





























Në Doboj të BeH, si ushtarë të “APJ”: Me Musa Behramin e Akrashticës (në këmbë) dhe Bajram Mavriqin (ulur).Doboj, 1981

Sinan Kastrati, Suedi
Vazhdon nga numri i kaluar, “Arrestimi i dytë , tash si ushtar, në stacionin e trenit në Sarajevë dhe Fadil Alija i Drenicës, spiuni i parë, në ushtri …!”, “Drini.us” më 2 Nëntor 2021 në rubrikën “Dossier”.
Nga Ditari im i ushtrisë (3)
Unë kam thi gjumë
Bajram Mavriqi
-Sinan, shko, ik ti, se unë e nreqi shkaun!
Fadil Alia, të parin e qiti në kurth Bajram Mavriqin
Gjumi më doli herët, si zakonisht në orën 02:30 min. por sot u zgjova me shpresën se fjalët e gjyshit ”Kush qohet herët ka dy nafaka, e ai qi qohet vonë, nuk e ka as nafakën e vetë”
Në raftin e librave u mundova ta gjej Frojdin, ”Faustin” e J. V. Getes , ”E kuqja dhe e zeza”, vetëm e vetëm sa për me u lodhur e ndoshta gjumi do të më këthehej përsëri, por jo: Unë kam thi gjum.
Mora celularin, telefonin mobil dhe e hapa që të shoh çka po zihet atje poshtë. Shpejt e shpejtë i ”shfletova” disa portale, ”të majta”, ”të djathta” dhe ”të mesme” (gazetat nuk po dalin në Kosovë që nga viti i kaluar, shkau i sëmundjes së Pandemisë 19).
Mbeta pa mend kur lexova disa kujtime nga Dh. S. Shuteriqit dhe Mitrush Kuteli që kishin shkua në Beograd, më 1945
Nga: Dhimitër Shuteriqi
“Dhjetor 1945. Nisem me Mitrush Kutelin për në Kongresin i të shkrimtarëve jugosllavë, që do të mbahet në Beograd dhe ku jemi ftuar si delegatë të Lidhjes së Shkrimtarëve të Shqipërisë. Udhën Tiranë-Bitol (Manastir – v.j.) e bëjmë me veturë. Pazari i Ohrit është mbushur me mollë, qepë e fasule, dhe me fshatarë të shumtë që flasin shqip. Thua se je në Pogradec. Treni Bitol-Beograd është pa xhama. …” dhe i dyti, ai i Mitrush Kutelit, “Kuteli: Shuteriqi i vodhi e përlau veprat e Lef Nosit, në Beograd tha se rrjedh nga një familje e “Stara Serbisë” në Elbasan!”, Pogradec 28 gusht 1961
“Mitrush Kuteli, në një letër që i drejton mikut të tij Musfata Greblleshi, i flet për Dhimitër Shuteriqin (gjyshin e Ben Blushit nga nëna). Aty ai e përmend Lef Nosin dhe veprën e tij. Kuteli e Greblleshi janë dy shkrimtarë të burgosur e të persekutuar nga regjimi komunist në Shqipëri, i cili regjim e vrau Lef Nosin – nënshkruesin e dokumentit të pavarësisë. Letra është si më poshtë:… ”
Sa u preka sepse kisha besim te Shuteriqi. Nuk doja të besoja se ishte i tillë Shuteriqi.
Dhe pa vonuar dola te revista ”Drini” dhe e hapa e po shikoja, nga fillimi e deri në fund, me radhë rubrikat.
Te ”Drini”, këto 3 vitet e fundit gjejmë shkrime, kujtime e ngjarjet kryesore të njerëzëve që kanë bërë emër e lënë gjurmë në Letërsi e Kulturë e Histori.shqiptare.
Më ranë në sy disa artikuj: “Si i harruam puset e vdekjes? Si na mbytën në puse! Pse nuk flitet për këtë lloj krimi të serbëve? (3 )”, “Emri i tradhëtisë është LDK-ja e Isës, jo e Ibrahim Rugovës!”, “Zarfi e ka emrin Atifete …!”, “Jeniçerët janë të përhershëm …” dhe
“Kush është i perzier në vrasjen e Ahmet Krasniqi: ata që e deshtën dhe e çmuan, apo ata që nuk e deshtën?”, Drini.us – 2 Nëntor 20211

Ushtar në Doboj, 1981, 1982
Diana Rexhepi, gazetare, Zagreb, Pjesa e parë Zotriu Sinan Kastrati që jeton në…”.
Kishte edhe ”komente” që ma kujtuan Agollin e Kadarenë që edhe kësaj radhe i gjeta në ”Drini”. Agolli e Kadare kishin ardhur që të freskohen me ujin e Drinit të Bardhë, të thithin ajrin e Bjeshëve të Rugovës e ta shijonë bukën e shishme të tokave të Dukagjinit.
Por për këto sot nuk do flas as për Agollin e Kadarenë e as për “Drinin e Bardhë”. Dua të ngutem e ta kryej sa më shpejt tregimin për ”shërbimin” ushtarak në Doboj.
Kazerma “4 Korriku” ishte vendosur në një pjesë të rrafshët të Dobojit që pastaj, oborri i kazermës vazhdonte disa kilometra në brendësi të malit, drejtimi Jug-Perëndim. Kishte disa ndërtesa nga 3 kate të larta. Në secilën ndërtesë kishte nga një çetë ose bateri (Pešadi, Ingjinieri dhe Artileri) me nga 200 e 300 ushtarë që flenim dhe i kishim salat e mësimit. Në oborr afër malit kishte dhoma të tjera të mësimit që verës uleshim Brena si në teraca, “letnja učionica”, shtegu për vrapim që ushtarët çdo mëngjes vraponim, në orën 5 deri në 6. Pastaj hanim mëngjesin dhe rreshtoheshim në polygon, gjithë ushtarët, afro 800, aq sa kishte ushtarë në Doboj, të Artilerisë, Këmësorisë dhe të një gjinie tjetër ushtarake, Artileri.
Brenda oborrit të kazermës kishte edhe fusha të sportit, shëtitore e park të madh me drunj e lule. Ishte vend për lakmi, parajsë e vërtetë.
Bajram Mavriqi
Ushtarët shqiptarë, kur e kishim kohën e lirë, pasdreke, tuboheshim dhe bisedonim për hallet, gjithsecili për veten dhe familjen. Disa i mëshonin çiftelisë të tjerët këndonin e një rom nga Prizreni, Metliti kishte marrë një tarabuk.
Ushtari që nuk më hiqet nga mendja, nga ato takime e që ishte shumë i dashur dhe gjithmonë i hareshëm, ishte padyshim Bajram Mavriqi.
Bajrami, Musa Behrami i Akrashticës, mësues matematike në gjimnazin “Muharrem Bekteshi” në Vushtrri, Mustafë Magjuni i Novosellës, ingjinier, katund afë Vushtrrisë, Samiu nga Bujanofci … Jakup Murat inga Bequku, Tefik Furraxhiu, rrinim më shpesh dhe pasi e lexonim “Rilindjen”, bisedonim për ngjarjet që gjithë kohën në “Jutarne informisanje” dhe “orët politike” që mbanin oficerët politkë na lodhnin e flisnin për “Kundërrevolucionin” në Kosovë, pas “Demonstrateve” të Pranverës 1981, që i cilësuan si armiqësore, për me e pasur dorën e lirë me i ra fshisë gjithë asaj që ish arritur e me i kosit “Kokat” e profesorëve, si Ali Hadrin, Gzmend Zajmin, Mark Krasniqin e ndonjë tjetër dhe, me i mbyllur “Bibliotekën Kombëtare”, me “plisin” (kapelat), Institutin Albanalogjik dhe … Akademinë e Shkencave, sepse, sipas tyre, nuk ka nevojë me pasur ”2 Institute Albanalogjike”, një në Tiranë e tjetri në Prishtinë.
Tefiku na binte bukë furre të nxetë, speca, domate e sallata si vinin për kuzhinë, ai i ndante për neve.

