Ilir Canhasi, Suedi













Aleksandër Moisiu — Burimi : Morgenbladet, e hënë, 5 shtator 1932, faqe n°3
Shkrimi n°11 i një serie prej 13 të tillëve me rastin e 90 vjetorit të ndarjes nga jeta (mars 1935) të Aleksandër Moisiut, gjigandit të skenës ndërkombëtare

Nga Aurenc Bebja*, Francë – 29 Mars 2025
Gazeta norvegjeze “Morgenbladet” ka botuar, të hënën e 5 shtatorit 1932, në faqen n°3, intervistën asokohe me Aleksandër Moisiun në Norvegji, të cilën, Aurenc Bebja, nëpërmjet Blogut “Dars (Klos), Mat – Albania”, e ka sjellë për publikun shqiptar :
Moisiu flet për Faustin dhe pak për gjithçka.

Burimi : Morgenbladet, e hënë, 5 shtator 1932, faqe n°3
Me trenin e natës nga Stokholmi mëngjesin e sotëm erdhën Moisiu dhe Bassermann-i dhe i gjithë ansambli gjerman që do të jetë i ftuar sonte në Teatrin Kombëtar. Ndër fytyrat e shumta të përgjumura që dolën nga dera e daljes kur treni ndaloi në Østbanen, ajo e Moisiut ishte më e keqja, por pas shpjegimit të tij dramatik se si i duhej të kalonte gjithë natën në një ndenjëse të palosshme në korridor, sepse nuk kishte mundur të flinte me një burrë të çuditshëm, morëm një shpjegim për fytyrën e përgjumur.
— Pse ka kaluar kaq shumë kohë që kur na vizituat për herë të fundit ?
— Nuk kam pasur kohë, është vërtet e vërtetë. Jeta ime në turne filloi me të vërtetë atëherë, dhe që atëherë unë kam qenë vazhdimisht duke udhëtuar. Për dy vjet isha në Amerikë dhe luajta ndër të tjera në një film mjaft të pasuksesshëm, të them plotësisht të drejtën. Ndoshta e dini gjithashtu që kam shkruar një dramë për Napoleonin që është luajtur në Berlin me Bassermann-in në rolin kryesor. Tani do të shfaqet në Paris pas disa ditësh, pastaj do të ketë premierë edhe në Amerikë.
— Ne lexuam në një intervistë në një gazetë të huaj që mendonit se Hamleti ishte i modës së vjetër (démodé), por ç’të themi për Faustin ?
— Fausti nuk është jashtë mode. Ka filozofi, shumë filozofi të mirë. Djalli i përndjek mendjet e njerëzve po aq shumë tani sa atëherë, apo jo, edhe pse mund të ketë marrë një formë më tërheqëse. Unë kam qenë në turne me Faustin për disa muaj tani dhe rrallë kam parë një pjesë në vetvete t’i tërheqë njerëzit kaq fort.
— Cilat tema u interesojnë më shumë njerëzve ?
— Temat — ka vetëm një temë që është në gjendje të tërheqë njerëzit dhe ajo është dashuria. Por jo aspektet e bukura dhe poetike të dashurisë, vetëm marrëdhëniet aktuale midis burrit dhe gruas. Unë vetë nuk do të luaja kurrë në asnjë prej këtyre pjesëve moderne.

Nga: Frank Shkreli
“S’ka pra m’i lehtë zanat se politika, o vëllezër shqiptarë…zanati më i lehtë është të bënesh minister…” (Andon Zako Çajupi)
Gjatë viteve më ka pëlqyer të sjell, nga koha në kohë, shkrime, artikuj ose përmbledhje, të fillim shekullit të kaluar, si për shembull nga At Gjergj Fishta, Faik Konica, Fan Noli e të tjerë, të cilët ndonëse kanë jetuar dhe zhvilluar veprimtarinë e tyre në fillim të shekullit XX – mendimet dhe qëndrimet e tyre të shprehura atëherë, tingëllojnë mjaft aktuale edhe për ditët e sotme, përballë zhvillimeve politike në Shqipëri, Kosovë dhe anë e mbanë trojeve shqiptare gjatë gjithë vitit, por sidomos në prak të zgjedhjeve parlamentare, siç janë ato të 11 majit, 2025.
Mënyra se si përzgjidhen “përfaquesit e ardhëshëm të popullit” çdo 4 vjet, është kthyer, vërtetë, në një situatë komike për zgjedhsit shqiptarë. Mjafton të shikoni listat e fundit (të hapura dhe të mbyllura) të njoftuara nga partitë e ndryshme në Shqipëri për zgjedhjet e majit, 2025. Ditëlindja e Çajupit (27 mars, 1866) më kujtoi një shkrim të tijin – që e kam pasqyruar edhe njëherë tjetër e që mban datën 22 Shkurt, 1922 shkruar në Kairo – si parathënie në krye të dramës, “E Thëna” të Milo Duçit – ribotuar në numrin e parë të revistës “Shejzat” të Ernest Koliqit (Viti i Parë, gusht -1957) në Romë me mbishkrimin, “Zane të Kalesës”.
