
Rreth fshehjes së të vërtetës që e thotë Nysret Pllana dhe moskuptimi i saj nga gazetarët e xhunglës së fjalëve të pakuptimta

Avni Spahiu për librin e Adem Lushajt mbi Manastirin e Deçanit
Avni Spahiu, redaktor i librit
Libri studimor i Adem Lushajt “Manastiri i Deçanit dhe Pronat Shoqërore” meriton të shihet në të paktën dy rrafshe të rëndësishme, nga që ai hedh dritë mbi historinë, përkatësinë, rolin dhe ndërlikimet historike, etnike dhe politike të një manastiri i cili, të paktën në të kaluarën e afërt është përdorur nga regjimi serb si një mjet për të shtrirë politikën e vet hegjemoniste dhe grabitëse ndaj shqiptarëve. Së dyti, është dëshmi se sa e nevojshme është të punohet me përkushtim në për ndriçimin e një teme të caktuar, fare pak të prekur nga historiografia shqiptare dhe se ç‘rëndësi kanë studime të tilla, për të sqaruar të vërtetën historike, sidomos në këtë rast, një çështje jetike për rajonin Deçanit, meqë rastet si ky janë të ngjashme edhe me anë të tjera të Kosovës lidhur me rolin e kishës serbe në shërbim të politikës së ditës të Serbisë.
Një studim i tillë do të ishte i mirëpritur sidomos para se të merrej vendim nga UNESCO për të inkorporuar kishat kosovare nën trashëgiminë serbe, si dhe, për më tepër, për t’u dalë në ndihmë politikanëve të Kosovës që në këtë aspekt të kenë materiale dhe fakte të mjaftueshme për të mbrojtur të vërtetën për manastiret dhe kishat serbe në Kosovë. Natyrisht, do t’i ndihmonte ata që të mbronin të vërtetën mbi këto objekte kulti para botës edhe me rastin e botimit të para disa vjetëve nga MPJ të së vërtetës mbështetur në mitet serbe mbi trashëgiminë kulturore të Kosovës në kuadër të kërkesës për pranim në UNESKO. Në atë përmbajtje, pala jonë ka pranuar fare hapur dhe pa hezitim se e tërë trashëgimia mesjetare e Kosovës i takon proveniencës serbe, bashkë me periudhën në vazhdim që pranohet si otomane lindore. Duke qenë se ky “arsyetim” nuk përmban edhe lashtësinë, në fakt, ky pamflet i MPJ paraqet një mohim të plotë të trashëgimisë shqiptare në Kosovë. Në këtë aspekt, një libër-studim i këtij lloji, siç është shkruar nga Adem Lushaj do të ishte më se i mirëseardhur dhe do të paraqiste një ndihmesë për të mësuar disa fakte të thjeshta dhe të pamohueshme lidhur me këtë çështje. Natyrisht, do të ndihmonte edhe Gjykatën Kushtetuese të Kosovës, e cila në mungesë të fakteve dhe duke u mbështetur vetëm në vendimet e ligjit të regjimit të Millosheviçit i njeh Manastirit të Deçanit të drejtën për të përvetësuar një pasuri të konsiderueshme të territorit që i përket komunës së Deçanit.
Se politika kosovare ishte po aq e padenjë në Kosovën e pasluftës dëshmon edhe fakti se asnjëherë nuk është këmbëngulur që të gjitha ligjet e miratuara nga regjimi millosheviçian të shpallen të jashtëligjshme dhe diskriminuese me efekt retroaktiv, në mënyrë që rasteve si ky i Manastirit të Deçanit t’u hiqet baza ligjore mbi të cilën do të mund të merreshin vendime të prera si ai i Gjykatës Kushtetuese. Si rrjedhojë, problemi është rritur në një moment të tillë që sot paraqet një nga çështje kyçe të dialogut me Serbinë dhe kërkesës së ndërkombëtarëve për zbatimin e vendimit dhe të dorëzimit dhe bartjes së pronave dhe zgjerimin e territorit të Manastirit të Deçanit në dëm të interesave publike dhe private të Komunës së Deçanit.
