Sak Muji, poet, piktor dhe aktivist i çështjes shqiptare nga Zvicra
DEKLARATË PUBLIKE / ÖFFENTLICHE STELLUNGNAHME / DICHIARAZIONE PUBBLICA ⸻ (Shqip)
Nga përvoja ime mbi 35-vjeçare në Zvicër dhe si përfaqësues i komunitetit shqiptar në kantonin Ticino, ndjej detyrim publik të flas pa ekuivok: Radikalizmi dhe ndërhyrjet ideologjike të huaja nuk janë më raste të izoluara – janë një realitet që kërkon përgjigje të qartë dhe veprim të menjëhershëm. Çdo strukturë, organizatë apo individ që vepron jashtë transparencës, që financon apo përhap ideologji që bien ndesh me rendin kushtetues të Zvicrës dhe me vlerat e komunitetit shqiptar, duhet të përballet me ligjin dhe me refuzimin e plotë shoqëror. Ne si shqiptarë në Zvicër kemi përgjegjësi të dyfishtë: 
ndaj shtetit që na ka dhënë siguri dhe mundësi ndaj identitetit tonë kombëtar që nuk mund të zëvendësohet me asnjë ideologji të importuar Ne nuk jemi komunitet pa rrënjë. Ne nuk jemi komunitet i manipulueshëm. Ne nuk jemi komunitet që hesht përballë devijimeve. Prandaj kërkojmë qartë: kontroll dhe transparencë të plotë mbi financimet e çdo organizate ndërhyrje institucionale pa vonesë ndaj çdo forme radikalizmi ndalim të çdo ndikimi që synon ndryshimin e identitetit dhe vlerave tona
përgjegjësi publike nga çdo figurë që flet në emër të komunitetit Identiteti shqiptar nuk negociohet. Ligji i Zvicrës është i panegociueshëm. Radikalizmi nuk ka vend në mesin tonë. Kjo nuk është thirrje emocionale. Kjo është qëndrim i qartë qytetar dhe politik. Në fund, qëndrimi ynë është i thjeshtë dhe i qartë: Ne nuk kemi nevojë për ideologji të importuara. Ne kemi nevojë për shkollim, shkencë, kulturë dhe integrim. Besimi është çështje personale. Secili le të besojë ku do dhe si do – kjo te shqiptarët kurrë nuk ka qenë problem. Sepse identiteti ynë është më i vjetër se çdo ndarje: ilirik, shqiptar dhe njerëzor. “Pasha tokë e qiell, e hënë e diell” – ky është betimi ynë i lashtë, mbi nderin dhe mbi jetën. Dhe këtë frymë e respektojmë edhe në Zvicrën tonë: duke respektuar ligjin, duke respektuar njëri-tjetrin, dhe duke ruajtur identitetin tonë pa e humbur atë. Ne integrohemi – por nuk zhdukemi. Ne respektojmë – por nuk nënshtrohemi. Ne jetojmë me të tjerët – por mbetemi vetja jonë. ⸻ (Deutsch) Aufgrund meiner über 35-jährigen Erfahrung in der Schweiz sowie als Vertreter der albanischen Gemeinschaft im Kanton Tessin sehe ich es als meine Pflicht, klar und unmissverständlich Stellung zu beziehen: Radikalisierung und ideologische Einflussnahmen von außen sind keine Einzelfälle mehr – sie sind eine Realität, die eine klare Antwort und sofortiges Handeln erfordert. Jede Struktur, Organisation oder Person, die intransparent agiert oder Ideologien verbreitet, die im Widerspruch zur verfassungsmässigen Ordnung der Schweiz und zu den Werten unserer Gemeinschaft stehen, muss konsequent zurückgewiesen und rechtlich überprüft werden. Wir als Albaner in der Schweiz tragen eine doppelte Verantwortung: gegenüber dem Staat, der uns Sicherheit und Chancen gegeben hat gegenüber unserer nationalen Identität, die durch keine importierte Ideologie ersetzt werden kann Wir sind keine wurzellose Gemeinschaft. Wir sind keine manipulierbare Gemeinschaft. Wir sind keine Gemeinschaft, die schweigt. Deshalb fordern wir: vollständige Kontrolle und Transparenz der Finanzierung aller Organisationen sofortige