Na ishte një kohë, shkruante ndër të tjera, Çajupi, një shekull më parë, kur populli kërkonte nga qeveritarët dhe përfaqsuesit e tij, që të jenë, “sidomos, atdhetarë të vërtetë”. Në atë artikull, Çajupi përshkruante situatën politike të kohës së tij duke pasqyruar realitetin e atëhershëm politik – deri diku, në përputhje me të sotmen, 100-vite më vonë — se të jesh “një atdhetar i vërtetë”, nuk merret aspak në konsideratë si një vlerë ose cilësi për një deputet ose për cilindo do politikan të niveleve më të larta, përfshir ministrat në shërbim të popullit duke theksuar se për tu future në politikë, të jesh atdhetar nuk është e nevojshme për “aspirantët” politikë: “Jo, sot s’është nevojë! Ndë Shqipëri, një turkoman, një grekoman, një sllavoman, një intrigant, një tradhëtor, tokon të bënet, pa vesvese, regjent, ministër, depytet, prefekt, faqe me nder dhe mbret.”
Artikulli i Çajupit, është shkruar prej tij një shekull më parë, në formën e një parathënieje të dramës “E Thëna”. E përzgjodha këtë shkrim të Çajupit, në përvjetorin e tij të lindjes (27 Mars, 1866) sepse sjell edhe sot një freski të gjëndjes politike dhe kulturore, që mbretëronte në atë kohë, anë e mbanë trojeve shqiptare, por duke marrë parasysh, sidomos, zhvillimet aktuale politike në Shqipëri në prak të zgjedhjeve të majit, e bën atë shkrim mjaft aktual për botën politike shqiptare sot. Ngjan sikur Çajupi të përshkruante pothuaj, ekzaktërisht, duke pasqyruar me mjaft përpikmëri, sidomos, gjëndjen aktuale politike në Shqipëri para zgjedhjeve të ardhëshme. Përzgjedhja e kandidatëve të partive të ndryshme politike shqiptare nuk bëhet duke u bazuar në meritat e kandidatit ose kandidatëve. Në të vërtetë, ashtu si në kohën e Çajupit, një shekull më parë, as sot, të jesh kandiddat për ofiqe të larta në shtet e qeveri, pore dhe në parliament, “S’ke nevojë të dish asnjë punë, asnjë mjeshtëri me themel.”
Ndonëse kanë kaluar mbi 100-vjet nga botimi – sa të vërteta janë fjalët e Çajupit! Ato pasqyrojnë edhe sot shqetësimet dhe trishtimet e patriotëve të vërtetë të asaj kohe në lidhje me gjëndjen politike dhe kulturore të shqiptarëve atëherë. Por sa aktuale janë edhe sot. Ato janë në përputhje të plotë dhe, përpikmërisht, me gjëndjen e sotme komike politike dhe kulturore në rrafshin politik dhe shoqëror shqiptar, si në marrëdhëniet e shqiptarëve me njëri tjetrin ashtu dhe me të tjerët.
“Për shumicën e shqiptarëve, politika është një punë fort e lehtë dhe u vërtetoj se, për me fitu bukën, në këtë botë të reme, zanati m’i lehtë është të bënesh ministër. S’ke nevojë të dish asnjë punë, asnjë mjeshtëri me themel… Si shpjegonet kjo pasuni në pikëpamje të politikës?… Ministri i bujqësisë, bie fjala, tokon të mos çquaj qepët nga prasët; ministri i luftës tokon të mos ketë marë një pushkë në dorë; ministri i financës tokon të mos ketë fituar asnjë grosh, veç me të grabitur; ministri i arsimit tokon të mos dijë as shqip, veç të mundi të shkruaj një ë me dy pika mbi krye; ministri i punëve të përjashtëme tokon të jetë prift a hoxhë…., dhe puna të vejë mbarë gjithmonë…” (Çajupi)
Salla e Kuvendit të Republikes së Shqipërisë
Përveç kritikës ndaj gjendjes politike të kohës së tij, Çajupi, ka shprehur gjithashtu zhgënjimin dhe trishtimin e tij mbi gjëndjen e atëhershme dhe për mungesën e zhvillimeve letrare e kulturore, në nivel të duhur, të gjuhës shqipe, në përgjithësi, në Shqipërinë e 1920-ave. Ndërkohë që “shqiptarët janë të lindur për politikë”- sipas Çajupit, të pakët janë njerëzit e kulturës. “Për njëmënd, ndë Shqipëri gjënden plot ministra, qeveritarë, depytenj, diplomatë të fortë. Mbijnë sikurse kërpudhat nga dhéu…Përkundra, shkronjëtorët, vjershëtorët, janë fort të pakët.” Megjithse kanë kaluar mbi 100-vjet nga botimi – fjalët e Çajupit në ditëlindjen e tij — pasqyrojnë edhe sot shqetësimet dhe trishtimet e patriotëve të vërtetë të asaj kohe në lidhje me gjëndjen politike dhe kulturore të shqiptarëve atëherë, por që, pothuaj, përputhen aq përpikmërisht edhe me gjëndjen e sotme politike, shoqërore dhe kulturore në marrëdhëniet e shqiptarëve me njëri tjetrin dhe me të tjerët.

