Për Xhavit Bicajn, themeluesin e Onkologjisë dhe Radioterapisë në Kosovë

PROF. DR. XHAVIT BICAJ

Mjeku, profesori, pionieri i Onkologjisë me Radioterapi dhe dokumentuesi i historisë së mjekësisë në Kosovë

Prof. Dr. Xhavit Bicaj lindi më 23 dhjetor 1949, në Tedel (Vrellë), në një familje të njohur për përkushtimin ndaj arsimit, punës dhe çështjes kombëtare. Është biri i Smajl Bicajt.

Arsimin fillor e kreu në vendlindje, në shkollën fillore të Tedlit, ndërsa arsimin e mesëm e vazhdoi në Gjimnazin e Istogut, ku ishte pjesëtar i gjeneratës së parë të këtij institucioni arsimor.

Pas përfundimit të gjimnazit, vazhdoi studimet në Fakultetin e Mjekësisë të Universitetit të Beogradit, ku u diplomua në qershor të vitit 1975.

Në vitet 1977–1980, kreu specializimin në Radiologji, drejtimi i terapisë, në Institutin e Onkologjisë në Beograd. Ky specializim do të përcaktonte në masë të madhe rrugën e tij të mëvonshme profesionale, e cila do të lidhej ngushtë me Onkologjinë, Radioterapinë dhe zhvillimin e këtyre shërbimeve në Kosovë.

Vitet 1980–1985: formimi dhe puna si specialist i Radiologjisë

Pas përfundimit të specializimit, në periudhën 1980–1985, Prof. Dr. Xhavit Bicaj punoi si mjek specialist i Radiologjisë imazherike.

Kjo periudhë përbënte një fazë të rëndësishme të formimit dhe konsolidimit të tij profesional. Përvoja e fituar gjatë specializimit në Beograd tashmë po zbatohej në praktikën mjekësore në Kosovë.

Por viti 1985 do të shënonte një kthesë vendimtare jo vetëm në karrierën e tij, por edhe në historinë e shërbimeve onkologjike në Kosovë.

8 mars 1985 – themelimi i shërbimit të parë të Onkologjisë me Radioterapi

Më 8 mars 1985, Prof. Dr. Xhavit Bicaj themeloi shërbimin e parë të Onkologjisë me Radioterapi në Kosovë dhe u zgjodh shef i këtij shërbimi.

Ky ishte një moment i rëndësishëm në zhvillimin e mjekësisë kosovare. Me themelimin e këtij shërbimi krijoheshin mundësi të reja për trajtimin e pacientëve me sëmundje malinje brenda Kosovës dhe hidhej një themel i rëndësishëm për zhvillimin e mëvonshëm të Onkologjisë dhe Radioterapisë.

Në të njëjtën periudhë, Prof. Dr. Bicaj kreu edhe diagnostikimin e parë në Kosovë me mamografi, duke shënuar një tjetër hap të rëndësishëm në zhvillimin e diagnostikimit të sëmundjeve të gjirit.

Kështu, viti 1985 mbetet një nga pikat më të rëndësishme të veprimtarisë së tij profesionale: themelimi i shërbimit të parë të Onkologjisë me Radioterapi dhe zhvillimi i metodave të reja diagnostikuese.

1989 – angazhimi qytetar dhe intelektual

Në vitin 1989, në një periudhë të rëndë politike për Kosovën, Prof. Dr. Xhavit Bicaj u bë nënshkrues i Apelit të 215 intelektualëve të Kosovës.

Ky angazhim dëshmon se veprimtaria e tij nuk ishte e kufizuar vetëm në profesionin e mjekut. Si intelektual dhe profesor, ai u përfshi edhe në zhvillimet shoqërore të kohës dhe në mbrojtjen e të drejtave dhe dinjitetit të qytetarëve të Kosovës.

1990 – në shërbim të pacientëve të helmuar

Viti 1990 ishte një nga periudhat më dramatike në historinë e Kosovës.

Në këtë situatë të jashtëzakonshme, Prof. Dr. Xhavit Bicaj u angazhua profesionalisht në trajtimin dhe menaxhimin e pacientëve të helmuar në Kosovë.

Ky angazhim ishte pjesë e një përgjegjësie të jashtëzakonshme profesionale dhe njerëzore, në një periudhë kur mjekët kosovarë përballeshin me një situatë të rëndë shëndetësore dhe shoqërore.

Simpoziumi ndërkombëtar në Zagreb

Në kuadër të përpjekjeve për trajtimin profesional dhe dokumentimin shkencor të çështjes së helmimeve, Prof. Dr. Xhavit Bicaj mori pjesë në veprimtarinë shkencore ndërkombëtare të zhvilluar në Zagreb të Kroacisë.

Më 9 qershor 1990, në Zagreb u mbajt simpoziumi shkencor ndërkombëtar me temën “Kosova, Sprovë e Ndërgjegjës Mjekësore”, i cili trajtoi çështjen e helmimeve të nxënësve dhe të rinjve shqiptarë në Kosovë.

