Shaban Isufi, një jetë në shërbim të Kosovës, dhe një rol pozitiv gjatë gjithë karrierës duke kontribuar për shtetin e Kosovës

Gjilan – Shaban Isufi nuk është emër i njohur për publikun, pasi ka zgjedhur “të jetonte i tërhequr dhe nën hije”, por ka lënë gjurmë të pashlyera në kujtesën e ndërtimit të institucioneve të shtetit të Kosovës, në përfaqësimin dinjitoz të Kosovës në Beograd e Mannheim të Gjermanisë dhe si profesionist edhe në Prishtinë e Gjilan.

I edukuar në frymën patriotike dhe atdhetare, Shaban Isufi njihet edhe si njeri human, i dashur, gazmor dhe përkrahës i pa rezervë i kuadrove të reja. Ka ndihmuar në të gjitha fondet e mundshme të Qeverisë së Kosovës në ekzil dhe ka dhënë kontribut financiar edhe në luftën e UÇK-së.

Shaban Isufi në një rrëfim për Rajonipress , që udhëhiqet nga gazetari e Profesori i njohur Musa Sabedini, flet për periudhën e vështirë për kuadrot shqiptare në vitet 1972 e tutje, për rolin e atëhershëm të kuadrove kosovare. Flet me krenari për punën që e ka kryer me zell, përkushtim e sinqeritet; e gjitha kjo në shërbim të shtetit të Kosovës. Rrëfen dhe e kujton kohën kur përballë e kishte Rexhai Surroin ish ambasador i Kosovës. Shabani flet në superlativ për Halit Rexhepin, të cilin e quan komandant historik, për Esat Marovcën, Fazli Murselin dhe Enver Ramizin.

Ai tregon në detaje për rolin e tij si kryetar i Sindikatës së policisë, për dhunën që tregoi Serbia e atëhershme ndaj kuadrove kosovare, për ikjen dhe largimin nga Kosova, në kohët më të rënda për të dhe familjen e tij, për integrimin në Zvicër dhe për investimin e madh në familjen e tij të mrekullueshme.

”Shumë njerëz kanë menduar ose mendojnë, se në atë kohë ka shkuar me lidhje familjare, por në fakt nuk ishte ashtu sepse kishim pengesa të shumta, në rrugëtimet tona profesionale dhe kadrovike”, shprehet Shaban Isufi.