Salla e Kuvendit të Republikës së Kosovës
Demokracia e vërtetë nuk pret! “Tek prisnim të piqeshin kushtet, na u kalbën dëshirat”, ka thënë dikur i Madhi Faik Konica. Mendonim se 35-vite tranzicion nga sistemi diktatorial komunist do sillte më në fund atë që shpresonin brezat e shqiptarëve, një sistem puralizmi të vërtetë politik e demokratik, me të drejta të barabarta të njeriut, me drejtësi dhe me përgjegjësi qytetare e politike. Por, për fat të keq, falë edhe kësaj “bote të rreme” ndoshta — siç është shprehur edhe Çajupi 100-vite më parë — demokracia përfaqsuese shqiptare – me ndonjë përjashtim aty këtu, nuk ka prodhuar politikanë me nder e integritet, “atdhetarë të vërtetë”, sipas Çajupit, shqiptarë në shërbim të popullit të vet, të cilët mbi interesat personale dhe partiake, vendosin gjithmonë interesat madhore të Kombit. 35-vjet pas shembjes së Murit të Berlinit dhe 6-javë javë para zgjedhjeve parlamentare në Shqipëri, populli shqiptar – ashtu si në kohën e Çajupit 100-vjet më parë – kërkon nga qeveritarët dhe përfaqsuesit e tij në Kuvendin e ri shqiptar, mbi të gjitha dhe sidomos “Atdhetarë të vërtetë”, për ndërtimin e një të ardhme më të mirë për Shqipërinë dhe Kombin shqiptar.

Nga: Dilaver Goxhaj
Para 100 vitesh, në muajin Mars 1925, Ahmet Zogu vrau dy Heronj të Popullit:
– Luigj Gurakuqin, (Shkodër, 20 shkurt 1879 – Bari, më 2 Mars 1925), qe veprimtar i çështjes kombëtare, ekonomis dhe nënshkrues i dokumentit të Shpalljes së Pavarësisë në Vlorë, njeri i letrave, arsimtar dhe personazh i politikës shqiptare çerekun e parë të shekullit 20. Luigj Gurakuqi dha ndihmesë me vlerë në letërsinë e në kulturën tonë si poet, publicist, orator, hartues i parë i metrikës shqipe.
– Bajram Curri (Krushë e Madhe, (Rahovec), më 16 janar 1862 – Dragobi, më 29 Mars 1925), ka qenë ushtarak i Perandorisë Osmane, politikan dhe aktivist shqiptar i cili luftoi për pavarësinë e Shqipërisë, më vonë duke luftuar për Kosovën dhe inkorporimin në të pas Traktatit të Londrës në 1913. Falë ndikimit të tij, bën të mundur dërgimin, jashtë shtetit, me bursë shtetërore, e të rinjve premtues, si Rexhep Krasniqi, Xhevat Korça e Krist Maloku.
Dimë se Ahemt Zogu e rrëzoi qeverinë e Fano Nolit përmes intervencionit të huaj. Qeveria jugoallave mobilizoi gjatë kufirit me Shqipërinë 10 mijë ushtarë të rregullt, rezervistë, bjellogardistë rusë të strehuar në Jugosllavi, dhe mercenarë të rekrutuar nga Ahmet Zogu dhe Ceno bej Kryeziu. Në dispozicion të atij intervencioni u vunë edhe mjaft financa nga shoqëria vajgurore “Anglo-Persian” dhe “Standart Oil”.

Më 10 dhjetor 1924 bjellogardistët rusë sulmuan Lumën për të goditur forcat qeveritare që i komandonte Bajram Curri, por pa ndonjë rezultat.
Më 14 dhjetor 1924 mercenarët e Mufit bej Libohovës dhe Koço Kotës, të nisur nga Greqia, sulmuan Kakavijën (Gjirokastër)
Më 15 dhjetor 1924 u sulmua Peshkopia dhe menjëherë ngritën krye bandat reaksionare në Lumë e Mat, të cilat sulmuan forcat qeveritare.