Në këtë veprimtari morën pjesë mjekë dhe ekspertë nga vende të ndryshme evropiane, ndër ta edhe nga Holanda, Danimarka, Franca, Sllovenia dhe Kroacia, krahas profesionistëve të tjerë.

Pjesëmarrja e ekspertëve ndërkombëtarë i dha kësaj veprimtarie një rëndësi të veçantë profesionale dhe shkencore. Çështja e helmimeve në Kosovë po trajtohej kështu edhe në një rrafsh ndërkombëtar, me përfshirjen e profesionistëve dhe ekspertëve nga vende të ndryshme.

Për Prof. Dr. Xhavit Bicajn, ky angazhim përbënte një vazhdimësi të përgjegjësisë së tij si mjek dhe intelektual: përballë një situate të jashtëzakonshme shëndetësore, ai u angazhua jo vetëm në shërbimin ndaj pacientëve, por edhe në përpjekjen për trajtimin dhe dokumentimin profesional të kësaj çështjeje.

1990 – ndër themeluesit e Sindikatës së Pavarur të Shëndetësisë

Po në vitin 1990, Prof. Dr. Xhavit Bicaj ishte ndër themeluesit e Sindikatës së Pavarur të Shëndetësisë.

Ky angazhim ishte pjesë e përpjekjeve për organizimin e punëtorëve të shëndetësisë dhe mbrojtjen e të drejtave të tyre profesionale e njerëzore në një periudhë të vështirë institucionale dhe politike.

27 nëntor 1991 – largimi i dhunshëm nga puna

Përkushtimi profesional dhe angazhimi qytetar do të përballeshin me një nga momentet më të vështira të karrierës së tij.

Më 27 nëntor 1991, Prof. Dr. Xhavit Bicaj u largua nga puna nga organet e atëhershme të pushtetit, me arsyetimin e paraqitur në atë kohë për “mosrespektimin e gjuhës zyrtare serbe te pacientët shqiptarë”.

Ky largim nuk shënoi fundin e veprimtarisë së tij profesionale. Përkundrazi, ai do ta vazhdonte rrugën akademike dhe shkencore, duke e kthyer dijen dhe përvojën në një formë tjetër të qëndrueshmërisë profesionale.

1992 – fillimi i angazhimit universitar

Në vitin 1992, Prof. Dr. Xhavit Bicaj u zgjodh ligjërues i lëndës Onkologji me Radioterapi.

Ky ishte një moment i rëndësishëm në kalimin e tij nga puna kryesisht klinike drejt një angazhimi gjithnjë e më të fuqishëm akademik.

Në vitin 1995, lënda filloi të mësohej nga gjenerata e parë e studentëve, duke shënuar një etapë të re në edukimin universitar të mjekëve në Kosovë.

Përmes këtij angazhimi, njohuritë e fituara gjatë specializimit dhe përvojës klinike filluan të institucionalizohen dhe t’u përcillen brezave të rinj të studentëve të Mjekësisë.

1998 – doktoratura

Në vitin 1998, Prof. Dr. Xhavit Bicaj mbrojti disertacionin e doktoratës me temë:

“Trajtimi i kancerit të lëkurës në Kosovë në vitet 1985–1990.”

Tema e doktoratës lidhej drejtpërdrejt me përvojën e tij profesionale dhe me zhvillimin e shërbimeve onkologjike në Kosovë gjatë viteve të para të organizimit të tyre.

1999 – docent

Në vitin 1999, Prof. Dr. Xhavit Bicaj u zgjodh docent.

Kjo zgjedhje shënoi konsolidimin e tij si kuadër akademik universitar dhe si pjesë e zhvillimit të arsimit të lartë mjekësor në Kosovë.

2005 – profesor i asociuar

Në vitin 2005, u zgjodh profesor i asociuar.

Në këtë fazë të karrierës, veprimtaria e tij përfshinte një përvojë të gjatë si mjek specialist, drejtues i shërbimeve, pedagog universitar dhe studiues.

2013 – profesor ordinar

Në vitin 2013, Prof. Dr. Xhavit Bicaj arriti gradën më të lartë akademike: u zgjodh profesor ordinar.

Kjo ishte rezultat i një karriere shumëvjeçare në mjekësi, mësimdhënie, kërkim shkencor dhe zhvillim institucional.

VEPRIMTARIA BOTUESE, DIDAKTIKE DHE DOKUMENTUESE

Përveç veprimtarisë klinike, akademike dhe shkencore, Prof. Dr. Xhavit Bicaj ka zhvilluar edhe një veprimtari të rëndësishme botuese, didaktike dhe dokumentuese.

Kjo veprimtari përbën një dimension të veçantë të kontributit të tij, pasi përfshin, nga njëra anë, përgatitjen e literaturës universitare për studentët e Mjekësisë dhe, nga ana tjetër, dokumentimin e historisë profesionale, familjare dhe shoqërore.