Shabani jeton në Zvicër qe një kohë mjaft të gjatë dhe tash është në pension. E ka një kujtesë të freskët, një mbamendje të rrallë dhe këtë freski të tij e ndihmon tërë kohën kompjuteri, që e ka mikun e mirë të shoqërimit.Ai e ka një histori interesante jetësore, sepse ka kaluar nëpër periudha të rënda dhe të paimagjinueshme për kohën. Nuk ka folur gjatë, sepse nuk ka dashur të tregoj për “heroin”, sepse mendon se të gjithë e kanë pasur obligim, që të punojnë e veprojnë, për ditën e fundit, kohën kur Kosova e përjetoi lirinë e shumëpritur.“Jam i lumtur së pari që kam mundësi të rrëfehem për atë periudhë të rëndë e të sikletshme për shqiptarët. Është punuar me dashuri, me sinqeritet dhe me të gjitha kapacitetet intelektuale e kadrovike, me të vetmin qëllim që t`i tregojmë ish Jugosllavisë së dikurshme, që Kosova mund të bëhet shtet sepse ka njerëz të kualifikuar. Do të doja shumë që këtë rrugëtimin, jo vetëm timin, po edhe të shumë të tjerëve, që kanë sakrifikuar e flijuar edhe jetën, ta bëjmë realitet, ta respektojmë me dinjitet vlerën e secilit sepse pa këto premisa, Kosova nuk do të ishte sot e lirë e as sovrane” shprehet Shaban Isufi.Po kush është në fakt Shaban Isufi, cila është rruga e tij që kaloi nëpër labirinthe të rënda, por krenarie e guximi, me një vendosmëri të madhe arriti të hyjë edhe në portat e Beogradit e Berlinit, për të treguar zotësinë, dijen e guximin e palëkundur.Nuk ka qenë fëmijë i një familje të pasur, por mburret që familja e bëri ky që është sot, të ecë kryelartë për rolin e madh që kishte atëherë në ndërtimin e kapaciteteve institucionale të Kosovës së cunguar nga zgjedha e Serbisë.“Realisht ishin kohë të rënda, kohë të pakohë, po kishim shumë vullnet e gatishmëri për ta fituar një betejë që kuadrot kosovare e kishin para vetës. Beteja jonë ishte për të hyrë sa më shumë shqiptarë në punë, të jemi më të arsimuar, më të edukuar, më të afërtë me njëri tjetrin, më kolegial dhe më të respektuar me njëri tjetrin.Kuptohet ka pasur edhe atëherë lojëra e situata të pakëndshme, por i kemi tejkaluar sepse përpara e kishim një shtet komunist, që i shtypte kuadrot nga Kosova, por nuk mundi ta shtyp kurrë këmbënguljen tonë kolektive dhe timen për të ecur përpara” shton Shabani.Shaban Isufi, tani është 70 vjeçar, i lindur në Bilinicë të Karadakut të Gjilanit. Rrjedh nga një familje me gjendje të mesme ekonomike, por me plotë pasuri morale, atdhetare e shpirtërore.“Jam fëmiu i dytë i radhës nga 10 fëmijët e gjallë, të prindërve Hamide dhe Ali Isufi i cili me një rrogë të vogël korrieri të Zyrës së Vendit në Pogragjë, më vonë edhe në atë të Kuvendit Komunal në Gjilan, arriti t’i rris, shkolloj dhe edukoj 10 fëmijët e vetë. Nga të cilët katër me familjet e tyre jetojnë në Kosovë, pesë në Zvicër dhe një në Belgjikë. Shkollimin fillor, katër klasësh në vendlindje, tetëvjeçaren në Sh. fillore “Liria” në Pogragjë, gjimnazin “Zenel Hajdini” në Gjilan, gjersa shkollimet e mëtejmë studimore në Prishtinë e Beograd. Meqenëse ishim dhjetë fëmijë, dëshiroja që sado kudo ta ndihmoj familjen. Kështu që gjatë pushimeve verore, më 1972 për herë të parë me vizë pune “Garancion” me shumë familjar punova për tre muaj në firmën “BRUN” Emmenbrucke të Luzernit në CH” , rrëfen për historinë e tij Shabani.Shaban Isufi meqë kishte nevojë për punë, do të jetë vazhdimisht insistues dhe në fund edhe del fitimtar.“Më vonë edhe si student në Prishtinë insistoja me shumë ngulm gjetjen e një vend pune, por njëkohësisht doja edhe të studioja. Mirëpo edhe pse konkurrova në shumë vende të lira puna, dëshira nuk mu realizua. Prandaj, vendosa t`i drejtohem Sekretarit të atëhershëm të Komitetit të LK në Gjilan z. Rexhep Hajrullahu, i cili aso kohe një ditë në javë pranonte qytetarët që kishin brenga për ti treguar.
Pas disa orvatjeve të pasuksesshme për pranim, vendosa ta ndërroj modusin dhe në herën t’jetër të radhës – kërkova pranim në cilësinë e kryetarit të lidhjes së Rinis së fshatit, kërkesë e cila rezultoi me pranim të takimit. Në pranimin e parë i prezantova sekretarit situatën e rëndë materiale të familjes sime shumë anëtaresh dhe eventualisht ndikimin e tij si autoritet për një gjetje pune.

Si masë preventive dhe mundësi reale që ai ka në disponim më propozoi një bursë studentore.
Por duke e parë interesimin dhe këmbënguljen time për një punë, më dha shpresë që takimi i dytë do të jetë rezultativ. Në takimin e radhës më është kumtuar lajmi për një vend të mundshëm pune në Inspekcion. Por vetë sekretari z. Hajrullahu ç’faqi skepticizëm se një fytyrë e butë si e imja, zor se mund ta kryen atë punë të rëndë (vendi i punës ishte inspektor i ndërtimtarisë) sqarohet Shabani.

Shabani tregohet modest kur tregon rolin që ka pasur Rexhep Hajrullahu, që ai të gjejë vendin e tij të punës të shumëkërkuar .