Aspekte të tjera në libër janë vështruar dhe studiuar përmes analizash dhe argumentimesh lidhur me problematikën, argumentime juridike, historike, sociale dhe etnografike lidhur me të vërtetën mbi pronat dhe territorin e Manastirit, i cili jo vetëm që është kthyer në “mollë sherri” për Kosovën por edhe në ngadhënjim të padrejtësisë edhe një herë në dëm të shqiptarëve. Këto argumentime janë të bollshme dhe mbështetura nga të dhëna të dokumentuara që nga e kaluara deri më sot…
Rëndësia e këtij libri, pra është shumëdimensionale dhe paraqet në shembull se si duhet punuar në qasjen e aspekteve të ndryshme të ndriçimit të së vërtetës. Kjo është e nevojshme edhe si rikujtim për historianët tanë që të merren me këtë çështje të historisë së miteve serbe nga që me raste të tilla të ngjashme ballafaqohemi pothuajse çdo ditë kur Serbia çdo gjë nga e kaluara e Kosovës e quan dhe e trumbeton si serbe. Shpesh, ia arrin kësaj pikërisht për shkak të faktit se shqiptarët merren fare pak me sqarimin e së vërtetës historike lidhur me lashtësinë dhe praninë e shqiptarëve në mënyrë kontinuitive në këto troje.
Amicus Plato, sed magis amica veritas!
KËRKESË PUBLIKE
Akademia e Shkencave dhe e Arteve e Kosovës (ASHAK) duhet të ngrejë një komision me juristë vendorë dhe ndërkombëtarë, për të vlerësuar saktësinë/pasaktësinë shkencore të dy veprave që janë botuar nga kjo akademi:
- “Gjenocidi i Serbisë në Kosovë – Aspekte juridike”, autor Arsim Bajrami;
- “Gjenocidi dhe masakrat e Serbisë në Kosovë”, përmbledhje të kumtesave të konferencës shkencore të mbajtur në Prishtinë, më 23 prill 2023.
Zotit Mehmet Kraja, Kryetari ASHAK-së
Zonjës Gjyljeta Mushkolaj, Sekretare e Seksionit të Shkencave Shoqërore dhe redaktore e librave “Gjenocidi i Serbisë në Kosovë – Aspekte juridike” me autor Arsim Bajramin, dhe “Gjenocidi dhe masakrat e Serbisë në Kosovë” përmbledhje të kumtesave të konferencës shkencore të mbajtur në Prishtinë, më 23 prill 2023;
Zotit Jusuf Bajraktari, recensues i librit “Gjenocidi i Serbisë në Kosovë – Aspekte juridike”;
Zotit Agim Zogaj, recensues i librit “Gjenocidi i Serbisë në Kosovë – aspekte juridike”;
Zotit Frashër Demaj, që përgatiti për botim librin “Gjenocidi dhe masakrat e Serbisë në Kosovë”,
Anëtarëve të tjerë të Akademisë së Shkencave dhe të Arteve të Kosovës,
Profesorëve, asistentëve dhe stafit të Universitetit të Prishtinës “Hasan Prishtina”,
Të nderuar,
Pasi kam analizuar me hollësi botimin e veçantë të Seksionit të Shkencave Shoqërore të Akademisë së Shkencave dhe të Arteve të Kosovës, të titulluar “Gjenocidi i Serbisë në Kosovë – Aspekte juridike”, të autorit Arsim Bajrami, dhe përmbledhjen e veçantë të titulluar “Gjenocidi dhe masakrat e Serbisë në Kosovë”, ku janë përfshirë kumtesat e prezantuara në konferencën e 23 prillit 2023, të përgatitur për botim nga anëtari me korrespondencë i kësaj akademie, Frashër Demaj, kam ardhur në përfundimet e mëposhtme:
- veprat e lartpërmendura përmbajnë gabime të shumta terminologjike lidhur me krimin e gjenocidit dhe interpretime të pasakta për gjenocidin që ka kryer Serbia ndaj shqiptarëve të Kosovës. Rrjedhimisht, ato nuk i plotësojnë kriteret shkencore që të botohen si libra të veçantë, aq më pak në emër të Akademisë së Shkencave dhe të Arteve të Kosovës;