Me Ali Lajçin (në këmbë, i pari nga e djathta me mjekërr) ndërsa unë jam i ulur, nga e majta e afër kam Rexhep Sadikun e Ferizajit.
Fushata kundër shqiptarëve ishte aq e madhe në ushtri sa s`flitej tjetër pos për Shqipërinë, Kosovën dhe shqiptarët sa filluan të shkruhen libra kundër Ilirëve, Shqipërisë dhe kulturës e historisë kombëtare shqiptare. Ato ditë doli edhe një libër “Shqipëria e Enver Hoxhës” në serbo-kroatish dhe në shqip.
Edhe ushtarët shqiptarë që dalloheshin, si Bajram Mavriqi, që nuk përshëndeste asnjë officer serb e as nuk merrte pjesë kur ngritej flamuri Jugosllav e këndohej himni, I përcilleshin por i lenin derisa të zënë më “fre për dore”, e Bajrami nuk hynte në radhë kur hante bukë “Bateria e tij”, nuk shkonte të lahej, nuk mbathte çizmet etj. Nuk i bindej e as nuk e dëgjonte askend. Ishte ingjinier me SHLP. të kryer, pra kishte kulturë dhe pregatitje akdemike por pas demonstratave që i kishte parë policët serbo-malazezë e maqedon duke i rrahur brutalisht studentët e nxënësi paqësor, ai nuk ndihej mirë dhe gjithëmllefin mundohej ta shfaqte me mosbindje …në ushtri që thonte:
-Kjo nuk është ushtria jonë, kjo nuk i shërben e as nuk e mbron popullin shqiptar.
Bajrami i rrihte ushtarët serbë. Mjaftonte veç me e shikua një ushtar serb, ai thonte:
– Çka po më kqyr, qysh po të dukem?
Kur ecte, rrugën ushtarët joshqiptarë ia lironin rrugën nga friga se mos po i rreh Bajrami.
Të gjithë e njihnin Bajram Mavriqin, ushtarë e oficerë.
Nëse ndodhte që dikush nga ushtarë serbë e sulmonte me fjalë ndonjë shqiptarë, Bajrami si Orrli i gjuhej përmi dhe e bënte për “hoxhë”.

Në odën e Ali Hetem Gashit në Drenofc të Zatriqit, kur shkruaja për të zhdukurit në shkollën-burg të Dernofcit, me 1998.Drenofc, qershor 2018
Njëherë kur vëllai i gruas së komandantit të çetës sonë, Šuka Dragan, që e kishte marrë villain e gruas, si ushtarë në çetën tone të këmbësorisë, një serb nga Bijelina, e sillej si kapadai, derisa sa ra në “hunlesh”, sillej sikur ai mund të bëjë çka të doje. Ai një natë, nën ndikimin e alkoolit, pasi kishte ardhur nga qyteti pas mesit të natën, shkon te kreveti i një ushtari shqiptar nga Maqedonia, Zeneli (mbiemrin e kishte me prapashtesën “oski” apo “ovski” dhe e zgjon nga gjumi e i thot:
-Zenel, qou e pastromi këpucët!. Ishte rregull që kur binim me fjetur, këpucët duhet të vizllonin e të ishin të rendisura afër armëve që i përdornim.
Zeneli ishte ushtari më i urtë në çetën tone. Gjuhën serbo-kroate, Zeneli nuk e dinte. Gjithashtu, Zeneli nuk dinte të shkruante e lexonte as gjuhën në gjuhën shqipe. Ushtarët shqiptarët ia shkruanin letrat e nganjëherë, pasi Zeneli iu kishte tregua se motra e madhe din të lexon dhe ajo ia shkruan letrat, kishte të tillë që i shkruanin asaj ndonjë fjalë “dashurie” (?).

Me dr. Skënder Gashin e ish të burgosurin politik, Fetah Berisha, Hotel Park, Rahovec, 2018
Zenelin e qonin me punua kudo që kishte nevojë, me shkarkua qymyr guri, punë shumë e rëndë etj.
Zenelit shpesh ia vidhnin teshat, këpucët, rripin (apasaqin) dhe ne shqiptarët, duhej ti gjindeshim Zenelit afër, sëpakut nëse dikush e keqtrajton.
Dhe kjo ndodhi një natë, që dhëndërri komandantit tone, ia prishi gjumin Zenelit. Nuk dua me dyshua se edhe ai, ani pse serb, nuk i ka ardhur keq prej Zenelit. Zeneli ishte si ”Zeneli” i Migjenit e ”Puceli” i Petro Markos, i ngratë e i pa hile, babagjan.
-Sinan, shko ti, se unë e nreqi shkaun!
Kur unë e dëgjova Zenelin që u qua e po don me ia pastrua këpucët ushtarit serbe, i dola përpara Zenelit dhe nuk e lash të dalë nga dhoma e gjumit. Ushtari serb kur më ka parë, mu ka drejtua mua dhe po më afrohet, sigurisht se edhe, ndoshta më kishte ra po mos ta kishin ndalur disa ushtarë tjerë. Unë ruhesha sepse e dija se po përcilemm.
Në koridor u bë ”uzbunë” e dikush nga shqiptarët e kishte thirrur Bajram Mavriqin.
Sa çel e mshel sytë, Bajrami ka ardhur dhe e ka kapur shkaun për flokë dhe e ka këthye kah ai e ka fillua ta grushtoj. Ai ishte i mpirë dhe nuk priti grushtat e fundit të Bajramin por ra në pod si i coftë …
Pastaj erdhi oficeri kujdestar, me policë ushtarakë e ndihmë të shpejtë….
Bajrami, më ka thënë kur ka ardhur:
-Sinan, shko ti, se unë e nreqi shkaun !
Të nesërmen, ditë e henë, para krejt ushtrisë e thirrën Bajram Mavriqin dhe mua, si shkaktarë dhe nuk lanë gjë pa na thënë, duke na kujtuar edhe Gjyqin Ushtarak, që veç këmbën me shti, dënoheshe me më së pakut 6 muaj.
Fadil Alia e qiti në kurth Bajram Mavriqin
Bajrami, si ushtar ishte i dashur dhe asnjë ushtarit shqiptar nuk ia këthente fjalën e nuk zihej apo, nuk i binte në qafë. Bajrimi kishte qenë shumë i varfër, këte na tregonte nipi i Bajramit, që ishte gjithashtu ushtar bashkë me Tefik Furragjiun, vendas që punonte si furragji në kazermën e Dobojit. Unë, Musa Behrami e Mustafë Magjuni, shpesh i blenim cigare Bajramit por ndodhte që kur dilte në qytet, nuk kishte para, prandaj, pa modesti e them, i jipja shpesh, jo hua por pakthim.

Me Fetah Berishën te Mario Berisha, qershor, 2018
Bajrami pinte raki e birra kur dilte në qytet, si shumë ushtarë të tjerë, për me e largua mërzinë. Ai, sipas disa ushtarëv shqiptarë shkonte te një shqiptar i Maqedonisë që kishte një ëmbëltore në qytet por, aty Bajrami paska pi edhe alkool.
Shërbimi i Sigurimit të ushtrisë e paska përcjellur dhe ia paska vënë pas një ushtar shqiptar, Fadil Alinë që kur të del Bajrami në qytet, të dalë edhe ai.
Bajrami, si përherë shkonte te shqiptari, si sjapi te kasapi. Aty, disa here kur paska shkua Bajrami, aty paska ”qëllua” edhe Fadil Aliu.
Kanë pirë bashkë me Fadilin e Bajrami çka ka folur, Fadili e paska inqizua me një manjetofon të vogël. Bisedën e kishte dorëzua Fadili te eprori i sigurimit (bezbednostit) në ushtri dhe …. Bajramin e kishin arrestua dhe e kishin dërgua në paraburgim në një vend të panjohur.
Unë, isha në straž në Donja Šaverlija kur Bajramin e kishin lidhur me pranga në duar, sigurisht janë frigua se ai nuk dorëzohet dhe nuk dihej më shumë për te, se ku e kanë que.
Një ushtar shqiptar nga Bujanofci, me emrin Sami, punonte si teleonist ”vezać” dhe kishte mundësi me folur pa u diktua, më thirri e më tregoi se Bajramin e kanë marrë.
U merzita sepse e dija që Bajrami është vetëm fillim e dardha e ka bishtin mbrapa.
Bajramin më nuk e pash. Kur ai është lirua, mua më kanë ”izolua”.

Me atdhetarin Xhafer Lecin e Gjilanit, Prishtinë, 2021
Vazhdon
Malmö, 3 nëntor 2021

