërtetim dashurie, sepse duke na dhënë të Birin e vet, Ati ka dëshmuar se e do botën. Kjo tregon se ishte një dhuratë, dhurata më e madhe e dashurisë, sepse vuajtja e tij ishte shlyerje e mëkateve.”                                                                                    (Nëna Tereze)  

E tërë jeta botore e Jezusit, edhe mrekullitë, nuk janë asgjë tjetër përpos hyrje dhe përgatitje për vdekjen dhe ngjalljen e tij. Ai, mbi vete i mori mëkatet e botës. Mu për këtë arsye, Shën Gjoni thotë: Ja Qengji i Hyjit… 

Në shenjën e parë të mundimit, mendojmë të djersiturit e Jezu Krishtit në gjak në kopshtin e Gjetsemanit.  

Ishte urata dramatike dhe “lufta” mes Jezusit dhe Atit qiellor, deri në djersitje në gjak, ku Ai është i vetmuar dhe përfaqëson botën e së keqes dhe mëkatit. Ai, lufton në brendi, në një çast tejet të vështirë dhe vendimtar. Me djersitje në gjak, Jezusi e vërteton përkatësinë ndaj Atit, pranimin dhe zbatimin e vullnetit të tij për shëlbimin e botës. Jezusi kërkon solidaritet dhe përkrahje prej nxënësve, mirëpo ata flenë, nuk janë me Të. 

“Rrini zgjuar e lutuni të mos bini në tundim! Shpirti, vërtet, është i gatshëm, por trupi është i ligshtë.” (Mt 26, 41) 

Ati kërkon prej Jezusit dëgjesën – edhe gjakun  e tij – flijimin më të lartë, dhe kjo ishte vërtetimi i dashurisë dhe besnikërisë në planin e shëlbimit. Jezusi, mbeti besnik ndaj Atit deri në vdekje, edhe pse i lutej kështu: “Ati im! Nëse s’mund të kalojë ky kelk mundimesh pa u pirë prej meje, u bëftë vullnesa jote!” (Mt 26, 42) 

Në këto çaste nuk ishte e pranishme Virgjëra Mari, por një tjetër Mari. “”Iu afrua një grua me një enë alabastri plot parfum të shtrenjtë dhe ia zbrazi mbi krye.” (Mt 26, 7) 

Porosia për ne: Jezusi është i vetmuar, djersitet në gjak, i drejtohet Atit, pastaj edhe miqve të vet – apostujve. Si reagojmë ne në çaste të vështira: kërkojmë para së gjithave Atin, vullnetin dhe planin e tij, pastaj të afërmin? Ne besojmë në vlerën absolute të vuajtjes dhe kryqit të Krishtit, por duhet ta pyesim vetveten nëse e pranojmë kryqin tonë si mjet dhe kusht të domosdoshëm për shëlbimin tonë. Po-ja jonë duhet çdo të ditë të shkruhet dhe vërtetohet me lot, vuajtje dhe dashuri, si shprehje e fesë tonë dhe rrugë e shëlbimit. 

“Dhembja nuk është ndëshkim. Jezusi nuk ndëshkon kurrë. Dhembja është një shenjë – një shenjë që iu kemi afruar shumë Krishtit në kryq. Jezusi na qorton: rrini zgjuar dhe lutuni… Vetëm me vigjilencë  dhe uratë  mund të mbesim besnik Jezusit.”(Nëna Tereze) 

Në shenjën e dytë të mundimit, mendojmë lidhjen dhe rrahjen e Jezusit në oborr të Pilatit. 

Jezusi, para se të kryqëzohej, keqtrajtohet dhe mundohet në lloje të ndryshme. Juda e tradhton (krhs. Mt 26, 47-51); Pjetri e mohon (krhs. Mt 26, 69-75); apostujt tjerë e braktisin nga frika. Populli, nuk dëshiron ta pranojë një “Mesi” të tillë, dhe bërtasin me ngulm: “Të kryqëzohet!…Gjaku i tij rëntë mbi ne e mbi fëmijët tanë!” (Mt 27, 22. 24) 

Ishte ky fillimi i mundimeve, sprovave për mëkatet e njerëzimit. Sa shumë ka vuajtur edhe Virgjëra Mari në këto rrethana? Vetëm tash dhe kështu kishte filluar të kuptonte barrën e madhe të mëkatit, nëpërmjet vuajtjes dhe mundimeve të Birit të saj, Jezu Krishtit, “në të cilin kemi shpërblimin – faljen e mëkateve.” (Kol 1, 14) 

“Ne të gjithë e braktisim Jezusin. Maria mbeti së bashku me Të. Maria nuk ndihej e përvujtëruar që Jezusin e rrahin, ia pështynin fytyrën, ishte si një i gërbulur, i padëshiruar, i dëbuar, i urrejtur prej të gjithëve. Ai ishte Jezusi, Biri i saj. Në këtë shfaqet dashuria e madhe e zemrës së nënës… Besnikëria dhe dashuria vërtetohet dhe përforcohet në vuajtje, si bëri Maria, Shën Gjoni dhe gratë e përshpirtshme.”  (Nëna Tereze) 

Në shenjën e tretë të mundimit, mendojmë kurorëzimin e Jezusit me ferra.  