- mungesa e njohurive teorike rreth krimit të gjenocidit që karakterizon autorin e librit “Gjenocidi i Serbisë në Kosovë – aspekte juridike” dhe autorët e “kumtesave shkencore” të përmbledhura në librin “Gjenocidi dhe masakrat e Serbisë në Kosovë” ka pasur për efekt negativ në zhvendosjen e krimeve serbe nga krimi i gjenocidit në kategoritë e tjera penale;
- një pjesë e konsiderueshme e gabimeve shkencore të autorëve në fjalë janë trajtuar gjerësisht në studimin tim “Krimi i gjenocidit – aspekte teorike dhe studime rastesh”, që është duke u botuar si fejton në faqen e internet https://kosovogenocide.com/ të Qendrës “Gjenocidi në Kosovë – Plagë e hapur” (Në linkun: https://kosovogenocide.com/libra/ mund të gjeni të gjitha pjesët e publikuara deri tani dhe ato që do të publikohen gjatë muajve në vijim);
- botime të tilla në emër të ASHAK-së me qasje të gabuara ndaj krimit të gjenocidit mund të shfrytëzohen nga mohuesit e gjenocidit në Kosovë, “për të argumentuar” se gjoja Serbia nuk ka kryer gjenocid në Kosovë;
- qasjet e tilla të gabuara të akademikëve të librave në fjalë mund të kenë ndikim të madh negativ në përhapjen në mesin e juristëve dhe historianëve të rinj të pasaktësive shkencore rreth krimit të gjenocidit;
Nga arsyet e përmendura më lart, këta libra nuk plotësojnë standardet dhe kriteret e përcaktuara sipas nenit 1 të Rregullores për Veprimtarinë Botuese të Akademisë së Shkencave dhe të Arteve të Kosovës për zhvillimin e veprimtarisë botuese të kësaj akademie dhe janë në kundërshtim të plotë me pikën 5 të nenit 3 të kësaj rregulloreje, sepse me pasaktësitë e mëdha shkencore që përmbajnë, nuk hyjnë në kategorinë e veprave me interes kombëtar, që të botohen si botime të veçanta në emër të Akademisë së Shkencave dhe të Arteve të Kosovës.
Këto janë vetëm disa nga arsyet, që kërkoj publikisht nga Akademia e Shkencave dhe e Arteve e Kosovës që të ngrejë një komision me juristë vendorë dhe ndërkombëtarë, për të vlerësuar saktësinë/pasaktësinë shkencore të dy veprave që janë botuar nga kjo akademi:
- “Gjenocidi i Serbisë në Kosovë – aspekte juridike”, autor Arsim Bajrami dhe
- “Gjenocidi dhe masakrat e Serbisë në Kosovë”, përmbledhje të kumtesave të konferencës shkencore të mbajtur në Prishtinë, më 23 prill 2023.
Me respekt
Bardhyl Mahmuti
Faruk Osmani, përgjatë tri dekadave ishte aty ku e kërkonte nevoja

Nga: Arif Ejupi
Të shkruash me zemër e shpirt të lënduar mbi vdekjen e papritur të një shoku dhe miku është rëndë tepër rëndë. Mbrëmë vonë mora lajmin thikë në kraharor mbi vdekjen e hershme dhe të papritur të mikut tim të çmuar Faruk Osmani.
Më 5 korrik në ora 20:00 e 24 minuta, gjejë në sekretarinë telefonike porosinë “Arif, jam Faruk Osmani, desha të takohemi për një kafe, nesër do të shkojë në Kosovë“ Ndër të tjera Faruku, kishte thënë “Zvicra bëri lojë të bukur, por fati ishte në anën e anglezëve“
Meqë kishim planifikuar që së bashku me Farukun t’u bënim një vizitë surprizë në Prishtinë, miqve tanë të përbashkët Ibrahim Makolli dhe Selman Kllokoqi, s’ desha ta bezdisja me thirrje, sepse e dija që dy – tri ditët e para i ka të rezervuara për vajzën e të vëllait Ilirijanën, të cilën e donte aq sa vajzën e vet Xhevrien.
