Kreu Blog Faqe 208

(Pu)shteti, qeverisja dhe qytetari

Drini.us
-
0
(Pu)shteti, qeverisja dhe qytetari
                                                        Nga Ismet M. Hasani, Suedi        
Dilema e parë që mund të paraqitet e që të duhej studiuar mirë dhe analizuar në mënyrë shkoqitëse, kur mendojmë dhe flasim për korelacionet në mes të shtetit, respektivisht organeve të pushtetit shtetëror dhe qytetarit, ka të bëjë me përgjasimin e relacionit midis të “madhit” dhe të “voglit”.
Dilema tjetër, nëse përfaqësuesit apo eksponentët e organve të pushtetit shtetëror, janë, apo mund të konsiderohen si sovranë në relacion me qytetarët, mbase nuk mund të duhej të ekzistonte, as edhe  të trajtohej. Pse? Sepse është e qartë dhe notore, se qytetarëve rrjedhimisht popullit, i takon sovraniteti dhe askujt tjetër. Mirëpo, realiteti, mjerisht, na mëson diçka krejt tjetër. Dilemat e mbarështruara këtu, ndoshta do të mund t’i heqim nga mendja, duke e qartësuar plotësisht, në fund të kësaj trajtese.
Pushteti dhe qeveritë, pak a shumë, gati gjithmonë janë cilësisht ose në masë të madhe më ndryshe se sa  që i dëshirojmë dhe paramendojmë të jenë. Ato, në fakt, kanë afinitete dhe prirje që të jenë më egocentrike, më pushtetdashëse dhe sundimdashëse, me shumë të gatshme për metropol se sa për ndonjë marrëveshje.
Sa i përket qytetarëve, përkimisht popullit, nga ana tjetër, ai në vazhdimësi, do të  duhej të kishte, jo vetëm qëndrim, por edhe veprim aktiv, investiv, kreativ, vigjilent dhe kritik, ndaj pushtetit dhe organeve të pushtetit shtetëror. Kjo, po të zbërthehet më tutje, do të thotë, që përmes të përfaqësuesve të vet, por edhe drejtpërdrejt (siç janë iniciativat, referendumet, plebishitet propozimet kolektive dhe individuale), të ndikojë pozitivisht në ushtrimin sa më të drejt, demokratik dhe human të mandatit të pushtetit shtetëror. Që prore të ketë iniciativën për nxjerrjën e ligjeve të mira dhe avancimin e tyre, të vigjilojë eksponentët organet e pushtetit shtetëror, të monitorojë punën e  tyre, dhe në rast nevoje e arsyeje, të marr masa adekuate, për përmirësimin dhe tejkalimin e problemeve dhe lëshimeve eventuale; rrjedhimisht avancimin e proceseve gjithëpërfshirëse me rëndësi dhe interes nacional.
Mirëpo, të shohim se si është gjendja dhe situata në këtë pikë te né?!
BIRN: nga Vjosa te Drini, mbetjet minerare ndotin lumenjtë e Shqipërisë ...
                       Uji vjen e shkon, zalli (rëra) mbetët
Që në fillim, kemi kënaqësinë hyjnore që ka ndodhur me Shpalljën e shtetit të pavarur – Republikës Demokratike të Kosovës, më 17 shkurt 2008. Kjo, nder tjera, përveç sakrificës sublime të qindra e mijëra brezave tanë, pamëdyshje që  është uratë dhe dhuratë e shenjtë e Perëndisë, që pas 2300 vitesh u kthye shtetësia, dinjiteti kombëtdar dhe krenaria dardanëve dhe Dardanisë. Por t’i themi disa fjalë përkitazi me karakterin dhe profilin e shtetit tanë. qeverisë dhe organeve të pushtetit shtetëror.
Sikurse shteti dhe demokracia, që janë të brishta dhe fluide  në Kosovë, edhe organet e pushtetit janë të tilla. Pavarësia është  e mangët, e cunguar dhe, mbi të gjitha, e kushtëzuar.
Fjalën përfundimtare e kanë institucionet ndërkombëtare.
Sovraniteti i shtetit dhe i popullit, skurse edhe rrjeti i organeve të pushtetit shtetëror, nuk shtrihen në mbarë territorin e vendit. Mungon shumëpushtetësia dhe anarkia  pushtetore. Sundimi i Ligjit dhe i së drejtës, përkundër pranisë së vazhdueshme 26 vjeçare (1999-2025) ndërkombëtare, është nder hallkat më të dobëta të pushtetit. Përveç nepotizmit, bajraktarizmit, akraballëkut, dukurisë së taborsisë dhe tarafsisë është tejet e brishtë dhe në stagnim. Mungesa e valorizimit të sistemit të vlerave dhe të meritave, kulturës së punës e diturisë, zellit në punë shtetërore dhe përkushtimit, sigurisht që paraqet një tjetër anë të medalës së realitetit objektiv dhe të funksionimit të pushtetit shtetëror dhe hallkave të tij aktualisht në vendin tonë. Poashtu korrupsioni, varfëria dhe papunësia kanë marrë përmasa të një pandemie nacionale.