Vuajtja e Jezusit vazhdon, armiqtë e tij janë “krijues” për të keqe, shpikin mënyra të llojllojshme për ta munduar edhe më tepër. 

“Atëherë ushtarët e qeveritarit e shtinë Jezusin në pallatin e qeveritarit dhe mblodhën rreth tij krejt kohortën. E zhveshën dhe ia qitën krahëve një mantel të kuq. Pastaj gërshetuan një kurorë ferrash e ia vunë në krye, ndërsa në dorën e djathtë ia dhanë një kallam. Pastaj binin në gjunjë para tij për ta venë në lojë e i thoshin: “Të falemi, mbreti i Judenjve!”., e pështynin, ia morën kallamin e me të i binin kresë. Pasi e vunë në lojë, ia hoqëm mantelin e kuq, e veshën me petka të tija dhe e çuan për ta kryqëzuar.” (Mt 27, 27-31)  

Jezusi, siç thotë Isaia, është Njeriu i dhembjes. Këtu dhe kështu ndriçon hyjnia e Tij, sepse me shumë dinjitet, qetësi, dashuri, e plotëson vullneti e Atit, për shëlbimin e mbarë njerëzimit. Jezusi edhe në këto çaste thotë kështu: “Mirë thua! – i përgjigji Jezusi – Unë jam mbret! E unë leva dhe erdha në botë për të dëshmuar të vërtetën. Kush e do të vërtetën, ai e dëgjon fjalën time”. (Gjn 18, 37) 

 Mbretëria e Jezusit është krejtësisht e ndryshme prej mbretërive tokësore, në shërbim, në vuajtje, në faljen e mëkateve, në dashuri edhe për armiq… 

Pas rrahjes, kurorëzimit me ferra, Pilati ia paraqet popullit me këto fjalë: “Qe, Njeriu!” (Gjn 19, 5) 

Për ne kjo domethënë: Ja Zoti i cili është bërë Njeri, për dashuri të madhe që ka për të gjithë ne, për shëlbimin dhe lirinë tonë, për amshimin e lumtur! 

Edhe Virgjëra Mari e barti kurorën me ferra në zemrën e saj amtare, si Nëna e dhembjes. 

Ta pyesim vetveten: si sillemi ne në vështirësi dhe në dhembje? Dhimbja, vuajtja a na bashkon edhe ne me Krishtin, Marinë, me Kishën, me të afërmin, apo ndoshta na largon prej tyre?  

“Ta fillojmë edhe ne “Udhën e kryqit” me guxim dhe me gëzim, sepse nëpërmjet Kungimit të Shenjt, Jezusi është me ne. E kemi Jezusin, Bukën e jetës, që na jep fuqi.”  (Nëna Tereze) 

Në shenjën e katër mendojmë ngjitjen e Jezusit me kryq në krah në mal të Kalvarit.  

Jezusi për ne lindi prej Virgjërës Mari, për ne barti kryqin, vdiq dhe qe varrosur. Ai na ka pajtuar me Atin dhe me njëri-tjetrin dhe na ka shëlbuar nëpërmjet kryqit, apo siç themi në Besojmë: për ne dhe për shëlbimin tonë. 

Disa flijohet për atdhe, heronjtë; disa për idetë dhe idealet e tyre, Sokrati e shumë të tjerë; disa për familje, për bashkësi; por askush për armiq, siç bëri Jezusi. (krhs. Rom , 5, 7)  

Ky është Jezusi, i dërguari i Atit, për virtyt të Shpirtit Shenjt. Ai i paraqitet Atit, na mbron dhe shëlbon me Gjakun e tij të paçmueshëm.  

Jezusi e barti kryqin, simbolin e së keqes, barrën e mëkatit dhe pabesnikërisë. Kryqi është i madh dhe tejet i rëndë, por dashuri e Krishtit është edhe më e fortë! 