Arbnori, djali im me të kthyer nga sheshi Planpalais i Gjenevës, ku në ekranin e madh televiziv kishte përcjellë ndeshjen e futbollit ndërmjet Spanjës dhe Francës, që luhej në kuadër të Evropianit “ Gjermania 2024” me lot në sy më thotë “Babi a ke dëgjuar që kishte vdekur axha Faruk?!.. Përnjëherë më kaploi një angështi dhe pikëllim i pa përshkruar. Ofshava thellë dhe nisa të qaja…
Me Farukun kishim shumë të përbashkëta . Ishte serioz dhe i fjalës. Ishim njohur katër- pesë ditë përpara demonstratës së madhe të 25 shtatorit të vitit 1995, që u mbajt përpara selisë së OKB- së, në Gjenevë.
Që nga ajo periudhë bashkëpunimi dhe miqësia jonë u shumëfishua. Takoheshim shpesh në Shoqatën “Ikballe Prishtina“ e më vonë në Universitetin Popullor Shqiptar të Gjenevës .
Gjatë vikendit ishim shikues të rregullt të FC. Kosova të Gjenevës, që bënte gara në Ligën e Dytë Regjionale të Republikës dhe Kantonit të Gjenevës, ku në pozitën e qendërsulmuesit luante me mjaft sukses Albani, çuni i madh i Farukut.
Faruk Osmani me njerëzit që kishin shqetësime me shëndetin tregonte interesim të jashtëzakonshëm. Ai në qershor të vitit 2018, së bashku me bashkëshorten e tij, Atifeten më pati vizituar në Qendrën e rehabilitimit në Crans Montana të Vales. Me fjalën e tij të ëmbël dhe këshillat e sinqerta t’i ngjallte shpresat për të ardhmen.
Faruku që ciklin 8-vjeçar dhe atë të Mesëm të shkollimit i kishte përfunduar në Viti, për të vazhduar me studime në Shkollën e Lartë Teknike të Ferizajt, kishte njohuri të shumta nga historia e lavdishme e kombit tonë.
Meqenëse kishte përfunduar studimet në një fazë kur çdonjëri e kishte jetën në rrezik nga pushtuesit serbo- sllavë, ia dinte vlerën gjuhës së nënës dhe traditave tona. Ai gjatë qëndrimit prej tri deceniesh në Gjenevë, u përkushtua me tërë qenien në të gjitha aktivitetet që pikësynim kishin çlirimin e Kosovës.
Faruku ndihmesë të madhe dha në Shoqatën humanitare “Nënë Tereza“ të Gjenevës, ku së bashku me veprimtarët si: Elfi Agushi, Miftar Abdullahu, Rrahim Jahiu, Adem Qerkini, Nexhmedin Ilazi etj, ndihmuan me veshmbathje, barëra dhe ushqime shumë familje të varfra të Kosovës.

Si dashamirës i flaktë i ruajtjes së gjuhës shqipe të krijuar me gjak Faruku, ndihmoi pa u kursyer edhe në mbarëvajtjen e Mësimit Plotësues të Gjuhës Shqipe në kantonin e Gjenevës.
Faruku ishte i angazhuar edhe në jetën politike të Republikës dhe Kantonit të Gjenevës.
Ai në dy mandate me shumë sukses e kreu edhe detyrën e këshilltarit në komunën Meyrin. Në kontakte me personalitete publike të Gjenevës e pasqyroi me argumente terrorin serbë mbi shqiptarët.
Pas përfundimit të Luftës në Kosovë z. Osmani e kreu edhe funksionin e Këshilltarit në Ministrinë e Diasporës së Republikës së Kosovës.
Angazhimi i tij ishte i gjithanshëm, prandaj është vështirë të zbërthehet veç e veç puna e tij në shoqata, klube e institucione të ndryshme të Gjenevës dhe Kosovës.
Me vdekjen e Farukut, Diaspora humbi një veprimtar shembullor, e unë një mik familje të pakompensueshëm.