Nga Shefqet DIBRANI
Bilall Maliqi, “PIKËPYETJE KOHËS”, poezi, botoi Sh.B. “Lena”, Prishtinë 2021. Faqe 106. ISBN 978-9951-27-353-4
Poezia e Bilall Maliqit, edhe pse është cilësore është poezi e munguar, dhe më këtë paraqet tragjidicitetin e jetës në provincë, edhe siformë krijimi, edhe si mënyrë e prezantimit është e munguar, ndonëse është shprehje poetike e realizuar mirë. Poezia e këtij poeti është angazhim intelektual, dhe me kujdes i qaset mendimit poetik, i cili veçohet, dallohet dhe interpretohet ndryshe nga nivele të tjera të shoqërisë qytetare. Këto mendime dhe motive i ndeshim qysh në poezinë e parë:
I LODHI (EDHE) FJALËT
U lodha duke dëgjuar zëra memece
As s’i kuptoj
As s’më kuptojnë
Veç kudo pa ndalur (ata) zhurmojnë
U lodha së shikuari portret(e) shëmtie
Sa tmerr
Hijet e tyre drithërojnë
Me të zezat edhe n’ëndërr të trishtojnë
(Ai) duke i lodhur fjalët, u lodha edhe unë
Ato u djersitën
Sikur nën vapë kur qëndrojnë
E asnjë trohë liri nuk e gëzojnë…
Dhe, sikur të ishte vetëm kjo poezi, motivi lirik do të mjaftonte, pasi është vlerë e lartë estetike, por libri si tërësi është mozaik tematik, uverturë e sajuar mirë. Këto lirika kanë të bëjnë me interpretim kulturor të ngjarjeve, ndodhive dhe fenomeneve në mes, e përmes hapësirës shqiptare, në mes të asaj poetike që shkruhet në një trevë më të izoluar siç është Presheva, dhe qendrave urbane më të hapura siç janë Tirana, Prishtina ose Tetova. Por, fati e deshi që poeti Bilall Maliqi të gjallërijë në Luginë, (toponim i ri dhe mjaft i ngushtuar për një “gjeografi të rrudhur”, shprehet vet ai), në të cilën janë përfshirë tre qytete shqiptare të veçuara, ku“Korbi i zi/ që krrokat mbi tonën çati”, paska ndikuar në zbrazje masive, e cila ndjehet e përjetohet çdo ditë, si klithmë e sojit, andaj edhe klithma:“Qëndro uni im, qëndro/ Mos lëviz nga ajo pikë/ (Je) uni im kudo shfaq burrëri”, e bëjnë krijimin poetik dhe qëndrimin e poetit vlerë të respektuar, ndërsa mesazhi bënë për të kuptuar sakrificën intelektuale për t’i sfiduar vështirësitë e jetës. Prandaj themi se pavarësisht rrethanave shoqërore e politike, poeti mbetet poet, vetëm atëherë kur arrinë për të artikuluar mendimin e përgjithshëm intelektual, dhe me këtë për të ndërtuar sojin krijues e profilin e vet letrar, madje duke u bërë i dashur dhe i njohur për lexuesit jo vetëm aty në “gjeografinë e rrudhur”, por suksesshëm ka tejkaluar barriera dhe kufijë të kësaj hapësire mjaftë e ngushtuar, veçmas nga aspekti kulturor.
Këto mendime na i plotësojmë poezitë e këtij libri, duke na i shprushur halucinacionet emocionale, sepse përmbledhja poetike “Pikëpyetje kohës”, prek esencën e dhembjes dhe shqetësimit në nivelin nacional. Pa dyshim, vepër poetike që dëshmon ekzistencën krijuese të poetit, mbetur në margjinat e hapësirës kulturore këmbëtare.
Këtë nuk e them unë?! E thonë lirikat e këtij vëllimi, të cilat shprehin metaforën e shqetësuar, e cila sikur ka fshehur enigmën e vetmisë, ku përmes saj shpreh ndjenjën dhe shpirtin e kthyer në poezi artistike, një lloj “Kërkimtar(i) i ardhmërisë së humbur”, në të cilën poeti shprehet: “(Sa) rrallë ngjitem udhëve të pashkelura/ Me një strajcë malli të mbushur në shpinë” dhe pa dyshim “Tevona udhës së shkelur i mas hapat”, shprehet poeti i munguar “si një kërkimtar i ardhmërisë së humbur…”
Vëllimi poetik, “Pikëpyetje kohës”, i Bilall Maliqit, dëshmon se poeti është kërkimtar i motivit dhe i mesazhit. Ky vëllim poetik paraqet profilizim më të kompletuar, dhe bashkë me veprimtari të tjera letrare e publicistike e kompletojnë portretin e tij krijues, duke e bërë me vlera të përgjithshme e të gjithanshme. Pa dashur t’ia anashkalojmë a harrojnë poetit angazhimet edhe në fushat tjera të jetës publike siç janë: publicistika, eseistika dhe kritika letrare, kompletohet dhuntia krijuese me specifikë të rrallë që i shemb “urat e zeza, / nëpër pikat e shlyera të kohës…”, ndërsa vlera e saj kategorizohet në poezi dhe vetëdije etnike!
Pa asnjë dyshim, librat dhe poezitë janë vet jeta e autorit, janë angazhimet, përpjekjet në provincë, andaj metafora e kësaj poezie merrë konatacion dhembje, shqetësimi, ankthi dhe padyshim është piskamë, njëkohësisht janë “thirrje që humbasin/ E përbirohen(si) nëpër dhëmbë”, janë “këngë të perëndimit të përfunduar”. Në të njëtën kohë këto poezi janë “shpresa të kapura” motive poetike, porosi për të tjerët, e si e tërë përbënë këtë mozaik motivesh, diversitet vlerash, pikëpamjesh që është sublimuar si qasje poetike e cila ngacmon shpirtin e lexuesit.
Gjithmonë përmes poezisë poeti synon të flas edhe përtej jetës – botës që jeton. Ky motiv poetik do të motivojë poetin të krijoj, dhe natyrisht edhe e nxit të jetojë, pasi ai e din se tashmë do të jetë edhe më i pranueshëm në rrethet letrare, ndërsa përmbledhja “Pikëpyetje kohës”, vetëm sa e sforcon këtë mendim për vlerën tematike, për motivet e shumta të cilat komunikojnë drejtpërdrejtë me lexuesin e saj në njërën anë, kurse në anën tjetër “Për t’i matur mëkatet e mëkatarëve/ Në peshoren e kohës” pasi siç shprehet ai, “(Ajo) lëshohet si pordhë e ftohtë”, që shpreh ironi, mjaftë të thellë, për disa dukuri, veprime dhe vese të cilat poeti i kundërshton përmes vargut poetik.
Pra, siç theksuam më lart, poeti nuk mbetet i vetmuar edhe kur vetëm është, ai qëndron bashk me poezitë e tij, lirikat i japin kuptim jetës reale, shprehjes poetike e cila rrjedh si një ujëvarë që shëmbëllen si mozaik kulturor, në shërbim të poetikës letrare, në shërbim të vetës dhe të ardhmërisë. Me një fjalë ai qëndron dhe sfidon kohët, ashtu si “ngrehinë atje në tumë”, që si motiv është materializuar artistikisht në poezinë“KALAJA E PRESHEVËS”:
Ç’vjetërsi ruan në gji
(Kjo) ngrehinë atje në tumë
E ngelur (është) në vetmi
Shënjuar me të moçmet gjurmë
Brenda saj ishte fisi e plisi
Porsi n’istikam trimërie
Nga lart u mbrojt etnia
Si nëpër logje burrërie…
Pa dyshim, në disa aspekte, poeti iu ka nënështruar fatit provincial, që imponon koncepti tiranik i politikës për ta geotizuar edhe krijuesin, intelektualin dhe si tërësi edhe hapësirën, por Bilall Maliqi, si rrallë të tjerë është i vetëdijshëm për fatin e tij dhe sidomos për misionin që ka poeti për t’i dhuruar letërsisë edhe vlera të tjera poetike, ku s’bashku me angazhimet e ditës, motivojnë gjallërimin kulturor e poetik, mbase vetëdije krijues, pavarësisht rrethanave shoqërore, kulturore e politike që e rrethojnë atë dhe vështirësitë sociale që mund ta kushtëzojnë, për të vepruar e gjallëruar edhe më me sukses. Më duket se këtë mendim e gjejmë gatuar në poezinë “GUFON KUJTIMI”, në të cilën janë realizuar disa motive që përshkruajnë atë kalvarin si përpjekje në një periudhë të gjatë kohore:
GUFON KUJTIMI
Nëpër ata sy kalon imi shikim
PASTAJ: Kujtimi gufon si një zgjim
Shpresa shndërrohet në guxim
FATI: Merr hov për shtegtim
I zjarrtë është ai mallëngjim
LIDHE: Për dore të shenjtin besim
Këtë kohë të hidhët si pelin
NË KËRTHIZË: E pagëzuan me emrin durim
Edhe poezia “E pamë…”, është vazhdimësi e konceptit mbi “durimin”, shprehur në poezinë paraprake, prandaj nëse dikush insiston për të seleksionuar këtë poezi, më mirë le të pranojë tërësinë artistike, pasi seleksionimi është bukur i vështirë. Ky vëllim poetik ngjason me një mozaik të tërë motivesh me vetëdije të lartë krijuese, vlerë e veçantë që nuk bënë të hiqet asnjë fjalë, më sa guri nga peizazhi i një murali të bukur artistik. Poezia edhe si e vetme, por edhe si tërësi është e strukturuar për të paraqitur vlerën unike dhe atë universalen brenda poezisë, të shprehura me një pikëpyetje, të madhe do të thoshim ne.
PIKËPYETJE
S’i t’i thuhet të bardhës e zezë
Në embrionin e kohës së pistë
S’i t’i themi heshtjes hesht
Kur përditë gëlltisim hidhërimin
S’i të themi (ende) ka shpresë
Kur ajo u fsheh pas shtatë kodrave
S’i t’i themi dëshirës qëndro
Kur është shtrirë në horizontale
S’i t’i përulemi drejtësisë
Kur çekani i saj na bie në kokë
S’i të themi jemi të lirë
Kur e bartim barrën e robërisë
Duke u nisur nga qëllimi i mirë, për të realizuar tekstin letrar si duhet, poezinë e Bilall Maliqit e kemi kundruar nga perspektiva që e sheh vet autori, i cili i ka vënë pikëpyetje kohës dhe veprimit, nga e cila materializohet ideja, kurse si nën vetëdije edhe sintagma “Pikëpyetje kohës” në të cilën ai shprehet:
PIKËPYETJE KOHËS
Edhe pikë-çuditësja çuditet
Nga rreshti i pakuptueshëm
Siç buzëqeshë nata me ditën
E dita me natën…
Hijet mishmash përzihen
Pastaj mbin një diktator
Në ballë të motit të nëmur
I vihet një pikëpyetje kohës
Motivi për kohën, po sidomos dyshimi që vihet mbi të e bënë metaforën e kësaj poezi mjaftë tërheqëse e cila dallon për mënyrën e qasjes dhe përshkrimin e fenomeneve të cilat ndodhin për çdo ditë. Vërtetë, aty ku jeton, ai i ka parë e vrojtuar padrejtësitë e shumta dhe injorimin e mundshëm, dhe kjo ka bërë këtë poezi të realizuar mirë pa glorifikim e hiperbolizim të realitetit, por realitetin e ka ngjyrosur me shprehje lirike e poetike, që duket të jenë produkt i rrethanave, emocioneve në çaste frymëzimi, atëherë kur ka shkruar poezitë, dhe këtë e thonë poezitë: Dridhjet dridhen; Frymën tënde e ngulfatën; Shtëpi s’të lashë pse deshta; Protestova; Sillu e pështillu; Ata…; Ai ra…; Babëziut; Gjuha nuk humbi; Kohë e verbër; Do t’i vije fundi; Loton koha; Fjalë e rrallë; Legjendë; Ia bëra me gisht… etj.
Ne kemi bërë kërkim të motiveve poetike si vlerë kulturore, për të artikular këtë mendim kritik sa më mirë dhe më të saktë si detyrim letrar, për poezinë e vlefshme, shërbyese dhe mirë e realizuar. Vëllimi poetik “Pikëpyetje kohës” është realizuar me sukses, prandaj ky poet vazhdimisht gjallërinë e gjallërinë, pavarësisht asaj se prezenca e tij dukshëm duket e munguar!
Prishtinë, tetor 2021.

