SAVASH VELIU FYTYRA E NDYRE E TURKOFILIT ARNAUT NE MAQEDONI
Argumenti është i ndërtuar mbi një ngatërrim kronologjie dhe shkaku.
Së pari, pas përfundimit të sundimit romak në Ballkan, rajoni kaloi në një periudhë fragmentimi dhe rikthimi në organizime fisnore, si në gjithë Evropën juglindore. Nuk kishte ende kombe moderne, prandaj është absurde të kërkosh “udhëheqës shqiptar” në kuptimin që përdorim sot.
Në periudhën bizantine situata fillon të ndryshojë dhe pikërisht atëherë shfaqet edhe organizimi politik i arbërve me krijimin e Principata e Arbërit në shek. XII. Pra formimi politik arbëror fillon shumë përpara ardhjes së osmanëve.
Së dyti, pretendimi se Perandoria Osmane prodhoi Rilindjen shqiptare është një mit.
Shumica e figurave të Rilindjes nuk dolën nga medresetë osmane, por nga gjimnaze dhe shkolla moderne jo-turke në Ballkan:
Sami Frashëri – i formuar në Gjimnazi Zosimea në Janinë.
Naim Frashëri – po ashtu në Gjimnazi Zosimea.
Ismail Qemali – arsim i tipit gjimnazial modern në Janinë.
Pra rilindasit u formuan në arsimin modern ballkanik dhe evropian, jo në sistemin arsimor fetar osman.
Edhe zhvillimet kryesore të vetëdijes kombëtare shqiptare ndodhën në përplasje me sistemin osman, jo falë tij. Shembulli më i qartë është Kongresi i Manastirit, ku alfabeti shqip u vendos përkundër presioneve të qarqeve osmane që donin alfabet arab.
Pra realiteti historik është shumë më i thjeshtë:
Pas Romës pati fragmentim fisnor në Ballkan.
Në mesjetë shfaqet organizimi politik arbëror me Principatën e Arbërit.
Rilindja shqiptare u ushqye nga arsimi modern dhe kontaktet me Evropën, jo nga sistemi osman.
Dhe përpjekjet për gjuhë, alfabet e shkolla shqipe shpesh u bënë kundër administratës osmane.
Prandaj nuk është e saktë të thuhet se Perandoria Osmane “prodhoi Rilindjen shqiptare”.
Në të vërtetë, Rilindja ishte pikërisht përpjekja për t’u shkëputur prej saj.