I qoftë i lehtë dheu i Kosovës , pa të cilën veten e ndjente të parealizuar !
Serbia, nuk po e zbaton Marrëveshjen e Konçulit





(Në Foto 1 dhe Foto 2 shfaqet Platforma për parandalimin e konflikteve të armatosura dhe zgjidhjen e krizës në rajonin e Preshevës, Bujanocit dhe Medvegjës.)
21 Maj, 2001 (Foto 3) nënshkruhet edhe Amnistia nga ana e Qeverisë së Serbisë, e cila i amniston ushtarët e UÇPMB-së nga “krimet e luftës”.(Ky lloj aministe asnjëherë nuk u respektua nga ana Serbe, pasi që arrestoi dhe përndjeku shumë ushtarë dhe sot e kësaj dite disa ushtarë të UÇPMB-së vuajnë dënimet në burgjet Serbe si dhe shumë të tjerë nuk kanë drejtë të rikthehen në shtëpitë e tyre, për arsye se ende janë në përndjekje nga policia Serbe.)
21 Maj, 2001 (Foto 4) lëshohet edhe një njoftim të cilën e nënshkroi edhe Pieter Feith i cili ishte përfaqësuesë i sekretarit të përgjithshëm të NATO-s, e cila e siguronte se Shqiptarët nuk do të arrestohen dhe rrugëdalja e vetme ishte Amnistia.
Për Uashingtonin dhe Brukselin: Prishtina prodhon përfitime të mëdha strategjike
Nga: Peter Marko Marko Tase
Ish-sekretari i Mbrojtjes i SHBA-së, Donald H. Rumsfeld, një burrë shteti me një perspektivë të gjerë, më tha një herë në Institutin Hudson (prill, 2011): “Mbrojtja më e mirë, dhe në disa raste, e vetmja mbrojtje, është një ofendim i mirë”. Në një Evropë të trazuar dhe të ndarë gjeopolitikisht, aksioma e Sekretarit Rumsfeld është gjithnjë e më e rëndësishme. Më 9 – 11 korrik (2024) të 32 vendet anëtare të NATO-s u mblodhën në Uashington për të përkujtuar 75-vjetorin e aleancës ushtarake të pashoqe në historinë botërore. Një fakt i rëndësishëm, përcaktues, i anashkaluar nga mediat kryesore, ishte mungesa e pajustifikueshme e Presidentit bullgar në Samitin e NATO-s.
Presidenti i Bullgarisë, Rumen Georgiev Radev, një ish-pilot avioni ushtarak, nuk e drejtoi delegacionin zyrtar të vendit të tij në Uashington DC; refuzimi i Radevit buron nga mosmarrëveshja e tij për disa dispozita thelbësore të kornizës së miratuar nga Këshilli i Ministrave Bullgar që pretendojnë angazhime shtesë në mbështetje të Ukrainës. Në mungesë tragjike të përpjekjeve të përbashkëta të Bashkimit Evropian dhe NATO-s drejt masave të përshtatshme sulmuese që do të trimëronin më tej Ukrainën; kreu i shtetit bullgar ka shprehur hapur një qëndrim pro Moskës në pothuajse çdo mundësi që I është ofruar – madje edhe në konferencat për shtyp që nga fillimi i luftës më 27 shkurt 2014. Rumen ka reflektuar lëkundje serioze dhe është tallur me demokracitë perëndimore sa herë që NATO ka kërkuar mbështetjen e Bullgarisë për heroin ukrainas. Forcat e Armatosura të Bullgarisë janë anëtare e NATO-s që nga viti 2004. Uashingtoni mirëpriti kryeministrin Dimitar Glavçev për të marrë pjesë në Samitin e NATO-s 2024.
Në anën tjetër të spektrit është burri i vetëm më i shquar i shtetit që rajonet e Evropës Qendrore dhe Juglindore kanë pasur që nga fundi i Luftës së Ftohtë (1989) – Albin Kurti.