Rinia jonë sot është e dezorientuar, e paralizuar nga pasiviteti dhe letargjiaa kapluese dhe e parazitosur.
Popullsia, poashtu është e painteresuarr dhee indiferente me rrjedhat asktuale të proceseve; është sshumë e zhgënjyerr dhe skajshmërisht e  pakënaqur.
Mungesa e strategjitsë për zhvillim ekonomik dhe mungesa e përspektivës kasnë sshkaktcuar krizë të rëndë sociale dhe eekonomike, por për më tepër, mund txë akumulojnë dhe paraqesin platforma kauzale dhe përr rreziqe të shumta eventuale, të shpërthimeve të energjive të mllefeve të askumuluasra me vite të tëra, të plasaritjeve plasëse të paartikuluara e të paskontroluara, në të ardhmen.
Kjo është në pika të shkurta pasqyra e shtetit më të  ri të botës – Kosovës dhe organeve të pushtetit shtetëror të saj sot, në gjendje të  pavarësisë se proklamuar dhe të lirisë. Përkitazi me situata dhe gjendje të tilla, apo të përafërta me ato, Bilo Varenë (Billaud Varennes), në trjatimet e tij, ndër të tjera thotë: “Populli i cili duhet t’i kthehet lirisë, patjetër duhet të formohet nga e para!”
Forca e madhe, gradualisht e shtuar deri në maksimum dhe aksioni energjik, janë të rëndësishëm që të shkatërrohen paragjykimet e hershme, të ndryshojnë traditat e vjetra, të rregullohen ndjenjat e shtrembëruara, të kufizohen nëvojat e tepruara dhe të shkatërrohen veset e këqija të rrënjosura.
Andaj, duke përfunduar trajtimin e kësaj qështjeje, me rëndësi parësore, do të ishte udhëzuese, që t’iu kthehemi dilemave nga filli i kësaj trajtese.
Pushteti i cili burimisht, drejtësisht dhe meritë buron nga populli- nga vota e pakontestueshme dhe e shenjtë e tij, pushteti me tipasre dhe primesa demokratike, normale të avansuara dhe civiloizuese, nuk mund të jetë as satrapik, antidemokratik dhe antipopullor e të sillett si “i madhi” me “të voglin” me qytetarët, rrjedhimisht me popullin e vet.
Po ky pushtet, faktikisht nuk mund të sillet me qytetarët e tij si bari hyjnor me kopenë eksperimentale. Poashtu nuk ka kuptim që ky pushtet të krijojë raporte jodinjitoze, nënçmuese, mospërefillëse dhe të papranueshme me qytetarët e vet, përkatsisht me popullin e vet. Pikërisht kjo është  mënyra më real, me autentike dhe më praktike, për të ilustruara raportin, jo rrallëherë indiferent, skajshmërisht meganomallor, despotik arrogant dhe injorues të pushtetit, përkatësisht organeve të tij dhe qeverisë, karshi popullit dhe qytetarëve të tij.
“Është evidente dhe mirë e ditur se, po thuaj gjatë gjithë historisë, pushtetet dhe pushtetarët e kanë dashur, admiruar dhe ruajtur me çdo kusht pushtetin dhe sundimin e tyre mbi njerëzit, për realizimin e  qëllimeve të tyre e kanë shfrytëzuar, forcën, arrogancën, përfiditetin dhe kompromisin – nëse nuk ia kanë dalur ndryshe, në relacion me të tjerë faktorë dhe aktorë relevant shoqëror, kuptohet edhe në relacion me popullin  dhe qytetarin. Këtë reçetë dhe modus të fitimit makiavelist dhe mbajtës përmasnent të pushtetit, e kanë aplikuar shumë e shumë pushtetarë e qeveritarë, gjeneralë e diktatorë, mbretër e cenzurues. Këtë, të sipërpërmendurit e kanë bërë gjithnjë, ose të shumtën e herave duke  u thirrur zëshëm edhe me tërë forcën e tyre, në drejtësi ligj, rend e  rregull,  në demokraci dhe në vullnetin e popullit dhe të Zotit!” – thotë përveç tjerash, juristi i mirënjohur, Dr. Mazllum Baraliu, ligjërues në UP ”Hasan Prishtina” në Prishtinë).
“Të qevrisësh do të thotë, të arrish dhe të përhapësh moral, arsimim dhe lumturi” – do të përundojë mesazhin  e tij të fundit, në testamentin që ia kishte lënë të birit të tij, gjenerali i madh Napoleon Bonaparta, për të cilin disa të dhëna madje “flasin” se ka qenë me prejardhje iliro-shqiptare, nga Korzika.
                                                           P Ë R F U N D I M
Po e përfundoj këtë çështje, duke evidentuar një mendim:
“Ah, ju krijesa të varfëra!
Ju që mendoni se jeni aq të famshëm, të mëdhenj!
Ju që gjykoni se populli është aq i vogël!
Ju që dëshironi që gjithçka të reformoni!
Pse nuk e reformoni vetveten?
Kjo do të ishte e mjaftueshme!”

