Dëshmi mbi sulmin terrorist të vitit 1986 nga Mujahedin-e Khalq (MEK) në Teheran

Nga: Navid Zebarjad

Raport i të Drejtave të Njeriut

Dosja: Zahra Salehi – Viktimë civile e një sulmi me bombë artizanale
Data: 23 nëntor 2025

1. Hyrje

Ky raport bazohet në dëshminë e dokumentuar të znj. Zahra Salehi, një viktimë civile e shpërthimit të kryer nga Mujahedin-e Khalq (MEK) më 19 gusht 1986 (28 Mordad 1365) në Sheshin Ferdowsi, Teheran. Qëllimi i këtij raporti është të theksojë pasojat ndaj të drejtave të njeriut, duke përfshirë shkeljet e së drejtës për jetën, integritetin fizik, shëndetin dhe aksesin në drejtësi.

2. Sfondi

Që nga fillimi i viteve 1980, organizata terroriste MEK ka krijuar rrjete të strukturuara, programe të organizuara të stërvitjes ushtarake dhe njësi operative, duke formuar një rrjet të plotë terrorist përgjegjës për dhjetëra sulme të armatosura dhe shpërthime të drejtuara kundër civilëve, përfshirë gra dhe fëmijë. Dëshmi të shumta, përfshirë manuale të brendshme stërvitjeje, tregojnë se operacionet terroriste të grupit nuk kanë qenë sporadike, por të planifikuara, të strukturuara dhe të qëllimshme.

Në një sërë manualesh të siguruara nga ish-anëtarë, jepen përshkrime hap pas hapi të operacioneve të MEK-ut — nga vjedhjet e automjeteve për operacione e deri te normalizimi i sjelljes në shtëpitë e ekipeve, si vendosja e “orëve të fikjes së dritave” për të shmangur identifikimin nga forcat e sigurisë. Ekzistenca e këtyre manualeve shërben si provë përfundimtare e natyrës së organizuar të aktiviteteve terroriste të grupit.

Një prej këtyre dokumenteve, me titull “Njohje dhe Trajnim Taktik në Luftim të Armatosur”, kishte si synim, sipas dëshmive, “të vriste ndjeshmëritë njerëzore dhe emocionale të anëtarëve” dhe të impononte eliminimin e njësisë familjare përveç rasteve kur ajo shërbente interesave të organizatës. Ky parim, i rrënjosur në ideologjinë e grupit, vazhdon të reflektohet në praktikat çnjerëzore të tij, veçanërisht në shfrytëzimin e grave, divorcat e detyruara, kontrollin e plotë mbi trupin dhe jetën e tyre, si dhe bindjen absolute ndaj udhëheqjes.

Përveç dokumenteve të brendshme stërvitëse, raportet ndërkombëtare të të drejtave të njeriut, përfshirë ato të Human Rights Watch, kanë dokumentuar tortura sistematike ndaj anëtarëve kundërshtues, ndalime afatgjata në kampet e organizatës, përdorimin e fëmijëve ushtarë dhe presione të rënda psikologjike. Gratë ishin më të prekura, duke u përballur me:

• Divorçe të detyruara dhe ndarje nga fëmijët e tyre
  • Abuzime ideologjike dhe fizike
  • Kontroll të plotë mbi jetën private dhe të drejtat riprodhuese
  • Dëshmi të detyruara dhe seanca poshtërimi publik

Edhe fëmijët ishin viktima: disa u rekrutuan si fëmijë ushtarë për stërvitje ushtarake, ndërsa të tjerë u ndanë me forcë nga familjet dhe u dërguan në Evropë ose Shtetet e Bashkuara.

Në tërësi, këto dëshmi tregojnë se MEK nuk është një forcë politike konvencionale, por një organizatë terroriste e strukturuar që kryen në mënyrë sistematike dhunë ndaj civilëve, grave dhe fëmijëve. Për dekada, ajo ka paraqitur një kërcënim serioz për të drejtat themelore të njeriut dhe vazhdon të jetë subjekt i hetimeve dhe përgjegjësisë ligjore.

3. Përshkrimi i Incidentit

Data: 19 gusht 1986 (28 Mordad 1365)
Vendndodhja: Sheshi Ferdowsi, Teheran
Lloji i sulmit: Bombë artizanale e vendosur në një automjet të parkuar

Sipas dëshmisë, operativët e MEK-ut vendosën një bombë në një makinë pranë një zyre të linjës ajrore. Bomba shpërtheu herët në mëngjes ndërsa qytetarët po shkonin në punë.