Kryeministri i Kosovës, Albin Z. Kurti, burrë shteti i besuar i NATO-s dhe Uashingtonit, i cili ka vënë theksin më të madh për parandalim të së keqes, po mbrohet duke sulmuar dhe neutralizuar grupin terrorist serb prej 30 burrash të armatosur rëndë, që veproi në fshatin Banjë [Banjska] dhe pushton lokalitetin dhe objektet e manastirit më 24 shtator 2023. Për këtë përleshje tragjike të armatosur me ndërprerje në veri të Kosovës, ku policia e Kosovës veproi me një nivel të jashtëzakonshëm trimërie, profesionalizmi, Sekretari i Shtetit të SHBA-së, Antony J. Blinken deklaroi: “Shtetet e Bashkuara dënojnë fuqishëm dhunën e koordinuar, sulmin ndaj Policisë së Kosovës në afërsi të Manastirit të Banjës [Banjskës] më 24 shtator dhe i shprehin ngushëllimet e thella familjes së rreshterit të Policisë së Kosovës të vrarë në krye të detyrës. Autorët e këtij krimi duhet të mbajnë përgjegjësi nëpërmjet një procesi hetimor transparent. Ne i bëjmë thirrje qeverive të Kosovës dhe Serbisë që të përmbahen nga çdo veprim apo retorikë që mund të nxisë tensionet dhe të punojnë menjëherë në koordinim me partnerët ndërkombëtarë për të de-përshkallëzuar situatën, për të garantuar sigurinë dhe sundimin e ligjit dhe për t’u kthyer në dialogun e lehtësuar nga BElog. Shtetet e Bashkuara e njohin dhe respektojnë rolin e Policisë së Kosovës si reaguese e parë në situata emergjente dhe krize.”
Sipas Dr. Kolë KRASNIQIT: “Në manastirin e Banjës [Banjskës] u sekuestrua një sasi e madhe armësh me vlerë mbi 5 milionë euro. Policia e Kosovës ka gjetur 29 raketahedhës, 24 automjete të përshtatshme për terrene malore, dy kamionë të blinduar, 8 mina tokësore, 8 mina antitank, 5.5 kg eksploziv plastik.”
Duke pasur parasysh trazirat e vazhdueshme rajonale të shkaktuara nga shovinistët serbë dhe terroristët e armatosur, lidershipi politik i Prishtinës ka qenë konsekuent dhe një partner besnik i NATO-s dhe aleancës së mbrojtjes strategjike transatlantike; duke përfaqësuar një vendosmëri unike që kreu i shtetit bullgar e ka nënvlerësuar qëllimisht dhe duke u shtrënguar ndaj armiqësisë së Moskës.
Kryeministri Kurti është një burrë shteti i shquar në një Evropë të copëtuar gjeopolitikisht. Ai nuk është thjesht një politikëbërës, Kurti është shfaqur si një strateg i nivelit të lartë që mendon për botën në terma konceptualë dhe bazohet në një kuptim të nuancuar të historisë, gjeo-ekonomisë dhe gjeopolitikës për të udhëhequr shtetësinë e shqiptarëve në të dy anët e Kukësit. Kryeministri i njohur i Prishtinës, vizioni strategjik i të cilit është një shenjë e mirë për perspektivat ekonomike dhe politike të Tiranës; është shfaqur si pikëmbështetje e kuadrit të politikës së jashtme për kombin shqiptar dhe për të dy qeveritë.
Sipas Dr. Sadri Ramabajës: “për vitin 2023, fjalë kyçe gjeopolitike janë: “koordinim” dhe antipodi i tij “keqkoordinim” i bashkuar nga “Ballkani i hapur” dhe “bota serbe”. Natyrisht, në semantikën politike përfshihet “Federata Shqiptare” si koncept që i kundërvihet përballë “botës serbe”. Këto koncepte kryesore përfaqësojnë krizat e vazhdueshme që prekin drejtpërdrejt interesat e përditshme ekonomike, jetën e qytetarëve shqiptarë në të dyja Republikat dhe në mbarë gjeografinë autoktone shqiptare (Maqedonia e Veriut, Mali i Zi dhe Serbia Jugore [Preshevë, Bujanoc, Medokë dhe Sanxhak]”. Koncepti kryesor politik i shekullit të “Federatës Shqiptare” ka një të ardhme solide dhe të palëkundur, pasi vazhdon të ngrihet në kulmin e shtetësisë dhe aspiratave të kryeministrit Kurti për një komb të begatë në Evropën Juglindore, duke i mundësuar Kosovës dhe Shqipërisë të lëvizin nga e pamëshirshmja e tyre pas- trashëgimisë komuniste dhe promovimit të stabilitetit ndërkombëtar.