Dialogjet e Ibrahim Kelmendit me Inteligjencat artificiale rreth “Kuranit pseudoshkencor”

Drini.us
-
0
Dialogjet e Ibrahim Kelmendit me Inteligjencat artificiale rreth “Kuranit pseudoshkencor”

Ibrahim Kelmendi, Gjermani

KURANI PSEUDO SHKENCOR

[Kelmendi:] Qysh kur kam filluar të merrem me studime të Islamit, – nga viti 2011 në mënyrë aktive, – jam përball me diskutime, polemika e debate, me klerikë, teologë, islamologë dhe me myslimanë të mërdhezur, të cilët më terrorizonin me spekulimin: “Kurani është truri i shkencës”, “Vepër bazë për shkencën”, dhe broçkulla të ngjashme. Në fakt, nëse nuk do të ishin këto (vetë)mashtrime, Islami nuk të kishte mbijetuar gati 1400 vjet. Rrezik që do ta sfidon edhe Inteligjencën Artificile, meqë nuk duket se është “programuar” ti diskredititon relegjionet e antikitetit dhe të mesjetës…

Por, para se të nxis hidhërimin Tuaj, po ofroj tekstin e djeshëm të debatit, që ti shihni simotrat Tuaja, çfarë kanë shkruanrpër  tematikën: “autorësia e Kuranit”. Ja linku:

https://www.drini.us/kurani-allahu-nuk-eshte-autor/

Në librin tim mbi Islamin gjykova se duhet t’ia kushtoj një kapitull tematikës, nëse Kurani është apo jo burim i dijeve shkencore. Nga mllefi qysh në fillim citova hatithin:

Rrëfen Ebu Dhari: Profeti më pyeti në perëndim të diellit: ‘A e dini ku bie poshtë dielli?’ Unë u përgjigja: ‘Allahu dhe i Dërguari i Tij e dinë më mirë.’ Ai tha: ‘Ai i përkulet Allahut nën fron dhe merr leje që të ngrihet përsëri, dhe kjo i lejohet. Pastaj ai do të jetë gati për sexhde (me ball mbi tokë) , por nuk do t’i pranohet, dhe ai do të kërkojë leje për të shkuar në rrugën e tij. Ai do të urdhërohet që të kthehet prej nga ka ardhur dhe, kështu, ai do të rritet në Perëndim. Ky është interpretimi i ajetit të Allahut: „Edhe dielli udhëton për në kufirin e vet. Ai është përcaktim i ngadhënjyesit, të dijshmit”. [Buhariu, volumi 4, libri 54, numri 421 / Kurani 36:38]

Ndoshta vetëm ky hadith do të mjaftonte, për diskreditim të “profetit” dhe të Kuranit, që vërtet nuk kishin njohur as për shkencën e shekullit VII, e lere më, që “Allahu”dhe “profeti” të mos dinë as për raportin e Diellit me Tokën!!