Ndonjë herë edhe ne kryqi na duket i rëndë, i papranueshëm, por gjithmonë duhet të kujtojmë Krishtin dhe kryqin e tij, si mjet shëlbimi, lirie dhe amshimi. Mos të harrojmë: edhe Jezusi është rrëzuar nën barrën e kryqit tri herë, por nuk është dorëzuar, por e ka bart deri në fund. Pa Krishtin kryqi është i rëndë, i pakuptimtë, rrënues, ndërsa me Krishtin është dhe mbetet mjet për ta dëshmuar fenë dhe dashurinë tonë ndaj Tij. 

Virgjëra Mari, hap pas hapi, së bashku me gratë e përshpirtshme, përcjellë Jezusin në udhëtimin drejt Kalvarit, dhe pas s’kishte mundësi ta ndihmonte, ajo nuk ankohet, nuk kundërshton ndaj Atit dhe armiqve të Krishtit, por vuan në heshtje dhe në dashuri. Ajo pëson dhe ofron tërë jetën e saj, si Nëna e dhembjes, së bashku me të Birin, Jezusin, duke besuar dhe pritur… 

“Jezusi na thotë kështu: Nëse dëshiron të jeni nxënësit e mi, merreni kryqin tim dhe ejani pas meje. Para se ta marrim kryqin e tij, Ai e dinte se ne kemi nevojë për Të, se nuk do të ishim të aftë për të ecur pas Tij, për t’i përballuar kryqet tona… Ai vazhdon të vuajë  në vëllezër dhe motra tona në  dhembje, duke jetuar dhe përjetuar, përsëritur vuajtjen e Tij ndër ne.”  (Nëna Tereze)  

Në të pestën shenjë të mundimit mendojmë kryqëzimin dhe vdekjen e Jezusit në kryq. 

Ky është misteri i madh i fesë tonë, Biri i Zotit është i kryqëzuar në mes të dy hajnave (krhs. Gjn 19, 18-20), në dhembje të mëdha rri i varur në kryq. Çdo gjë duke se ka gabuar dhe dështuar, përfunduar në mënyrën më të keqe. “Humbësi” i madh duket Jezusi, tash i braktisur nga të gjithë, edhe prej Atit të amshuar, sepse Ai ishte identifikuar dhe njësuar me mëkatet e botës. “Çdo gjë është plotësuar” klith Jezusi prej kryqit (krhs. Gjn 19, 30), siç të donte t’i thotë Atit, në Shpirtin Shenjt: Ati im, dërgimin që ma ke besuar, unë e plotësove me besnikëri dhe dashuri. Tash, nëpërmjet vdekjes time, të gjitha po i lë në dorën tënde, veten dhe mbarë botën!. 

Nga ky flijim dhe dhurim lindi Kisha, ndërmjetësuese mes Zotit dhe njeriut, nga zemra e shporuar, nga e cila “menjëherë rrodhi gjak e ujë” (Gjn 19,  34), domethënë pagëzimi dhe Eukaristia. 

Virgjëra Mari rrinte nën kryq për të marrë pjesë plotësisht në këtë vepër. Jezusi, duke e parë atë, tha: “Grua, qe, yt bir!”. Mandej i tha nxënësit: “Qe, nëna jote!” Prej asaj ore nxënësi e mori me vete.”  (Gjn 19, 26-27) 

Kështu Zoja Mari bëhet edhe Nëna jonë. Udha e kryqit të Krishtit është udha jonë, shëlbimi ynë. Si duket jeta i ka dy fytyra apo faqe: dashurinë dhe dhembjen. Mu për këtë mund të themi që dhembja është vërtetimi i fesë dhe dashurisë, pa të cilat shumëçka, ndoshta edhe gjithçka, edhe vetë jeta e njeriut do të dukej dhe do të ishte pa kuptim dhe qëllim. 

“Te këmbët e kryqit Mari është bërë Nëna jonë, se Jezusi, para se të vdiste, tha se e jepte  Nënën e tij Shën Gjonit dhe Shën Gjonin Marisë. Shi në këtë çast ne bëhemi bijtë e saj… Në mundimin dhe vdekje Krishti pati çaste të vështira dhe mbeti i vetmuar, pastaj i pyeti nxënësit: Si nuk keni mund të jeni me mua për një orë? E dimë se pati nevojë për të qenë ngushëlluar. Ishte i braktisur prej të gjithëve: mos të jesh i dashur nga askush, mos të jesh askush, sepse të gjitha ia kemi dhuruar Jezusit…. Duke medituar mundimin dhe vdekjen e Jezusin në kryq, duhet të mësojmë të vuajmë, sepse vetëflijimi është i domosdoshëm…Jezusi na ka mësuar si të falim për dashuri, si të harrojmë për përvujtëri… Vuajtja, dhembja, përvujtërimi…janë puthjet e Jezusit, shenjë që Jezusi na do dhe na fton në bashkëpunim për shëlbimin  e botës.” (Nëna Tereze) 

Prishtinë, 15 shkurt 2023 – Radio Maria – Kosovë

Në foto: Aristokël Spiro, patriarku i ardhshëm Atenagora lindi më 25 mars 1886 në Vasilikon pranë Janinës. Vdiq më 7 korik 1972 në Kostandinopojë.