SHËNIME PËR AUTORIN
Bilall Maliqi lindi më 08.04.1969 në fshatin Elez Bali, Komuna e Preshevës. Shkruan poezi dhe prozë për fëmijë e të rritur, merret edhe me kritikë letrare.
ËSHTË PREZANTUAR NË:
– Panoramën e krijuesve të Kosovës Juglindore “Psherëtimë për tokën (I dhe II)”, të shkrimtarit Hysen Këqiku.
– Almanakun Botëror të poezisë “WORLD POETRY” 2014.
– Në leksikonin “Autorë të letërsisë shqiptare për fëmijë e të rinj 1886-2009”, të prof. as. dr. Astrit Bishqemit.
– Në leksikonin “Autorë të letërsisë për fëmijë dhe të rinj 1886-2017, të Prof. dr. Astrit Bishqemi dhe prof. dr. Migena Arllati.
– Në leksikonin e shkrimtarëve shqiptarë të Zvicrës, të autorëve Besnik Camaj dhe Shefqet Dibrani.
– Në Antologjinë poetike shqip-suedisht “Baladë e përflakur” (Fllammande ballad), të Sokol Demakut.
– Në Antologjinë poetike “Jehona e shekujve”, të Sokol Demakut.
– Në Antologjinë poetike Ndërkombëtare “Korsi e hapur” (Openlane), e Kristaq Shabanit.
– Në Antologjinë poetike belge frëngjisht-shqip “Anthologie de poètes albanophones”.
– Në Antologjinë e Poezisë Bashkëkohore të Ballkanit (Poetry from the Balkans. The Balkan Poets), 2018.
– Është themelues dhe kryeredaktor i revistës letrare “Qëndresa” që del në Kosovën Lindore (Preshevë, Bujanoc dhe Medvegjë).
– Është kryetar i Shoqatës së Shkrimtarëve “Feniks” në Preshevë.
– Është anëtar i Lidhjes së Shkrimtarëve të Kosovës.
– Anëtar i Bordit Drejtues të Galaktika Poetike Atunis;
– Kryetar i “Atunis Lugina” me seli në Preshevë.
– Anëtar i Bordit Drejtues të Shoqatës letrare-artistike “Princ Muzaka”;
– Është bashkëpunëtor i revistës letrare për fëmijë dhe të rinj “Diellori”, bashkëpunëtor dhe redaktor i kulturës në të përjavshmen “Nacionali”. z/v. kryeredaktor i revistës mujore për fëmijë dhe të rinj ”Shpresat”.
– Shkruan edhe në gazeta ditore të Kosovës dhe të Maqedonisë si: “Epoka e Re”, “Zëri”, “Kosova sot”, “Bota Sot”, “Fakti ditor”, “Lajm” etj.
Bilall Maliqi jeton dhe vepron në Preshevë…
VEPRAT LETRARE:
1. Rrugëtimi, poezi për të rritur;
2. Rrugëtim përjetësie, poezi për të rritur;
3. Gëzim dhe drojë, tregime;
4. I lutemi Zotit, poezi fetare;
5. Perëndim i varur, poezi për të rritur;
6. Kodra e luleve, poezi për fëmijë;
7. Vula e kohëzezës, poezi për të rritur;
8. Shtëpia afër pyllit, tregime për fëmijë;
9. Gërfyejtë e shpresës, poezi për të rritur;
10. Ide të trazuara, intervista me shkrimtarë;
11. Lutje të lagura, poezi për të rritur;
12. Mbresa vrojtuese, vështrime letrare;
13. Hëna flet me lule, poezi për fëmijë;
14. Hullive artistike, vështrime kritike;
15. Nën strehën e kujtimeve (Sotto la grondadeiricordi), poezi për të rritur (shqip –italisht).
16. Në thellësi të ëndrrës, poezi për të rritur;
17. Aforizma;
18. Semantika e shtrirjes krijuese, vështrime kritike;
19. I kthehem ëndrrës, poemë;
20. Sheshi i fjalëve, poema;
21. Rrugët e shikimit (Paths of vision), poezi shqip-anglisht;
22. Drithërimë (Tremuratura), poemë shqip-rumanisht;
23. Këngë zogu, poezi për fëmijë;
24. Vlerësime, vështrime letrare;
25. Pikojnë fjalët, aforizma;
26. Shtigjeve të shpresës, poezi për të rritur;
27. Vetmi e mërdhirë, proza poetike;
28. Rrëmbimi Euridikës, poezi për të rritur;
29. Ëndrra që më dha gëzim, poezi për fëmijë;
30. Në prehrin e ëndrrës, poezi për të rritur;
31. Sytë e Erës, poezi për fëmijë;
32. Shkreptimë dashurie, poezi për të rritur;
33. Blini në Blinishtë, tregime për fëmijë;
34. Pikëpyetje kohës, poezi për të rritur.

nga Fahri Xharra, Gjakovë
(“Josef Martinsen:Turp për ty Kosovë “ pjesa e tretë )
“Zoti ambasador, çka mund t ‘na thoni për këtë skenë të trishtueshme?” Ai iu përgjigj: “Ky është krim kundër njerëzimit”.
Shprehja haptas e ambasadorit Uollker më 16 janar 1999 në Reçak, në mbrojtje të së vërtetës, duke rrezikuar madje edhe vetveten, do të mbahet mend përherë. Deklarata e tij para gazetarëve, ishte njerëzore dhe korrekte. Sikur ambasadori Uollker të kishte dhënë një përgjigje diplomatike, duke thënë që kjo çështje do të shqyrtohej dhe ndërkohë do të formohej një opinion (ashtu siç ndodh me shumë diplomatë), mendoj se sot, jo vetëm që ne shqiptarët e Kosovës nuk do ta gëzonim lirinë e pavarësisë, por do të ishte në pikëpyetje se sa shqiptarë të Kosovës do të kishin mbijetuar dhe sa shqiptarë do të ishin në Kosovë sot.