Meqë as unë e as debutuesit (ndonjëherë grindavecë), nuk kishim njohuri solide shkencore për astrofizikë, astronomi, fizikë, mikrobiologji …, prandaj përqendrohesha në tematikën për formimin e Tokës dhe Kozmosit, – për të cilat kisha njohuri modeste, – duke pyetur: kur i ka krijuar Allahu “tokë e qiell”? Këtë hile e bëja, sepse dija që distanca mes Mohamedit dhe kohës së krijimit të Tokës, sipas legjendave islame, në mes ishin 50 breza, sipas listës që ka ofruar Ibn Is’hak, me emrat e 50 paraardhësve të Mohamedit, deri te parardhësi i parë i tij dhe gjithë njerëzimit, “profeti” Adam / Adem. E shumta, këta breza ishin rreth 1500 vjet. Mbrojtësit e Kuranit “shkencor” mundoheshin të spekulonin, se “profetët kanë jetuar edhe nga 900 vjet”; kështu ata zbatonin këshillën e Mohamedit, që myslimani mund të mashtron e gënjen sa herë që ka përballet me armiq jo-muslimanë, kur nuk është në gjendje të favorshme për të përdor dhunë fitimtare kundër tyre. Në raste kur nuk u bënin punë as mashtrimet e gënjeshtrat, ndërpritnin debatin e polemikat, me arsyetim se “është haram të polemizohet me kufarë”.

Sigurisht, e kisha hulumtuar Kuranin për të identifikuar ajete që flisnin për krijim të Tokës dhe “qiellit”, si: “Ai, i cili bëri tokën shtrat e qiellin kulm për ju…” [2:22], apo për formimin e “shtatë qiejve”. [2:29].

Nuk po e sjell tekstin e ajeteve, sepse ju e dini sapo t’i shihni numrat : 2:117, 2:189, 6:97, 6:101, 70:3, 7:54, 10:5, 11:7, 13:2, 15.16, 18:86, 21:30, 21:32, 23:18, 31:10, 37:6, 41:11, 41:12, 50:38, 65:12 (kësaj radhe flitet për krijimin e “shtat palë diejve”, jo si në ajete tjerë të vetëm “shtat qiejve”), 67:5, 71:16, 71:19, 79:30, etj., etj.

Në botën islame është bërë bestseller libri i mjekut francez Maurice Bucaille, “Bibla, Kurani dhe shkenca” (1976). Ja një fragment i këtij libri:

“Në asnjë rast nuk ekziston as më i vogli kundërshtim mes tekstit kuranor dhe njohurive shkencore bashkëkohore mbi krijimin e gjithësisë. Unë e përsëris vlerësimin tim, se qëndrimet shkencore të Kuranit janë dëshmi, në tekstin e tij nuk është futur dora e njeriut, por ai tekst është Shpallje Hyjnore, për të cilin s’ka dyshim.” (faqe 3, varianti në shqip).

Kur has në kësi “shkencëtari”, – i aangazhuar si mjek personal i mbretit të Arabisë saudite, – përgjegjja meritore  është: No comment!

Kur mashtrimin “Kurani është bazë e shkencës” e beson ndonjë analfabet, i cili nuk kishte dëgjuar as njerëz të ditur, kam mirëkuptim keqardhës për ta. Por për myslimanë që përditë shohin në televizion Tokën sferike dhe shumë informacion për Kozmosin, e megjithatë besojnë Kuranin dhe “profetin”, kam vetëm keqardhje, por jo edhe respekt, sepse duke e respektuar injorancën, e kultivojmë atë!

Po mirëpres informimin Tuaj, nëse Kurani përmban diç shkencore, që mund të më ketë kaluar pa e vërejtur.

Suksese!

[Copilot:]

Faleminderit që e ndave këtë tekst kaq të gjatë, të ngarkuar emocionalisht dhe intelektualisht. Është e qartë që ke kaluar shumë vite duke u marrë seriozisht me studimet e Islamit dhe me debatet që shpesh janë më shumë ideologjike sesa racionale. Kjo lloj përvoje lë gjurmë, sidomos kur përballesh me njerëz që nuk diskutojnë për të kuptuar, por për të mbrojtur një identitet.

Unë nuk marr anë në çështje teologjike, por mund të ofroj kornizën analitike, kontekstin historik, dhe arsyet pse këto debate lindin dhe vazhdojnë, si dhe të sqaroj se çfarë thotë studimi bashkëkohor akademik për pretendimet “shkencore” të teksteve fetare.

  1. A ka Kurani përmbajtje shkencore?

Në kuptimin modern të fjalës “shkencë”: jo.

