Kreu Blog Faqe 777

Pashko Vasa për kombin shqiptar, si Fichte për kombin gjerman

Mendime
Ndryshe

17 Korrik 2024

Pashko Vasa për kombin shqiptar, si Fichte për kombin gjerman

Ervina Toptani, Vjenë

Njerëzit e mëdhenj në ringritjen e një kombi, në themelimin e suksesin e një shteti, janë të gjithë të njëjtë në dimensionin e gjenisë së tyre, pavarësisht kombësisë që kanë. E përbashkëta e tyre është dëshira, dashuria e përkushtimi me të cilat përgjatë historisë kanë shtruar rrugën e së ardhmes drejt suksesit e progresit të vendeve të tyre.

Dua të ndalem tek një shembull i bukur historik, jo pa qëllim, i cili në vetvete ka vlerë të veçantë edhe për Shqipërinë, jo vetëm në kohën kur ka ndodhur por aq më tepër sot.

Mbretëria Prusiane e viti 1806, historikisht, ndoshta pësoi humbjen më dërrmuese ushtarake të deriatëhershme. Nën goditjet e armatave të perandorit francez Bonopart, brenda një jave dhe në 2 beteja e tërë forca ushtarake prusiane u shkri si vesa në diell. Kjo humbje katastrofike e çoi Mbretërinë Prusiane në buzë të varrit dhe i hapi rrugën pushtimit të saj nga trupat franceze dhe akomodimin e vetë Bonopartit në pallatin mbretëror të Berlinit. Eshtë një nga ato humbje të cilat rrallë përsëriten në analet e historisë. Por, gjithashtu një humbje e cila u bë zanafillë e burim për rilindjen e shtetit prusian i cili ishte fara e bashkimit të ardhshëm gjerman.

Në këtë periudhë të vështirë të nënshtrimit të Prusisë ndaj Francës, 2 politikanë veçanërisht morën përsipër barrën për rindërtimin e shtetit nga e para nëpërmjet reformave të domosdoshme. Ata ishin Heinrich Friedrich Karl vom Stein dhe Karl August von Hardenberg. Në pak vite një punë titanike, atdhedashuri maksimale, me një politikë shumë të hollë e vizionare për të ardhmen e në bashkëpunim pak a shumë normal me fuqinë dominuese franceze, rindërtohet nga hiri i zjarrit shteti prusian dhe rindërtohet aq fort dhe aq shpejt sa në vitin 1814 pas “betejës së kombeve” në Leipzig ku aleatët europianë thyen përfundimisht ushtrinë franceze, Prusia ishte përsëri gati të nxirrte në fushën europiane të luftës mbi 300.000 ushtarë.

Të mbështetur në mendimin filozofiko-politik gjerman të filozofëve të mëdhenj të kohës ku spikatën Immanuel Kant e Johann Gottlieb Fichte, etj, Stein dhe Hardenberg realizuan një sërë reformash të thella e shumë të rëndësishme për ringritjen e shtetit e kombit. Ato ishin një seri reformash konstitucionale, administrative, sociale dhe ekonomike të Mbretërisë Prusiane në fillim të shekullit 19-të, të mbështetura fort në prapatokën dhe traditën kombëtare popullore gjermane. Reformat e kësaj periudhe ishin baza e krijimit të fuqisë së re prusiane e cila në pak dhjetëvjeçarë kulmoi në bashkimin kombëtar të popullit gjerman në vitin 1871 me krijimin e Perandorisë së Dytë gjermane nga kancelari Bismark. (nuk do të doja të ndalesha më tej në shpjegimin historik të këtyre reformave sepse nuk është ky qëllimi primar i këtij shkrimi)

A ka pasur kombi shqiptar momente vështirësie ekstreme të këtij lloji përgjatë historisë? A kemi pasur ne shqiptarët të tilla figura brilante që t`i shërbenin kombit shqiptar? A i njohim ne ato figura? A janë përsëritur në kohë momente të veçanta të vështirësive historike shqiptare dhe a kemi nxjerrë ne mësimet e duhura duke i analizuar ato siç kanë bërë kombe e popuj

Çdo vit shqiptarët përkujtojnë Lidhjen e Prizrenit e cila për kohën ishte shfaqja e parë publike kombëtare e ndërkombëtare e shqiptarizmit, e ekzistencës së idesë kombëtare shqiptare ku morën pjesë ajka e Shqipërisë së kohës. Ata njerëz të cilët me mendjen, punën sakrificat e tyre hodhën bazat e shtetit të ardhshëm shqiptar. Duke mos dashur të analizoj historinë e politikën e kohës sepse zgjatem shumë më pas, këta shqiptarë dhanë më të mirën e tyre në shërbim të çeshtjes kombëtare, të tillë si Abdyl Frashëri, Pashko Vasa, Seid Sermedin Toptani, etj.

Dua t`i referohem veçanërisht figurës së të madhit Pashko Vasa, shtetarit, poetit, shkrimtarit, intelektualit e shumëçka tjetër që ndërkohë që kemi fatin që Zoti e bëri shqiptar kemi dhe fatkeqësinë që ta njohim pak ose aspak veprën, rolin e vlerën e saj morale, shpirtërore, intelektuale e politike për Shqipërinë.

Pashko Vasa ka pasur poste shumë të rëndësishme në administratën e lartë osmane por veprimtaria e tij shihej si e rrezikshme për ndjeshmërinë e çështjes së cilës ai sikurse dhe bashkëkombas të tjerë, i kushtuan jetën, krijimtarinë dhe shërbimin. Pikërisht se ishte një ndër figurat kryesore të lindjes së nacionalizmit dhe Rilindjes shqiptare e caktuan në detyrë në Libi si guvernator i saj për të qenë sa më larg vendlindjes dhe çështjes kombëtare, post të cilin e mbajti deri kur vdiq, në vitin 1882.

Vepra e tij më madhore, besoj se është “E vërteta mbi Shqipërinë dhe shqiptarët”, një lloj testamenti historik në të cilin është ngritur në piedestalin më të lartë rëndësia e çështjes shqiptare, e shkruar dhe publikuar në 9 gjuhë të ndryshme. Kjo vepër është si një pjesë e pashkëputur e qindra memorandumeve, notë protestash e peticioneve që i janë dërguar Kongresit të Berlinit dhe Portës së Lartë gjatë përpjekjeve diplomatike të Lidhjes së Prizrenit.

Ajo u botua për herë të parë në maj të vitit 1879. Qëllimi kryesor ishte njohja e çeshtjes shqiptare kudo në botë, prezantimi i saj nëpërmjet historisë dhe rreshtimi në krahun e vërtetë të opozitës së fuqishme kundër padrejtësive dhe copëtimit të Shqipërisë. Publikimi i këtij libri është një kontribut i veçantë kundër politikave fraksioniste që Shqipëria përjetoi në vitet e Krizës Lindore të viteve 1876-1881. Ajo që ndjehet më thellë është se Pashko Vasa ishte tepër i lënduar nga propaganda e bërë nga qarqe e shtete të caktuara për të mohuar ekzistencën e shqiptarëve si komb dhe pikërisht e vërteta e thënë për kombin shqiptar në librin e tij paraqet çdo detaj të mundshëm për të kundërshtuar teza e mendime të tilla dhe për t`ia bërë të njohur gjithë botës këtë të vërtetë të pamohueshme.

Kjo vepër është një manifest politik mbi lëvizjen kombëtare shqiptare dhe kërkesave më emergjente që ngriheshin prej saj, njohjen e kombit shqiptar prej Fuqive të Mëdha dhe opinionit të gjerë publik europian si një komb krejtësisht i ndryshëm nga fqinjët e tij në rajon, duke mos qenë as grekë e as sllavë, por më i hershmi komb në Europë.

Shqiptarët, në veprën e Pashko Vasës paraqiten të ndryshëm nga çdo grup shoqëror në botë dhe me karakteristikat tipike të rracës së tyre. Ata janë të shpejtë, energjikë, aspak tolerantë kur është fjala për të ushtruar kontroll, skeptikë e të ndryshueshëm, njerëz që ia kanë dalë të fitojnë lirinë dhe në kushte të pamundura (sic thuhet tekstualisht në libër). Kjo vepër është shumë e rëndësishme jo vetëm për kohën kur u botua e arsyen por mbi të gjitha për motivin kryesor të lindjes së saj e fare mirë do të duhej të konsiderohej si Libri i Shenjtë i çdo shqiptari (sa shqiptarë e njohin këtë vepër në realitet sot?)

Libri, fillimisht u botua në Europë në disa gjuhë njëherësh me qëllimin që dhe qytetarët më të thjeshtë europianë të njihnin shqiptarët dhe rëndësinë e tyre historike e në fakt kjo vepër bëri për vete shumë europianë të cilët e simpatizuan çeshtjen shqiptare dhe dhanë kontributin e tyre sipas mundësisë për të ndihmuar njohjen e Shqipërisë nga Fuqitë e Mëdha. Eshtë e panevojshme besoj të flas për poemën madhështore “O moj Shypni” të botuar në 19 gjuhë të ndryshme. Besoj është ndër poemat që njihet masivisht nga të gjithë shqiptarët. Pikërisht kjo poemë së bashku me librin e Pashko Vasës “E vërteta për Shqipërinë dhe shqiptarët” është më e njohura e periudhës së Rilindjes shqiptare, e përkthyer edhe në arabisht në vitin 1894. Aristoteli, në shekullin e 4 para Krishtit shkruante: “Fisnikëri është për një komb kur të parët e tij janë autoktonë e shumë të vjetër në vendin ku banojnë dhe kur nga gjiri i tyre kanë nxjerrë njerëz që me veprat që i kanë lënë njerëzimit janë për t`u pasur zili” dhe Pashko Vasa është një ndër këta shembuj të gjallë historikë që e ilustrojnë kaq mirë thënien e Aristotelit të madh.

Në 1887 Pashko Vasa publikon “Gramatikën shqipe” për të huajt që dëshironin të mësonin gjuhën shqipe pa mësues, një ndër librat e rrallë të gramatikës së asaj kohe. Botimi i saj fillestar u bë në gjuhën frënge e jo rastësisht, pasi kështu gjuha jonë legjitimohej si e barabartë përkrah gjuhëve të tjera europiane. Kjo gramatikë u pasrend nga broshura me titull “Alfabeti latin i aplikuar në gjuhën shqipe” botuar në Kostandinopojë në vitin 1878, përsëri në gjuhën frënge. Po në të njëjtin vit u themelua “Shoqata për publikimin e shkrimit në gjuhën shqipe” ku Pashko Vasa ishte figura kryesore.

Ai ishte poet dhe një poet i mrekullueshëm. Vepra e tij e titulluar “Trëndafila e gjemba” botuar në Kostandinopojë në vitin 1873 përmbledh 41 poezi të cilat janë himne të vërteta kushtuar dashurisë, vuajtjes, vetmisë, e vdekjes ku ndjehet vazhdimësia e linjës poetike të vargut romantik të të mëdhenjve të poezisë si: Giacomo Leopardit, de Lamartinit, e Alfred Musse-së. Ndër këto poezi meditative, 2 veçanërisht vetë Pashko Vasa i kishte për zemër, poezinë kushtuar Francesco Petrarkës dhe atë kushtuar Torkuato Tasso-s, jetës së tyre në ekzil e tragjedisë së tyre familjare që i përngjante tepër historisë së jetës së Pashko Vasës.

Në vitin 1844, botohen në Itali 2 letra të tij të shkruara në Bologna ku ai shpreh qëndrimin e qartë e të hapur pro-republikan e antiklerikal. Qëndrimit të tij në Itali ai i ka kushtuar botimin e veprës “La mia prigionia” botuar në Stamboll në vitin 1850. Një vepër tjetër mjaft e rëndësishme edhe për historinë e ditëve të sotme e jo vetëm për kohën kur u botua është “Skicë historike mbi Malin e Zi sipas traditës shqiptare” botuar në Kostandinopojë në vitin 1872. Në vjeshtën e vitit 1877 ai ishte një ndër themeluesit dhe pjestarët kryesorë të Komitetit Qëndror për Mbrojtjen e të Drejtave të Shqiptarëve në Kostandinopojë sikurse dhe pjesmarrës shumë aktiv në Lidhjen e Prizrenit një vit më pas. Pashko Vasa ishte autori i Memorandumit mbi Autonominë Shqiptare që iu paraqit ambasadës britanike në Kostandinopojë.