Pasojat e shpërthimit përfshinë:
• Zjarr të përhapur
• Thyerje të xhamave dhe dëmtime të ndërtesave përreth
• Tym dhe mbetje shpërthimi
• Panik publik
• Vdekjen e të paktën 16 civilëve dhe plagosjen e shumë të tjerëve, përfshirë znj. Zahra Salehi

Ndër të vdekurit kishte anëtarë të një familjeje nga Bushehri që kishin ardhur në Teheran për të blerë bileta avioni.

4. Dëshmia e znj. Zahra Salehi

4.1 Natyrat e plagëve

Znj. Salehi u godit nga copëza metalike gjatë shpërthimit ndërsa kalonte pranë automjetit, duke pësuar lëndime të rënda.
“A humba krahun tim të djathtë nën shpatull për shkak të copëzave të shpërthimit.”

Fillimisht, ajo mendoi se incidenti ishte shkaktuar nga një shpërthim gazi. Më vonë, në spital, mësoi se kishte qenë viktimë e një sulmi terrorist.

4.2 Trajtimi mjekësor dhe pasojat fizike

Në kohën e sulmit, znj. Salehi ishte vetëm njëzet vjeç. Plaga e marrë e shndërroi të gjithë trajtimin e saj mjekësor në një proces të gjatë dhe të mundimshëm. Mjekët u përpoqën me çdo mënyrë të shpëtonin krahun e saj përmes rindërtimit vaskular dhe transplantimit, por për shkak të nekrozës së indeve dhe humbjes totale të qarkullimit të gjakut, u bë e qartë se shpëtimi i gjymtyrës ishte i pamundur. Amputimi u bë i pashmangshëm.

Qëndrimi i saj në spital ishte i zgjatur dhe i shoqëruar me dhimbje të forta fizike, tronditje psikologjike dhe vuajtje emocionale, duke e përballur papritur me realitetin e vështirë të një paaftësie të përhershme dhe humbjes së një pjese të rëndësishme të trupit në një moshë të re.

4.3 Pasojat afatgjata

Ndikimi i shpërthimit tek znj. Salehi shkoi shumë përtej trajtimit mjekësor, duke prekur thellësisht të gjitha aspektet e jetës së saj. Me fjalët e saj:
“Ne vetëm mbijetuam; nuk jetuam.”

Kjo deklaratë tregon se dëmi i shkaktuar nuk ishte vetëm fizik, por një përvojë gjithëpërfshirëse privimi, dhimbjeje dhe humbjeje të perspektivave të së ardhmes.

Paaftësia e përhershme ka sjellë kufizime të mëdha fizike dhe sociale, duke reduktuar ndjeshëm mundësitë e saj të punësimit dhe të ardhurat ekonomike. Këto dëme janë përkeqësuar nga vuajtjet psikologjike dhe emocionale afatgjata, si dhe mungesa e mekanizmave efektivë për llogaridhënie, të drejtat e viktimave dhe kompensim, duke e bërë jetën pas incidentit jashtëzakonisht të vështirë.

5. Korniza Ligjore dhe Vlerësimi

Ky sulm përbën një shkelje të qartë të disa standardeve ndërkombëtare:

• Pakti Ndërkombëtar për të Drejtat Civile dhe Politike (ICCPR): Neni 6 (E drejta për jetën), Neni 9 (Siguria e personit)
  • Pakti Ndërkombëtar për të Drejtat Ekonomike, Sociale dhe Kulturore (ICESCR): Neni 12 (E drejta për shëndet fizik dhe mendor)
  • E Drejta Ndërkombëtare Humanitare: Ndalimi i sulmeve të qëllimshme kundër civilëve

Sulmet e organizuara të MEK-ut përbëjnë terrorizëm sistematik kundër civilëve, duke shkelur të drejtat e njeriut dhe të drejtën humanitare, dhe mund të përbëjnë krime kundër njerëzimit sipas të drejtës ndërkombëtare.

6. Llogaridhënia dhe Aksesi në Drejtësi

Znj. Salehi dhe të mbijetuar të tjerë raportojnë se deri më sot, asnjë mekanizëm gjyqësor efektiv nuk ka trajtuar sulme të ngjashme. Ajo thekson:
“Pres që autorët të marrin dënimin e plotë. Ata na shkatërruan rininë, shëndetin dhe jetën.”

Viktimat vazhdojnë të kërkojnë:
• Zbardhje të plotë të identitetit të autorëve
• Procedura gjyqësore të drejta dhe të paanshme
• Kompensim, duke përfshirë mbështetje mjekësore, psikologjike dhe financiare
• Njohje zyrtare të dëmit të pësuar