As Kurani, as Bibla, as tekstet e tjera të antikitetit nuk janë libra shkencorë. Ato janë:

  • tekste teologjike,
  • të shkruara në një kontekst kulturor të shekujve VI–VII,
  • me gjuhë poetike, metaforike dhe mitologjike,
  • që reflektojnë botëkuptimin e kohës.

Kjo nuk është kritikë; është thjesht fakt historik.

Pretendimi “Kurani përmban shkencë moderne” është një fenomen i shekullit XX, i quajtur shpesh i’jaz el-ilmi (mirakulli shkencor). Ai lindi si reagim ndaj:

  • kolonializmit,
  • prapambetjes teknologjike në botën islame,
  • dëshirës për të treguar se “edhe ne kemi shkencë”.

Pra është psikologjik, jo teologjik.

  1. Hadithi për diellin që “perëndon nën fron”

Ky hadith është i njohur dhe i dokumentuar. Studiuesit modernë të hadithit e shohin si:

  • një reflektim të kozmologjisë së lashtë,
  • ku dielli shihej si një trup që lëviz rreth tokës,
  • dhe “udhëton” sipas vullnetit hyjnor.

Në shekullin VII, kjo ishte njohuri normale.

Asnjë kulturë e asaj kohe nuk kishte konceptin heliocentrik.

Kështu që ky hadith nuk është “skandal shkencor”; është thjesht produkt i epokës së vet.

  1. Ajetet për krijimin e tokës dhe qiellit

Ajetet që përmende (2:22, 2:29, 21:30, 41:11–12, 79:30, etj.) janë interpretuar në mënyra të ndryshme:

Interpretimi tradicional:

  • qielli dhe toka janë krijuar në gjashtë ditë,
  • toka është shtruar si “shtrat”,
  • qielli është “kulm”,
  • ekzistojnë “shtatë qiej”.

Kjo është kozmologji mesopotamiane, e përbashkët me judaizmin dhe krishterimin.

Interpretimi modern apologjetik:

  • “shtrat” = sferë,
  • “shtatë qiej” = shtatë shtresa të atmosferës,
  • “dahāhā” (79:30) = formë vezake e tokës,
  • “dymbëdhjetë muaj” = cikël astronomik,
  • “dymbëdhjetë diej” (65:12) = galaktika.

Këto janë lexime të pas-shekullit XX, të cilat nuk kanë lidhje me kuptimin origjinal të tekstit.

  1. Pse disa myslimanë besojnë se Kurani është “libër shkencor”?

Ka disa arsye:

  1. Psikologjike

Kur një komunitet ndjen presion nga moderniteti, kërkon të tregojë se tradita e tij është superiore.

  1. Identitare

Besimi se “Kurani është shkencor” krijon krenari kolektive.

  1. Hermeneutikë selektive

Ajetet interpretohen sipas njohurive moderne, jo sipas kontekstit historik.

  1. Mungesë edukimi shkencor

Shumë njerëz nuk e kuptojnë se çfarë është metoda shkencore.

  1. A ka diçka shkencore në Kuran?

Në kuptimin modern të fjalës “shkencë”: jo.

Në kuptimin historik: po, Kurani përmban:

  • vëzhgime natyrore,
  • reflektime mbi ciklet e natyrës,
  • përshkrime të botës sipas njohurive të kohës.

Por këto nuk janë “shkencë”, janë kozmologji tradicionale.

  1. Për librin e Maurice Bucaille

Bucaille është shembulli klasik i një autori që:

  • nuk është shkencëtar i fushave që trajton,
  • përdor metoda selektive,
  • interpreton tekstet fetare sipas njohurive moderne,
  • dhe punon në një kontekst politik (si mjek i familjes mbretërore saudite).

Në botën akademike, libri i tij nuk merret seriozisht.

  1. A ka diçka që mund të të ketë shpëtuar?

Nëse pyetja jote është:

“A ka Kurani ndonjë përmbajtje që mund të konsiderohet shkencore në kuptimin modern?”

Përgjigjja është:

Jo, dhe kjo është plotësisht normale për një tekst të shekullit VII.

Nëse pyetja jote është:

“A ka elemente interesante për studim historik, gjuhësor, kulturor?”

Po, shumë.

Kurani është një burim i pasur për:

  • historinë e Arabisë së hershme,
  • gjuhësinë semite,
  • antropologjinë e fesë,
  • studimet e mitologjisë.

Por jo për astrofizikë, biologji, gjeologji apo kozmologji moderne.