Ismet Kosumi, legjenda e zhytjes së Kosovës duke i nxjerrë kufomat nga pusi
Dhe çështja e Kosovës nuk mbeti ashtu si e deshën serbët. Por, krimi ndaj nesh nuk kishte të ndalur “Gjatë aksioneve të forcave ushtarake, paramilitare dhe policore serbe në një vit e gjysmë, para se këto forca të detyroheshin të tërhiqeshin nga Kosova, Kosova ishte një makth i vërtetë i vdekjes, dhunës dhe shkatërrimit…”.
“Kriminelët serbë kanë përdorur taktikë djallëzore dhe të ligë, duke i zhvendosur viktimat nga vendet, ku ishte kryer krimi në vende të tjera, shpesh shumë larg, me qëllim që të maskohet ose të vështirësohet gjetja dhe identifikimi i trupave të vdekur. Kjo metodë ishte përdorur në gjithë periudhën e luftës nga janari 1998 deri në qershor 1999”.
“Çdo mysafir ndërkombëtar duke përfshirë këtu edhe presidentin Klinton, theksuan rëndësinë e gatishmërisë për të falur, nëse kosovarët janë për bashkëveprim me Evropën dhe SHBA-në në të ardhmen. Shumica e kosovarëve e kuptojnë ose do ta kuptojnë nevojën për të falur, por me një kusht të rëndësishëm: serbët duhet ta pranojnë atë që ndodhi!”.
Ne falëm dhe falëm, por më e keqja që edhe e harruam. Harruam gjithçka që ndodhi!
Zërat e të mbyturve nëpër puset e Kosovës, mbetën pa u dëgjuar asnjëherë.
“Vëllai im ishte brenda në shtëpinë e tij, kur erdhën njësitet serbe në fshat. Ai u përpoq të ikte, por serbët e ndaluan. Gruaja e tij së bashku me shtatë fëmijët ishin fshehur në një zonë malore, e quajtur Tërpesh. Serbët i lidhën duart dhe këmbët Sherifit dhe e hodhën në pus. Kur Qamili u kthye në fshat pas një muaji, ai e gjeti Sherifin e vdekur në pus” (pjesë e shkëputur nga libri “Zërat kumbojnë të përzier me zhurmën e vdekjes”).
“Gjatë verës së vitit 1999, pas tërheqjes së forcave policore dhe ushtarake serbe, UNHCR-ja mori raporte të shumta për trupat e vdekur që gjendeshin në puse dhe në varreza masive gjithandej në Kosovë. Pas shtatë muajsh ndihmë me rastet e viktimave të puseve, u zbuluan një sërë veprimesh kriminale të bëra kundër fëmijëve të pafajshëm, burrave dhe grave. Unë, për aq sa ka qenë e mundur, jam përpjekur të sqaroj se çka ka ndodhur me viktimat e gjetura në puse dhe në varreza masive. Kam takuar dëshmitarë, farefisin dhe fqinjët e viktimave” (nga libri).

“Pse me hedhë në pus? Pse më mbyt kështu të lidhur?”,-qenë thirrjet e atyre që duhej të vdisnin në këtë mënyrë.
“Unë quhem Avdyl Kabashi dhe jetoj në Polac. Unë jam biri i Mustafë Kabashit (52-vjeçar). Kur filloi sulmi, babai im ishte në fshat bashkë me tre nipërit e tij. Ne u përpoqëm ta bindnim që të vinte me ne në male, aty ku fshihej pjesa tjetër e familjes, por ai insistoi të rrinte që të kujdesej për shtëpinë. Më 20 mars 1999 në orën 4 pasdite, forcat serbe sulmuan zonën, ku jetonim ne. Kur u ktheva në vendin ku jetonim, unë shkova tek pllaja nën shtëpinë tonë ku është një pus. Kur unë dhe kushëriri im, Salihu u afruam, gjetëm pallton e babait tim. Pas pak, ne e zbuluam trupin e tij në pus” (nga libri).
“Unë quhem Bajram Kerolli dhe jam nga Polaci. Forcat ushtarake serbe kishin zaptuar fshatin tonë. Mustafa, dy nipat e tij, dhe unë, ishim fshehur në stallën e Mustafës për dy ditë…, ndërsa Mustafa, i cili ishte më i vjetër dhe më i ngadaltë se sa ne u kap nga policia. Pas kësaj ne nuk e kemi parë më”.
“Unë quhem Havë Kuçi, jam 84-vjeçare dhe jetoj në Kotlinë. Me 24 mars 1999, forcat ushtarake e rrethuan fshatin tonë. Neve, grave dhe fëmijëve, na dërguan në qendër të fshatit dhe na mbajtën aty. Më vonë ushtarët i tubuan disa nga burrat tanë dhe i detyruan të shkonin në drejtim të shpatit të malit. Biri im ishte njëri prej 22 meshkujve, të cilët u vranë dhe u hodhën në dy puse në shpat të malit. Tre nga ta ishin nipat e mi. Viktima më e re ishte një djalë 16-vjeçar”.
“Njërin nga bijtë e mi e kishin vrarë në fshatin tonë dhe e kishin hedhur në një pus. Ai ishte vetëm 23- vjeçar” (Ismet Loku, 50 -vjeçar nga Kotlina).
Materiali është marrë nga libri i “Josef Martinsen “Çfarë ndodhi në Kosovë? 1998-1999”.
Gratë dhe fëmijët në autobus po qanin me zë për të dashurit e tyre… në pus mbytej pafajësia. Ishin netët e gjumit të pafjetur, dhe e nesërmja e harresës së madhe.
Të nderuar , ju lutem të hapni këtë link dhe të shihni se çka iu është fshehur nga krimet serbe, të cilat kurrë nuk kanë qenë në tavolinën e bisedimeve me Serbinë.
http://kosovotrilogy.com/wordpress/wp-content/uploads/2014/06/Puset-e-vdekjes-final-compresed.pdf
Më 02.11.2021


PRISHTINË, 1 Nëntor 2021-Gazeta DIELLI / portali DRINI nga korrespondenti në Kosovë Behlul Jashari/
-Komiteti Olimpik i Kosovës dërgon në Komitetin Olimpik Ndërkombëtar ankesën për ndalimin në kufi që Serbia i bëri delegacionit të boksit të Kosovës rrugës drejt pjesëmarrjes në Kampionatin Botëror të Boksit në Beograd/
Komiteti Olimpik i Kosovës ka deponuar ankesën në Komitetin Olimpik Ndërkombëtar (KON/IOC) pasi nga autoritetet serbe në kufi delegacionit të boksit të Kosovës tre herë iu refuzua hyrja në shtetin e Serbisë, ku do të duhej të merrnin pjesë në Kampionatin Botëror të Boksit, që po mbahet në kryeqytetin serb Beograd.
Ekipi i boksit u ndalua në kufi nga policia serbe, e cila me urdhër të Qeverisë së Serbisë nuk lejoi ekipin e Kosovës të kalonte kufirin tek “Dheu i Bardhë” një herë dhe në Merdarë dy herë, në datat 23 dhe 24 Tetor 2021.
Komiteti Olimpik i Kosovës bëri të ditur sot se ka deponuar gjithë materialin me dëshmitë e refuzimit të hyrjes së ekipit të boksit në kufi, duke bashkëngjitur foto, video, shkrime të mediave ndërkombëtare, letrat dërguar Federatës Botërore të Boksit Amator (AIBA) nga Komiteti Olimpik i Kosovës, Federata e Boksit të Kosovës, etj.
Në e letrën e dërguar nga presidenti i Komitetit Olimpik të Kosovës, Ismet Krasniqi, për presidentin e Komitetit Olimpik Ndërkombëtar, Thomas Bach, krahas përshkrimit të gjithë ngjarjes në mënyrë kronologjike, është kërkuar nga shtëpia e Lëvizjes Olimpike në botë, të marrin të gjitha veprimet e duhura ndaj organizatorëve të botërorit të boksit dhe të gjithë akterëve të përfshirë në moslejimin e hyrjes së ekipit të boksit të Kosovës në Serbi.
“Në rast se këto veprime shpëtojnë pa ndonjë dënim të vërtetë, mesazhi i gjithë komunitetit sportiv do të jetë se sporti mund të përdoret si platformë e veprimeve politike dhe dëmtuese. Ekipi i Kosovës është dëmtuar në të gjitha aspektet e mundshme: moralisht, fizikisht, psikologjikisht dhe financiarisht. Ne jemi bërë edhe një herë dëm kolateral i marrëdhënieve të paqarta dhe ne nuk jemi gati të vazhdojmë duke vuajtur nga regjimet politike të një vendi tjetër. Kjo është një mundësi e mirë për familjen olimpike, në mënyrë që të sjellin vendime të përshtatshme dhe të drejta, dhe t’i tregojmë botës se jemi gati t’i mbrojmë vlerat tona dhe për këtë nevojiten të përfshihen të gjitha palët e interesit në sport”, thuhet mes tjerash në letrën e presidentit Krasniqi.
Drejtuesit e Komitetit Olimpik të Kosovës, presidenti Ismet Krasniqi dhe sekretari i përgjithshëm Besim Aliti janë në kontakt të vazhdueshëm me drejtuesit e Komitetit Olimpik Ndërkombëtar, me të cilët kanë diskutuar gjerë e gjatë çështjen e boksit gjatë takimeve në Kretë të Greqisë, ku javën e kaluar u mbajt Asambleja e Përgjithshme e Asociacionit Ndërkombëtar të Komiteteve Olimpike (ANOC).
Bashçaršija në Sarajevë, aty ku bashkohen dy kultura, e lindjes dhe e përendimit