 Don Lush Gjergji, Prishtinë                                  

         Shekulli njëzet është plotë sfida të llojeve të ndryshme. Në prag të festës së dymijë vjetorit të krishterimit Gjon Pali II thoshte: „Dimensioni gjithëpërfshirës ekumenik i Jubileut të Shenjtë do të jetë i cekur në mënyrë të qartë me takimin e gjithëkrishterë.“ 

         Për Kishën katolike janë dy sfida kryesore dhe shumë të rëndësishme, ndoshta edhe vendimtare për gjithë të krishterët, dialogu ekumenik me Kishat simotra të krishtëra të ndara dhe dialogu ndërfetar me gjithë botën. 

         Profeti i madh i ekumenizmit ishte patriku i Konstatinopojës Atenagora I, njeri i Zotit dhe Kishës, ai që pati guxim, fe, dashuri që t’i rrënonte prangat e mallkimit të ndërsjellët mes Kishës Katolike dhe asaj Ortodokse. Emri i tij i pagëzimit është Aristokle, kurse emri famijiar Spyrou; ai u lind në Tsaraplanë, tani Vassilikon, me 25 mars 1886, në Greqinë e sotme, në zonën kufitare me Shqipërinë. Ishte kjo periudhë e mbrëtërisë Otomane me përzirje të popujve, gjuhëve, kulturës, besimeve dhe traditave të ndryshme. Patriku Atenagora e kujton fëmijërinë e tij kështu: “Kur vinte nata të gjithë mblidheshim rreth vatrës, të ulur në tokë, „këmbëkryq“ „alla turka“. 

         Babai i Aristokleut, Mateu, ishte mjeku i parë në fshat. Ja se si e përkujtonte atë Patriku Atenagora: “Babai im ishte mjeku i fshatit; mendoj se ishte mjek i mirë, iu jepte njerëzve shpresë. Gjithnjë udhëtonte me kalë, sepse e ftonin prej fshatit në fshat.” 

         Nëna e patrikut ishte bijë e një zejtari – këpuctari të njohur, i cili kishte disa punëtorë. Quhej Elena. Ishte e shkolluar, sepse kishte vijuar një shkollë private greke dhe aty kishte arritur edhe diplomën. “Ishte nga Konica” rrëfen Atenagora, „nga një mes i shqiptarëve që ishte më i rëndësishëm dhe me ndikim se sa Tsaraplana dhe më shumë përparimtarë…“  

          RRËNJËT E EKUMENIZMIT NË FAMILJE   

          Aristokle Spyro qysh në rrethin familjiare jetoi bashkimin e dashurisë në dallime dhe pluralizmin. Atenagora rrëfente kështu:”Në Tsaraplanë të krishterët dhe muslimanët jetonin në harmoni të madhe. I vetmi polic turk, ende e kujtoj emërin e tij, Ali Bey, nuk kishte fare punë. Asnjë përlamje, konflikti, procese gjyqësore. Fëmijtë e krishterë dhe ata muslimanë loznin gjithnjë së bashku. Gjatë pagëzimeve të fëmijëve ishin të ftuar dhe të pranishëm edhe miqët muslimanë, edhe ata na ftonin për rrethprerjen e fëmijëve të tyre. Ishte kjo jetesë biblike, ku të gjithë ne ndiheshim fëmijtë e Abrahamit.“  

         Ndikim të madh dhe vendimtar në jetën dhe edukimin e Aristokleut të ri padyshim  patën prindërit e tij: „Babai im ishte fetar, por në mënyrë diskrete, ishte më tepër i mbyllur. S’fliste për fe. Mirëpo, para bukës bënte kryq dhe shkonte për çdo të diell në kishë. Ndaj nesh ishte njeri i rreptë, por jo edhe zemërgur. Unë isha biri i parë, pastaj vëllau im i cili vdiq në vitin 1948, kurse e treta ishte motra e jonë…S’kam asnjë fotografi të nënës sime. Në atë kohë, nëpër fshatëra s’kishte fotografi…E dimë nga dëshmitë e kohës që Helena ishte e bukur. E quanin ‘hylli i mbrëmbjes’. Ishte e gjatë, e hollë, kishte pamje mbretëreshe… Edhe sot në Vassilikon flitet si ajo ishte bëmirëse… Nëna e jonë ndezi në ne fenë. Feja e saj ishte e flakët, tërheqëse. Në mbrëmbje për të na vënë në gjumë, na këndonte me zë të ulët himne fetare. Ishte shumë e përshpirtëshme.         