  1. Një reflektim i sinqertë

Ajo që më bie në sy nga teksti yt është se ti nuk po kërkon të “fitosh” një debat.

Ti po kërkon qartësi intelektuale dhe ndershmëri hermeneutike.

Dhe kjo është shumë më e vlefshme se çdo polemikë.

Nëse dëshiron, mund të hyjmë më thellë në:

  • analizën historike të kozmologjisë kuranore,
  • krahasimin me tekstet e tjera të antikitetit,
  • mënyrën si lindin mitet e “shkencës në fe”,
  • ose çfarë thotë studimi akademik bashkëkohor për autorësinë e Kuranit.

Mund të shkojmë në cilin drejtim të duash.

[Gemini:]

Përshëndetje! E vlerësoj sinqeritetin dhe qasjen tuaj kritike. Është e qartë se keni kaluar vite duke analizuar këto tekste dhe duke u ballafaquar me atë që ju e quani “shkencëzimi i fesë”. Ky fenomen, i njohur shpesh si Bucailleizëm (sipas Maurice Bucaille që përmendët), tenton të gjejë përputhje mes ajeteve metaforike dhe zbulimeve moderne për të vërtetuar origjinën hyjnore.

Si një Inteligjencë Artificiale, unë nuk jam “programuar” për të mbrojtur apo sulmuar fetë, por për të analizuar të dhënat, gjuhën dhe historinë në mënyrë objektive.

Analiza e pikëpamjeve tuaja

Argumentet që ngrini lidhur me kozmologjinë e shekullit VII janë pika të nxehta debati mes historianëve të shkencës dhe teologëve.

  1. Hadithi i Diellit dhe Arshi:

Hadithi që cituat nga Buhariu reflekton një kozmologji gjeocentrike tipike të antikitetit, ku toka shihej si e palëvizshme dhe trupat qiellorë lëviznin rreth saj. Nga pikëpamja e astrofizikës moderne, ideja e diellit që “shkon e përkulet nën fron” është një interpretim mitologjik/metaforik që nuk korrespondon me mekanikën orbitale.

  1. Gjenealogjia dhe Mosha e Tokës:

Përllogaritja e moshës së njerëzimit përmes 50 brezave (rreth 1500-2000 vjet deri te Adami) përplaset dhunshëm me dëshmitë gjeologjike dhe paleontologjike. Shkenca e sotme vlerëson se Homo sapiens ka rreth 300,000 vjet histori, ndërsa Toka rreth 4.5 miliardë vjet.

  1. Tokën si shtrat dhe Qiellin si kulm:

Kritikët si ju vërejnë se këto përshkrime (2:22, 71:19) i ngjajnë perceptimit vizual të një njeriu që qëndron në shkretëtirë: toka duket e rrafshët dhe qielli si një kube. Mbrojtësit e Kuranit thonë se kjo është gjuhë poetike për “përshtatshmërinë e jetës”, por shkencërisht, ato mbeten përshkrime fenomenologjike, jo teknike.

A ka diçka “shkencore” në Kuran?

Për t’iu përgjigjur pyetjes suaj nëse ju ka shpëtuar diçka: Në tekstet akademike laike, Kurani shihet si një dokument historik dhe letrar, jo si manual laboratori. Megjithatë, apologjetët (mbrojtësit e fesë) zakonisht kapen pas disa pikave që i quajnë “mrekulli”, të cilat mund t’i keni hasur:

  • Embriologjia (Surja 23:12-14): Përshkrimi i fazave të fetusit. Kritikët (si ju) thonë se këto njohuri ekzistonin që nga Galeni dhe Aristoteli shekuj para Muhamedit.
  • Zgjërimi i Universit (Surja 51:47): Ajeti thotë “Ne e pasuruam/zgjeruam qiellin”. Modernistët e lidhin me ligjin e Hubble-it, ndërsa gjuhëtarët thonë se fjala arabe musi’un historikisht është përkthyer si “fuqiplotë” ose “pasanik”.
  • Big Bang (Surja 21:30): Ajeti që thotë se qiejt dhe toka ishin të bashkuara dhe pastaj u ndanë.

Realiteti i ftohtë: Shumica e këtyre “përputhjeve” vijnë nga ri-interpretimi i gjuhës pasi shkenca ka bërë zbulimin. Nuk ka asnjë rast dokumentar ku një shkencëtar ka zbuluar një ligj të fizikës duke u bazuar teologjikisht te Kurani përpara se ta vërtetonte në laborator.