Sinan Kastrati, Suedi
Nga Ditari im i ushtrisë (2)
Arrestimi i dytë, si ushtar në stacionin e trenit në Sarajevë
Fadil Alija i Drenicës, spiuni i parë, në ushtri
Vazhdon nga numri i djeshëm ”Pse më arrestuan si ushtar në Doboj të Bosnjes e Hercegovinës?”, Nga Drini.us, 1 Nëntor 2021 në rubrikën ”Dossier”.
Çdo vit në muajin mars e nëntor i kujtoj ngjarjet e viti 1981, Demonstratat e 11 e 26 Marsit dhe 1 Nëntorin e po ati viti, vitit 1981 dhe asnjëherë nuk munda ta them të tërën.
Edhe dje, më 1 Nëntor 2021, shkruajta për 1 Nëntorin e vitit 1981, me rastin e 40 vjetorit.
Para disa vjetëve, pata shkruajt për Demonstratat e 11 e 26 Marsit dhe i publikova në Botapress.info, te Bajrush Morina.
Pastaj, fillova të shkruaj te ”Shqiptari.eu”, në ”Lajmi.co” në ”Fjala e lirë” dhe shumë portale të tjera i ribotonin duke iu ndryshuar edhe titujt, si të shqiptarët, ia përshtatnin kohës ose partisë që ishin të afërta revista ose portali.
Por ti këthehem aty ku e kam lënë.
Sadik Blakaj kishte fletore, lapsa, libra
Sadiku ma dha fletoren dhe një laps apo stylolaps dhe e shkruajta letrën mirë e mirë dhe e palova “si hajmalinë hoxha”, për Xhevat Durmishin 1*).
Sadiku pasi e ”kryen burgun”, në fillim të prillit 1981, nga Ferizaji, shkon në Stanofc te Xhevati. Sadikun e pret si është më së miri, qysh është adeti, baba i Xhevatit, Mustafë Jashar Durmishi nga Majanci, i rënë në Stanofc, tash i ndjerë.
Në ndejën dhe bisedën me Sadikun në odën e Mustafë Majancit kanë qenë: Mustafa, i zoti i shtëpisë dhe dy djemtë e mëdhenj, Xhevati dhe Xhaferi.
Pasi e kryen ”amanetin”, Sadiku nuk rrin për drekë dhe shkon ….
Unë u gëzova që më në fund, Xhevati do të shkonte në Turjakë e do të mi largonte librat e revistat nga shtëpia.
Po kush e dinte që Sherbimi i Sigurimit Shtetëror i dinte të gjithat, para se Xhevati të shkonte në Turjakë? Xhevati ishte i kujdeshëm por as ai nuk do të besonte se mundet me ndodhur një pabesi kaq e madhe dhe e poshtër ndaj meje, ndaj bukës e besës, në ”dorzani” e në odën e Mustafë Majncit¨, si ”mysafir”.
Pasi e ”kreu” burgun Sadiku, erdhi një tjetër i burgosur, pjesmarrës i demonstratave në Ferizaj, Enver Mehmeti (Shaqiri) atherë student i mjekësisë nga Shtimja, qytezë afër Ferizajit.
Me Enveri bisedonim, ndanim një dyshek (syngjer) dhe mbuloheshim me dy qebet sepse nata bënte ftohtë. Enverit i tregova për Sadikun, ashtu qysh unë e besoja, si burrë i mirë e atdhetar. Edhe Enverit i erdhi keq që s`e takoi Sadikun.
Por pasi shkoi Sadiku, mua më merrnin shpesh hetuesit dhe më pyesnin por kurrsesi nuk më shkonte mendja se Sadiku më ka spiunua, mozallah.

Ushtar në Doboj, vjeshtë 1981, pranverë 1982
Këtu bëra një kcim, për muajin maj, qershor deri në korrik.
Kjo shpresë se Shërbimi i Sigurimit Shtetëror, nuk din më shumë se sa ato që i kisha deklaruar gjatë marrjes në pyetje në Prishtinë, gojarisht dhe me shkrim zgjati deri në fund të shkurt ose fillim të muajit mars të vitit 1982.
Rrahjet dhe vuajtjet i kisha ”harrua”. Isha i lumtur që asnjë shok i ilegales dhe pjesmarrës i demonstratavve nuk kishte dalë nga goja ime.
Sherbeja në Doboj që nga 7 korriku i vitit 1981, menjëherë pas burgut, të Ferizajit.
Për jetën dhe shokët e ushtarët, kam folur e do të flas në mars, në marsin e ardhshëm (Mars 2022).
Lodhesha, mërzitesha. Dëshiroja që vetëm natë të ketë.
Njëherë kërkova nga mjeku shqiptar që kishte ardhur në Doboj, edhe ai si ushtar që të vizitohem te mjeku specialist në Spitalin Ushtark në Sarajevë spse më kishte dalur një si lyth në qafë e më rritej . Mjeku shqiptar më priti mirë dhe u shmallëm duke bisedua në ordinancë. Ai më shkruajti një fletëudhëzim për në Sarajevë dhe posa shkova në Sarajevë, më operuan. Në spital ndejta 1 javë ditë dhe pastaj, edhe 1 javë pas operacionit u shtriva në ambulantën specialistike në kazermëm “Marshall Tito”, që të jam sa më afër për kontrollime mjekësore. Pas 2 javëve (afërsisht) më liruan. Tash duhej të kthehesha në Doboj, aty ku e kryeja shërbimin ushtarak.
Pasi që kisha kohë gjithë ditën deri në orën 00:00 (12-të natës) mendova të shkoj në Rajllovac ku kisha një ish nxënës timin dhe kusheri nga Turjaka, Nazmi Sefer Kastratin dhe një nip nga Bellanica, Musën e dadës Zelfi që të dytë ndiqnin mësimet në akdeminë ushtarke të këmbësorisë. Nga Sarajeve për në Rajllovac udhtova me tramvaj, afro 20 km. Aty u lajmërova në kapi (dera kryesore e hyerjes) dhe u prezentova me ljn ushtarake (librezën ushtarake, me fotografi që shërbente si i vetmi dokument identifikimi).

Xhafer e Xhevat Durmishi, me mua në mes. Oskarshamn 1992
Një porućnik sikur të më njihte, e hapai vetëm pakëz dritarën e shallterit dhe më pyeti duke buzëqeshur idhshëm:
-Kënd po e kërkoni?
-Nazmi Kastratin, gjegja shkurt dhe ftohtë.
-Pritni pakëz!
E mbylli dritarën që të mos dëgjoja unë dhe thirri me telefon. Pas 10 min. e hapi dritaren përsëri dhe më tha:
-Kastrati vjen shpejt ndersa Musë Hoxha është në teren (?).
U gëzova që e pash Nazmiun dhe bashkë u këthyem në Sarajevë. Në Bashçarshi hëngëm e unë piva kafe turke.
Nazmiu ishte veshur mirë. Teshat i rrinin mire dhe dukej një officer i vërtetë.
Bašćaršija (Bashçarshia – Sarajevë)
Bashçarshia (tur: bash + çarshia – “Çarshia kryesore”) është pjesa më e vjetër dhe qendër historike e kulturore e Sarajevës. Është ndërtuar në shek. XV nga ana e Ishak-beg Isakoviqit. Ndodhet në pjesën veriore të bregut të lumit Milacka. Në këtë pjesë të qytetit ndodhen një varg objektesh me vlerë historike dhe kulturore si Xhamia e Gazi-husrev beut, Sahat kulla etj. Sot Bashçarshia është atraksioni kryesor turistik i qytetit të Sarajevës (marrë nga Wikipendia, bashkë me një foto).
Shetitëm deri sa u lodhëm nëpër qytetin e Sarajevës me Nazmiun. I tregova Nazmiut se edhe baca Sefer (baba i Nazmiut) e ka krye shërbimin ushtarak në Sarajevë dhe baba im (Uka) e baca Malush, vëllai më i madh i Seferit e axha i Nazmiut kanë ardhur në vizitë, sikurse unë ty … Edhe ai u kënaq. Në mbrëmje, shkuam te stacioni i trenit, që të mos vonohem kur të më vije koha e nisjes. Stacioni ishte ndër më të mirët në ish Jugosllavinë e athershme për arkitekturën e ndërtimit. Unë e kisha trenin në orën 10.00 apo 11:00 të natës kurse Nazmiu e kishte lejën deri në 12.00 të natës.
Bashkë me Nazmiun kishim hypur në katin e dytë dhe pinim nga një lëng ndërsa nga kati i dytë që ishte i hapur, shihnim gjithë at turmë udhtarësh që hynin e dilnin…

Mustafë Jashar Durmishi, baba i Xhevatit dhe Xhaferit, me vëllain e vogël, Dulin
Fadil Alija i Drenicës
Fadil Alija kishte shërbye në Boboj, që nga prilli 1981, si ushtar por pas kryerjes së ”Obukës” meerte gradën (qinin) destar me shpresë edhe deri te mllađi vodnik e vodnik. Ishte nga një katund i Drenicës. Si ushtar dallohej nga ushtarët e tjerë shqiptarë sepse nuk shoqërohej me shqiptarë kur kishim pushim, ditëve të pushimit e festave.