9 korrik 2024
Milwaukee, Wisconsin
Trysnia me sanksione për Asociacionin, anakronike e skandaloze

James Rubin, i dërguari i posaçëm dhe koordinatori i Qendrës për Angazhim Global të Departamentit të Shtetit amerikan, ditë më parë tha se “është e vështirë të imagjinohet normalizimi i marrëdhënieve ndërmjet Kosovës dhe Serbisë pa njohje”. Dhe, kur diçka “është vështirë të imagjinohet”, atëherë është e pamundur të bëhet. Dhe, kjo është shumë domëthënëse, aq më parë kur thuhet nga një zyrtar i lartë amerikan, siç është zotëri James Rubin. Kjo dëshmon seriozitetin dhe përgjegjësinë e një zyrtari, njohës i mirë i raporteve Kosovë-Serbi.
Presheva, emërtimi dhe vjetërsia e saj
Në foto: Kalaja e Preshevës
Nga: Xhemaledin Salihu
Lugina e Presheves mund të quhet edhe Krahinë e Preshevës, siç po e quajnë shumë studiues që po marrin pjesë në Konferencat shkencore të organizuara nga Shoqata për Trashëgimi dhe Krijimtari kulturore Preshevë.
Arsyetimet:
1.Presheva banohet nga periudha e neolitit, vazhdon të banohet edhe gjatë periudhave të mëvonshme : të bronzit, të hekurit e deri në ditët e sotme, përshkak të pozitës së volitshme gjeografike, kushteve të favorshme klimatike, hidrografike.
Lugina e Moravës dhe ajo e Vardarit, kryesisht ishin të banuara nga fisi Ilir- Dardan, pra Presheva shtrihej në pjesën qendrore të Mbretërisë Dardane. Këtë e dëshmojnë të dhënat arkeologjike, antropologjike, kulturore-historike, gjuhësore, etnologjike, e të tjera.
Edhepse u gërshetuan shumë lëvizje të popullatave dhe kulturave, popullata autoktone shqiptare e Preshevës arriti ta ruajë materialin arkeologjik, i cili vërteton autoktoninë e saj shumë shekullore dhe vjetërsinë e saj.
Gjeturinat arkeologjike, lokalitetet, objektet dhe vlerat arkeologjike në Preshevë janë gjetur të kohës parahistorike, të kohës antike, të mesjetës, por edhe më vonë.
Skender Anamali, në Kosova dhe trevat etnike në hapësirat e ish-Jugosllavisë në Mesjetën e hershme, Kosova, nr. 4/1994, f. 9 shkruan : “Prokopi i Cesaresë, një autor i shek. VI, në veprën e tij “Mbi ndërtime” shkruan se perandori bizantin, Justinian me prejardhje ilire, vetëm në Dardani ndërtoi 8 kështjella dhe rindërtoi 61 të tjera.”, çka përfundojmë se edhe Kalaja e Preshevës u ndërtua me të tjerat, që i përmendëm më lartë.