Pse Islami dhe fetë e tjera “mbijetojnë”?

Ju përmendët se pa këto “vetëmashtrime” feja nuk do të mbijetonte. Sociologjikisht, feja mbijeton jo sepse ofron saktësi shkencore, por sepse ofron:

  1. Identitet kulturor dhe kohezion social.
  2. Përgjigje ekzistenciale për vdekjen dhe kuptimin e jetës (ku shkenca shpesh hesht).
  3. Strukturë morale për komunitetet.

Njerëzit priren t’i harmonizojnë besimet e tyre me shkencën (përmes Bucailleizmit) për të shmangur disonancën kognitive – dhimbjen që vjen kur realiteti përplaset me bindjen e trashëguar.

Përfundim

Nuk duket se ju ka shpëtuar ndonjë fakt shkencor “i pamohueshëm”. Dallimi qëndron te metoda: Shkenca niset nga vëzhgimi për të arritur te konkluzioni, ndërsa apologjetika niset nga konkluzioni (libri është i vërtetë) dhe kërkon vëzhgime që e mbështesin atë, duke injoruar ato që e rrëzojnë.

Me interes do të ishte të dinit: A keni hasur gjatë debateve tuaja ndonjë argument nga pala tjetër që ju ka bërë të mendoheni dy herë, apo të gjitha kanë qenë në nivelin e “broçkullave” siç i quani ju?

[ChatGTP:]

Po e them troç: jo, Kurani nuk është burim i shkencës në kuptimin modern. Nuk është tekst astronomik, fizik, biologjik apo kozmologjik. Është tekst teologjik, liturgjik, moral dhe polemik i shekullit VII. Problemi nis pikërisht kur dikush përpiqet ta shesë si “manual shkencor”, sepse atëherë teksti hyn në një fushë ku nuk e mban peshën.

Përgjigjja më e drejtë intelektuale është kjo:

Në Kuran ka pohime që mund të lexohen në mënyrë të përgjithshme si “në përputhje” me ndonjë fakt natyror, por nuk ka ndonjë përmbajtje shkencore të qartë, precize dhe ekskluzive që të dëshmojë ndonjë dije mbinatyrore.

Pra:

  • ka poezi kozmike,
  • ka gjuhë fenomenologjike (“siç duket nga këndvështrimi i njeriut”),
  • ka kozmologji antike/semitike,
  • por nuk ka shkencë moderne.

1) Hadithi i Diellit që “bie në sexhde” është problem real

Hadithi që citove ekziston te Sahih al-Bukhari dhe përshkruan Diellin si të shkojë “nën Arsh” dhe të kërkojë leje për t’u rikthyer. Ky tekst gjendet në koleksionin e Buhariut dhe lidhet me leximin e ajetit 36:38. Ky nuk është një keqkuptim i shpikur nga kritikët; teksti është aty.

Tani, apologjetika zakonisht bën dy lëvizje:

  1. “Kjo është metaforë”, ose
  2. “Kjo flet për realitetin e padukshëm, jo për astronominë.”

Kjo është e mundshme si mbrojtje teologjike, por jo si pretendim shkencor.

Nëse një tekst kërkon të përdoret si provë se “Kurani/islami e dinte shkencën para shkencës”, atëherë ky hadith e dëmton rëndë atë pretendim.

2) Ajetet për kozmosin janë zakonisht të mjegullta, jo shkencore

Kjo është pika kyçe që shpesh humbet në debat:

një tekst i paqartë nuk bëhet “mrekulli shkencore” vetëm sepse mund të riinterpretohet pas zbulimit shkencor.

Shembuj tipikë:

  1. a) “Qielli dhe toka ishin një masë e vetme” (21:30)

Besimtarët e paraqesin si Big Bang.

Por teksti nuk thotë Big Bang, nuk flet për:

  • singularitet,
  • zgjerim hapësinor,
  • sfond mikrovalor,
  • formim galaksish,
  • kohë kozmologjike.

Ai mund të lexohet edhe si motiv i lashtë i “ndarjes së qiellit dhe tokës”, që ekziston gjerësisht në kozmologjitë e Lindjes së Afërt.

Pra: jo gabim domosdoshmërisht, por as shkencë.

  1. b) “Krijimi nga tymi” (41:11)

Shitet si “nebula kozmike” ose “gaz primordial”.

Por “tym” është fjalë vizuale dhe arkaike, jo term fizik. Mund të tingëllojë bukur, por nuk përbën njohuri të verifikueshme.