Do të vazhdoja gjatë të shkruaja për këtë shqiptar të madh, meritat e të cilit për kohën kur jetoi e veproi janë të jashtëzakonshme.

Ne i kemi pasur burra të tillë në historinë e kombit tonë por a i referohemi ndonjëherë në politkëbërjen e sotme veprës të tyre të mrekullueshme? Duhet vallë të përdoret emri “Rilindje” sot pa i kushtuar asnjë rresht të vetëm filozofisë krahasuese të burrave të mëdhenj të kombit tonë e arsyes se përse ata dhanë kontributin e tyre të cmuar në shërbim të saj?

Historia, rrjedha historike dhe individi Zekeria Cana

Kujtime
Mendime

Drini.us

17 Korrik 2024

Historia, rrjedha historike dhe individi Zekeria Cana

Nga: Kadrush Radogoshi

___

Shkrim dedikuar Zekirja Canës

___

Tre përbërësit e titullit të këtij shkrimi paraqesin tri pikëvështrime prej nga do të vështrohet figura e Zekirja Canës. Termi histori nënkupton njohjen objektive, vlerësimin objektiv dhe shkrimin për rrjedhën historike, ndërsa rrjedha historike nënkupton vargonin e gjatë dhe të pashkëputshëm të ngjarjeve nëpër kohën ekzistenciale të një populli. Në kontekstin e dy përbërësve të parë do të shikohet roli i individit të veçantë si studiues i dalluar i historisë dhe si pjesëmarrës në rrjedhën historike, qoftë si figurë vepruese, qoftë si kronik.

Profesori i historisë dhe studiuesi i shquar i saj, Zekirja Cana lindi më 15 mars 1934 në qytetin e Gjakovës, i cili në dy shekujt e fundit ishte shndërruar në njërën nga qendrat më të rëndësishme ekonomike e kulturore shqiptare. Duke qenë i tillë, ky qytet ishte shndërruar edhe në njërën nga qendrat më të rëndësishme të lëvizjes kombëtare shqiptare. Duke qenë bashkëqytetar i figurave të mëdha historike, Zekirja Cana u rrit me ndjenjën se vendlindja e tij Gjakova për më shumë se dy shekuj nuk kishte konsumuar histori, por e kishte krijuar historinë. Kjo vetëdije historike e tij ishte përcaktuese për vendimin e tij që ta studiojë historinë në Universitetin e Beogradit, ku i kreu edhe studimet pasuniversitare dhe magjistroi në vitin 1975, duke mbrojtur tezën e tij “Lëvizja kombëtare shqiptare në Kosovë 1909-1912 dhe qëndrimi i Serbisë ndaj kësaj lëvizjeje”. Tezën e doktoranturës “Socialdemokracia serbe dhe çështja shqiptare 1903-1913” e mbrojti në Fakultetin Filozofik të Universitetit të Prishtinës në vitin 1984. Gjatë studimeve në Beograd ishte njëri ndër anëtarët më aktivë të Shoqatës kulturore të studentëve shqiptarë “Përpjekja”, duke dhënë një kontribut të rëndësishëm. Në atë kohë filloi të botojë shkrimet e tij në shtypin shqip të asaj kohe: “Rilindja”, “Flaka e Vëllazërimit”, “Përparimi”, Gjurmime albanologjike” etj. Pas kryerjes së studimeve punoi profesor historie në shkollat e mesme të Gjakovës dhe Prishtinës dhe pastaj punoi në Institutin Albanologjik të Prishtinës – Sektori i historisë dyzet vjet me radhë. Në vitet 1968-1976 ishte sekretar shkencor i këtij instituti. Pos tezës së magjistraturës dhe doktoranturës ka botuar edhe veprat: “Gjenocidi i Malit të Zi ndaj shqiptarëve 1912-1913 (Dokumente)”, “Shpalime historike 83-98”, “Ditari i luftës 1999”, “Ditari i robërisë 1 e 2” etj.

Zekirja Cana nuk ishte vetëm studiues i historisë sonë kombëtare, por edhe aktor me një rol të rëndësishëm në rrjedhën e ngjarjeve të historisë më të re të Kosovës. Pas demostratave të mëdha të vitit 1981, kur e tërë makineria politike dhe policore jugosllave e mbështetur edhe nga ushtria jugosllave u sul për ta nënshtruar Kosovën dhe për ta rrënuar autonominë e saj, figura e Zekirja Canës doli në skenën historike, duke e kundërshtuar atë fushatë antishqiptare. Pos arrestimeve dhe dënimeve drakonike me burgim të rëndë të rinisë shqiptare (e cila e kishte vrarë frikën njëherë e përgjithmonë) dhe inteligjencies, filloi vrasja e ushtarëve shqiptarë në të ashtuquajturën Armata Popullore e Jugosllavisë, trupat e të cilëve silleshin në arkivole të blinduara me arsyetimin cinik: ka bërë vetëvrasje. Familjarët e viktimave urdhëroheshin, që mos t’i hapnin arkivolet dhe t’i varrosnin djemtë e tyre ashtu në arkivole të pahapura. Por, krimi shtetëror jugosllav ndaj ushtarëve shqiptarë duhej të argumentohej dhe njëri ndër intelektualët, që ngulnin këmbë se arkivolet e blinduara duhej të hapeshin ishte Zekirja Cana. Arkivolet filluan të hapeshin dhe u dëshmua fakti se ata ishin vrarë me nga disa plumba e disa edhe ishin masakruar. Në prag të aprovimit të ndryshimeve kushtetuese nga Kuvendi i ish Krahinës Autonome të Kosovës më 24 mars 1989, të cilat suprimonin autonominë e Kosovës, në mesin e intelektualëve shqiptarë, që e kundërshtuan këtë akt ishte edhe Zekirja Cana, i cili e hartoi “Apelin e Intelektualëve shqiptarë” dhe ua dha 215 intelektualëve shqiptarë për ta nënshkruar. Zekirja Canën nuk e burgosën për këtë veprim sepse ishin të vetëdijshëm për reagimin e madh të opinionit ndërkombëtar, por më 28 mars 1989 u arrestuan 237 intelektualë shqiptarë, që ishin shquar me kundërshtimin publik kundër suprimimit të autonomisë së Kosovës, duke i dërguar në izolim fillimisht në Burgun e Leskovcit e pastaj duke i shpërndarë nëpër burgjet tjera të Serbisë. Në mesin e tyre ishte edhe autori i këtij shkrimi. Pyetja e parë që na bëhej ishte: a e ke nënshkruar Apelin e 215-tëve? Kjo pyetje dëshmonte se ky apel e kishte shqetësuar pushtetin serb. Po këtë ditë të arrestimit tonë ndodhën demonstrata të përgjakshme anë e kënd Kosovës dhe u vranë rreth 20 demonstrues anekënd Kosovës (Zhur, Deçan etj.).

Rrënimi i të gjitha institucioneve të Kosovës, nxjerrja e sistemit arsimor kosovar në gjuhën shqipe jashtë sistemit për shkak se shqiptarët nuk pranuan, që fëmijët e tyre të mësonin me plan programet e Serbisë, futja e masave të dhunshme nëpër fabrika dhe nxjerrja e punëtorëve shqiptarë nga puna, numri i të cilëve ishte mbi 200.000, popullin shqiptar në Kosovë e mbështeti për muri dhe këto akte të pushtetit serb ishin vazhdim i zbatimit të projektit shtetëror për zbrazjen e Kosovës dhe zhdukjen biologjike të popullsisë shqiptare. Në një gjendje të tillë rinia shqiptare ndërmori nismën për pajtimin e gjaqeve dhe ngatërresave në mes të shqiptarëve. Njëra prej nismëtarëve të këtij aksioni Nurie Zekaj nga rrethi i Deçanit e pagoi me jetë angazhimin e saj. Këtë nismë të rinisë e përkrahën intelektualë si Anton Çeta, Zekirja Cana e shumë të tjerë. Falja e gjaqeve u përcoll me manifestime të mëdha publike (në Tubimin për faljen e gjaqeve te Verrat e Llukës morën pjesë afër një gjysmë milioni njerëz) në të cilat u bë homogjenizimi i popullit shqiptar. Në to u mbajtën fjalime demaskuese kundër pushtetit serb, të cilat e homogjenizuan popullin shqiptar dhe e përgatitën atë për të gjitha format e rezistencës kundër okupimit klasik serb. Në këto tubime u shqua me fjalimet e tij Zekirja Cana, oratoria e të cilit ishte shumë mobilizuese. Reagimet e tij për të mbrojtur të rinjtë shqiptarë nga policia serbe në këto manifestime janë të njohura.

Ndonëse në moshë mbi gjashtëdhjetëvjeçare ai mori pjesë në rivarrimin e 52 anëtarëve të Familjes Jashari në mars të vitit 1998, në ato ditë të rënda për Prekazin dhe tërë Kosovën. Për të dëshmuar se sa i rëndësishëm ka qenë roli i Zekirja Canës në sensibilizimin e opinionit amerikan dhe botëror për nevojën e ndërhyrjes ushtarake në Kosovë për ta shpëtuar popullsinë e saj nga shfarosja tregon edhe artikulli i gazetarit amerikan Tracy Wilkinson me titull “Shqiptarët i rivarrosin viktimat e sulmit, 52 trupat e nxjerrë nga varreza masive e bërë nga policia serbe” (“Albanians Rebury Victims Of Atack 52 Bodies Recovered From Mass Grave Made By Serb Police”) të botuar në gazetën “Los Angeles Time”, e enjte, më 12 mars 1998. Ndër të tjera në këtë artikull autori shkruan: “ Ne sot jemi duke varrosur martirët tonë” tha Zekirja Cana, një mësues me flokë të thinjura, pas thirrjes për të mbajtur një minutë heshtje. Fshatarët i përulen kokat dhe shqiptuan me zë: Lavdi!”

“Ne sot jemi duke varrosur fëmijë, foshnja, gra plaka, burra pleq”, Cana tha dhe vazhdoi gjatë ceremonisë së shkurtë: “ Një masakër e tmerrshme siç po e sheh bota e civilizuar!”

Shumica e afër dy milion shqiptarëve, të cilët përbëjnë mbi 90% të popullsisë së Kosovës e kanë kundërshtuar me hidhërim autoritetin policor serb, i cili iu është imponuar atyre dhe duan një shtet të pavarur.”

Individi Zekirja Cana ishte shumë i afërt e komunikues me njerëzit, pra ai ishte e kundërta e shumë shokëve të tij intelektualë, të cilët asnjëherë nuk arritën të çliroheshin nga lëvozhga e tyre snobiste. Përkundër kësaj kategorie intelektualësh të mbetur në gjysmë të rrugës në aspektin profesional, por që paraqisnin “autoritetin intelektual zyrtar” nga ish sistemi, Zekirja Cana ishte përkrahës i gjeneratës së re intelektuale, e cila po thyente klishetë dhe tabutë. Në këtë kontekst po e sjellë një fakt nga përvoja ime personale. Në vitet 1993-1994 Adem Demaçi e botoi javoren politiko-kulturore “Forumi”. Ai e kishte porositur Abdullah Konushevcin, që të ma përcillte kërkesën për të dërguar shkrime për botim. Ishte hera e parë që mund të botoja shkrime në një revistë pa kurrfarë censure. Pasi kisha botuar disa shkrime në këtë revistë, të cilat i karakterizonte vetëdija kritike, qoftë në aspektin e zgjedhjes së temave, qoftë në aspektin e trajtimit të tyre, në një mëngjes të ftohtë dimri pak para fillimit të luftës në Kosovë më erdhi për vizitë në shtëpinë time Zekirja Cana së bashku me Behar Kryeziun. Duke e pirë kafenë më tha troç: “Kam ardhur të përgëzoj për shkrimet, që ke publikuar kohëve të fundit”. U ngrit dhe shkoi te makina ime e shkrimit dhe lexoi titullin e shkrimit që kisha filluar. “Të lumtë! Vazhdo!, gjithashtu ta kam sjellë librin tim “Gjenocidi i Malit të Zi ndaj shqiptarëve 1912-1913 (Dokumente)”, më tha ndër të tjera. Vizita e tij zgjati përafërsisht një orë, por më mbeti në kujtesë përgjithmonë.