“Në njërën nga takimet e radhës Pranvera e vitit 1977, më ofroi përkatësisht më dha një shpallje konkursi të qeveris së KSAK, dhe sugjeroi konkurrim duke me premtuar se do e kam një preferencë të mirë mbi përshtatshmërinë time morale si anëtar aktiv në Lidhjen e atëhershme Komuniste, anëtar i së cilës edhe isha! I gëzuar dhe shumë i lumtur për premtim të referencës, konkurrova, sipas sekretarit Hajrullahu në Qeverinë e KSA të Kosovës, për një vend të lirë pune.

Më vonë u informuam se ishte një pranim i organizuar (sipas çelësit ) nga Ministria e Punëve të Jashtme të RSFJ-së në Beograd.

Më pas, pasojnë provimet pranuese I, II, III…. para komisioneve të caktuara të SFPJ nga lëmija e politikës brendshme, politikës së jashtme dhe gjuhës së huaj.

Më 20. Tetor 1978 nga ana e SFPJ me shkresën nr. 15100/12-78 informohem se nga Sekretari Federativ i punëve të jashtme në Beograd, e që në atë kohë ishte Millosh MINIQ, jam pranuar në marrëdhënie pune të përhershme në këtë Ministri.

Punën e fillova si praktikant më 01 Nëntor 1978 në Drejtoratin për çështje Kadrovike. Meqenëse isha i martuar, e fituam të drejtën e një banese – garsonierë dy dhomëshe. Në fillim më është lëshuar Pasaporta Zyrtare më vonë edhe ajo Diplomatike. Isha fatlum që pas praktikës afro një vjeçare e kalova me shumë sukses provimin shtetëror dhe vizën për suksese të më tejme. Vlenë të theksohet se, për veç meje, kishe edhe tre/katër të tjerë serb e shqiptarë që njëkohësisht u punësuam” shton Isufi.

Biografia dhe përmbledhja e Shaban Isufit është e gjatë, por ka momente interesante në periudha e vite kohore të ndryshme.

Si u njoh me Rexhai Surroin dhe kuadrot e tjera shqiptare?

“Ndërsa kuadri tjetër që në atë kohë ishin aktivë në këtë Ministri ishin Elhami Nimani, Rexhep Xhiha, Selim Seferi, prof. Qazim Selimi si dhe Rexhai Suroi të cilin pata fat të njëjtin ta kam përball meje në të njëjtën tavolinë gjatë provimit të gjuhës së huaj, unë në atë të gjuhës gjermane, gjersa Ambasador Surroi në atë ruse jashtë semestrale. Më 1979 jam transferuar nga SFPJ, në një mision të ri Diplomatik në Mannheim të RF të Gjermanisë.

Aty isha, përgjegjës i shërbimit konsullar për viza e pasaporta, por dhe të t’jera dokumentacioneve shtesë për qytetar.

Më 1982, përsëri jam sistemuar në SFPJ në Beograd. Kështu që pas demonstratave të 1981, u bë i paqëndrueshëm qëndrimi dhe në përgjithësi banimi në Beograd. Me insistimin timin tim personal, por dhe marrëveshjeve institucionale – kalova në Qendrën e Sigurimit Publik në Gjilan në cilësi të Inspektorit për delikuencën e të miturve”.

Shaban Isufi thotë se më 1990 futën masat e dhunshme në tërë Kosovën, pa e përjashtuar edhe Qendrën e Sigurimit në Gjilan.

“Atëherë me shumë krenari i thamë jo Serbisë, duke përpiluar një tekst kundërshtimi “Se tash e përgjithmonë i njohim vetëm organet legjitime të Kosovës, e jo ato të Serbisë. Braktisem në mënyrë të organizuar librezat e anëtarësisë së LK, braktisëm vullnetarisht edhe vendet e punës, formuam Sindikatën e pavarur të policisë. Kryetar i KE i së cilës sindikate isha unë. Me burgosjen e Halit Rexhepit, kryeshefit tonë historik, dhe shumë zyrtarëve të tjerëv si Esat Marovcit, Enver Ramizit, Fazli Murselit etj. Gjithashtu meqenëse i gjithë dokumentacioni mbi punën e kryer të kësaj sindikate (e që në fakt nuk ishte i paktë) gjendej në shtëpinë time, dhe se disa here isha kërkuar nga policia serbe në shtëpi vendosa të largohem përfundimisht nga shtëpia.