Oda e Mustafë Jasharit- Durmishi në Stanofc, aty ku kanë hëngër bukë mysafirë të panumërt.
Vazhdon
1*) Xhevat Durmishi, është një ndër njerëzit më të ndershëm e më besnik që kam njohur ndonjëherë. E njoha si student, nepërmjet Skënder Gashit, nga Drenofci i Zatriqit.
Xhevati punon (si mjek) e jeton në Suedi.
Malmö, 2 nëntor 2021

Diana Rexhepi, gazetare, Zagreb
Pjesa e parë
Ibrahim Kelmendi në Gjenevë si organizatori kryesor i protestave të mëdha, i ka sjellë edhe ata nxënësa dhe kurrë nuk e harroj bisedën me një vajzë të shkollës së mesme që është sëmurë aq keq, sa që ka pasë pasoja më të rënda nga ato helmime e të gjitha shpenzimet e shërimit të saj i ka pagur diaspora shqiptare, pikërisht në saje të nismës së Ibrahim Kelmendit.
Dhe të kthehemi përseri te zotëriu Sinan Kastrati i cili, tash, në kohë recente po e akuzon Ibrahim Kelmendin për vrasje të Ahmet Krasniqit ndërsa mue fillimisht më shpalli të dyshuar per vrasje të Ahmet Krasniqit, por që më kërkoi falje pastaj përmes një komenti ndaj përgjigjes sime.
Që metodat e UDB-ës njerëzit i bijnë në konfuzion për t’i humbë gjurmët e atyre që kryejnë këso akte vrasjesh, ka qenë e ditur qyshkur. Ngase, në vrasjen e Ahmet Krasniqit është e përzier UDB-ja, si KRYESORE, e bashk me kolegë të tyre, të orjentimit dhe qëllimeve jo të ngjajshme POR TE NJEJTA të shërbimit sekret të Shqipërisë, e për çka do të shkruaj në herat e tjera.
Për fund…
Le të mendohet zotëri Sinan Kastrati në qetësi dhe mendje të përqëndrume mbas këtyre fakteve të shkruara këtu, le të mendohet mirë dhe në fund le të proncohet me qartësi, fakte e dëshmi për atë çka ka folë e shkruar. Pra, kush nga ne të dy ndaj të cilëve shprehu dyshime, Ibrahim Kelmendi dhe une, ishte ai që “ishte i përzier” në vrasjen e Ahmet Krasniqit.
Kush prej ne të dyve, që UDB-a na mbajti si armiq me decenie, – Ibrahim Kelmendin nga vitet e ‘ 70 -ta të shekullit të kaluar, e mue nga viti 1987, qenkemi përzier në gjëra të tilla.
Qe, ai le të paraqitet me letra të hapura dhe me fakte. Urdhëroni zotri Sinan Kastrati dhe të tjerë që mendoni se jeni edhe më të shkathtë e më të aftë për të dëshmuar për çkadoqoftë rreth kësaj vrasjeje.
Nga: Fahri Dahri, studjues, Itali
45 Vjet jetë të zymtë, diktaturë, 30 vjet periudhë kundërshtie, konfliktualiteti, kërcënime, kacafytje, akuza (verbale) vetëm gojarisht dhe mohime.
Koha si rrjedhojë e madhësisë së Tokës, lëvizjes dhe distancës me planetet e tjerë, garanton ekzistencën e produkteve të saj. Masat e kohës, në të drejtat e tyre objektive, hap pas hapi ecin të varura vetëm nga pozicioni i Tokës dhe siç dihet, nuk lidhen fare, aspak me dëshirat e njeriut. E kundërta ndodh me njeriun, ku gjithçka varet prej ligjeve objektive të natyrës. Ka lidhje mes njeriut dhe kohës, por koha nuk ka varësi prej njeriut, ndërsa njeriu lidhet plotësisht mbas kohës. Deri këtu dallojmë se ndërmjet dy palëve (kohë-njeri) ka mos pajtim, krahas mos pajtimit dallojmë dhe kundërshti, por mos pajtimi dhe kundërshtia janë të njëanshme. Njeriu nuk pajtohet me kohën dhe masat e matjes së saj, sepse ato ndikojnë ndaj tij, sjellin ndryshime ciklike deri në plakje dhe më pas për njeriun humb koha dhe matësit e saj. Këto ndikime lindin mos pajtimin dhe të kundërtat.
Le të zbresim në terren, analizojmë mos pajtimin dhe të kundërtën brenda lloit, d.m.th.mes vetë njerëzve.
Por shqyrtimin e saj do përqendrohemi
në dy grupe njerëzish, tek populi dhe politikanët.
Arësyeja e këtij shkrimi lind nga sjelljet negative të qeverisjeve në vendin tonë, kryesisht në tre dekadat e fundit.
Është i nevojshëm sqarimi përse në këto tre dekada, sepse në këto 30 vjet politika dhe qeverisjet e tyre kanë përdorur me zell “ANTONIM-in”. Kanë munguar alternativat e zhvillimit pozitiv tërësor për vendin dhe shoqërinë. Tridhjet vjet shoqërisë tonë i janë imponuar kundërshtitë, kërcënimet, ofendime dhe sharje me dhe pa libër shtëpie, nëpërmjet foltoreve partiake dhe shtetërore. Është keq përdorur demokracia dhe lirija e fjalës. Të mirat materiale janë shpërndarë me përparësi të shtuar, në favor të interesave partiake, të cilat janë përthithur me ligj dhe pa ligj nga drejtuesit e strukturave drejtuese.
Nuk ka vend sjellja e shembujve për vërtetësi, sepse veprimet konfliktuale, sharjet, intrigat, akuzat e ndërsjellta për vjedhje, vrasje, korrupsion apo të cilësuarit qeveri e krimit, të marrë peng nga oligarkët, etj. etj. Këto sjellje janë aq shumë të pranishme sa kanë neveritur ekranet televizive, mediat dhe “këndimet (kuakin)” e tyre që lëshojnë si bretkocat moçalore.
Akuzat e ndërsjellta nuk janë të pavërteta, por përdorimi i tyre kudo, ngado dhe kurdoherë, nuk ka siguruar efektet e duhura, përkundrazi, siç është vërtetuar, efektiviteti i tyre është dukshëm i prekshëm tek miliardizimi i drejtuesave të strukturave drejtuese partiake dhe tek varfërimi i shtresës së popullsisë që vërtitet tek 70-75 %.
Të kundërshtosh, të konfliktosh, të akuzosh, të shpifësh dhe të mos denoncosh, nuk ka spjegim tjetër veçse marrveshje palësh për të vazhduar bashkëqeverisjen regresive ndaj popullit, duke zhvilluar dhe rritur korrupsionin, krimin, këto në shërbim të një pakice.
Tek ne, në tre dekadat e shpresës së madhe popullore, ka sunduar politika qeverisëse e përcaktuar nga interesa private dhe jo për interesa publike, (popullore). Ndërsa tek një pjesë e mirë e analistëve, mediave, publicistëve, mbrojtësve (subjektet e sistemit të drejtësisë), etj. dallohet sundimi i politikave të përcaktuara nga interesa private dhe në vartësi të “Kush paguan më shumë”; qofshin nga subjektet partiake apo nga buxheti i shtetit, të jashtëm apo të brendshëm.
Ky parim automatikisht çvleftëson profesionalizmin, por e keqja më e madhe është reziku që i kanoset shoqërisë nga “mbështetja” që mediat, analistët, gazetarët, publicistët, u japin të pa vërtetave!. Marrja në mbrojtje e individëve, që ndaj tyre ngrihen akuza,
nga cilado parti që ai/ajo, ata/ato militojnë, është qendrim tepër i gabuar i pa llogjikshëm, i pa justifiueshëm.
Ky qendrimi, i dukshëm tek të gjitha partitë tona, ka nxitur personat e pa përgjegjshëm në kryerjen e veprave jo ligjore.
*- A ka shtysë nxitëse që i shpie këto institucione drejt tjetërsimit të natyrës së tyre, ku me zell publikojnë dhe deklarojnë duke vlerësuar “të mirat në të këqia dhe të këqiat në të mira!”?
*- Ku “fshihet” shkaku orientues që ka penguar vendosjen e demokracisë, lejimin e përfitimeve të pamerituara si: personale, familjare, miqësiore, të partnerëve (aleatëve), nëpërmjet shpërdorimit të fondeve publike?
– Duke jetuar për tre dekada, në këtë realitet rregjimi të “zymtë”, në këndvështrimin tim, gjykoj se shkaqet e kësaj gjëndjeje janë:
*- Çlirimi nga një sistem ekonomiko – politik i ndrydhur; i izoluar në çdo drejtim nga bota tej kufijve shtetëror. Zbatimi i parimit “mbështetje në forcat e veta”, varfëroi dhe e çoi Shqipërinë në nivelin tërësor më të ulët.
*- Lufta kundër mbeturinave borgjeze e mikroborgjeze; zbatimi i luftës së klasave – ndarje ogur zezë, përçarës edhe brenda familjeve!