         Kjo harmoni dhe lumturia e familjes u rrënua shumë me vdekjen e së ëmës sonë Helenë. Isha 13 vjeçar. Nëna ime dhe unë gati njëkohësisht jemi sëmurë. Unë e humba edhe vetëdijen; për shumë ditë mbeta i tronditur. Kur erdha në veti, fitova vetëdijen, e kërkova kot nënën time. Babai im më shpjegoi se kishte shkuar te dajtë në Konicë…Nuk ishte e mundëshme t’i mbajmë dy të sëmurë të rëndë në shtëpi, më tha. Pritsha që nëna ime të kthehej…’ Një ditë, ndërsa isha në oborr, hyri një njeri dhe më pyeti: „A banon këtu Mateu Spyrou të cilit para disa kohe i ka vdekur gruaja?“ Kështu e kuptova se nëna ime kishte vdekur para tre muajve. Ishte 37 vjeçare. Kurrë nuk jam ngushëlluar. Më ka munguar dhe do të më mungojë gjithmonë.“ 

         Patriku Atenagora është me prejardhje, gjuhë, kulturë, edukatë shqiptar. Dëshminë e drejtpërdrejt mbi këtë e shkroiti atë Giuseppe Ferrari, italo-shqiptar: “Me prejardhje jam nga një vend i vogël në veri të Epirit, në afërsi të kufirit shqiptar…Duke i hapur duart nga unë, me një buzëqeshje të gjatë, klithi në gjuhën shqipe ‘Mirë se erdhe”! Edhe unë jam shqiptar si ti. Shqipëria ka qenë vazhdimisht në mes të Lindjes dhe Perëndimit. Në vende tjera kanë luftuar në mes veti, por në Shqipëri ortodoksët dhe katolikët kanë bashkëpunuar mirë. Ju, pra, mund t’i kuptoni më mirë problemet ekumenike. Ndoshta Provania hyjnore iu ka transferuar në Itali për ndonjë rol të dobijshëm për planet e tija.” 

         Patriku Atenagora I shpesh ceku prejardhjen e tij shqiptare që edhe me këtë të tregonte se si erdhi deri tek përvoja ekumenike qysh në atmosferën familjiare, nga një popull historikisht i vogël, i cili është i ndarë në dy fe, krishterimi,  që nga kohërat apostolike, dhe islam,  pas sundimit pesëqind vjeçar turk (1468 – 1912). Krishtërimi në popullin shqiptar ndahet në dy Kisha: Katolike dhe Ortodokse. 

         Si njohës i mirë i historisë shqiptare patriku Atenagora ndër të tjera ka thënë: “Populli shqiptar është një ndër popujt që ka vuajtur më së shumti në Europë, ka vuajtur gjatë shumë shekujve, pasi mbrojti në mënyrë të mrekullueshme krishtërimin…Unë jam shqiptar…Jam në shërbim të Kishës ortodokse, edhe më tepër, të Jezu Krishtit…Të jeni të bindur se sistemi ateisto-komunist i Shqipërisë do të kalojë, mirëpo krishtërimi do të mbes përgjithmonë.” 

          THIRRJA  

         I riu Aristokle Spyrou mendon seriozisht për jetën, lutët, kërkon, jeton me fe, mirësi, me përshpirtërinë e nënës së tij të ndjerë Helenës. Në veçanti mendon mbi kuptimin e jetës, vuajtjes, vdekjes duke u nisur nga prvoja e tij. Përpos këtyre pyetjeve, i imponhet edhe pyetja e ardhmërisë së tij, përcaktimit dhe thirrjes jetësore. Lexonte shumë, lutej, kërkoi rrugën e vërtetë. 

         Në vitin 1908 papritmas vdiq edhe i babai Mateu duke zbritur prej kalit. Aristokli ishte 22 vjeçar, pra, në moshën më të mirë…Pas shumë meditimesh dhe uratash kishte vendosur: do t’i kushtohem krejtësisht Zotit dhe Kishës së tij, si mug – xhakon. Studimet teologjike i vijoi në qendrën e rëndësishme kulturore dhe fetare në Halki. Në vitin 1910 shugurohet xhakon, pas përfundimit të studimeve dhe përgaditjes së thellë shpirtërore. E zgjodhi edhe emrin e ri rregulltar – Atenagora. 

