New York Post: Kujdes nga ambiciet e Turqisë në vakumin e pushtetit pas Iranit

Nga Jonathan Schanzer

Publikuar më 4 Mars 2026, ora 17:56

Ushtria amerikane dhe Forcat Mbrojtëse Izraelite vazhdojnë të lëshojnë fuqinë e tyre mbi regjimin iranian – dhe inteligjenca e saktë, fuqia e madhe e zjarrit dhe pak fat i mirë mund të sjellin së shpejti rënien e Republikës Islamike.

Shumë njerëz po pyesin për të nesërmen, konkretisht, se kush do ta sundojë Iranin kur regjimi të bjerë më në fund. Është një pyetje e drejtë, por është shumë herët për ta ditur: Udhëheqësit e opozitës iraniane e dinë se ende nuk është e sigurt të shpallen. Regjimi është ende nën kontroll dhe brutaliteti i tij tashmë është kuptuar mirë. Mjafton të pyesni familjet e rreth 40,000 protestuesve të vrarë në rrugë në javët e fundit. Një pyetje më e mirë është kjo: Cilat fuqi rajonale mund të përpiqen të mbushin zbrastësinë pas rënies së diktaturës së Iranit?

Teherani për vite me radhë ka projektuar pushtet me anë të ndërmjetësimit në të gjithë Lindjen e Mesme, duke sponsorizuar grupe terroriste si Hamasi në Gaza, Hezbollahu në Liban, Huthët në Jemen, milicitë shiite në Irak dhe aktorë të tjerë keqdashës në të gjithë rajonin. Nëse regjimi shembet, fuqitë e tjera rajonale që aspirojnë të bëhen pjesë e saj do të kërkojnë të mbushin zbraztësinë.

Dhe ndërsa shumë vende mund të mendojnë se udhëheqja rajonale është e tyre për ta trashëguar, ka një lojtar të fuqishëm për t’u vëzhguar: Republika e Turqisë. Vendi ka ushtrinë e dytë më të madhe në NATO.

Ka një industri dronësh në rritje dhe një kontraktor ushtarak të lidhur me qeverinë, SADAT, që po trajnon dhe armatos milicitë në të gjithë botën myslimane. Njëkohësisht, Ankaraja ka kultivuar përfaqësues terroristë në Lindjen e Mesme për vite me radhë. Turqit janë mbështetës kryesorë të Hamasit, që datojnë gati dy dekada më parë, dhe tani po përpiqen të sigurojnë pjesëmarrjen e tyre në përpjekjet e paqes në Gaza – pavarësisht kundërshtimit nga izraelitët, të cilët janë të kujdesshëm ndaj qëllimeve të Ankarasë. Por turqit janë të vendosur edhe diku tjetër.

Ankaraja tani po mbështet Hezbollahun në Liban. Është mbështetësi kryesor i regjimit të ri sirian, të udhëhequr nga ish-lideri i al-Kaedës, Ahmad al-Sharaa, duke e bërë Sirinë një bazë të përparuar me platforma kyçe ushtarake dhe inteligjence. Kjo nuk do të thotë asgjë për vendosjet e gjata ushtarake të Turqisë në Irakun e Veriut, Somali, Katar dhe më gjerë. Shkurt, Ankaraja e ka mbuluar rajonin, duke e lënë atë të pozicionuar mirë për të mbushur zbraztësinë e lënë nga Republika Islamike.

Dhe mbështetësit financiarë të Turqisë në Katar, një vend i vogël që kontrollon afërsisht 12% të energjisë botërore, ka të ngjarë ta financojnë këtë përpjekje. Aleanca e këtyre dy shteteve sunite mund të përmblidhet thjesht: Ata kërkojnë të ringjallin ndikimin dhe ideologjinë e Vëllazërisë Myslimane, lëvizjes radikale islamiste që ka frymëzuar breza të tërë terroristësh.

Përpjekjet e tyre datojnë që nga Pranvera Arabe e vitit 2011, kur shpërtheu kaosi në të gjithë Lindjen e Mesme. Turqia dhe Katari ishin atëherë mbështetësit kryesorë të fraksioneve opozitare islamiste që synonin të rrëzonin regjimet në të gjithë rajonin. Në Libi, për shembull, rebelët ngritën flamurin e Katarit pas rrëzimit të Moamar Kadafit.

Në Egjipt, pasi regjimi i Sisit shtypi Vëllazërinë, njeriu i fortë turk Rexhep Tajip Erdogan u bë një avokat kryesor global për lëvizjen.

Pranvera Arabe u shua deri në vitin 2016 dhe eksperimenti i madh turko-katar dështoi. Por përpjekjet e tyre për të mbështetur Vëllazërinë Myslimane vazhduan. Dikush mund të supozojë se antipatia e deklaruar e Presidentit Donald Trump për Vëllazërinë Myslimane, e artikuluar në një urdhër ekzekutiv të lëshuar në nëntor, do të paralajmëronte një përballje me Katarin dhe Turqinë.

Kjo nuk ka ndodhur: Administrata ka marëdhënie të mira me të dyja, duke u dhënë atyre vende në Bordin e Paqes të Trump. Udhëheqësit e të dy vendeve gëzojnë lidhje të ngushta personale me Trump. Kjo i jep presidentit një mundësi. Ai mund t’i zbusë përpjekjet e tyre për të mbushur zbraztësinë e lënë nga Irani, nëse regjimi shembet. Parandalimi i ngritjes së boshtit të Vëllazërisë Myslimane kërkon vullnet dhe veprim amerikan – kështu që tani është koha që Trump të paralajmërojë aleatët tanë të pabindur sunitë në Akara dhe Doha se Shtetet e Bashkuara nuk po e zhvillojnë këtë luftë në Lindjen e Mesme vetëm për t’ua lëshuar pushtetin atyre.

Qëllimi ynë duhet të jetë ngritja e një rendi pro-amerikan. Aleatët e duhur do të përfshinin shtetet e moderuara të Gjirit Arab, si Emiratet e Bashkuara Arabe dhe Arabia Saudite, së bashku me vende të tjera që kanë normalizuar marrëdhëniet me Izraelin, si Bahreini dhe Maroku – apo edhe Egjipti dhe Jordania, nëse mund të angazhohen për një aleancë të tillë.

Grekët dhe qipriotët gjithashtu kanë provuar veten si miq besnikë dhe kanë një interes të drejtpërdrejtë në formësimin e së ardhmes së rajonit. Këto shtete mund të bashkëpunojnë me SHBA-në dhe Izraelin për ta vendosur Lindjen e Mesme në një kurs të ri. Por vetëm nëse Trump i pengon përparimet e boshtit të Vëllazërisë Myslimane.

Jonathan Schanzer është drejtor ekzekutiv në Fondacionin për Mbrojtjen e Demokracive.