Më 16 dhjetor 1924, pas një luftimi të ashpër ra Peshkopia. Rreth 2.000 forca vullnetare nga Korça dhe Elbasani që u nisën në ndihmë të forcave qeveritare, shtatmadhoria e komanduar nga Ministri i Luftës Kasëm Qafzezi i gozhdoi ato dhe forcat qeveritare në Golloborgë, për të mos i ndalur gorcat kundërrevolucionare, në kundërshtim me kërkesën e oficerave të forcave qeveritare.
Më 19 -23 dhjetor 1924 çorganizimi i forcave qeveritare i mundësoi forcat reaksionare të përparonin me shpejtësi në tokën shqiptare. Në luftime me intervencionistët jugosllavë dhe mercenarët e A. Zogut morën pjesë, më tepër me inisiativën e tyre, repartet qeveritare që u ndodhën në Muriqan (Dibër), Vukpala (Shkodër), Kukës, Gurabardhë (Mat) dhe Priskë (Tiranë).
Më 24 dhjetor 1924, sipas urdhërit të Kasëm Qafzezit, u lëshuan pa luftë Tirana dhe Elbasani dhe trupat kundërrevolucionare hynë në Tiranë dhe brenda një kohe të shkrurtër pushtuan pjsën tjetër të Shqipërisë.
Më 6 janar 1925 Zogu formoi qeverinë e re të kryesuar prej tij dhe të përbërë nga udhëheqësit e tjerë të kundërrevolucionit , Myfit Bej Libohova dhe Koço Kota etj.
Hapat e para të A.Zogut për riorganizimin e pushtetit të tij ishin: shpërndarja e ushtrisë kombëetarë shqiptare, krijimin në vend të saj i milcisë mercenare, suprimimin e ministrisë së luftës, e cila u zevendësua me komandën e përgjithshme, suprimii i ministrisë së arsimit.
Më 19 janar 1925 në fjaimin e tij përpara mbeturinave të Asamblesë Kushtetuese, A. Zogu e paraqiti me qëllim lëvizjen e gushtit 1924 si një lëvizje komuniste, doli me flamurin e antikomunizmit dhe bëri thirrje kundër “ideve të reja dhe tepër të rrezikshme për shtet”, siç ishte bolshevizmi.
Kundër krahinave që kishin qenë baza të kryengritjes dhe nuk pranuan t’i nënshktroheshin regjimit të tij, A.Zogu organizoi operacione ushtarake ndëshkimore, të udhëhequra nga Ceno Bej Kryeziu, Muharrem Bajraktari, Abaz Kupi etj, në mënyrë të veçantë në Malësi të Madhe, Shalë, Krasniqe, Kthellë, si dhe në krahinat e Jugut, ku vepruan bandit e Taf Kaziut, Hysni Demës etj.
Klika zogiste një kujdes të veçantë i kushtoi asgjësimit fizik të kundërshtarëve më të rrezikshëm politikë të saj, brenda dhe jashtë vendit.

Kështu, Balto Pjetër Stambolla, agjent i Zyrës Sekrete të Ministrisë së Punëve të Brendshme, i paguar nga Zogu, me ndihmën e fashistëve italianë, vrau në Bari (Itali), Luigj Gurakuqin. Pak minuta se ora të shkonte 21.00, më 2 mars 1925, Luigj Gurakuqi u kërkoi leje të largohej miqve të tij me të cilët ishte duke darkuar në hotel “Cavour” në Bari. Por teksa vuri këmbën në pragun e portës së hotelit, Balto Stambolla, djali i tezes së tij, i doli papritur përpara dhe pa i folur e qëlloi me revolver disa herë në trup. Balto Stambolla u ekzekutua më 1944, në Peqin, me vendim të gjyqit të Ushtrisë Nacionalçlirimtare si armik i popullit.(Histori e Shqipërisë, Tiranë, 1965, f.563)
Tradhëtarin Balto Stambolla e damkos përjetësisht poeti Agim Viça
në baladën e tij për Luigj Gurakuqin
Ç’ditë qe ajo, atë botë në Bari E Plakun, o, Plakun, Atje, në Shpellë
Tek të qëllonte Balto tradhtari? Një palo burrë e ftonte në duel.
Ai Balto Horri, ai Balto baltë. Ç’ditë qe ajo, vërtet, në Bari
Nënqeshte Zogu, atje në pallat. Kur të qëlloi ai plumb tradhtari?
Atje në pallat, brenda në Tiranë, Tek bridhte botës vëllai Theofan
Tek i ngulte thikën së zezës Nanë. E i thosh Nënës: «Mbaj zi për vëllanë!»
Tek këpuste lulen e djalërisë Mbaj zi për vëllanë, thërriste poeti.