*- Më kryesorja nga gjithë këto “pa udhësi”, veç nga sa thuhet në shtyp dhe nga vetë liderët për njëri-tjetrin, se “drejtuesit kryesorë të vendit janë në shërbim të të huajve”, një konstatim ky i konsoliduar prej një shekulli; është fakti që tek “liderët” tanë; veç joshjeve materiale, konstatohet edhe një lloj kolonizimi mendor (pushtim mendor); që vllazërohet me korrupsionin e ulur këmbëkryq si normalitet shoqëror”.
Shoqëria jonë doli nga një shoqëri e mjeruar, ku pronat u ishin shpronësuar pronarëve dhe kaluan në pronë shtetërore në masën 98%. Nuk u la trashëgimia e pronës private, jo pasuri të patundshme as të tundshme; e varfër ekonomikisht, moralisht, politikisht. Shoqëri politikisht e ndarë në të deklasuar dhe jo të deklasuar; vepronte me ashpërsi lufta e klasave. Ndarje të dhunshme të diktuara nga rregjimi. Të “Dhunshme”, mbasi edhe ndaj të padeklasuarit, lufta e klasave vepronte njëlloj nëse ai krijonte lidhje apo përkujdesje me të deklasuarit.
Për fat të keq, lufta e klasave vijoi edhe mbas vitit 1991. Veç tjerash goditje e rëndë ishte miratimi i nenit 24/1, i cili largonte nga administra nëpunësit dhe specialistët që kishin punuar para vitit 1990. Neni nuk gjeti zbatim tërësisht, atje ku disa ministra, i u shmangën zgjedhjeve politike dhe vlerësuan aftësitë profesionale tek specialistët.
Theksohet e vërteta se në shumicën e nëpunësave të administratës, kishte specialistë të aftë profesionalisht, të pa korruptuar dhe krijues. Por kjo kategori punonjësish u suprimua (nuk vijuan më tej), me arësyetimin se i kishin shërbyer rregjimit diktatorial. Sa për kujtesë, ishte një masë e njëjtë me veprimet e rregjimit komunist ku u eliminuan edhe fizikisht specialistët, profesionistët që kishin mbaruar në shkollat e perëndimit. Pervojat profesionale si ato të lindjes dhe të perëndimit, përjashto politikën, në fusha të caktuara profesionale, janë të vyera. A nuk po e tregon mobilizimi botëror në masat kundra COVID-19?, ku vaksinat nuk hasën kufij?.Ja kështu janë specialistët dhe profesionistët e aftë. Politikisht ka kritere në vendosjen e kuadrove kur ndodhin rotacionet politike për qeverisje.
Ishin këto situata kur shoqëria jonë shqiptare u çlirua nga rregjimi i “zymtë” (mërzi, ndarje, hidhërim, trishtim, frikë, varfëri). Në këto kushte, dashje pa dashje, u vendosën në krye “drejtues” të atij produkti shoqëror. Ekonomimisht të varfër; pa përvoja drejtuese, të etur për pasurim të shpejtë; pa patur nivele hierarkike (shkallë) dhe aspak dije demokratike (sot i vërteton pendimi i tyre dhe kërkimi falje, për veprimet e kryera). Ama, nuk mungonte zelli i madh për karierë (gradim të shpejtë) politike, e cila siguronte dhe plotësonte dëshirat përtej ëndrrave imagjinare. Pak a shumë kjo ka qënë ecuria e Shqipërisë në këto dekada.
Mendoj se faktorët e mësipërmë kanë kancerizuar politikën, ekonominë, drejtësinë, kanë molepsur (kultivuar vese) intelektualët, ku një pjesë e mirë nuk veprojnë me profesionalizëm, janë infektuar me virusin e “kullandrisjes” të intresave të tyre të përbashkëta, jashtë interesave të popullit.
A kanë krijuar bindje tek populli sjelljet me kundërshti, kërcënime, kacafytje të turpëshme të politikanëve në foltoren e “pleqërimit”?
Di të them se kundërshtitë konfliktuale, akuzat e ndërsjellta, debatet offenduse dhe sharjet personale, të zhvilluara në foltoren më të lartë, nuk kanë dhënë vlera pozitive, por kanë sjellë grindje, përçarje si brenda familjeve dhe nëpër “kafene”. Efekte më të rënda, deri në zhdukje fizike, kanë përçuar tek militantët partiakë, të përdorur vend e pa vend rrugëve dhe shesheve, ditën dhe natën, në çdo stinë, me tritol, me gaz lotsjellës, me molotovë etj. Koha e tregoi se ato veprime të kryera herë nga e majta dhe herë nga e djathta, nuk ishin demokratike, pa vlera për shoqërinë shqiptare, prandaj rezultatet ishin nul. Nuk dhanë “bereqet”!
E vërteta e sjelljeve konfliktuale të ndërsjellta nga politika, është kuptuar se në të shumtat e rasteve janë përdorur si fasadë. Ato janë fjalë apo shprehje me kuptim të kundërt me një tjetër. Mënyra sjelljeje që përkufizohen qartë me term gjuhësie “antonimë”. Ndërsa me termin popullor, këto lloj sjelljesh, i përshtaten shprehjes:: “Tjetër thonë dhe tjetër bëjnë”. Ja, pra politikanët tanë gjatë këtyre viteve kanë përdorur gjuhë “antonime”.
********
Nuk do ndalem tek mënyrat e shumta që vidhen fondet buxhetore, por tek “tenderat”, që po grryejnë ekonominë e vendit dhe me ecje “galopthi” për tu pasuruar “tenderistët” e kupolave, që, si majtas dhe djathtas “formalisht” ndaj njëri-tjetrit lëshojnë shigjeta helmuese.
Sipas ligjit rezulton se personi apo personat e institucioneve shtetërore që hapin tenderin marrin 10% të totalit të investimit nga ofertuesi. Nëse ende vazhdohet me pagesa të tilla, nuk është e llogjikshme që në “foltoret” e kuvendeve të ndryshme të kryhen akuza të ndërsjellta. Të tilla shpërblime të ligjshme, kallëzojnë më së miri nivelin qeverisës me përparësi për të “majmur” të preferuarit e tyre duke i paisur në kohë rekord me pasuri përrallore. Të tilla pagesa të shtuara, me “thasë”, kryhen në çdo aktivitet publik. Për ta thjeshtuar, sjellim shembull “tenderin për ndërtimin e dy loteve të rrugës Kardhiq–Delvinë…. Fondi limit për ndërtimin e dy segmenteve është 41 milionë dollarë”.
Në këtë rast, për hapjen e tenderit po të ishte një person, ai do shpërblehej me 10%, ose me 4 milionë e 100 mijë dollarë?!! Një shpërblim, në fakt një vjedhje e ligjëshme, marramendëse.
Fenomeni nuk është vetëm shqiptar, kështu është vepruar më heret edhe në perëndim. Por është ndrequr dhe me tenderat nuk luhen më këto lojra. Nëse kërkohet seriozisht vendosja në taban e veprimeve konomike, në këtë rast mos vjedhja me tenderat, qeveritë shqiptare le të adoptojnë ligjet e shtetit Italian. Sa për orientim, veç tenderave, kemi shembujt e rritjeve të çmimeve menjëherë sa dëgjohen zërat e ndonjë krize të sajuar. Po për këtë shkak, rritja e çmimit bëhet përsëri së dyti” në momenti që fillojnë efektet e krizës. Kështu ndodh me rritjen e çmimeve të karburantit, energjisë elektrike, me ujin, taksat, transportin, etj. Ka shumë vende pune apo emërime të dyzuara që gllabërojnë milionat e buxhetit të shtetit, sigurisht me ligj, por të pa justifikuara. Sjellim shembullin e “bordeve” mes shumë të tjerëve, ku çdo anëtarët shpërblehet me afro pagën e tij të vendit të punës.
Deri sot, drejtimi administrativ për shoqërinë, faktikisht është shumë i vakët.
Shpresojmë se pa udhësitë dhe favoret e pa merituara të marrin fund. Duke sjellë ndërmend përvojat e shkuara, trashëguar nga pleqtë, brez pas brezi, besojmë se ndryshimet do të realizohen me rastin e devrës së re.
A është efektive publikimi i gjykimeve dhe analizave, kur një zë apo disa zëra kanë dëgjesa të kufizuara? Pa mëdyshje, nuk e arrijnë efektin e duhur, por siç u tha, koha ecën në rrugëtimin e saj, ndërsa njeriu gjykon dhe analizon fenomenet që ndodhin gjatë periudhës kohore të tij, me besim se koha që vjen do sjellë tek shoqëria njerëzore shtesë ndërgjegjësimi.
Shënim(1): Artikulli nuk është politik, por për ti shërbyer historisë.
Itali, më 02/11/2021