Në katër vjetorin e vdekjes së Halil Alidemajt, intelektualit, veprimtarit të shquar, ish të burgosurit politik dhe nxënësit të tij ndër të tjera tha: “Profesori i mirë i mëson nxënësit, por edhe mëson nga nxënësit e tij. (…) Atdhetarët e mëdhenj ose vdesin të varfër ose vriten”. Zekirja Cana nuk u vra nga pushtuesit, por as nuk krijoi pasuri për vete dhe familjen e tij. Në kontekstin e këtij mendimi të tij mund të përfundojmë se figura e profesorit, që i mësoi nxënësit dhe po ashtu mësoi nga nxënësit e tij, Zekirja Cana është e lidhur në mënyrë të pashmangshme me historinë e Kosovës dhe rrjedhat historike të saj në gjysmën e dytë të shekullit të XX jo si spektator pasiv apo statist, por si aktor me rol të definuar qartë si studiues i historisë, pjesëmarrës aktiv në rrjedhat historike dhe kronik i besueshëm i tyre.

FARK-u u krijua me mbështetjen amerikane, nën hiarearkinë e Ibrahim Rugovës

Dossier

Drini.us

17 Korrik 2024

FARK-u u krijua me mbështetjen amerikane, nën hiarearkinë e Ibrahim Rugovës

Le Monde Diplomatique

FARK-u U KRIJUA ME MBËSHTETJEN AMERIKANE NËN HIERARKINË E RUGOVËS!

___

PËRGATITI– SEFEDIN KRASNIQI

___

ORIGJINA E USHTRISË ÇLIRIMTARE TË KOSOVËS DHE A KISHTE FARK

Kronologjia e formimit të UÇK sipas «Le Monde Diplomatique »

KOSOVA, INTEGRIMI I SAJ NË JUGOSLLAVI, DEMONSTRATAT E STUDENTËVE, LINDJA E PARTIVE TË PARA SHQIPTARE (LDK) DHE LINDJA E UÇK-SË SI DHE LINDJA E FARK-UT

Prej integrimit deri te revolta

1913: Kosova i bashkangjitet me dhunë Serbisë pas luftërave ballkanike. Ajo bënë pjesë në Shtetin e ri jugosllavë të vitit 1918, pa ndonjë të drejtë politike.

1945: Pas Luftës së Dytë, Kosova me dhunë mbetet nën Serbi (Jugosllavi) pas anulimit të vendimeve të Konferencës së Mukjes dhe organizimit të një Konference në Prizren ku vendoset që Kosova të mbetet nën juridiksionin serbo-jugosllavë.

1968: Studentët e Prishtinës organizojnë demostrata dhe kërkojnë lejimin e flamurit shqiptar në Kosovë, hapjen e Universitetit dhe ngritjen e Kosovës në rang Republike. Demostrata të këtilla përfshijnë shumë qytete të Kosovës.

1974: Kushtetuta e re e Jugosllavisë. Kosova disponon me statut të krahinës autonom brënda Republikës së Serbisë dhe të Jugosllavisë, me një Asamble dhe qeveri të vetën.

1980: Vdes Tito

Pranvera e viti 1981 : Mijëra sudentë shqiptarë të Kosovës kërkojnë statusin e Republikës së Kosovës. Demonstruesit reprimohen në mënyrë të përgjakshme.

Vera e vitit 1988. Protesta në Serbi nën slloganin « Kosovën s’e japim“

Shkurt 1989: Grevë e përgjithshme në Kosovë, e organizuar nga Sindikata e Pavarur e Kosovës. Më 23, Beogradi shpall gjendjen e jashtzakonshme në Kosovë.

Mars 1989: Parlamenti i Kosovës voton për ndryshimin e Kushtetutës së viti 1974 të kërkuar nga Beogradi dhe me këtë votë obrogon shumë prerogativa të krahinës. Në mbarim të muajt organizohen trazira të reja.

2 Korrik 1990: Kuvendi i Kosovës shpall Deklaraten Kushtetuese për Republikën e Kosovës. Përkrahje e madhe vjen nga LDK.

Korrik 1990: Serbia shpërbënë institucionet politike të shqiptarëve të Kosovës. (Dy grupe të rinjësh nga Kosova, nën përkujdesjen e LDK-së do të mbarojnë ushtrimet ushtarake ne Shqipëri. Lind Guerilja e Kosovës (v.j)

7 shtator 1990: delegatët e Kuvendit të Kosovës shpallin Kushtetutën e Kaçanikut.

Shtator 1991: Pas mbajtjes së një referendumi klandestin, shpallet Republika e Kosovës, të cilën e njeh Shqipëria.

24 maj 1992: Ibrahim Rugova (LDK) zgjedhet kryetar i Kosovës pas një votimi, të cilin Beogradi e konsideron ilegal.

14 dhjetor 1995: Marreveshja e paqes së Daytonit për Bosnën.

Shkurt 1996: Ushtria Çlirimtare e Kosovës (UÇK) paraqitet për herë të parë duke marre mbi vete një seri sulmesh me bomba. (Në të vërtetë ishte LPK që i përvetësonte aksionet e Adem Jasharit, Zahir Pajazitit dhe Salih Çekajt, v.j.)

Shkurt 1998: Fillon ofensiva e forcave serbe në Drenicë. Represion i përgjakshëm. Fillimi i krizë së re.

Monde diplomatique-May 1999

ORIGJINA E USHTRISË ÇLIRIMTARE TË KOSOVËS DHE A KISHTE FARK

Autor: Christophe CHICLET

Përktheu dhe përgatiti : Sefedin Krasniqi

UÇK: Ushtri e panjohur para katër viteve (artikulli është botuar në maj të vitit 1999 v.j.) shenja e saj tashmë dominon skenën kosovare. Kjo është një lëvizje nacionale e radikalizuar nga represioni në dëm të pacifistit Ibrahim Rugova. Rritja e UÇK-së i ka borxh të madh shefave të klaneve; të diasporës, trafikantëve dhe shërbimeve sekrete të të gjitha llojeve.

Në Kosovë, historia e saj e re u referohet katër pranverave të tmerrshme. Në vitin 1981, Kosova revoltohet, në vitin 1989, i mirret autonomia nga Beogradi, në vitin 1998 digjet, e në vitin 1999, zbrazet nga banorët e saj. Aktor tashmë kryesor i konfliktit, Ushtria Çlirimtare e Kosovës është pjella e kësaj tragjedie.

Viktima të represionit të Beogradit, shqiptarët e Kosovës kohë të gjatë kanë privilegjuar mosdëgjueshmërinë civile, por pa ndonjë rezultat. I zgjedhur president, Z. Ibrahim Rugova ka përseritur, për dhjetë vjet se guerilja nuk është zgjidhje e mirë për Kosovën. Përndryshe, në sytë e adhuruesve të luftës popullore të prolonguar, maltretimet serbe veçsa forconin UÇK-në në mesin e kosovarëve si dhe në skenën ndërkombëtare. U harrua se regjimi i Millosheviqit priste pikërisht këtë lloj provokimi për të realizuar pastrimin etnik, më vonë ndarjen e Kosovës (sot shembulli i Mitrovicës dhe enklavat serbe, v.j.). Të bindur në marksizëm-lininizmin tashmë të vjetruar dhe përzirjen e nacionalizmit shqiptaromadh e të klanizmit, e shtyer nga disa qarqe të Washingtonit, Berlinit dhe Zagrebit, UÇK-ja do të zgjedh politikën e së keqes.

Pas vdekjes së Titos (4 maj 1980), mijëra studentë të Prishtinës dalin në rrugë për të kërkuar statusin që Kosova të ngritej në rang të Republikës së Kosovës. Studentëve shpejt iu bashkohet populli shqiptar i Kosovës. Kryesia e re kolegjiale e Beogradit përgjigjet me represion. Që nga kjo epokë daton thënja e famshme: «Lufta ka filluar në Kosovë. Ajo do të përfundojë në Kosovë».

Militantët e pranverës së Kosovës futen në klandestinitet, sepse drejtësia jugosllave me dorë të fortë, vetëm në mes viteve 1981-1983, denoi mijëra klandestinë me burgje të gjata. Ata që shpëtuan morën rrugën e egzilit, iu bashkangjitën çelulave marksiste-leniniste, të cilat, në Evropën Perëndimore mbanin lidhje me mafian kosovare. Sipas Interpolit, « Shqiptarët e Kosovës kontrollonin (është maj i vitit 1999 v.j.) pjesën më të madhe të trafikut me heroin në Zvicër, Austri, Gjermani, Hungari, Çeki, Norvegji, Poloni dhe Belgjikë »(1).

Në shkurt të vitit 1982, militantë maoistë e adhurues të Enver Hoxhës themelojnë, në Turqi, Lëvizjen për Republikën Shqiptare në Jugosllavi (LRSHJ). Kjo lëvizje ishte fuzionim i katër fraksioneve maoiste: Frontit Popullor, Partisë Komuniste marksiste-leniniste të Jugosllavisë, Lëvizjes për Çlirimin e Kosovës dhe tokave shqiptare nën okupim, të Jusuf Gërvalles dhe Organizatës marksiste-leniniste, të Kadri Zekës. Një vit më vonë, militantë dhe idhujtarë, të shpërthimit të luftës në Serbi ndahen nga ky grupim dhe themelojnë Lëvizjen Kombëtare për Çlirimin e Kosovës (LKÇK).

Prej marsit të vitit 1981 gjerë në mars të 1982, këta militantë të orëve të para vrasin tre jugosllavë në Bruksel, pastaj kalojnë në aksion në terren. Mes muajve tetor 1982 dhe mars 1984, kurdisin nëntë atentate me bomba në Prishtinë. Shërbimet sekrete jugosllave reagojnë brutalisht. Prej vitit 1982 gjerë vitin 1989, 12’000 shqiptarë të Kosovës, nën akuzën e përkatësisë së këtyre organizatave klandestine janë arrestuar. Në vitin 1982, vëllezërit Jusuf e Bardhosh Gërvalla si dhe Kardi Zeka, të lidhur me mjediset kosovare të Bien-it të Zvicrës, vriten nga shërbimet speciale jugosllave.

Transformimi i LRSHJ-së në Lëvizje për Republikën Popullore të Kosovës (LPRK) (Sabri Novosella Maxhuni e quan puç- v.j.), në vitin 1985, thekson karakterin e saj të pavarësisë, anti-jugosllav dhe pro-enverist.

Atëherë kur Ibrahim Rugova me Lidhjen Demokratike të Kosovës shpalli Republikën e Kosovës, të cilën e njohu Tirana, në vitin 1993, LPRK ndërron edhe njëherë emrin dhe do të quhet Lëvizja Popullore e Kosovës (LPK). Në mungesë të anëtarëve në Kosovë, LPK krijon influencë në diasporë si: në Zvicër, në Gjermani dhe Belgjikë.

Ka qenë e ditur për fushë, që nga viti 1987, se Sllobodan Millosheviqi instrumentalizonte çeshtjen e Kosovës për të forcuar pushtetin e vetë. Më një (1) mars 1989, shpallet shtetrrethim (gjendje lufte) në Kosovë, më 23 mars, bëhen ndryshimet e Kushtetutës së Serbisë e cila zvogëlonte autonominë e Kosovës. Me dy nëntor, dy kuadro të LPK-së vriten në Prishtinë nga shërbimet sekrete jugosllave.

Në këtë mënyrë, shërbimet sekrete jugosllave, zhvendosin luftën jashtë Kosovës; kështu, në vitin 1990, në Zürich, një bombë me fragmentim plasarit banesën e njëfarë Xhavit Halitit. Nën këtë emër të rrejshëm fshihej një oficer i lartë i Sigurimit, i shërbimeve sekrete të Tiranës, special i ngarkuar të përcjellë «enveristët» kosovarë në Zvicër dhe Gjermani. Ky njeri, më vonë, do të jetë njëri nga gjashtë udhëheqësit e UÇK-së, dhe njëri nga të deleguarit e grupit të shqiptarëve të Kosovës në konferencën e Rambouillet-it, në shkurt të vitit 1999.