Avni Rustemin, Zemër-Paris. E vaj vatani , e mjerë mileti!
Ahmet Zogu i forcoi ndjekjet kundër patriotit të paepur demokrat Bajram Curri, i cili, në krye të një çete të armatosur, nuk e kishte pushuar luftën kundër reaksionit zogist edhe pas rënies së qeverisë së Fan Nolit. Por kushtet për një kryengritje të re ishin shumë të vështira. I shtrënguar nga kushtet e dimrit të ashpër, Bajram Curri e shpërndau pjesën më të madhe të bashkëluftëtarëve, për t’u bashkuar me ta në pranverë. Më 29 mars 1925 Gryka e Matinës u rrethua nga forcat të shumta metrcenarësh. Bajram Curri dhe shokët e tij nuk u dorëzua. Në këtë përleshje të ashpër plaku trim ra heroikisht me armë në dorë.
Më 29 maj 1970, Enver Hoxha, në takimin me popullin e Hastit dhe të Krumës, tha: “Kur mercenarët e Zogut e vranë Bajram Currin, Zogu urdhëroi të mos guxonte kush të varoste Bajram Currin. Por ju hasjanët u treguat dhe qëndruart si burrat edhe përpara xhandarëve të Ahmet Zogut, kur ata, pas vrasjes së Bajram Currt, patën pyetur se kush do ta merrte trupin e tij të gjakosur. “Bjereni këtu, se e marrim ne hasjanët!”, u thatë ju pa frikë atyre banditëve dhe trupin e herroit e morët dhe e vutë mbi kalë si me qenë i gjallë dhe e varrosët këtu pranë, pavarësisht se eshtrat e bacë Bajramit tash prehen në Tropojë, në atë qytet që sot mban emrin e tij të lavdishëm, e kemi për nder dhe detyrë të vemi të përulemi përpara lapidarit të ngritur në kujtim të tij.”(vepra 43, f.327)
Pas çlirimit të Shqipërisë nga nazi-fashizmi, pushteti popullor u dha titullin Hero i Popullit Shqiptar. Të dy këta Heronj të Popullit Fan Noli i përjetësoi me dy elegjitë kryevepra të tij:
SYRGJIN – VDEKUR SHPELL’ E DRAGOBISË
(Elegji për Luigj Gurakuqin) (Elegji për Bajram Currin)
Nëno moj, mbaj zi për vllanë Thon’ u shtri e thon’ u vra,
Me tre plumba na i ranë, Po ti s’vdiqe, or Baba,
Na e vran’ e na e shanë, As te shkëmp’ i Dragobisë,
Na i thanë tradhëtor As te zemr’ e Djalërisë .
Se të deshte dhe s’të deshnin, As je vrar’ e as po vritesh
Se të qante kur të qeshnin, Legjendar Ante po ritesh –
Se të veshte kur të çveshnin, Dithyramb i Dragobisë,
Nëno moj, të ra dëshmor. Tmerr, panik i mizorisë.
Tiranë, 25 Mars 2025
(Nushe Zhuba)



Florim Zeqa
Disa muaj para zgjedhjeve të fundit lokale ndodhesha në Kosovë. Erdhën në shtëpinë time në Bokshiq dy zyrtarë të Degës së LDK-së në Klinë, të cilët m’u luten në këtë mënyrë, po citoj: “A pranon të futesh në listë për asambleist, ti na i sjellë votat, ne e caktojmë më pas dikë dikë tjetër për Asamblenë Komunale”! Përgjigja ishte e shkurtër dhe e prerë, jo nuk ua bëjë një lojë të tillë qytetarëve të komunës sime!
Nuk ribëhet LDK-ja me Isa Mustafën kryetar nderi
Pas një shkrimi autorial të disa ditëve më parë, një mik imi reagoj në këtë mënyrë, po citoj: “Lumiri është atdhetar i devotshëm”! Fillova t’i besoj dhe vërtetë më erdhi mirë. I parashtrova pyetjen vetës, vallë a e ka këtë fat të mirë LDK-ja që më në fund ta ketë për liderë një atdhetar!?
Mirëpo mbështetësi i kryetarit aktual të LDK-së nuk u mjaftua më kaq, për të vazhduar tutje, po citoj: “Abdixhiku, vite më parë ka bërë një gabim, kur e ka shpallur Isa Mustafën kryetar nderi, në vend se ta shpallte kryetar turpi”!
Unë ia ktheva në këtë mënyrë: “Qenka e lehtë kjo punë, le t’ia heqë Lumiri titullin e nderit e le t’ia vë atë të turpit Isa Mustafës dhe kështu ndahet ‘shapi nga sheqeri’, në të kundërtën nuk do t’i hiqet kurrën e kurrës barra e turpit Abdixhikut”!