         Pas shugurimit për xhakon ishte në shërbim të Kishës dhe popullit së bashku me ipeshkvin Stefani në Manastir në Maqedoni që nga viti 1910. deri 1919. Atëherë Manastiri ishte qendër e rëndësishme politike, ekonomike, fetare dhe kulturore. Përbërja e banorëve ishte kjo: 30. 000 turqë (në masë të madhe shqiptarë të islamizuar), 15.000 grekë, 5.000 bullgarë, 3. 000 serbë. Sipas kësaj shihet se Manastiri ishte një mozaik i vërtetë popujsh, religjionesh, gjuhësh e kulturash. Atenagora ishte apostull i vërtetë i gjithë atyre që vuanin, pa farë dallimi. U flijua për të mirën e përgjithshme dhe shpeshherë qe edhe në rrezik jete duke mbrojtur jetën dhe të drejtat e të tjerëve. 

         Në themele të kësaj përvoje dhe jete në mesin e popujve dhe feve të ndryshme më vonë do të thotë: “Në Manastir i njoha mirë sllavët. Kam vështruar edhe gjermanët dhe austiakët. Me françezë kam jetuar dy vite. Të gjithë popujt janë të mirë. Çdo njeri meriton nderimin dhe dhe përbindjen. Kam parë vuajtjen e njerëzve. Të gjithë kanë nevojë për dashuri. Nëse janë të këqij, janë të tillë sepse nuk kanë takuar dashurinë e vërtetë, atë dashuri e cila nuk shpenzon shumë fjalë por rrezaton me dritën e jetës… Dashuria e Krishtit është më e fortë se Ferri. Në dashurinë e tij hasim guximin që të duam njerëzit dhe me këtë zbulojmë se të tjerët janë domësdoshmërisht të nevojshëm për të pasur mundësi të qëndrojmë dhe të jemi të krishterë…” 

         Prej vitit 1912 e deri në vitin 1919 Manastiri ishte bërë epiqendër e luftimeve të ashpëra. Atenagora, që ishte së bashku me metropolitin Krizostemi, u mundua me mish e shpirt për të mirë të të gjithëve.  

         ATË I TË GJITHËVE  

         Në vitin 1909 u desht ta braktiste Manastirin dhe të kalonte në Malin Atos ( në Greqi), ku atëherë kishte 7. 000 murgj. Mirëpo, pas gjashtë muaj paqeje, qetësie, urate me një rreth rregulltarësh nga shumë vende të botës ortodokse, Atenagora duhet të largohet prej Atosi për një mision të ri: emërohet sekretar i Sinodit të Shenjtë të Athinës, që ishte pozitë me rëndësi dhe ndikim të madh për jetën dhe veprimtarinë e Kishës Ortodokse. Edhe në këtë detyrë të lartë, me shumë përgjegjësi dhe vështirësi, ai punoi për çështjen ekumenike. Edhe në këtë dëtyrë u tregua i përgaditur dhe i aftë për punë, i hapur dhe komunikativ me të gjithë, i përkushtuar jetës së përshpirtëshme fetare me të gjitha forcat e tij. Në moshë 37 vjeçare emërohet ipeshkëv dhe metropolit i Korfus-it dhe Paksosit (1923 -1930). 

Në Korfus ishte gjendja tejet kaotike. Mijëra mërgimtarë hebrenjë kërkonin strehim nëpër shkolla dhe nëpër kisha. Me pasuri të kishës dhe me ndihmë të bamirësisë së besimtarëve nisi ndërtimin e shpejt të banesave. Në rezidencën e vet hapi një qendër shëndetësore falas dhe një shërbim për strehimin e tyre… Gjeti vend dhe zgjeroi shkollat për fëmijtë e të ikurve. Me kënaqësi dhe shpesh i vizitoi të varfërit dhe të sëmurët, njerëzit e braktisur. Një herë me ironi tha: „ Kush vdes nga uria s’ka nevojë për pendesë“ Nëpërmjet dashurisë dhe kujdesit shumë shpejt u bë babai i të gjithëve, i respektuar dhe dashur nga populli pa farë përjashtimi. Në shërbimin e përditshëm të Hyjit, Kishës, popullit, të gjithëve iu dha forcë, frymëzim, por edhe kënaqësinë e jetës dhe përkushtimit të krishterë. 