Lëvizje kombëtare, mafi dhe «shërbime sekrete»

Në fund të vitit 1992, paraqitet lindja e një ushtrie misterioze e quajtur Ushtria për Çlirimin e Kosovës. Presidenti Rugova dyshon në ekzistencën e saj deri në fund të vitit 1997. (Autori i këtij shkrimi nuk di gjë për intervistën e Rifat Jasharit në gazën „Zëri ditor“ të datës 28 shtator 2002, i cli deklaron: „Për ushtrimet ushtarake të Ademit dhe të grupit të tij në Shqipëri kanë ditur prej Rugovës, Bukoshit e poshtë…“ që nga viti 1991 sepse këto ushtrime ishin zhvilluar me këkesën e tyre v.j.). Rugova madje, për sulmet ndaj policisë serbe në Kosovë, thotë se „këto janë provokime të shrbimeve sekrete serbe“. Mirëpo, për tre vjet, organizata do të ndërtohet me durim nën kornizën e LPK-së dhe të një drejtorie të dyfishtë në Prishtinë dhe në Zvicër.

Ushtria klandestine, gjerë më 11 shkurt 1996, do të bëhet e njohur me atentate, duke kurdisur bomba kundër pesë kampeve të refugjatëve serbë të Krajinës (Kroaci). Dy muaj më vonë, vriten tetë policë serbë në Deçan (kafe Çakor) dhe Pejë. Aksionet ishin aq të përgaditura saqë UÇK-ja e ndien veten mjaft të fortë për t’i marrë mbi vete. (Edhe këtu autori gabon, sepse sipas shtypit serb të kohës „Nedelni telegraf“ të Beogradit dhe dëshmisë të disa personave arrestuar nga organet serbe-Agron Tolaj etj- , të asaj kohe, ishte Sali Çekaj me pjestarë të grupit të tij, i cili i kishte kryer këto atentate. Dihet që Sali Çekaj dhe grupi i tij nuk vepronin si pjestarë të UÇK-së. Madje Sali Çekaj në fillim bëhet pjestar (ushtar) i brigadave operative të FARK-ut, dhe pranon të hyjë nën komandën e Ministrit të Mbrojtjes të Republikës së Kosovës, Ahmet Krasniqit etj.)

Kosova, sikur Shqipëria veriore, funksionon në një sistem shefash. Mu për këtë, në vitin 1996, UÇK fillon të rekrutojë në gjirin e këtyre shefave duke siguruar konkurrencën e tyre dhe të klaneve që drejtojnë. Organizata pajiset me baza solide lokale, të cilat i shërbenin UÇK-së si reservë në njerëz dhe në intendencë. Në vitin 1997, vërehet një forcim i saj në të gjitha nivelet. Përgaditen Njësitet për aksione të shpejta të përbëra nga qindra njerëz të fuqishëm. Për një vit, organizata kryen katërmbëdhjetë atentate në Kosovë dhe në Maqedoni. E infomuar shumë mirë nëpërmes rrjeteve klanike, ajo vretë sistematikisht „tradhëtarët shqiptarë“, sidomos ata që punonin në qendrat e përgjimit të shërbimeve sekrete serbe. Më 28 nëntor 1997, gjatë varrimit në Llaushë (Skenderaj) për t’i bërë homazhe një pjestarit të tyre (mësuesit Halit Gecit), për herë të parë paraqiten tre pjestarë të UÇK-së të maskuar dhe të armatosur.

Pjestarët e parë të UÇK-së janë ushtruar nga oficerë shqiptarë të armatës dhe të policisë jugosllave, të cilët, në fillim të viteve 1991-1992, kishin dezertuar prej saj për t’iu bashkangjitur armatave, të posa formuara, sllovene dhe kroate. Gjatë viteve 1996-1997, UÇK hap kampe për ushtrime në masivin malor të Mirdites, në veri të Shqipërisë. Ajo kishte përkrahjen direkte të shërbimeve sekrete shqiptare (SHIK), të ish-presidentit Sali Berish, i cili pas dorëheqjes, në fund të pranverës 1997, i ofron haptas UÇK-së pronën e vet private në Tropojë. Ushtria misterioze, gjithashtu, instalon baza të logjistikës në Maqedoninë Perëndimore e banuar me shqiptarë autoktan. Kështu, fshatrat rreth Gostivarit, Dibrës, Veleshtes, si dhe Pogradecit, në kufirin shqiptaro-maqedonas, shumë vende të fshehta, UÇK-ja i mbush me armë, ushqime dhe medikamente.

Gjermania, e cila strehon një komunitet të madh të shqiptarëve të Kosovës, ka reaguar sikur në vitin 1989-1990, kur e ndihmoi ushtrinë e re kroate. Në fillim të vitit 1996, shërbimet sekrete të BND-së shtojnë numrin e pjestarëve të tyre, në zyrat e veta, në Tiranë dhe në Romë për të seleksionuar dhe ushtruar kuadrot e reja të UÇK-së. Trupat komando të sherbimeve sekrete ushtarake të Berlinit (Kommandos Spezialkräfte) ngarkohen për ushtrime operative dhe furnizime me armë dhe materiale të transmetimit, kështu shterrin stoqet (rezervat) e Stasi-it (ish-sherbimi sekret i DDR) të ish-Gjermanisë Demokratike si dhe uniformat e zeza.

Që UÇK të delë nga prudenca duhej eksplodimi i Shqipërisë në mars-prill të vitit 1997. Kryengritësit rrebelë plaçkitën, në repartet e ushtrisë dhe policisë shqiptare, më tepër se një milion armë të kalibrave të ndryshëm, shumica prej tyre u shitën me çmim të ulët dhe morën udhën për Kosovë. Por, si mall i dobët, ato nuk qëndruan shumë, madje as luftimeve të para të pranverës së vitit 1998. Për t’u pajisur me armë të reja, organizata ka nevojë për para.

Ushtria klandestine vë në veprim marrëdhëniet e veta me mafian kosovare në Zvicër dhe Gjermani. Shumica e të ardhurave kishte origjinë nga droga, sidomos nga batakçillëqet e ndërtuara në Evropën Perëndimore. Kështu, në dhjetor të vitit 1997, policia e Parisit, gjatë një bastisjeje në Sentier shkatërron një çelulë të LPK-së, e specializuar për lëshim të çeqeve pa mbulesë dhe zhdukje kah degët e veta në Itali dhe Gjermani. Dy ndërmarrje të mëdha tregtare të drejtuara prej kosovarësh me banim në Zvicër bëhen objekt i investigimeve nga ana e drejtësisë franceze, zvicerane, gjermane dhe ruse. Duke filluar nga viti 1997, vjelja e fondeve i besohet shoqatës „Vendlindja thërret“, e cila dërgonte dhe centralizonte kontributet që vinin nga gjithë bota në llogarinë bankare të Alternativ Bank në Olten të Zvicrës. Pas ngrirjes së kësaj llogarie nga drejtësia zvicërane, më 26 korrik 1998, të hollat cash transportohen nëpër valixhe.

Më 7 janar 1998, UÇK-ja lajmëron se luftën e shtrinë edhe në „zonën 2“, d.m.th. në Maqedoni; sepse ajo nuk lufton vetëm për çlirimin e Kosovës, por për krijimin, kur të vjen koha, të Shqipërisë së Madhe, në të cilën do të bënin pjesë Shqipëria e sotme, Kosova, një e treta e Malit të Zi meridional dhe gjysma e Maqedonisë Perëndimore.

Në gjysmën e shkurtit të 1998, rrebelohet Drenica. Ushtria klandestine lanson ofensivën e parë, e cila për pesë muaj, arrinë të çlirojë 30% të territorit. Në fshatrat e çliruara, UÇK ndalon aktivitetin e të gjitha partive politike dhe sulmon fizikisht minoritetin serb, cigan e goran. Duke dashur të paraqitet si forcë politike e vetme dhe kryesore, ajo denoncon lesheli Dr. Rugovën, partinë e tij LDK-në dhe Parlamentin e Kosovës. Ajo merrë bekimin dhe përkrahjen e Adem Demaçit e të Rexhep Qosjes, dy psaltësve të Shqipërisë së Madhe. Më 13 qershor 1998, UÇK emron zëdhënsin e vet Jakup Krasniqin, pastaj, më 13 gusht emron „këshillin politik“ (2).

A kishte në të vërtetë FARK?

Pas fitoreve, vijnë humbjet. Përveç kundërofensivës serbe, që mori fshatrat njërin pas tjetrit, një ushtri konkurrente paraqitet kah fundi i verës të vitit 1998. Shtetet e Bashkuara të Amerikës donin një formacion ushtarak luftarak por të disiplinuar, të financuar nga sauditët e të mbështetur me logjistikë turke. Kështu shohin dritën Forcat e Armatosura të Republikës së Kosovës (FARK), nën drejtimin e presidentit Rugova. UÇK-ja (në të vërtetë SHIK me LPK, v.j) reagon dhunshëm; më 21 shtator 1998, midis Tiranës, vret Ahmet Krasniqin, i ngarkur për formimin e ushtrisë së Kosovës (FARK).

Nga luftimet vriten 800 veta dhe 150’000 të tjerë zhvendosen. Më 13 tetor 1998, diplomati amerikan Richard Holbrooke nxjerr një armëpushim nga Millosheviqi. Derisa forcat e Beogradit fillojnë ngadalë të lëshojnë Kosovën, UÇK shpeshton provokimet. Për habinë e të gjithëve, ajo fillon të arrestojë kuadrot e LDK-së, rimerrë pozicionet e braktisura të serbëve dhe në dhjetor të 1998, rifillon luftën. Tash as armët nuk mungojnë. Kontejnerë të mbushur me armë qarkullojnë nëpër Adriatik dhe arrijnë në portin e Durrësit, që kontrollohej nga mafia lokale dhe UÇK-ja, armë të tjera arrijnë nga Maqedonia nënë vellon e ndihmës humanitare.

Mobilizimi ushtarak dhe financiar

Tash vjen koha kur diplomacia amerikane merrë kontakt me udhëheqësit e ushtrisë klandestine (3). Por, ky kontakt nuk pengon fare të shumohen sulmet dhe reprezaljet. Duke ardhur të përçarë në Rambouillet, më 6 shkurt 1999, drejtuesit e shqiptarëve të Kosovës shumë shpejt bien nën kupolën e UÇK-së, në veçanti të Hashim Thaçit, i ngarkuar për informim. Pas përfundimit të negociatave, Thaçi do të shpallë edhe formimin e një qeverie të Kosovës, e cila do të zëvendësonte atë të Rugovës të vitit 1992 dhe kryeministrin e saj.

Ndërkohë, drejtoria e UÇK-së zgjerohet. „Drejtoria politike“ u zgjerua nga gjashtë në tetë anëtarë. Shtabi i përgjithshëm, prej 24 shkurtit 1999, dirigjohet nga Sylejman Selimi, nip i një shefi të një klani të rëndësishëm. Ai përbëhet nga dy shefa të planifikimit operativ (Rexhep Selimi dhe Bislim Zyrapi), pesë shefa zonash dhe pesë përgjegjës të drejtorive të specializuara.

Në prak të rifillimit të negocitave, në avenynë Kleber, më 15 mars, pëlcitën luftime në jug dhe në veri të Kosovës. Më 22 mars, forcat serbe lansojnë ofensivën e tyre të madhe. Të nesërmen, Jugosllavia u bombardua nga NATO-ja. UÇK-ja mendon se i erdhi dita dhe që perëndimorët do ta ndihmojnë. Por, shpejt gëzimi u shndërrua në pikëllim, aq më tepër kur ushtria jugosllave zbrazi Kosovën nga popullata civile shqiptare dhe kështu privojë makizarët e UÇK-së nga mbështetja popullore, natyrisht me përmasa më të mëdha kjo ndodhi në zonat që Beogradi dëshironte t’i ruaj në rast të ndarjes së regjionit.