Kjo jo vetëm që nuk ka gjasa të ndodhë, mund të ndodhë e kundërta e saj, që Lumiri ta propozon për president të shtetit idhullin dhe padronin e tij politik!
Këtë që e themë e mbështes në faktin se, të paktën deri më sot nuk e kam dëgjuar të jetë penduar Lumiri për gabimin historik, të kthyer tashmë në dëm fatal për LDK-në!
Turneu i mashtrimit vazhdon…
Pas humbjes katastrofale të zgjedhjeve në të gjitha komunat e Kosovës, kryetari i LDK-së po vazhdon me “Turneun e falenderimit”! Nuk e di a po ju thotë qytetarëve ‘faleminderit që më mashtruat’ apo ‘faleminderit që ju mashtrova’!
Nga ajo që po shohim takimet e Lumirit me qytetarë, ato po zhvillohen nëpër lokale të natës me të rinjët e relaksuar pas Iftarit. Sadoqë kryetari humbës po mundohet t’ua futë në kokë të rinjve interesin partiak para atij shtetërorë, ata më së paku mendjen e kanë tek LDK-ja!
“Së pari LDK! Sepse me LDK dhe Kosova!”, ky është sllogani më i shëmtuar i një kryetari humbës në zgjedhje!
Do të ishte fat i mirë për LDK-në, sikur e gjitha të përfundoj me ketë sllogan të shëmtuar!
Fundin e lojës mashtruese politike ndaj elektoratit të LDK-së e vulosi kryetari i Pejës, ish kandidat me votat e fituara për deputet, Gazmend Muhaxheri: “Do të jem kryetar i Pejës, dua të vazhdoj këtu, me deputet i kam kry punët moti “.
Kështu janë mësuar të luajnë ‘qoke’ sistemin elektoral në Kosovë!
Me qytetarët lehtë e kanë, as që brengosen për ta!
Kësaj situate i shkon për shtati kënga; “Qysh e don shoqnia flakë le të kallet shpia”! Vërtetë shoqëria kosovare po e don dhe po e pranon këtë realitet të shëmtuar politik.
Së pari Kosova o Lumir, pastaj LDK! Ne që nuk kemi Atdhe tjetër përpos Kosovës nuk mund të pajtohemi me konstatimin tuaj absurd, “Së pari LDK, pastaj Kosova”!
Beleg, 29 & 30 mars 1999

Shkruan: Adem Lushaj, Deçan
Një natë e mbushur me tmerr. Krismat shkundën fshatin, ulërimat e grave mbushën ajrin dhe burrat u ndanë me forcë nga familjet e tyre. Ishte 29 dhe 30 marsi i vitit 1999, kur forcat policore, ushtarake dhe paramilitare serbe, zbarkuan në fshatrat Irzniq dhe Beleg, duke kryer krimet më çnjerëzore. Krimi nuk kishte kursyer as fëmijët, as të moshuarit, e as gjininë femërore. Nata e 29 dhe 30 marsit ishte natë e tmerrit për qytetarët që ishin në fshatin Beleg.
Në shenjë hakmarrjeje për humbjet që pësuan nga Ushtria Çlirimtare e Kosovës në Pozhar, forcat serbe kryen një sulm brutal ndaj popullsisë shqiptare. Gratë dhe fëmijët u dëbuan me dhunë drejt Shqipërisë, ndërsa meshkujt mbi 17 vjeç u ndanë dhe u zhdukën pa asnjë gjurmë. Dëshmitë e mbledhura ndër vite tregojnë për tortura, dhunime dhe ekzekutime masive, por krimi mbetet ende pa drejtësi.
Dëshmitë e të mbijetuarve kanë dhënë informacione të qarta për disa nga autorët kryesorë të krimit. Në mesin e tyre, më të përmendurit janë: Vula Mirçiç, Zoran Gjurishiq
Profesor Mehmet Mazrekaj, një dëshmitar kyç i kësaj masakre, ka rrëfyer edhe në Gjykatën Ndërkombëtare të Hagës, duke ofruar prova të pakontestueshme mbi zhdukjet dhe ekzekutimet e civilëve shqiptarë. Megjithatë, edhe pas më shumë se dy dekadash, asnjë nga kriminelët nuk është ndjekur penalisht, as në Kosovë, as në Serbi dhe as nga drejtësia ndërkombëtare. “Kam dëshmuar tri herë para Tribunalit Ndërkombëtar të Hagës për krimet serbe të kryera në Beleg. Ishim tubuar në fshatin Beleg së bashku me bashkëqytetarët e fshatit Drenoc dhe fshatrave të tjera të Deçanit, Pejës dhe Gjakovës. Ndërkohë, forca të shumta ushtarake, paramilitare dhe policore serbo-sllave, të maskuar në forma të ndryshme, kanë ardhur në fshat. Tërë kohën na kanë maltertuar, plaçkitur e vrarë. Kjo dëshmohet me faktin se ende kemi dhjetëra qytetarë të zhdukur. Ata i ndanë meshkujt nga femrat. Femrat i ngujuan në stalla të lopëve. Po, po…dihen kryesit e veprës, ishin Zorani dhe Vula”,-ka thënë Mazrekaj në dëshminë e tij. Dëshmi të ngjashme kanë dhënë edhe tjerët që ishin viktimë apo dëshmitarë të krimit të paparë kundër njerëzimit.