         Mirëpo, Zoti e „sprovon“ edhe një herë, ia rrënon sigurinë në vazhdimësi,  e shqetëson dhe sfidon. E pret edhe një befasi, ndërrimi, ndryshimi. Amerika ka nevoj për një bari dhe atë shpirtëror, sepse atje ka shumë ortodoksë nga gjitha pjesët e botës, të gjithë në kërkim të fatit dhe kushteve më të mira jetësore.  

         ARGJIPESHKËV NË AMERIKË  

         Sinodi emëroi Atenagoren argjipeshkëv në SHBA (1930) për besimtarët greko-ortodoksë. Atë që deri atëherë e kishte përjetuar si „miniaturë“ në Vassilikon, Konicë, Janinë, Manastir, Korfus, tani do jetojë në kontinentin e ri: mozaik i dallimeve të ndryshme të të gjitha llojeve. 

         Gjatë 17 viteve të punës dhe shërbimit pastoral pati suksese të jashtëzakonshme në Amerikë në çdo lëmë. Ja vetëm disa të dhëna: organizoi një tërësi organike me afro 400 famulli /ortodokse/, me afro 10 ipeshkëvij ndihmës, afro 500 meshtarë, dy shkola teologjike, më se 300 shkolla për fëmijë dhe për nxënës grekë. 

         Amerika është multietnike, multifetare dhe pikërisht për këtë pyetja e dialogut ekumenik edhe për Atenagoren nuk ishte pyetje teoriko – spekulative, filozofiko – teologjike, por para së gjithash praktike, çështje e përditshme, e rëndësishme dhe jetësore që e përcolli gjatë tërë jetës. Ndarjet e mbrendëshme të krishterëve për te ishin një plagë e madhe në Trupin mistik të Krishtit – Kishave, kështu që punoi duke u munduar rreth dialogut, nderimit dhe bashkëpunimit të ndërsjellët në përpjekje dhe guxim të kërkimit të bashkimit në dallime.  

         Punoi po ashtu mjaft dhe suksesshëm edhe me pushtetet politike, në veçanti me kryetarin Franklin Roosweltin dhe Harry Trumanin. 

Prishtinë, 14 shkurt 2023 – Radio Maria – Kosovë 

Kolonel Dilaver Goxhaj, Tiranë

DISA TË DHËNA RRETH PJESMARRJES SË VULLNETARËVE  

nga Republika e Shqipërisë dhe trevat e tjera shqiptare jashtë Kosove dhe të huaj, në radhët e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovë, në UÇPMB dhe në UÇK (Maqeoni) 

Nga REPUBLIKA E SHQIPËRISË u reshtuan në radhët e formacioneve luftarake të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK-sw), brenda në Kosovë, 151 vullnetarë, prej të cilëve ranë dëshmorë 37 vullnetarë = 24,5 % e tyre. 

Ata 151 vullnetarë vinin nga 19 rrethe të Republikës së Shqipërisë:  

• nga Kruma 45 vullnetarë, prej tyre  18  dëshmorë, një rënë në Maqedoni;  
• nga Tropoja 36 vullnetarë, prej tyre 10  dëshmorë, një rënë në Maqedoni;  
• nga Kukës  28 vullnetarë, prej tyre 3 dëshmorë;  

• nga Tirana 11 vullnetarë, prej tyre  një dëshmor rënë në Maqedoni; 
• nga Librazhdi 4 vullnetarë, prej tyre  një dëshmor rënë në Maqedoni;  
• nga Lushnja 4 vullnetarë;  
• nga Durrësi 4 vullnetarë;  
• nga Berati 3 vullnetarë, prej tyre 2 dëshmorë, njërirënë në Maqedoni;  

• nga Gjirokastra 3 vullnetarë;  
• nga Shkodra 2 vullnetarë, prej tyre një dëshmor; 
• nga Fieri 2 vullnetarë;  
• nga Tepelena 2 vullnetarë;  
• nga Kavaja 1 (një) vullnetar, ai dhe dëshmor;  

• nga Çamëria 1 (një) vullnetar;  
• nga Vlora 1 (një) vullnetar;  
• nga Pogradeci 1 (një) vullnetar;  
• nga Peshkopia 1 (një) vullnetar;  
• nga Prenjasi 1 (një) vullnetar;  

• nga Elbasani 1 (një) vullnetar. 

• Nga të gjithë këta 151 vullnetarë, 17 kishin qënë oficerë ushtrie të Republikës së  

Shqipërisë, të cilët në Luftën për Çlirimin e Kosovës, (si dhe ata prej trevave të tjera shqiptare), kryen detyra të ndryshme komanduese dhe, 4 prej radhëve të këtyre oficerave kanë rënë dëshmorë.  