Një muaj më vonë, bilanci ishte i pamshirshëm. Brigadat e veriut dhe të jugut ishin shtypur tërësisht. Në kufirin e Maqedonisë, disa qindra luftëtarë të veshur me rroba civile, pothuajse të çarmatosur, kalojnë me valën e parë të 20’000 refugjatëve – mu për këtë policia maqedonase frenon hyrjen e kosovarëve në Maqedoni. Në natën e 6 dhe 7 prillit helikopterë të NATO-s aterojnë në kampin e Bllacës, nxjerrin nëntëdhjetë burra, të cilët, i dërgojnë në Petrovac, në aeroportin e Shkupit, ku ndërrojnë helikoperët dhe ikin në drejtim të panjohur.

Të ndjekur nga një pjesë e madhe e Kosovës, UÇK-ja tërhiqet në veri-perëndim të Kosovës, në kufirin e Maqedonisë dhe të Shqipërisë. Mundohet të mbajë, duke mos pyetur për çmimin, pozicionet e veta, duke pritur ardhjen masive të armëve dhe ushtarëve të NATO-s. Për t’ia arritur qëllimit, fillon rekrutimin, me hir a me pahir, në mesin e refugjatëve.

Komunikatat e organizatës ; nr. 95 dhe 96, janë shumë eksplicite: «Prej moshës tetëmbëdhjetë deri në moshen pesëdhjetë vjeçare, të gjithë meshkujt kosovarë në egzil dhe të vendosur në vende të huaja ftohen për mobilizim. Nëse kryefamiljarët dhe të gjithe ata që punojnë mund të rrinë në plan të dytë për të financuar luftën, të tjerët duhej të paraqiteshin në Njësitin më të afërm të UÇK-së». Për një muaj e gjysmë, njëzetmijë vullnetarë arrijnë nga Perëndimi. Urdhërit të mobilizimit i shtohet një tjetër, ai për financim. Kështu çdo njëri prej 250’000 shqiptarëve të Kosovës me banim në Zvicër duhej të paguante 2’000 marka gjermane në muaj. Nga ana e saj, diaspora kosovare në Francë ka dërguar afër 200 vullnetarë, derisa punëtorët kanë paguar 50% të rrogave të tyre të vogla.

E stigmatizuar, në fillim, nga kumbarët „enveristë“, Ushtria Çlirimtare e Kosovës me kohë, por ndjeshëm, ka evoluar. Sprovat e tmerrshme që ka përjetuar popullata shqiptare e Kosovës – deportimin, masakrat, «pastrimin etnik» – kanë zgjeruar bazën e saj. Eksperienca e luftës, e përmbysjeve sikur e fitoreve, kanë kontribuar në militarizimin e saj. Vendimi i marrë nga Shtetet e Bashkuara t’Amerikës për të investaur në të, për ta instrumentalizuar, kalon nëpër një kornizë politike më të shtërnguar. Një UÇK e re, sigurisht, është duke lindur.

*****

Shënime:

Octavi Marti, « El origine del dinero que financia al ELK » (Origjina e parave që financon UÇK-në), El Pais, Madrid, 19 prill 1999.

Bardhyl Mahmuti, shqiptar i Maqedonisë, anëtar i LPK.së në Zvicër, Xhavit Haliti, shqiptar, ish-oficer i Sigurimit të E. Hoxhes, jeton në Zvicër, Hashim Thaçi, kosovar me banim në Zvicër, Faton Mehmetaj, kosovar me banim në Zvicër, Sokol Bashota, kosovar, Jakup Krasniqi, kosovar.

Takimet ne fjalë kanë ndodhur më 6 nëntor 1998 në Kosovë, më 8 nëntor në Zvicër, më 17 nëntor në Kosovë, në fillim të dhjetorit në Shtetet e Bashkuara t’Amerikës, më 22 dhjetror në Kosovë, më 27 janar 1999 prap në Kosovë

Shpjegime të përkthyesit:

(1 ) Në të vërtetë LPK kishte vendosur të fshihej pas akronimit të UÇK për faktin se po të fliste sikur LPK, në Kosovë s’e njihte askush dhe si UÇK me maska nuk njiheshin dhe nuk merrnin asnjë pergjegjësi.

(2 ) Autori i këtij shkrimi nuk di gjë për intervistën e Rifat Jasharit në gazën „Zëri ditor“ të datës 28 shtator 2002, i cili thotë: „Për ushtrimet ushtarake të Ademit dhe të grupit të tij në Shqipëri kanë ditur prej Rugovës, Bukoshit e poshtë…“ që nga viti 1991 sepse këto ushtrime ishin zhvilluar me këkesën e tyre v.j.).

(3) Edhe këtu autori gabon, sepse sipas shtypit serb të kohës „Nedelni telegraf“ të Beogradit dhe dëshmisë të disa personave arrestuar nga organet serbe, të asaj kohe, ishte Sali Çekajt me pjestarë të grupit të tij, i cili i kishte kryer këto atentate. Dihet që Sali Çekaj dhe grupi i tij nuk vepronin si pjestarë të UÇK-së. Madje Sali Çekaj në fillim bëhet pjestar (ushtar) i brigadave operative të FARK-ut, dhe pranon të hyjë nën komandën e Ministrit të mbrojtjes të Republikës së Kosovës, Ahmet Krasniqit etj.)

(4) Fjala është për dy grupet e para në të cilat kishte marrë pjesë Adem Jashari, Zahir Pajaziti, Salih Çekaj dhe nuk njihen si pjestarë të UÇK-së, por si Guerilja e Kosovës. Pikërisht për këtë arsye as Adem e Hmazë Jashari, por as Zahir Pajaziti nuk kishin akronimin UÇK as në kokë, as në krah, as në gjoks. Salih Çekaj e ka vënë pasi është formuar FARK-u.

(Ky artikull është i përkthyer në disa gjuhë si: E, D, I, SP)

@à la une

Përgatitur nga: Seff Krasniqi

Lansohet “Dritarja për Investimet e Diasporës”

Dossier

Drini.us

17 Korrik 2024

Lansohet “Dritarja për Investimet e Diasporës”

Prishtinë, 16 korrik 2024

Kryeministri i Republikës së Kosovës, Albin Kurti, sot mori pjesë në ngjarjen lansuese të “Dritares për Investimet e Diasporës”, programi më i ri inovativ për garantimin e kredive i cili synon tërheqjen e investimeve nga diaspora. Kjo nismë është krijuar nga Qeveria e Republikës së Kosovës, përkatësisht Ministria e Financave, Punës dhe Transfereve, dhe Fondi Kosovar për Garanci Kreditore, në partneritet me USAID-in, përmes Projektit Promovimi i Investimeve dhe Qasja në Financa.

Në fjalën e tij, kryeministri Kurti theksoi faktin se mërgata konsiderohet faktori kyç për ndryshimin e imazhit dhe trajektores së zhvillimit ekonomik të Kosovës. Sipas tij, “Dritarja për Investime të Diasporës” është një hap i cili dëshmon tutje përkushtimin tonë për krijimin e kushteve për zhvillim të qëndrueshëm ekonomik dhe krijim të vendeve të reja të punës.

“Po e hapim dritaren për garantimin e investimeve të diasporës, e cila e lehtëson financimin e projekteve në të cilat bizneset e mërgatës sonë iu mundëson që të zgjerohen edhe në Kosovë. Përmes kësaj dritareje, do të mundësohet garantimi i kredive investuese deri në 3 milionë euro, ndërkaq e tërë dritarja parashihet që të arrijë deri në 100 milionë euro”, tha kryeministri.

Forhåndsvisning av bilde

Përmes kësaj mundësie, bashkatdhetarët tanë shndërrohen nga investitorë pasivë që investojnë në instrumente financiare dhe tërthorazi mbështesin zhvillimin e vendit, në investitorë aktivë që investojnë drejtpërdrejtë në zhvillimin e krijimin e vendeve të reja të punës. Në anën tjetër, krahas kapitalit financiar, mërgata do të sjellë edhe aftësitë, njohuritë dhe kulturën e punës nga vendet ku jetojnë aktualisht e cila është e rëndësishme për ekonominë e vendit.

Forhåndsvisning av bilde

Ndërkaq, ministri i Financave, Punës dhe Transfereve, Hekuran Murati, tha se si Qeveri e Republikës së Kosovës kemi dhënë zotimin që të kontribuojmë deri në 8 milionë euro kapital shtesë në Fondin për Garanci Kreditore, ndërkaq Fondin për Garanci Kreditore ka ofruar 2 milionë euro, dhe me këtë 10 milionësh mundësohet garantimi i deri në 100 milionë euro kredive që mund të lëshohen për anëtaret e mërgatës sonë që janë të interesuar të kthehen dhe të investojnë në vendin e tyre.

Forhåndsvisning av bilde

Në këtë ngjarje, u nënshkrua marrëveshja ndërmjet Ministrisë së Financave, Punës dhe Transfereve dhe Fondit Kosovar për Garanci Kreditore për kapitalin që i’u dedikua kësaj dritare. Gjithashtu, u nënshkrua edhe marrëveshja e partneritetit mes tri palëve: Ministrisë së Financave, Punës dhe Transfereve, Fondit Kosovar për Garanci Kreditore, dhe Agjencisë së Shteteve të Bashkuara për Zhvillim Ndërkombëtar – USAID.

Forhåndsvisning av bilde

Fjala e plotë e Kryeministrit Kurti:

Fillimisht më lejoni që edhe unë të ju bashkangjitem ngushëllimeve për Alban Kastratin. Njeri i dashur, i drejtë, i qetë sikurse ai nuk mund ta mendosh, se lerë më të takosh tjetër. Unë kam pasur fatin, rrjedhimisht edhe pikëllimin e madh këto ditë meqenëse jemi rritur bashkë në fëmijërinë tonë të hershme, por duhet ta gjejmë forcën e ta përballojmë këtë humbje të madhe e të vazhdojmë punën për shtetin e Kosovës, për ekonominë e vendin tonë në të cilën ai kontribuoi me profesionalizëm dhe devotshmëri.

I nderuari Ministër i Financave, Punës dhe Transfereve, Z. Hekuran Murati,

E nderuara Ministre e Industrisë, Ndërmarrësisë dhe Tregtisë, Rozeta Hajdari,

E nderuara Zëvendësministre e Punëve të Jashtme dhe Diasporës, Liza Gashi,

Shkëlqesi Ambasador i Shteteve të Bashkuara të Amerikës, Z. Jeffrey M. Hovenier,

E nderuar Znj. Eileen Devitt, Drejtores e Agjencisë së Shteteve të Bashkuara për Zhvillim Ndërkombëtar – USAID,

I nderuari Z. Besnik Berisha, Drejtor Menaxhues i Fondit Kosovar për Garanci Kreditore,

Të nderuar përfaqësues të misioneve diplomatike në Kosovë, të institucioneve dhe agjencive në vendin tonë,

Të nderuar të pranishëm,

Zonja dhe zotërinj,

Është kënaqësi të jem sot këtu, në ceremoninë e lansimit të dritares garantuese për investimet e mërgatës sonë. Ky është një hap i cili edhe më tej dëshmon përkushtimin tonë për krijimin e kushteve për zhvillim të qëndrueshëm ekonomik dhe krijim të vendeve të reja të punës.

Forhåndsvisning av bilde

Në shkurt të vitit 2021, pra para gati 3 vjet e gjysmë, patëm premtuar një qeverisje ndryshe. Patëm premtuar një Qeveri të pakorruptuar e të drejtë, të mirë e demokratike. Patëm premtuar politika të mirë-menduara të cilat do ta ndryshojnë imazhin por edhe trajektoren e zhvillimit ekonomik të vendit. Për realizimin e këtyre synimeve, mërgatën tonë e kemi parë si faktorin kyç.

Që në vitin e parë të qeverisjes, në korrik të vitit 2021, përmes Ministrisë së Financave Punës dhe Transfereve për herë të parë patëm emetuar Bonot e Diasporës. Ky ishte një produkt financiar, i garantuar nga shteti e që paguante interes të liruar nga tatimi, me anë të së cilës mërgatës sonë i mundësohej të investonte kursimet në njërën anë dhe të mundësonte zhvillimin ekonomik në anën tjetër.

Forhåndsvisning av bilde

Paratë e mbledhura me Bonot e Diasporës, 10.43 milionë euro, i orientuam drejt zhvillimit ekonomik dhe krijimit të vendeve të reja të punës, siç kishim premtuar, duke subvencionuar kreditë investuese për prodhuesit tanë.