Në fillim vet e pas dy jave në Shkup mu bashku edhe familja. Më pastaj një muaj në Tiranë, 5 ditë në Como të Italisë dhe pas shumë peripecive më 01. Janar 1995 në destinacionin CH. Pas një vit pritjeje, pra më 1996 definitivisht na është njohur statusi i refugjatit. Fëmijët pas pesë vitesh, ndërsa edhe ne prindërit më vonë jemi natyralizuar me shtetësi dhe pajisur me Pasaporta Zvicerane. Më pastaj tre fëmijët tanë u shkolluan, u punësuan dhe në formën më të mirë të mundshme u integruan” shprehet me shumë krenari Shabani.

Shaban Isufi thotë se si prindër, vërtetë jemi të lumtur dhe shumë krenar me fëmijët tanë me trajtimin dinjitoz që ndaj neve kanë.
-Arlindi mbaroi fakultetin në Universitetin e Zürichut, është Magjistër i Ekonomisë, për disa vite ishte asistent i tri lëndëve në të njëjtin Universitet. Zyrtar i lart bankar, afarist dhe promotor i shumë sukseseve.

Shaban Isufi është i martuar baba i tre fëmijëve.

Valentina është edukatore dhe së shpejti edhe mësuese shkolle. Ajo është e martuar dhe i ka katër fëmijë. Fatlumi, është drejtues Arkitekture dhe afarist dhe është i martuar dhe baba i dy fëmijëve.

Që të gjithë kanë shtëpi të veta banimi.

Ai kallxon: “Kohën e lirë e kaloj, në kompjuter, vizita, sheti dhe të shumtën e kohës me ushqimin shpirtëror me fëmijët e fëmijëve; tre nipa si yje dhe gjashtë mbesa – princesha të gjyshit” përfundon rrëfimin e tij Shaban Isufi.

/Rajonipress/

Nga: Nafi  Çegrani  

Në historinë e popullit shqiptar, shpesh e vërteta ka ecur e përgjakur, fshehur pas fjalëve të mëdha dhe mbuluar nga zëri i trumbetave ideologjike. Konferenca e Bojanit, ku u proklamua me ngazëllim bashkimi i Kosovës me Shqipërinë, ishte një yll i ndritshëm në horizontin e zymtë të Luftës së Dytë Botërore. Por ajo dritë u shua shpejt. Në vend të bashkimit, shqiptarët e Kosovës u lanë të zbathur përpara një Jugosllavie që vinte me flamurin e “vëllazërim-bashkimit”, por sillte ndarjen e re, më të sofistikuar.

Në këtë terr ideologjik, u shfaqën emra që sot janë të lidhur me tradhtinë, dhunën dhe mashtrimin. Miladin Popoviqi, malazezi që Enver Hoxha e quante “Ali Gostivari”, ishte më shumë se një emisar i Partisë Komuniste Jugosllave – ai ishte zbatuesi praktik i një projekti që kishte për qëllim nënshtrimin e vetëdijes shqiptare përmes shantazhit ideologjik dhe dhunës së fshehtë. Ai ndihmoi Enver Hoxhën të merrte pushtetin në Shqipëri, duke zhdukur çdo alternativë nacionaliste dhe duke përçarë rezistencën e vërtetë shqiptare. I fshehur pas pseudonimeve dhe misioneve të koduara, Miladin Popoviqi ishte një instrument i qartë i Kominternës dhe më vonë i UDB-së.

Atentati ndaj tij në Prishtinë më 1945 nuk ishte një rastësi, as një akt i çmendur, as komplot i errët i shërbimeve sekrete. Ishte një vendim politik dhe moral, i marrë nga Komiteti i Mbrojtjes Kombëtare, ku bënte pjesë edhe Haki Taha, patrioti i heshtur nga Gjakova. Ai nuk ishte as fashist, as reaksionar. Ai ishte njeri i sakrificës, që e njihte dhimbjen e robërisë dhe e ndiente mashtrimin mbi kurrizin e popullit të vet.