Librat universitarë për studentët e Mjekësisë

Në kuadër të veprimtarisë së tij pedagogjike, Prof. Dr. Xhavit Bicaj ka marrë pjesë në përgatitjen e literaturës profesionale për studentët e Mjekësisë.

Ndër botimet kryesore janë:

1. Radiologjia, 2013.
2. Onkologjia, 2014.
3. Mjekësia Nukleare, në bashkautorësi me Prof. Dr. Ramë Miftarin, 2016.

Këto botime përfaqësojnë një kontribut të rëndësishëm në krijimin dhe pasurimin e literaturës profesionale në gjuhën shqipe për studentët e Mjekësisë.

Veprimtaria didaktike e Prof. Dr. Bicajt nuk është kufizuar vetëm në auditor. Përmes këtyre botimeve, njohuritë dhe përvoja profesionale janë sistemuar dhe janë bërë pjesë e literaturës së shkruar për brezat e studentëve.

Veprimtaria monografike dhe dokumentuese

Një tjetër dimension i rëndësishëm i veprimtarisë së Prof. Dr. Xhavit Bicajt është puna në fushën e monografisë dhe dokumentimit të kujtesës historike, profesionale dhe njerëzore.

Në këtë drejtim përfshihen:

1. Smajl Ali Bicaj: Një jetë për arsim, liri dhe bashkim kombëtar, 2022.
2. Prof. Riza Bicaj: Jeta dhe vepra, 2025.
3. Onkologjia në Kosovë (1968–2024), 2025.
4. Gjak e jetë për atdhe – Burim Guri, 2025 – njëri nga autorët.

Këto vepra dëshmojnë një interes të veçantë për dokumentimin e historisë, ruajtjen e kujtesës dhe përcjelljen e përvojës nga një brez te brezi tjetër.

Në veçanti, Onkologjia në Kosovë (1968–2024) përfaqëson një përpjekje për të dokumentuar historinë e zhvillimit të Onkologjisë në Kosovë, fushë me të cilën Prof. Dr. Bicaj është i lidhur drejtpërdrejt përmes veprimtarisë së tij shumëvjeçare profesionale dhe akademike.

Përmes këtyre monografive, përvoja profesionale, historia e njerëzve, e familjeve dhe e institucioneve shndërrohen në dokument të shkruar, duke krijuar një trashëgimi për brezat e ardhshëm.

NJË JETË QË U KTHYE NË TRASHËGIMI

Historia profesionale e Prof. Dr. Xhavit Bicajt nuk mund të përmblidhet vetëm me titujt dhe funksionet që ka mbajtur.

Ajo duhet parë përmes gjurmëve që ka lënë në zhvillimin e mjekësisë, Onkologjisë dhe Radioterapisë, arsimit universitar dhe dokumentimit të kujtesës profesionale e historike në Kosovë.

Më 8 mars 1985, ai themeloi shërbimin e parë të Onkologjisë me Radioterapi në Kosovë. Në të njëjtën periudhë u angazhua edhe në zhvillimin e diagnostikimit me mamografi. Në vitet e mëvonshme u përfshi në trajtimin e pacientëve në situata të jashtëzakonshme, në veprimtari profesionale e shoqërore, në zhvillimin e arsimit universitar dhe në përgatitjen e literaturës për studentët e Mjekësisë.

Edhe pas largimit të dhunshëm nga puna në vitin 1991, ai nuk e ndërpreu misionin profesional. Përkundrazi, vazhdoi rrugën akademike dhe shkencore, duke u bërë docent, profesor i asociuar dhe, në vitin 2013, profesor ordinar.

Por trashëgimia e tij nuk përfundon me veprimtarinë klinike dhe universitare.

Përmes tre librave universitarë për studentët e Mjekësisë, ai ka kontribuar në transmetimin e dijes profesionale. Përmes katër monografive, ka marrë pjesë në ruajtjen dhe dokumentimin e kujtesës familjare, historike, profesionale dhe shoqërore.

Kështu, rrugëtimi i tij mund të shihet në disa dimensione të pandara:

mjeku, që i shërbeu pacientit;
profesori, që i shërbeu studentit;
studiuesi, që i shërbeu shkencës;
dhe autori e dokumentuesi, që i shërbeu kujtesës.

Nga Tedeli (Vrella), ku nisi rrugëtimin e tij arsimor, deri te universiteti, klinika, auditorët, institucionet shkencore dhe veprimtaria botuese, jeta e Prof. Dr. Xhavit Bicajt paraqet një rrugëtim të gjatë profesional dhe njerëzor.

Është rrugëtim i një njeriu që e shndërroi dijen në shërbim, profesionin në mision, përvojën në mësim dhe kujtesën në trashëgimi.

Në këtë kuptim, kontributi i Prof. Dr. Xhavit Bicajt nuk i përket vetëm historisë së tij personale. Ai është pjesë e historisë së mjekësisë kosovare, zhvillimit të Onkologjisë dhe Radioterapisë, arsimit universitar mjekësor dhe kujtesës së shkruar të një brezi.