Forhåndsvisning av bilde

Kjo u dha hov të paparë më herët investimeve në kapacitete prodhuese, ku për një kohë shumë të shkurtër u investuan më shumë se 100 milionë euro investime, gjë që u përkthye edhe në punësim edhe në eksport, përkatësisht në rritje të të dy këtyre.

Gjatë dy viteve të fundit unë kam vizituar e kam parë me dhjetëra biznese anë e mbanë komunave të Kosovës, të cilat i kanë zgjeruar kapacitetet prodhuese e i kanë shtuar vendet e punës, si rezultat i kësaj mbështetjeje.

Ky ishte vetëm hapi i parë drejt shfrytëzimit të potencialit të mërgatës sonë.

Forhåndsvisning av bilde

Ky lloj investimi që bëri mërgata jonë, përmes bonove të diasporës, në terma financiarë njihet megjithatë si investim pasiv. Pra, kur investitori investon kursimet në një instrument të sigurtë e që ka kthim në investim, por që nuk angazhohet vetë në operimin apo menaxhimin e biznesit.

Tani, me Dritaren e Investimeve të Diasporës, po e bëjmë edhe hapin tjetër. Po krijojmë mundësinë që ta shndërrojmë mërgatën tonë nga investitorë pasivë në instrumente financiare dhe tërthorazi të mbështetet zhvillimi i vendit, në investitorë aktivë që investojnë drejtpërdrejtë në zhvillimin dhe krijimin e vendeve të reja të punës.

Për këtë, po e hapim dritaren për garantimin e investimeve të diasporës, e cila e lehtëson financimin e projekteve në të cilat bizneset e mërgatës sonë iu mundëson që të zgjerohen edhe në Kosovë. Përmes kësaj dritareje, do të mundësohet garantimi i kredive investuese deri në 3 milionë euro, ndërkaq e tërë dritarja parashihet që të arrijë deri në 100 milionë euro.

Forhåndsvisning av bilde

Pra një bashkatdhetar i cili dëshiron që të investojë në Kosovë, tani do ta ketë shumë më të lehtë të marrë kredi investuese, të garantuar nga Fondi për Garanci Kreditore, dhe kësisoj të bëhet pjesë e iniciativës sonë zhvillimore. Gjithashtu, nga USAID ofrohet edhe mundësia e mbështetjes me grant për lehtësimin e zhvillimit të biznesit, për ato biznese të cilat investojnë përmes dritares së diasporës.

Përveç kapitalit financiar i cili është i domosdoshëm për zhvillimin e vendit, mërgata jonë do të sjellë edhe aftësitë e njohuritë, dhe kulturën e punës nga vendet ku ata jetojnë aktualisht. Kjo gjë ka vlerë të jashtëzakonshme për ekonominë e vendit dhe padyshim që reflektohet si në planifikim ashtu edhe në administrim.

Por një gjë edhe më e shtrenjtë, e që nuk mund t’i caktohet çmimi, e kjo është kthimi i mërgatës sonë për të jetuar në Kosovë.

Forhåndsvisning av bilde

Tashmë kemi shumë raste ku bashkatdhetarët tanë po kthehen për të investuar kapitalin e tyre në Kosovë, për të banuar e jetuar këtu, për të punuar këtu, sepse Kosova ofron shumë kushte të mira për të zhvilluar aktivitete biznesore, dhe për ta është shumë e lehtë të punojnë e të fitojnë në vendin e tyre.

Dëshirojmë që ta hapim një kapitull të ri të marrëdhënies së bashkatdhetarëve me atdheun e tyre nga ajo parulla kontribuoni duke sakrifikuar, investoni për të fituar, pra nuk po ju themi që të sakrifikojmë që të kontribuojmë por po duam që ata të fitojnë duke investuar e asisoj me siguri që edhe për pasojë kontribuojnë.

Forhåndsvisning av bilde

Nga regjistrimi i fundit i popullsisë që patëm, doli se një numër shumë i madh i banesave janë të zbrazura, që kryesisht janë të blera nga mërgata. Nëse e shikoni strukturën e investimeve të huaja direkte, një pjesë e konsiderueshme është investim në patundshmëri dhe kjo vjen në masë të madhe pikërisht nga mërgata jonë.

E kjo tregon se mërgata jonë hapin e rëndësishëm tashmë e ka bërë pra banesën e ka këtu, kanë ku të banojnë vetëm pse duhet të kthehen edhe të banojnë, të jetojnë e të punojnë në vendlindjen e tyre të dashur në Kosovën tonë.

Forhåndsvisning av bilde

Kjo është dëshmi pra që mërgata asnjëherë nuk heq dorë nga ëndrra për t’u kthyer, dhe nga krijimi i kushteve për realizimin e kësaj ëndrre siç është edhe një banesë apo një shtëpi në Kosovë përkundër dekadave të jetesës në Evropën Perëndimore, në shtetet e Bashkuara të Amerikës e gjithandej globit asnjëherë mërgata nuk e ka braktisur Kosovën, ajo mund të ketë qenë jashtë vendit por gjithsesi brenda kombit e do të thosha edhe shoqërisë e ekonomisë tonë

Tani ka mbetur që ëndrra e kthimit të fillojë e të bëhet realitet. Dhe ne këtë nuk e shohim vetëm në pushimet e tyre që bëjnë në Kosovë, por edhe për punën dhe mundin që duhet ta bëjnë në Kosovë.

Një ndërmarrës i cili jeton në Gjermani, kur mori vesh për këtë iniciativën tonë të re ekonomike, për këtë dritare për diasporën, më shkroi se me këta hapa që po ndërmarrim ka shumë gjasa që deri në vitin 2030 do t’i kemi 2 milionë banorë në Kosovë dhe unë uroj që kjo të realizohet pikërisht duke e ndihmuar edhe ekonominë por gjithashtu duke e shtuar edhe popullsinë. Më fjalë të tjera në Kosovë ka vend edhe për më shumë popullsi, edhe për më shumë punë, edhe për më shumë jetesë e zhvillim.Me mundësimin e investimeve, hapjen e vendeve të punës, e përmirësimin e kushteve të jetesës, nuk mbeten edhe shumë arsye të forta që bashkatdhetarët të vazhdojnë ta kenë cilësimin mërgimtar, nuk do të kenë më arsye kur e kanë mundësinë që me kushte të ngjashme e ndoshta edhe më të mira, të kthehen e të bëjnë biznes, e të jetojnë në vendin e tyre. Ne e dimë që ata nuk duan t’i quajmë diasporë për shkak të etimologjisë nga greqishtja e lashtë e kësaj fjale por i quajmë mërgimtarë më parë sepse dëshirojmë të mendojmë që ata edhe kthehen sikur shpendët shtegtarë që kthehen në pranverë dhe unë besoj që pranvera ekonomike ka mbërri në Kosovë.

72 vjet nga themelimi i Kinostudios, shtëpisë së filmit shqiptar

Dossier

Drini.us

17 Korrik 2024

72 vjet nga themelimi i Kinostudios, shtëpisë së filmit shqiptar

Nga: Edlira Ruzi

TIRANË, 10 korrik/ATSH/ Më 10 korrik 1952, filloi punën industria e filmit shqiptar me inaugurimin e ndërtesës “Shqipëria e Re” dhe me kompleksin e studiove filmike Kinostudio, në periferi të Tiranës.

Filmi i parë i prodhuar ishte “Skënderbeu”, bashkëpunim ky me sovjetikët në vitin 1953, ndërsa filmi “Tana” i vitit 1958 mban vulën e prodhimit shqiptar duke u ndjekur nga 270 filma me metrazh të gjatë, 700 dokumentarë dhe 150 filma të animuar.

Në vitet ’80 Kinostudio “Shqipëria e Re” arriti një prodhim prej 14 filmash në vit. Pas ndryshimit të sistemit, ajo u transformua në “Albafilm”, ekzistenca e së cilës zgjati deri në vitin 1996. Në vitin 1996 kjo qendër u quajt Qendra Kombëtare e Kinematografisë. Nga janari i vitit 2015 në këtë godinë të stilit neoklasik, e cila është konsideruar si unikale nga arkitektët, ndodhet Ministria e Kulturës, Qendra Kombëtare Shqiptare e Kinematografisë, Instituti i Monumenteve të Kulturës, etj.

“Shqipëria e Re” lë në trashëgim mbi 200 filma, një pjesë e të cilëve ishin prodhim i propagandës shtetërore, filma të realizuar me mungesa jo të vogla teknike, por me gjithë kornizat ideologjike dhe autocensurën e kineastëve, trashëgimia e Kinostudios “Shqipëria e Re”, mbetet në kujtesën e shumë brezave.

75 vjet NATO! Nga një “mburojë” në Luftën e Ftohtë, në forcë të sigurisë globale

Dossier

Drini.us

17 Korrik 2024

75 vjet NATO! Nga një “mburojë” në Luftën e Ftohtë, në forcë të sigurisë globale

Nga: Almarina Gegvataj

TIRANË, 8 korrik/ATSH/- Në fjalimin e tij të vitit 1949, gjatë nënshkrimit të Traktatit të Atlantikut Verior, në Uashington, presidenti i Shteteve të Bashkuara të Amerikës, Harry Truman, u shpreh me fjalë të thjeshta për të dhënë një mesazh të drejtpërdrejtë.

“Për ne, lufta nuk është e pashmangshme”, tha Truman. “Burrat me guxim dhe me vizion mund t’ia përcaktojnë fatin vetes. Ata mund ta zgjedhin robërinë apo lirinë, luftën ose paqen. Unë nuk kam dyshim se çfarë do të zgjedhin ata”.

Shtatëdhjetë e pesë vjet më vonë, këtë javë, organizata që u themelua nga Traktati, NATO-ja, do ta shënojë momentin kur 12 aleatët firmosën zotimin për marrëdhënie transatlantike dhe për adresimin e kërcënimit sovjetik ndaj paqes dhe sigurisë në Evropës.

Pasi panë përçarjen e kontinentit nga Perdja e Hekurt, 12 vende – Belgjika, Kanadaja, Danimarka, Franca, Islanda, Italia, Luksemburgu, Holanda, Norvegjia, Portugalia, Mbretëria e Bashkuar dhe Shtetet e Bashkuara – ranë dakord për mbrojtje kolektive, një parim që përbën thelbin e NATO-s sot.

I përcaktuar në Nenin 5 të Traktatit të NATO-s, parimi thekson se nëse njëri nga vendet nënshkruese sulmohet, ai do të konsiderohet sulm ndaj të gjithë nënshkruesve tjerë.

Sigurisht se gjatë konferencës do të theksohet se Neni 5 është vënë në përdorim vetëm një herë – pas sulmeve terroriste të 11 shtatorit të vitit 2001 ndaj Shteteve të Bashkuara.

Për ironi, gjatë themelimit të NATO-s, Shtetet e Bashkuara qenë ndër më skeptiket e Traktatit dhe të Nenit 5.

Për SHBA-në, garancia bërthamore e së cilës do t’i jepte më pas Traktatit peshë, shpallja automatike e luftës përbënte shqetësim, sepse Kushtetuta amerikane i jep vetëm Kongresit kompetencën për të shpallur luftë, thotë John Deni, historian i NATO-s, njëherësh profesor në Kolegjin e Luftës të Ushtrisë amerikane, në një prononcim për Radion Evropa e Lirë.

Por, Uashingtoni më parë kishte nënshkruar Paktin e Rios, më 1947, i cili siguronte ndihmë reciproke përgjatë Hemisferës Perëndimore, por nuk përfshinte ndonjë zotim ushtarak. Deni thotë se kjo hapi derën për pesë partnerë evropianë – Belgjikën, Francën, Luksemburgun, Holandën dhe Mbretërinë e Bashkuar – që të flisnin me SHBA-në për mbrojtjen e përbashkët evropiane.

“Ne ishim partnerë hezitues”, pohon Deni. “Ky ishte krijim i britanikëve. SHBA-ja donte rilindje ekonomike nga Evropa”.

Ndonëse publikut amerikan iu tha se Traktati ishte mënyrë për të kundërshtuar komunizmin, Deni thotë se një “arsyetim i fshehtë” për aleancën erdhi nga nevoja amerikane për stabilitet dhe sukses ekonomik në Evropë.