Por historia e tij u mbulua. Asnjë televizion, asnjë akademi, nuk dëgjoi zërin e dëshmitarëve të asaj dite të kobshme. Xhavit Nimani, nën shoqërinë e OZN-ës, udhëhoqi ndjekjen e Haki Tahës. Kjo është e dokumentuar nga gojët e gjalla që e panë, që e përjetuan. Njëri dëshmitar e kishte parë Hakiun të plagosur në “plemën” e Prishtinës, i cili, i tradhtuar nga vija e gjakut, u gjet dhe u rrethua. Tjetri përshkroi kufomën e tij, disa qindra metra më larg. Nuk e vrau askush tjetër – ai vrau veten pas plagosjes, për të mos rënë i gjallë në duart e një pushteti që nuk njihte as mëshirë, as dinjitet.

Dosjet e Shërbimit të Sigurimit të Shtetit në Shqipëri flasin. Ose më saktë, heshtin. Sepse pas vitit 1948, kur Shqipëria u nda nga Tito, shumë gjëra u “rishkruan”. Versioni fillestar i vitit 1945 duhet ekzaminuar me kujdes për të zbuluar se si u interpretua vrasja e Popoviqit kur Enveri ende i shërbente Jugosllavisë, dhe si ndryshoi narrativa më pas – kur propaganda donte ta nxirrte OZNA-n si fajtor, për të larë mëkatet e një ideologjie që kish nxjerrë përbindësha.

Teoria se Miladin Popoviqin e vrau vet UDB-ja është një mashtrim i ndyrë, një retorikë konspirative e ndërtuar për të fshehur turpin e bashkëpunimit të Enver Hoxhës me pushtuesin e vërtetë të Kosovës. Ironikisht, vet Fadil Hoxha – më vonë në fund të jetës – pranoi se Haki Taha kishte qenë patriot dhe jo bashkëpunëtor. Por për shumë dekada, as Hoxha i Gjakovës, as Hoxha i Tiranës, nuk patën guximin ta thonë të vërtetën. Njëri për shkak të frikës nga Beogradi, tjetri për të ruajtur mitin e tij si revolucionar.

E gjitha kjo për të përkrahur një tjetër teori të turpshme, që përpiqet ta paraqesë Miladinin si “nacionalist shqiptar”! Si të ishte ai që e donte bashkimin e Kosovës me Shqipërinë dhe jo ai që u përpoq me të gjitha mjetet ta zhdukte atë shpresë.

Nëse ndalemi në mendimin e filozofes Hannah Arendt, e cila shkroi për “banalitetin e së keqes” dhe për mënyrën si regjimet totalitare fshijnë individualitetin dhe përgjegjësinë morale, atëherë veprimi i Haki Tahës duhet parë si akt i ndërgjegjes, si protestë personale kundër një makinerie që kërkonte të zhdukte çdo frymë lirie.

Albert Camus, në veprën e tij Njeriu në revoltë, e përshkruan njeriun që ngrihet kundër padrejtësisë jo si kriminel, por si dëshmitar të jetës që ka kuptim. Haki Taha, në këtë kontekst, nuk ishte thjesht një atentator – ai ishte revoltë kundër heshtjes, kundër mashtrimit, kundër një politike që përdorte shqiptarët si mjet për interesat e të tjerëve.

Miladin Popoviqi ishte jo vetëm “miku” i Enver Hoxhës dhe Nexhmije Hoxhës, por një figurë e errët e një politike që, në emër të revolucionit, dogji flamurin e bashkimit kombëtar. E megjithatë, pas vrasjes së tij, historia u shkrua nga fitimtarët. U përhap mjegulla e propagandës; Haki Taha u shpall armik, bashkëpunëtor i fashizmit – një stigmatizim që, në thelb, synonte të fshihte frikën që regjimet kishin nga njeriu i lirë.

Në fund, kjo ngjarje nuk është vetëm një çështje historike. Ajo është një çështje ndërgjegjeje kombëtare. Deri kur do të lejojmë që figurat e tradhtisë të shfaqen si “çlirimtarë”, dhe dëshmorët e vërtetë të etiketohen si “reaksionarë”? Deri kur do të heshtim para dëshmitarëve që jetojnë me të vërtetën në shpirt, por askush nuk i pyet?