• Nga KOSOVA LINDORE pati në Ushtrinë Çlirimtare e Kosovës gati 50 vullnetarë; 

• Nga shqiptarët në MAQEDONI pati në radhët e U. Ç. K-së gati 50  vullnetarë;  
• Nga shqiptarët që jetojnë në MAL të ZI, pati në U. Ç. K-së rreth 40 vullnetarë.  
• Në radhët e Ushtrisë Çlirimtare  Preshevës, Medvegjës e Bujanovcit, (UÇPMB)  

shkuan nga R.Shqipërisë 4 vullnetërë, të gjithë oficerë. 

• Në radhë e Ushtrisë Çlirimtare Kombëtare (Maqedoni) shkuan nga R. Shqipërisë  

10 vullnetarë, prej tyre 5 oficerë. 

• Përsa i përket EMIGRACIONIT DHE DIASPORËS SHQIPTARE, mund të themi  

me krenari se ajo u ngrit si një trup i vetëm, duke iu përgjigjur thirrjes së 2 Prillit 1999 të Shtabit të Përgjithëshëm të UÇK-së dhe Qeverisë së Përkohëshme të Kosovës, dhe brënda dy javësh mbritën në Durrës gati 12 mijë vullnetarë. Shumë prej tyre të lindur nga prindër shqiptarë në Perëndim, edhe pse nuk e dinin gjuhën shqipe, ndiheshin shqiptarë. 

Një mobilizim kaq të madh e kaq të shpejtë nuk munden ta bëjnë dhe shtete shumë të organizuar, e jo më të vinë kaq shumë brenda një jave nga të katër anët e ruzullit tokësor, sikundër erdhën djemtë dhe burrat shqiptarë. Ky është kombi shqiptar!  

Me këtë veprim i treguam botës mbarë se ja kush është karakteri i vërtetë i shqiptarit, të cilin kur e thërret Atdheu ngrihet edhe nga varri. Të gjithë këta vullnetarë i dhanë Luftës Çlirimtare të Kosovës karakterin e një lufte mbarë kombëtare, dhe UÇK-së i dhanë karakterin e një ushtrie mbarë kombëtare.  

• Mirëpo Lufta për Çlirimin e Kosovës pati edhe një karakteristikë tjetër. Në atë 12 mijëshen  

e vullnetarëve që erdhën nga diaspora, pati edhe VULLNETARË ME KOMBËSI JO SHQIPTARE nga 10 shtete Perëndimore: nga Gjermania, nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës, nga Kanadaja, nga Franca, nga Norvegjia, nga Finlanda, nga Italia, nga Algjeria dhe nga Turqia. Nga radhët e tyre kemi rreth 10 dëshmorë.  U përsërit internacionalizmi i Luftës së Spanjës ku morrën pjesë  vullnetarë nga 53 shtete; ajo luftë zgjatu 3 (tre) vjet, 1936-1939, ndërsa vullnetarët  internacionalistë në Luftën e Kosovës erdhën në 78 ditëshin e angazhimit të NATO-ja me aviacionin e saj (24 mars – 8 qershor 1999). 

Kjo pjemarrje i dha Luftës për Çlirimin e Kosovës tiparet e një LUFTE INTERNACIONALISTE (dhe, si e tillë, jo vetëm që nuk mundet ta mohojë kush nga forcat politike shqiptare të Prishtinës dhe të Tiranës, që deri tash kanë folur me gjysëm zëri, për mos të thënë me përbuzje si ato ashtu dhe shoqatat shqiptare të veteranëve të Luftës II Botërore), por me atë luftë dhe atë ushtri mbarë kombëtare, njëkohësishtë me tipare edhe  internacionaliste, do të krenohet jo vetëm historia kombëtare shqiptare, por edhe ajo e luftrave botërore.  

Kjo përbërje mbarëkombëtare e ndërkombëtare e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, u ka dhënë pjesmarrësve në radhët e saj të drejtën të jenë krenarë ata si dhe bijtë, bijat, nipa e mbesat e tyre, që nesër të mburren me aktin e prindërve dhe gjyshërve të tyre, si dhe të dinë se ku t’i kërkojnë rrënjët e tyre, por dhe miqtë e vërtetë. 

• Nga radhët e gjithë këtyre vyllnetarëve, jo qytetarë të Kosovës, kanë rënë dëshmorë 62 prej tyre. 

Dilaver Goxhaj 

7 janar 2023