institutionelle Massnahmen gegen jede Form von Radikalisierung Schutz unserer Identität und Werte vor ideologischer Einflussnahme öffentliche Verantwortung aller Vertreter der Gemeinschaft Die albanische Identität ist nicht verhandelbar. Das Schweizer Recht ist unantastbar. Radikalismus hat keinen Platz in unserer Gesellschaft. Dies ist kein emotionaler Appell. Dies ist eine klare bürgerliche und politische Haltung. Am Ende ist unsere Haltung klar: Wir brauchen keine importierten Ideologien. Wir brauchen Bildung, Wissenschaft, Kultur und Integration. Glaube ist eine persönliche Angelegenheit. Jeder soll glauben, was und wie er will – das war bei den Albanern nie ein Problem. Unsere Identität ist älter als jede Spaltung: illyrisch, albanisch und menschlich. „Bei Erde und Himmel, bei Mond und Sonne“ – das ist unser altes Gelöbnis, verbunden mit Ehre und Leben. Und diesen Geist respektieren wir auch in unserer Schweiz: durch Respekt vor dem Gesetz, durch Respekt voreinander, und durch Bewahrung unserer Identität. Wir integrieren uns – aber wir verschwinden nicht. Wir respektieren – aber wir unterwerfen uns nicht. Wir leben miteinander – aber wir bleiben wir selbst. ⸻ (Italiano) Sulla base della mia esperienza di oltre 35 anni in Svizzera e come rappresentante della comunità albanese nel Canton Ticino, sento il dovere di esprimere una posizione chiara e senza ambiguità: La radicalizzazione e le influenze ideologiche esterne non sono più casi isolati – sono una realtà che richiede una risposta immediata e concreta. Ogni struttura, organizzazione o individuo che opera senza trasparenza o che diffonde ideologie contrarie all’ordine costituzionale svizzero e ai valori della nostra comunità deve essere affrontato con fermezza e nel rispetto della legge. Noi, come comunità albanese, abbiamo una doppia responsabilità: verso lo Stato svizzero che ci garantisce sicurezza e opportunità verso la nostra identità nazionale, che non può essere sostituita da ideologie importate Non siamo una comunità senza radici. Non siamo una comunità manipolabile. Non siamo una comunità che tace. Per questo chiediamo: pieno controllo e trasparenza sui finanziamenti delle organizzazioni interventi istituzionali immediati contro ogni forma di radicalizzazione tutela della nostra identità e dei nostri valori responsabilità pubblica di chi parla a nome della comunità L’identità albanese non è negoziabile. La legge svizzera è intoccabile. Il radicalismo non ha spazio tra di noi. Questa non è un’emozione. È una posizione chiara, civica e politica. Infine, la nostra posizione è semplice: Non abbiamo bisogno di ideologie importate. Abbiamo bisogno di istruzione, scienza, cultura e integrazione. La fede è una scelta personale. Ognuno è libero di credere come vuole – questo non è mai stato un problema per gli albanesi. La nostra identità è più antica di ogni divisione: illirica, albanese e umana. “Per la terra e il cielo, per la luna e il sole” – questo è il nostro antico giuramento. E questo spirito lo rispettiamo anche nella nostra Svizzera: nel rispetto della legge, nel rispetto reciproco, e nella difesa della nostra identità. Ci integriamo – ma non scompariamo. Rispettiamo – ma non ci sottomettiamo. Viviamo insieme – ma restiamo noi stessi. ⸻ Sak Muji Kryetar i Shoqatës Kulturore Shqiptare “Aleksandër Moisiu” – Ticino smuji’26