Haki Taha është një kujtesë – por mbi të gjitha, është një ndërgjegje që na ndjek. Dhe çdo përpjekje për ta zhdukur atë nga historia, është një atentat i dytë – këtë herë, jo ndaj trupit, por ndaj së vërtetës. 

Rreth autorit 

Nafi Çegrani – Një jetë në kërkim të së vërtetës

U lind në Çegran, në zemrën e Pollogut, në një kohë kur të qenët shqiptar kërkonte guxim dhe qëndresë. Nafi Çegrani, autor i veprës “Diversantët”, është një dëshmitar dhe shkrimtar i ndërgjegjes së ndaluar. Ai nuk e kërkoi letrën për modë, por për drejtësi. I përndjekur nga një sistem i verbër ndaj të vërtetës, ai e ruajti shpirtin e lirë përmes fjalës.
Në këtë vepër, ai nuk rrëfen vetëm jetën e tij – por jep zërin e heshtur të shumë të burgosurve, të internuarve dhe të nëpërkëmburve. Në rrëfimin e tij ndërthuren kujtesa, morali dhe filozofia e njeriut që, edhe kur dështojnë institucionet, mbetet njeri. 

Pas përfundimit të shkollës Normale “Zef Lush Marku”, Çegrani u diplomua në Akademinë Pedagogjike të Shkupit dhe më vonë në gazetari në Tiranë, pasi kishte kaluar nëpër kalvarin e burgut politik. Studimet në albanologji dhe gazetari nuk ishin për të vetëm përgatitje profesionale, por edhe një mënyrë për të ndërtuar një filozofi jetësore mbi identitetin, kulturën dhe drejtësinë.

Në rininë e hershme, u përfshi në strukturat e Shërbimit të Sigurimit Shtetëror të Maqedonisë dhe u dërgua për trajnim në Qendrën famëkeqe të SDB-së në Batajnicë, Beograd. Aty u gjend përballë një realiteti të errët, ku nëntoka shoviniste dhe logjika e frikës sundonin gjithçka. Në vend që të përshtatej, ai u përplas me këtë sistem nga brenda – një konflikt i heshtur, por i thellë, që e çoi drejt arratisë në Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Atje, në mërgim, ai nuk humbi, por e gjeti zërin e tij.

Pas kthimit, me qëllimin për t’u inkuadruar si gazetar në Radio Prishtinë, e gjeti veten në vorbullën e ngjarjeve të vitit 1981, kur shpërthyen demonstratat shqiptare në Kosovë. U arrestua nga UDB-ja jo pse kishte kryer ndonjë krim, por për faktin se mendonte ndryshe dhe dinte shumë – një krim i padukshëm në një shoqëri që i trembej mendjes së lirë. E dërguan në burgun e rëndë të Zenicës në Bosnje, ku iu inskenua një proces gjyqësor absurd, si për të dëshmuar se edhe heshtja është faj, kur je shqiptar dhe i vetëdijshëm.

Pas daljes nga burgu, Çegrani e shndërroi vuajtjen në krijimtari, dhe përvojën në reflektim. Vepra e tij është një ballafaqim i hapur me të keqen që vjen nga strukturat e pushtetit të fshehtë dhe me dhunën që kamuflohet si ligj. Në librat “Ballë për ballë me vdekjen” dhe “UDB-ja vepronte edhe në Amerikë”, ai nuk shkruan vetëm si dëshmitar, por si njeri që e ka përjetuar drejtësinë e shtrembëruar në thellësinë e qenies. Fjalët e tij janë ngulitur me gjak dhe ndërgjegje.

Në librin “Çegrani dhe trungu i fiseve”, autori i rikthehet rrënjës dhe origjinës, duke u zhytur në thellësinë e kujtesës historike, në atë vijë të padukshme që lidh individin me fisin, vendin dhe gjuhën. Ky libër është më shumë se një studim: është një akt i kujtimit dhe ruajtjes së qenësisë, në një kohë kur gjithçka tenton të zhbëhet në emër të harresës.