Sipas fjalëve të Trumanit, NATO-ja do të ishte “mburojë që do të na mundësojë… të sigurojmë një jetë më të plotë dhe më të lumtur për të gjithë qytetarët tanë”.

Deni pohon se ngjarjet e 1948-tës – një puç në Çekosllovaki dhe bllokada sovjetike e Berlinit – kishin alarmuar SHBA-në për ndikimin e paqëndrueshmërisë në ekonominë evropiane, dhe “ndryshuan mendjet në Uashington”.

Por, Traktati u shkrua “në mënyrën që ne amerikanët e kërkuam”, thotë Deni. Ai nuk parashikoi shpallje automatike të luftës, dhe rrjedhimisht siguroi mbështetje dypartiake në Kongres.

Në fillim të 1949-tës u bë gati një projekttraktat, i cili do të nënshkruhej më 4 prill, në Uashington, në një takim të krerëve të shteteve të 12 vendeve themeluese. Bashkimi Sovjetik u njoftua se Organizata e Traktatit të Atlantikut Verior nënkuptonte reagimin e përbashkët për mbrojtje të anëtarëve të saj.

Teksa Uashingtoni po bëhet gati të jetë mikpritës i Samitit të NATO-s, nga 9 deri më 11 korrik, dhe të shënojë 75-vjetorin e aleancës, rëndësia e Nenit 5 dhe arritjet e NATO-s qenë në agjendën e disa organizimeve të bëra nga organizatat joqeveritare në kryeqendrën amerikane.

Disa folës theksuan se uniteti i NATO-s u testua në fund të Luftës së Ftohtë, kur aleanca më nuk përballej me kërcënimin sovjetik që Max Bergmann, drejtor i Programit të Evropës të Qendrës për Studime Strategjike dhe Ndërkombëtare (CSIS), thotë se ajo ishte “themeluar për ta adresuar”.

Folës të tjerë kujtuan se disa politikëbërës dhe politikanë argumentuan asokohe se NATO-ja më nuk ishte e nevojshme, përderisa të tjerë parapëlqenin adaptimin me rendin e ri botëror.

Phillippe Dickinson, zëvendësdrejtor i Iniciativës për Siguri Transatlantike në Këshillin e Atlantikut, thotë se fundi i Luftës së Ftohtë nxiti “një ndryshim të vërtetë në qëndrimin dhe qëllimin e NATO-s në botë”.

NATO-ja krijoi programin e saj të Partneritetit për Paqe gjatë asaj periudhe, duke ftuar Rusinë më 1994 për t’u bërë pjesë e tij, një marrëveshje që zgjati 20 vjet, derisa Moska aneksoi ilegalisht Krimenë më 2014. Më pas ndodhën dy valë të mëdha të zgjerimit pas Luftës së Ftohtë, më 1999 dhe më 2004, kur disa vende evropiane dhe të Baltikut iu bashkuan organizatës.

Aleanca më vonë zhvendosi fokusin në operacionet ndërkombëtare, në kundërterrorizëm dhe në menaxhim krizash. Aleatët e NATO-s, po ashtu, nisën misione paqeruajtëse përtej Atlantikut Verior, përfshirë në Irak dhe në Kosovë. Përveç ruajtjes së paqes, NATO-ja ka rritur bashkëpunimin me vendet përtej Atlantikut Verior, veçanërisht në rajonin e Indo-Paqësorit.

Katër prej 35 vendeve partnere të NATO-s – Australia, Japonia, Zelanda e Re dhe Koreja e Jugut – janë ftuar në diskutimet e aleancës rreth kërcënimeve në Indo-Paqësor, në samitin e ardhshëm.

Përveç Indo-Paqësorit, shumica e 31 vendeve tjera partnere të NATO-s janë nga Evropa Lindore, Mesdheu dhe Lindja e Mesme.

Të gjithë anëtarët dhe partnerët e NATO-s, me përjashtim të Afganistanit, Bjellorusisë dhe Rusisë – të pezulluar – janë ftuar të marrin pjesë në samit. Ftesë kanë marrë edhe Gjeorgjia, pavarësisht miratimit më 28 maj të atij që shumë njerëz e quajnë “Ligj për agjentët e huaj” – të frymëzuar nga Rusia – dhe Ukraina, e cila pritet të përfshihet në zgjerimin e ardhshëm të NATO-s.

Pushtimi në shkallë të gjerë i Ukrainës nga Rusia dhe kërcënimet e reja rajonale ndaj NATO-s pritet të jenë tema kryesore në samit, por gjithashtu do të bëhet e qartë se në 75 vjetët e ekzistimit, aleanca është zhvilluar për t’u ballafaquar me më shumë se vetëm kërcënimin sovjetik, parandalimi i të cilit qe arsyeja pse ai u themelua.

Pavarësisht evoluimit, fjalët që Truman tha më 1949 ende qëndrojnë: “Metoda jonë e arritjes së unitetit ndërkombëtar, përmes bashkimit vullnetar të vendeve të ndryshme, të përkushtuara për një kauzë të përbashkët, është një hap efektiv drejt vënies së rendit në botën tonë të trazuar”./ REL

75 vjet NATO: Nga një “mburojë” në Luftën e Ftohtë, në forcë të sigurisë globale

08 korrik, 2024

Erin Osborne

Flamuj të shteteve anëtare të NATO-s të vendosur para selisë së aleancës në Bruksel të Belgjikës, 4 prill 2023.

Në fjalimin e tij të vitit 1949, gjatë nënshkrimit të Traktatit të Atlantikut Verior, në Uashington, presidenti i Shteteve të Bashkuara të Amerikës, Harry Truman, u shpreh me fjalë të thjeshta për të dhënë një mesazh të drejtpërdrejtë.

Presidenti amerikan, Harry Truman, duke nënshkruar Traktatin e Atlantikut Verior në Uashington më 24 gusht 1949.

I përcaktuar në Nenin 5 të Traktatit të NATO-s, parimi thekson se nëse njëri nga vendet nënshkruese sulmohet, ai do të konsiderohet sulm ndaj të gjithë nënshkruesve tjerë.

Sigurisht se gjatë konferencës do të theksohet se Neni 5 është vënë në përdorim vetëm një herë – pas sulmeve terroriste të 11 shtatorit të vitit 2001 ndaj Shteteve të Bashkuara.

Për ironi, gjatë themelimit të NATO-s, Shtetet e Bashkuara qenë ndër më skeptiket e Traktatit dhe të Nenit 5.

“Ne ishim partnerë hezitues”, pohon Deni. “Ky ishte krijim i britanikëve. SHBA-ja donte rilindje ekonomike nga Evropa”.

Ndonëse publikut amerikan iu tha se Traktati ishte mënyrë për të kundërshtuar komunizmin, Deni thotë se një “arsyetim i fshehtë” për aleancën erdhi nga nevoja amerikane për stabilitet dhe sukses ekonomik në Evropë.

Sipas fjalëve të Trumanit, NATO-ja do të ishte “mburojë që do të na mundësojë… të sigurojmë një jetë më të plotë dhe më të lumtur për të gjithë qytetarët tanë”.

Por, Traktati u shkrua “në mënyrën që ne amerikanët e kërkuam”, thotë Deni. Ai nuk parashikoi shpallje automatike të luftës, dhe rrjedhimisht siguroi mbështetje dypartiake në Kongres.

Folës të tjerë kujtuan se disa politikëbërës dhe politikanë argumentuan asokohe se NATO-ja më nuk ishte e nevojshme, përderisa të tjerë parapëlqenin adaptimin me rendin e ri botëror.

Aleanca më vonë zhvendosi fokusin në operacionet ndërkombëtare, në kundërterrorizëm dhe në menaxhim krizash. Aleatët e NATO-s, po ashtu, nisën misione paqeruajtëse përtej Atlantikut Verior, përfshirë në Irak dhe në Kosovë. Përveç ruajtjes së paqes, NATO-ja ka rritur bashkëpunimin me vendet përtej Atlantikut Verior, veçanërisht në rajonin e Indo-Paqësorit.

Përveç Indo-Paqësorit, shumica e 31 vendeve tjera partnere të NATO-s janë nga Evropa Lindore, Mesdheu dhe Lindja e Mesme.

Të gjithë anëtarët dhe partnerët e NATO-s, me përjashtim të Afganistanit, Bjellorusisë dhe Rusisë – të pezulluar – janë ftuar të marrin pjesë në samit. Ftesë kanë marrë edhe Gjeorgjia, pavarësisht miratimit më 28 maj të atij që shumë njerëz e quajnë “Ligj për agjentët e huaj” – të frymëzuar nga Rusia – dhe Ukraina, e cila pritet të përfshihet në zgjerimin e ardhshëm të NATO-s.

Përgatiti: Trim Haliti

Një “kishë serbe” e një fshati të Gollapit, sa një kotec pule …!

Dossier
Mendime

Drini.us

17 Korrik 2024

Një “kishë serbe” e një fshati të Gollapit, sa një kotec pule …!

Nga: Mark Palnikaj

___

Siç mund të vërehet me lehtësi në këtë foto, mbi rrënojat e një kishe katolike gjigande, të ndërtuar më shum se 800 vjet më parë, në një fshat të Gollapit, serbët kan ndërtuar një kishë sa një kotec pulash dhe nën mbrojtjen e fortë të KFORIT pretendojnë me e futë në UNESCO.

Kjo ndodh kur një pjesë e konsiderueshme e shqiptarëve në Kosovë bëjnë haptas propagandë kundra Lëvizjes së Deçanit e cila është 1000 herë më shum një lëvizje atdhetare se sa një lëvizje fetare.

Ky kundërshtim nuk vjen nga bindje fetare të kundërta por nga interesa shum armiqësore të armiqve tanë të përjetshëm të cilat kjo Lëvizje i ka tronditur nga themelet.

Atdhetarët tanë duhet të vazhdojnë nismën e tyre pa u ndalur.

Katolicizmin shqiptarët nuk e morën nga Vatikani por Shën Pali erdhi vetë deri ne Epir dhe Durrës për ta përhapur

Debate

Drini.us

17 Korrik 2024

Katolicizmin shqiptarët nuk e morën nga Vatikani por Shën Pali erdhi vetë deri ne Epir dhe Durrës për ta përhapur

Mark Palnikaj, Tiranë

Të nderuar miq!

Për disa nga ndjekësit e faqes time që nuk më mirkuptojnë jam i detyruar të bëj një sqarim të vogël më poshtë:

SQARIM!

Katolicizmin shqiptarët nuk e morën nga Vatikani por Shën Pali erdhi vetë deri ne Epir dhe Durrës për ta përhapur këtë ideologji e cila 300 vjet ishte e ndaluar dhe e persekutuar. Ishte një shqiptar, Kostandini i Madh nga Nishi i cili e lejoi këtë ideologji të përhapej pa pengesa në të gjith Perandorinë Romake deri në Kostandinopojë, pra shqiptarët krishtërimin nuk e morën nga perëndimi por ja dhuruan atij. Sa për autoqefalinë e kishës katolike më duhet të ju informoj të gjith lexuesit dhe komentuesit e mi se në asnjë kishë autoqefale serbe nuk flitet shqip dhe në asnjë xhami ritet nuk thuhen shqip gjatë 500 vjetëve e deri sot. Kurse kisha katolike në shqipëri edhe sot edhe gjatë 500 vitet e fundit është thënë liturgjia në gjuhë shqipe të ciliën për 500 vjet pushtuesit turq e shpallën të ndaluar. Vatikani gjuhën shqipe e kishte njërën nga tri gjuhët zyrtare dhe para 500 vjetësh, në vitin 1555, meshari është përkthyer shqip nga Vatikani për besimtarët shqiptar dhe ata hapën edhe katër Universitete në gjuhën shqipe për shqiptarët në Vatikan, Loreto, Fermo dhe Napoli. Shtypën shum libra në gjuhë shqipe midis të cilave, 500 kopje të doktrinës (besojmës) në vitin 1574, librat e Luk Matrëngës në vitin 1594, fjalorin e Frang Bardhit në vitin 1635, besojmën e Pjetër Budit në vitin 1618, Çetën e Profetëve të Bogdanit në vitin 1685. Botuan edhe 4 fjalorët e parë të gjuhës shqipe nga viti 1702 deri në vitin 1875, njërin prej tyre me 1432 faqe të cilin mund te jua ofroj. Në vitin 1604, Pali nga Hasi, ka shkruar vjersha në gjuhën shqipe së bashku me Pjetër Budin nga Guri i Bardhë. Hapën në San Pietro di Montorio në Romë në vitin 1711 Katedrën e Gjuhës Shqipe e cila funksionoi për 160 vjet në interes të shqiptarëve dhe të gjuhës së tyre. Në vitin 1716 aty u shtyp libri i gjuhës shqipe me 274 faqe libër i cili e nderon edhe sot gjuhën shqipe. Në Shqipëri falë pushtimit turk dhe greko sllav, katedra e Gjuhës Shqipe është arritur të hapet vetëm në vitin 1947 në Shqipëri dhe në vitin 1974 në Kosovë. Tani ju jeni të lirë të mendoni si të ju pëlqejë, të merrni para dhe të mbështesni turqët dhe serbët por duhet të jetë e qartë si drita e diellit se ky veprim është antikombëtar. Urimet e mija të gjith ndjekësve të faqes time.