Kalaja e Preshevës daton nga koha ilire-dardane. “Kështjella e Preshevës së pari u themelua nga Dardanët në shek.IV para erës së re. Me ardhjen e romakëve në këtë trevë, ata në shek. I të erës së re ndërtuan udhët të shtruara me gurë sipas standardeve ndërtimore të tyre, rindërtuan kështjellën mbi themelet e kështjellës së lashtë ilire, përkatësisht dardane si dhe vendbanimin dardan poshtë kështjellës” shkruan Dr. Jahi Murati-Staneci dhe vazhdon : “ Kështjella legjendare dhe rrënojat e vendbanimit të zhvilluar antik, të cilat gjenden në skajin perëndimor të Preshevës, rrëzë Kodrinës së Kështjellës janë sinonime të lashtësisë dhe civilizimit antik të këtij qyteti. Ky vendbanim antik tashmë ka zbritur në fushë, është zgjëruar…Supozohet se në këtë vend, Presheva të ketë ekzistuar edhe në fillim të periudhës bizantine. Nga kjo kohë e deri afër mbarimit të mesjetës, periudhë prej afër dhjetë shekuj(1000 vjet) nuk është lënë asnjë gjurmë e ekzistimit të këtij vendbanimi. Mungonte civilizimi…Për shkaqet dhe kohën e zhvendosjes së vendbanimit të Preshevës antike, nuk kemi kurrfarë të dhënash”.
“ Kështjella legjendare dhe rrënojat e vendbanimit të zhvilluar antik, të cilat gjenden në skajin perëndimor të Preshevës, rrëzë kodrinës së kështjellës janë sinonime të lashtësisë dhe civilizimit antik të këtij qyteti. Ky vendbanim antik tashmë ka zbritur në fushë, është zgjëruar…
Supozohet se në këtë vend, Presheva të ketë ekzistuar edhe në fillim të periudhës bizantine. Nga kjo kohë e deri afër mbarimit të mesjetës, periudhë prej afër dhjetë shekuj(1000 vjet) nuk është lënë asnjë gjurmë e ekzistimit të këtij vendbanimi. Mungonte civilizimi…Për shkaqet dhe kohën e zhvendosjes së vendbanimit të Preshevës antike, nuk kemi kurrfarë të dhënash”./dr Jahi Staneci, Presheva në fotografi dhe fjalë(monografi), Prishtinë, 2010, f.42
Kalaja e Preshevës është objekti më i rëndësishëm i trashëgimisë kulturore materiale e pa luajtëshme në trevën e Preshevës, e ndërtuar në antikë, e rindërtuar edhe disa herë në mesjetë e më vonë, paraqet kalanë antike të fisit ilir-dardan dhe një ndër monumentet më të rëndësishme kulturore dhe historike në rajonin e Preshevës.
”Vendbanimi antik i Preshevës shtrihet në pjesën bregore pranë lumit të sotëm të Kurbalisë, gjegjësisht lumit të Preshevës. Ai gjendet rrëzë malit të sotëm të Karadakut diku afër 1.500 m në jugperëndim nga fillimi i vendbanimit të sotëm, në vendin e njohur nga vendasit “KALAJA E PRESHEVËS”, shkruan Burbuqe A. Agushi, Presheva me rrethinë në zhvillimin arkitektonik urbanistik/monografi/ Preshevë, 2009, f. 33.
2.Presheva në një hartë të shek.XI dhe XII permendet keshtu: Vranja, Presheva dhe Inogoshta.
Pra nuk pmendet asnjë vendbanim i Preshevës.

3.Në shekullin XV /1402/ Presheva ishte qendër dhe seli rajoni i gjithë
Moravicës. Njëherë gjykohej se Presheva dhe Moravica ishin dy rajoni,
mirëpo më vonë erdhi përfundimi se ishte fjala për një rajon dhe se Presheva
ishte qendër e këtij rajoni. Në mbështetje të kësaj përfundojmë se Presheva
ishte qytet dhe qendër rajoni, si e argumenton Konstantin Filozofi, edhe pse
nuk kemi të dhëna dhe argumente të shkruara aq për atë kohë.

Tabela është marrë nga libri i Stojanovskit: Kadillëku i Vranjës
4.Kazaja e Preshevës që nga Kongresi i Berlinit pati nahi Bujanovcin dhe Tërgovishten, deri me themelimin e Mbreterise Serbe, Kroate, Sllovene, madje si Rreth i Presheves vazhdoi edhe më tutje ne Banovinen e Vardarit, me qendër ne Shkup.
5.Rrethin, Presheva e humbi me 1945, realisht me 1947, ne menyre arbitrate nga Serbia dhe qe atehere mbeti vetem qytet, ndersa rrethi kaloi ne Bujanoc.