As Tribunali i Hagës, as Gjykata Speciale për Kosovën, dhe as institucionet e Kosovës nuk kanë marrë masa për zbardhjen e kësaj masakre. Ku janë trupat e të zhdukurve? Kush do të mbajë përgjegjësi për dhunimet dhe ekzekutimet?
Familjet e viktimave jetojnë me dhimbjen e dyfishtë: humbjen e më të dashurve të tyre dhe indiferencën e institucioneve. Krimet e luftës nuk parashkruhen, dhe heshtja nuk mund të jetë përgjigja përballë kësaj tragjedie.
A do të ndëshkohen ndonjëherë përgjegjësit e masakrës së Belegut? Apo, ky do të mbetet një tjetër krim i fshehur në arkivat e harresës?
Në fshatin Irzniq më 29 mars 1999 janë ekzekutuar: Zeqë, Tahir, Himë, Hajdin e Shkurte Dervishaj, si dhe Tahir e Hajdar Dacaj. Ndërkaq, në Beleg më 29 dhe 30 mars të vitit 1999, janë vrarë dhe zhdukur: Daut Aliçkaj, Naim Vishaj, Nezir Vishaj, Hysni Binakaj, Gëzim Vishaj, Qazim Hulaj, Ali Kadrijaj, Shaban Kadrijaj, Jetmir Mazrekaj, Shaqë Binakaj, Malë Vishaj, Mujë Vishaj, Zymer Binakaj, Fatmir Vishaj, Faton Vishaj, Zenel Vishaj, Hamit Zukaj, Rexhep Neziraj, Brahim Zukaj, Hazir Zukaj, Ramë Kilaj, Smajl Ukëhaxhaj, Hajdar Mazrekaj, Nekë Binakaj, Sahit Mazrekaj, Sundim Mazrekaj, Hasan Mazrekaj, Misin Tolaj, Xhevat Tolaj, Isa Tolaj, Shaban Nitaj, Mehmet Tolaj, Haxhi Kadriaj, Arif Mazrekaj, Afrim Haderxhonaj, Bashkim Haderxhonaj, Muhamet Haderxhonaj, Xhevdet Haderxhonaj, Ali Mazreaj, Beqir Dervishaj, Tafë Dinaj dhe Ragip Morina.


Shkruajnë. Luan Dibrani dhe Sak Mujaj
Hyrje: Kthehen Si “Shpëtimtarë” të Kombit, Por Me Maskën e Islamizmit Politik
Në çdo periudhë të historisë, shoqëritë e përballura me sfida të mëdha kanë pasur individë dhe grupe që kanë tentuar të përfitojnë nga pasiguritë për të marrë pushtetin. Pas Luftës së Kosovës dhe formimit të shtetit të ri, pasojat e periudhës së pushtimit jugosllav janë ende të pranishme. Ajo që është me rrezik përkombin tonë, tani, është se shumë figura dhe grupe që dikur shërbyen si vegla të represionit dhe dhunës gjatë regjimit jugosllav, po mundohen të kthehen si “shpëtimtarë” të kombit. Por ky rikthim, më shumë se një mundësi për zhvillim, është një rrezik për të ardhmen e Kosovës, duke përdorur fetarizmin si një mjet për të arritur pushtetin dhe për të krijuar një rend që është larg interesave dhe identitetit të vërtetë të kombit shqiptar.
Përsëritja e Historiave të Errëta dhe Rreziku i Pushtetit të Maskuar
Një ndër fenomenet më shqetësuese në Kosovë është se forcat e ish-pushtimit jugosllav, që për shumë vite ushtuan si vegla të represionit dhe dhunës mbi popullin shqiptar, po tentojnë të shfrytëzojnë momentin e pasluftës për të fituar pushtet nëpërmjet manipulimit të elementëve fetarë dhe ideologjive të huaja. Ata që kanë qenë pjesë e strukturave të sigurisë, si UDB-ja, BIA-ja dhe SHIK-u, që gjithmonë kanë vepruar si shërbëtorë të interesave të pushtuesve, tani po shfaqen si figura që duan të ndihmojnë në “shpëtimin” e kombit. Megjithatë, kjo është një maskaradë e rrezikshme. Ata po përpiqen të krijojnë një rend të ri politik që është i mbështetur në një interpretim të ngushtë dhe të manipuluar të fesë, që nuk përputhet me traditat dhe besimet tona të thella shqiptare.