‘Srpska kuća’, pjesë e propagandës serbe në Lojërat Olimpike Verore në Paris

Mendime

Drini.us

17 Korrik 2024

‘Srpska kuća’, pjesë e propagandës serbe në Lojërat Olimpike Verore në Paris

Nga: Emin Azemi, Shkup

___

* ‘Srpska kuća’, (Shtëpia Serbe) pjesë e propagandës serbe në Lojërat Olimpike Verore në Paris.

Gjatë Lojërave Olimpike Verore që mbahen në Paris, nga 26 korrik- 11 gusht, Serbia do t’i prezantohet botës, përveç se me sportistë, edhe me “Shtëpinë Serbe” (‘Srpska kuća’), e cila tash më është vendosur në parkun La Vilet në Paris, dhe siç thonë ideatorët e këtij projekti, vizitorët do të mësojnë për traditën serbe, kulturën, figurat e njohura historike. Gjithë ky angazhim i shtetit serb po bëhet me një qëllim senzibilizues për një projekt tjetër që dë të pasojë. Siç bëhet e ditur, Beogradi do të jetë nikoqir i ekspozitës së specilaizuar EXPO 2027. Kryetari i Odës Ekonomike të Serbisë, Marko Čadež, ka deklaruar se gjithë vizitorët që do të vijnë në ‘Shtëpinë serbe’ në Paris, do të jenë vizitorë potencial edhe të EXPO 2027. Ai ka përkujtuar se investimi në EXPO 2027 kap vlerën rreth 17, 5 milirad euro, të cilat do të dedikohen për zhvillimin e komunikacionit, infrastrukturës energjetike, turizmit, kulturës, teknologjive të reja, inovacionit si dhe ndërtimin e spitaleve, objekteve sportive.

‘Paris 2024’ do të jetë edicioni i 33-të i Lojërave Olimpike Verore dhe pjesëmarrja e 10-të për Shqipërinë, e cila do të merr pjesë me tetë (8 ) sportisë. Kosova, për të cilën do të jenë Lojërat e treta Olimpike Verore, në Paris shkon me nëntë (9) sportisë , kurse Maqedonbia e Veriut me pesë (5).

Deri më tani nuk ka ndonjë njohuri nëse Shqipëria dhe Kosova, përmes ndonjë projetki të posaëm, do t’i shfrytëzojnë këto Lojëra Olimpike Verore për të promovuar traditën, kulturën, turizmin në viset shqiptare. Nëse ende nuk e kanë menduar një gjë të tillë, atëherë mbetet të mësojmë edhe nga ai, që ndryshe i themi, “dreqi n’kojshi”

Shqiptarët kanë me çka t’i paraqiten botës, mjafton vetëm të bëhet një përzgjedhje e prioriteteve, por jo nga ata që në listën e prioriteteve vazhdojnë t’i fusin mosmarrëveshjet, konfliktete e brendshme, marrëzitë dhe idiotësirat-kotësirat e mediave joprofesionale…

Na ka marrë malli të shohim një listë të shqiptarëve normal, që nuk flasin keq për tjetrin pa argumente dhe të arriturat e veta nuk i monopolizon vetëm si zotësi personale….

Na ka marrë malli të shohim një listë me media normale që do të promovonin ata që kanë bërë diçka në jetën e tyre, e jo ata që para se të bëjnë diçka në jetën e tyre, i shesin mend babës se si bëhet fëmija…

Na ka marrë malli të shohim një listë ku do të përfshiheshin gjithë ata shqiptarë e shqiptare që në heshtje kanë promovuar kombin e tyre dhe në këmbim nuk kan kërkuar asgjë nga kombi…

Lista, sigurisht, mund të jetë shumë e gjatë, dhe kjo mjafton të dijmë se në mesin tonë jo se nuk ka njerëz fisnik, njerëz që të tjerët kanë pa hajr nga puna e tyre, njerëz që nuk i dëmtojnë të tjerët për do interesa egoste të tyre…

Por, dikush duhet t’i nxjerr në pah këta njerëz…. /ea

1969 / “La Nación”, Santiago (Kili) : Filmi “Aventurierët” me Bekim Fehmiun është më shumë se një film brutal…

Arte
Dossier
Kujtime

Drini.us

17 Korrik 2024

1969 / “La Nación”, Santiago (Kili) : Filmi “Aventurierët” me Bekim Fehmiun është më shumë se një film brutal…

Fehmiu, duke kërcyer me Shirley MacLaine — Burimi : La Nación, e diel, 7 shtator 1969, faqe n°22

Nga Aurenc Bebja*, Francë – 17 Korrik 2024

Gazeta kiliane “La Nación” ka botuar, të dielën e 7 shtatorit 1969, në faqen n°22, një shkrim për filmin “The Adventurers – Aventurierët” me aktorin e madh shqiptar Bekim Fehmiu, të cilin, Aurenc Bebja, nëpërmjet Blogut “Dars (Klos), Mat – Albania”, e ka sjellë për publikun shqiptar :

Një film shumë brutal (i vrazhdë), por jo vetëm kaq

Nga Barry Norman

Bekim Fehmiu, aktori jugosllav që mishëron “egërsinë” që i nevojitej Gilbertit për protagonistin e tij. — Burimi : La Nación, e diel, 7 shtator 1969, faqe n°22

“The Adventurers – Aventurierët”, një roman i Harold Robbins, ka qenë baza për realizimin e një prej filmave më të vrazhdë në kujtesë, por, sipas producentit dhe regjisorit të tij, Lewis Gilbert, e gjithë dhuna dhe seksi në film është funksion i gjuhës kinematografike dhe jo thjesht për të tërhequr publikun. Diçka që është padyshim e siguruar nëse kemi parasysh se në tre vitet që nga shfaqja e romanit, tashmë janë shitur 9 milionë kopje.

Gilbert-i ka udhëtuar 250 mijë kilometra për të mbledhur një kastë prej 300 aktorësh të 22 kombësive të ndryshme dhe 12 mijë ekstra. Në mesin e këtyre të fundit, edhe pse për qëllime rreptësisht kinematografike, përfshihen edhe dy prostituta.

Deri tani regjisori ka filmuar në Nju Jork dhe Itali, përdhunime, orgji, joshje, skena mes lezbikeve e gjëra të tilla. E cila për shumë mund të duket si përzierja e zakonshme : mëkat nën diell, epsh nën pluhur. Është një film tjetër i këtij lloji apo synimet e tij janë të ndryshme ? Rekordi i Gilbert – veprat e tij përfshijnë “Alfie” – vërteton se ai është serioz në lidhje me punën e tij në këtë drejtim.

Në rregull. Filmi është komercial. Si ta mohojmë atë. Me këtë çmim, duhet të jetë (Deri tani filmi kushton rreth 13 milionë dollarë). Por nuk e kuptoj pse nuk mund të realizohet artistikisht. Sigurisht që në film ka shumë seks dhe dhunë, por ne mundohemi ta paraqesim në mënyrë serioze, si pjesë përbërëse të historisë. Unë nuk jam i interesuar vetëm për një blockbuster.

Playboy amerikanojugor

Bekim Fehmiu, aktori jugosllav që mishëron “egërsinë” që i nevojitej Gilbertit për protagonistin e tij. — Burimi : La Nación, e diel, 7 shtator 1969, faqe n°22

Intriga e filmit flet për një playboy të Amerikës Latine. I pashëm, atletik dhe idealist, ai e kalon gjysmën e kohës në shtratet italiane dhe gjysmën tjetër duke ndihmuar në krijimin e një evolucioni në vendlindjen e tij, Kolumbinë. Duket sikur Porfirio Rubirosa të ishte bashkuar si një person i vetëm me Fidel Kastron.

Në parim është një temë mjaft serioze — thekson Gilbert —, ka kontraste të arritura shumë mirë. Njerëzit e pasur të botës në krahasim me një nga vendet më të varfra në botë. Përveç kësaj, ne i kemi lejuar vetes të bëjmë disa ndryshime në lidhje me romanin e Robbins…

Dhe kjo e fundit është e vërtetë. Historia origjinale është një përzierje jashtëzakonisht brutale e seksit dhe dhunës. E papërshtatshme për kinemanë.

Megjithatë, Gilbert bëri gjithçka në vendimin për t’ia dhënë rolin kryesor aktorit jugosllav Bekim Fehmiu. Ky aktor, emri i të cilit duket se është marrë nga “Një mijë e një netë”, është zbuluar rastësisht nga gruaja e regjisorit. Ajo e pa atë të aktronte në një film modest jugosllav dhe mendoi se kjo ishte ajo që kërkonte i shoqi. Nuk e kishte gabim.

Ky është njeriu që më duhet! Bërtiti Gilbert kur e pa atë.

Sigurisht që Fehmiu duhej të mësonte anglisht për dhjetë javë për të luajtur rolin.

Para se të vendoste për jugosllavin, Gilbert pa dhjetëra aktorë. Dhe ai është i vendosur të anulojë filmin nëse Fehmiu nuk e përfundon punën e tij në mënyrë plotësisht të kënaqshme.

Por unë mendoj se po ia dalim mirë — thekson Gilbert — Bekimi ka atë lloj “egërsie” që kërkon roli… Përveç kësaj, ai është një aktor 100 % serioz. Ai mendon se ky film është artistik. Ai nuk pranon që është komercial…

Fehmiu, 32 vjeç, nuk ka luajtur më parë jashtë Jugosllavisë. Dhe ai thotë se nuk do të punonte në një film nëse nuk do të realizohej ashtu siç është (duhet).

Aurenc Bebja, Francë. (Blogu © Dars (Klos), Mat – Albania), https://www.darsiani.com/la-gazette/1969-la-nacion-santiago-kili-filmi-aventurieret-me-bekim-fehmiun-eshte-me-shume-se-nje-film-brutal/.

1...776777778...1,782 Faqja 777 nga 1,782

Komentet e fundit

Zefmargiljaj@gmail.cim në Aktivisti Blerim Nika thërret për ta ndihmuar botimin e librit “Shqiptarët në luftë me islamin global“ të gazetarit Kabashi
Kujtim Mateli në Malli midis birit dhe nënës kapërcen dhe vdekjen, analizë poezisë së Sinan Vakas, “Letër nënës pas vdekjes”
Sejdi Veseli në Pranvera e vitit 1981 nuk u organizua nga UDB-a, por nga ndërgjegja e një populli që kërkonte liri!
albert në Sa i lexueshëm je, o Rama!
albert në Shqiptarë…, kurrë mos i ngatërroni popujt me pushtetmbajtësit!

Drini

Drini

Drini

75 vjet NATO: Nga një “mburojë” në Luftën e Ftohtë, në forcë të sigurisë globale

Ndonëse publikut amerikan iu tha se Traktati ishte mënyrë për të kundërshtuar komunizmin, Deni thotë se një “arsyetim i fshehtë” për aleancën erdhi nga nevoja amerikane për stabilitet dhe sukses ekonomik në Evropë.

Përgatiti: Trim Haliti

Drini

Rreth nesh