NUK GUXON TË SHPËRBLEHET BLLLOKADA DHE TË NDËSHKOHET GUXIMI
Ka shumë pak mendje të ndritura shqiptare që mendojnë në mënyrë largpamëse, të saktë, çbllokuese dhe efektive; prandaj opozita bllokon vazhdimisht, ndërsa qeveria, pa dashje, i bën asaj favore duke e lidhur vetveten dhe duke mos arritur të ecë përpara.
E meqenëse është kështu, nuk na mbetet për momentin asnjë zgjidhje tjetër, përveçse të rrotullohemi në vend, si mizat gjysmë të ngordhura, kur kapen nga kurthi elektrik.
Dhe ky rrotullim në vend nuk është thjesht një metaforë e bukur letrare – është një diagnozë.
Një diagnozë e një sistemi që ka humbur instinktin për të ecur përpara, sepse energjia e tij shpenzohet në përplasje sterile, në kalkulime të ngushta partiake dhe në frikën patologjike nga ndryshimi.
Nga këndvështrimi politik, kemi një paradoks grotesk: opozita nuk e sheh veten si alternativë qeverisëse, por si mekanizëm bllokues. Ajo nuk ndërton ura për të ardhmen, por gërmon hendeqe për ta penguar çdo lëvizje të shoqërisë dhe shtetit përpara.
Në vend që të konkurrojë me ide, ajo konkurron me pengesa. Dhe kur pengesa bëhet strategji, stagnimi shndërrohet në sistem.
Nga ana tjetër, qeveria bie në kurthin e vetëpërmbajtjes së tepruar. Në përpjekjen për të qenë “korrekte”, “institucionale” dhe “legjitime” në çdo hap, ajo shpesh harron se përballë ka aktorë që nuk luajnë me të njëjtat rregulla.
Kështu, në vend që ta çbllokojë sistemin me vendime të guximshme dhe inteligjente, ajo shpesh vetëkufizohet, vetëfrenohet dhe në mënyrë paradoksale e forcon bllokadën që pretendon ta thyejë.
Nga perspektiva psikologjike kolektive, kjo gjendje prodhon lodhje, apati dhe cinizëm te qytetarët. Kur njerëzit shohin se çdo përpjekje për ndryshim përplaset në murin e interesave të ngushta, ata fillojnë të besojnë se asgjë nuk ndryshon. Dhe ky është momenti më i rrezikshëm për një shoqëri: jo kur ka konflikt, por kur lind dorëzimi i heshtur.
Ekonomikisht, ky rrotullim në vend është një luks që nuk mund ta përballojmë. Çdo ditë bllokade është një ditë e humbur investimesh, reformash dhe mundësish. Kapitali nuk pret; ai lëviz drejt vendeve ku ka qartësi, stabilitet dhe vendimmarrje. Ndërsa ne debatojmë për procedura dhe bllokime, bota ecën përpara pa na pritur.
Në aspektin institucional, mungesa e mendimit “çbllokues” është simptomë e një kulture politike që nuk është pjekur ende. Institucionet nuk janë krijuar vetëm për të respektuar rregullat, por për të prodhuar rezultate. Kur rregullat përdoren si alibi për mosveprim, ato humbin kuptimin e tyre themelor.
Nga një këndvështrim filozofik, kjo situatë është përplasje mes dy mënyrave të të menduarit: mendimit reaktiv dhe mendimit krijues. Mendimi reaktiv jeton për të penguar, për të kundërshtuar, për të frenuar. Mendimi krijues jeton për të zgjidhur, për të ndërtuar, për të avancuar. Një shoqëri që dominohet nga i pari, është e destinuar të mbetet në vendnumëro.
Por problemi më i thellë është mungesa e mendjeve që dinë të mendojnë në mënyrë strategjike dhe të pavarur nga interesat e ngushta. Mendja e ndritur nuk është thjesht ajo që di shumë, por ajo që sheh më larg, që parashikon pasojat dhe që guxon të marrë vendime të vështira në kohën e duhur.
Zgjidhja, pra, nuk është thjesht politike – është kulturore dhe intelektuale. Kërkon një transformim të mënyrës si mendojmë, si debatojmë dhe si marrim vendime. Kërkon që opozita të kuptojë se bllokimi nuk është vizion, dhe që qeveria të kuptojë se vetëfrenimi i tepruar nuk është virtyt kur paralizon veprimin.
Derisa kjo të ndodhë, do të vazhdojmë të sillemi rreth vetes – jo sepse nuk kemi potencial për të ecur përpara, por sepse kemi ndërtuar një sistem që e shpërblen stagnimin dhe e ndëshkon guximin.
Dhe kështu, mizat nuk janë më viktima të kurthit elektrik.
Ato janë bërë pjesë e mekanizmit.