Përdorimi i Islamizmit si një instrument i politikës është një proces që po merr hov dhe është gjithnjë e më shumë i pranishëm në çdo aspekt të jetës sociale dhe politike të Kosovës. Disa figura, të cilat në të kaluarën kanë mbajtur lidhje të ngushta me regjimet represive të Jugosllavisë dhe kanë qenë përkrahës të ideologjive të huaja, tani po përpiqen të manipullojnë me besimin fetar për të mbështetur ambiciet e tyre të pushtetit. Ky është një shembull i shfrytëzimit të fesë si mjet për t’u kthyer në pushtet, dhe në vend që të kontribuoni për paqe dhe unitet, po ndihmojnë për të krijuar një ndarje të thellë në shoqërinë shqiptare.
Islamizmi Politik dhe Rreziku për Identitetin Shqiptar
Kosova ka një traditë të thellë të besimit dhe kultivimit të tolerancës fetare. Si popull shqiptar, ne gjithmonë kemi respektuar lirinë e besimit dhe kemi bashkëjetuar në paqe me njerëzit e grupeve të ndryshme fetarë. Por kur disa individë dhe grupe po përdorin Islamizmin për të arritur qëllime politike, ata po minojnë të gjithë pasurinë që ka ndërtuar shoqëria shqiptare për shumë shekuj.
Në këtë kuadër, ideologjitë e huaja që janë të mbështetura nga financa të dyshimta dhe nga shtete që kanë interesa të caktuara, po i rrezikojnë identitetin tonë kombëtar. Shpesh, ne shohim se këto organizata dhe individë po tentojnë të krijojnë një version të Islamit që është i huaj për traditën dhe kulturën tonë, duke përhapur ideologji radikale që nuk kanë asnjë lidhje me filozofinë dhe frymën e fesë islame, ashtu siç është jetuar dhe praktikuar nga populli shqiptar për shekuj.
Ky proces i radikalizimit dhe përdorimit të fesë si një mjet politik, e cila promovon një agjendë të huaj për Kosovën, është një kërcënim për sigurinë dhe stabilitetin e vendit. Kjo mund të çojë në një humbje të besimit të njerëzve tek institucionet shtetërore dhe tek përpjekjet për të krijuar një shoqëri të drejtë dhe demokratike.
Përpjekjet për Të Tërhequr Kosovarët në Dallgën e Politikave të Huaja
Nuk mund të injorojmë faktin që disa nga këto grupe që po kërkojnë të bëhen liderë të Kosovës janë të mbështetur nga qeveri dhe grupe që kanë interes në kontrollin e rajonit. Ata që dikur punuan për shtetin serb dhe shërbyen si shërbëtorë të tij, tani po shfrytëzojnë mungesën e një identiteti të fortë dhe të qartë kombëtar për të na tërhequr në një rrugë të pasigurt dhe të dëmshme. Ata përpiqen të krijojnë një shoqëri të ndarë, një shoqëri që është e varur nga ideologjitë e huaja dhe që nuk respekton lirinë dhe sovranitetin tonë.
Nëse këto grupe dhe individë arrijnë të mbizotërojnë dhe të ndërtojnë një rend politik në bazë të ideologjive të huaja, ne do të rrezikojmë që të humbim kontrollin mbi të ardhmen tonë dhe identitetin tonë si shqiptarë. Kjo është një rrezik për të ardhmen e Kosovës dhe për trashëgiminë që ne duam t’i lëmë pas brezat e ardhshëm.
Përfundim: Koha për Të Riformuar Identitetin dhe Pushtetin e Kosovës
Kosova është një komb që ka vuajtur shumë, por që ka arritur të krijojë një shtet të ri dhe një shoqëri që respekton të drejtat e çdo qytetari. Megjithatë, kërcënimi i ideologjive të huaja dhe përdorimi i Islamizmit politik për të arritur pushtet është një nga sfidat më të mëdha që na presin. Ne duhet të ruajmë besimin në vlerat tona kombëtare dhe të mbrojmë identitetin shqiptar nga ata që kërkojnë ta shfrytëzojnë dhe manipulojnë këtë për qëllime të huaja.
Pyetje Reflektimi: A do të lejojmë ne që të huajt dhe ata që kanë shërbyer si shërbëtorë të pushtuesve të përdorin besimin dhe politikën për të ndarë dhe dobësuar shtetin tonë, apo do të qëndrojmë të bashkuar për të mbrojtur atë që kemi ndërtuar me mund dhe sakrifica?