Ndërsa në veprën “Diversantët”, ai analizon me vëmendje të veçantë fenomenin e veprimtarive të fshehta dhe subversive të drejtuara nga UDB-ja dhe Sigurimi. Përmes një gjuhe të ngjeshur dhe stilit të tij rrëfimtar që shpesh e prek kufirin e së jashtëzakonshmes, Çegrani ndriçon rrugët e errëta të shërbimeve sekrete – aty ku fati i njeriut trajtohet si numër, si mjet, si hijë. Ai ndërton një portret filozofik të njeriut që përballet me përbindëshin e kohës, por nuk dorëzohet – sepse dinjiteti është bastioni i fundit i lirisë së brendshme.

Në romanin “Aroma e nargjilesë”, imagjinata dhe realiteti shkrihen në një simfoni të mendimit dhe kujtesës. Çegrani ndërtuan një rrëfim ku njeriu i zakonshëm përballet me absurditetin e sistemit dhe me vetminë e ekzistencës. Është një roman që flet për heshtjet që nuk dëgjohen, për aromat që mbartin histori të pathëna, dhe për kërkimin e një identiteti që nuk mund të shtypet nga dhuna apo mërgimi.

Nafi Çegrani është më shumë se një autor: është një zë i thellë i kohëve të vështira, një kujtesë në kohë harrese, dhe një mendje e lirë në një botë që përpiqet të kontrollojë çdo mendim. Vepra e tij është një ftesë për të mos harruar, për të kuptuar mekanizmat e së keqes, dhe për të mbrojtur njeriun e thjeshtë që mbetet gjithmonë viktimë e sistemit. Ai shkruan si një që ka jetuar përtej fjalëve – dhe për këtë, çdo rresht i tij mbart peshën e së vërtetës.

Figura e Nafi Çegranit mishëron fatin e shumë shqiptarëve të ndërgjegjshëm që jetuan në skaj të historisë, atje ku fjala bëhet rrezik dhe e vërteta dënohet. I lindur dhe i rritur në fshatin Çegran të Pollogut – një vend i thellë në kujtesën shqiptare – ai përjetoi që në rini të hershme përplasjen me një sistem shtypës që kërkonte nënshtrim dhe heshtje.

Pas përfundimit të shkollës Normale “Zef Lush Marku”, studioi në Akademinë Pedagogjike në Shkup, e më pas në gazetari në Tiranë, por rruga e tij drejt dijes u ndërpre nga arrestimi i padrejtë nga UDB-ja në vitin 1981, në kohën e demonstratave në Kosovë. Me një proces të inskenuar politik, ai u dënua dhe u burgos në Zenicë – një përvojë që do të linte gjurmë të thella në jetën dhe krijimtarinë e tij.

Çegrani nuk u thye, por e shndërroi vuajtjen në reflektim dhe krijimtari. Në Shtetet e Bashkuara ku u arratis për një kohë, dhe pas kthimit në vendlindje, ai vazhdoi të shkruajë e të denoncojë hapur veprimtarinë represive të shërbimeve sekrete jugosllave dhe trysninë e tyre mbi shqiptarët. Librat “Ballë për ballë me vdekjen”, “UDB-ja vepronte edhe në Amerikë”, “Diversantët” dhe romani “Aroma e nargjilesë” janë dëshmi të një përvoje të jetuar, por edhe të një ndërgjegjeje të kthjellët, që nuk heshti asnjëherë.

Dënimi i Nafi Çegranit me pushkatim,  ishte njëakt simbolik që synonte të delegjitimonte figurën e tij dhe të transmetonte një mesazh frike ndaj mërgatës dhe të rinjve shqiptarë që guxonin të mendonin ndryshe. Ai ishte shndërruar në “armik të idealizuar” nga propaganda shtetërore – një koncept tipik i regjimeve totalitare për të justifikuar represionin dhe për të konsoliduar frikën si mjet kontrolli social, duke shkruar madje veset propaganduese të asaj gjykate në mediumet dhe shtypin jugosllav, për devalvimin e personalitetit të tij, sipas instruksioneve të Beogradit.

Ai mbetet një figurë që sfidon harresën, një histori që thërret për t’u rrëfyer e për t’u shkruar, dhe një emër që meriton të zërë vendin që i takon në altarin e kujtesës kombëtare.