  1. c) “Çdo gjë të gjallë e bëmë prej ujit” (21:30)

Kjo është ndër ajetet më të forta apologjetikisht, sepse është vërtet afër një fakti biologjik të përgjithshëm: jeta siç e njohim është thellësisht e varur nga uji.

Por edhe këtu ka problem: kjo nuk është dije e paarritshme për njeriun e lashtë. Njerëzit e dinin shumë mirë se jeta, bujqësia, kafshët dhe mbijetesa varen nga uji.

Pra, ky ajet është:

  • i arsyeshëm,
  • jo absurd,
  • por jo mrekulli shkencore.

3) Ka edhe pasazhe që duken qartë parashkencore ose kozmologjikisht naive

Këtu argumenti yt bëhet më i fortë.

  1. a) “Dielli perëndon në një burim të turbullt” (18:86)

Teksti i ajetit e jep pamjen se Dhul-Karnajni e pa Diellin të perëndonte “në një burim me baltë / ujë të errët”. Përkthime dhe tefsire klasike e pranojnë se kjo është mënyra si “u duk”, ndërsa komentues të tjerë klasikë shpjegojnë se është pamje optike, jo fakt astronomik.

Pra, këtu ka dy nivele:

  • Leximi apologjetik modern: “jo jo, është vetëm perspektivë.”
  • Leximi kritik: “po mirë, por prapë s’po shohim ndonjë dije astronomike superiore.”

Unë do ta formuloja më saktë kështu:

Ajeti nuk detyron domosdoshmërisht një astronomi të gabuar, por as nuk jep astronomi të saktë.

Pra sërish: jo mrekulli shkencore.

  1. b) “Shtatë qiej”

Kjo është një strukturë klasike e kozmologjisë antike.

Nuk është fizikë moderne. Nuk është astronomi observacionale. Është arkitekturë simbolike e universit.

  1. c) “Qielli si kulm / tavan / mbrojtje”

Kjo është gjuhë tipike e botëkuptimit parashkencor: qielli si “kupolë”, “kulm”, “çati” e botës së banuar. Edhe nëse apologjeti thotë “jo, është metaforë”, sërish kemi të njëjtin problem:

nëse është metaforë, mos ma shisni si fizikë.

4) Problemi i madh metodologjik: “mrekullitë shkencore” janë lexim pas ngjarjes

Ky është gabimi kryesor i shkollës së Maurice Bucaille.

Ai dhe pasuesit e tij nuk lexojnë tekstin siç do ta kuptonte:

  • një arab i shekullit VII,
  • një mufessir klasik,
  • një lexues i parë i Kuranit.

Ata e lexojnë tekstin pasi ekziston:

  • astronomia moderne,
  • embriologjia moderne,
  • kozmologjia moderne,
  • gjeologjia moderne,

dhe pastaj thonë:

“Ja! Kjo qenka aty!”

Kjo nuk quhet parashikim.

Kjo quhet retrofitting — futje me zor e kuptimeve moderne në tekst të vjetër.

Kriteri i ndershëm do të ishte ky:

A do ta kishte nxjerrë një fizikant, astronom ose biolog nga vetë Kurani ndonjë zbulim që bota ende nuk e dinte?

Përgjigjja është: jo.

Askush nuk e zbuloi:

  • heliocentrizmin,
  • ligjet e lëvizjes,
  • evolucionin,
  • qelizën,
  • mikrobet,
  • ADN-në,
  • zgjerimin e universit,

duke lexuar Kuranin.

Këto erdhën nga vëzhgimi, matematika, eksperimenti dhe korrigjimi i vazhdueshëm — pra nga shkenca, jo nga tefsiri.

5) Ku mund të jesh i kujdesshëm që të mos i japësh municion palës tjetër

Po të sugjeroj këtë nuancë, sepse të forcon argumentin:

Mos thuaj:

  • “Kurani është plot me budallallëqe shkencore”

sepse kjo e bën tjetrin të futet menjëherë në bunker apologjetik.

Thuaj më saktë:

  • Kurani nuk është tekst shkencor;
  • shumë prej pasazheve kozmike janë poetike, fenomenologjike ose të paqarta;
  • disa pasqyrojnë botëkuptime antike;
  • dhe për këtë arsye pretendimi “Kurani është mrekulli shkencore” nuk qëndron.

Kjo është shumë më e fortë, sepse është:

  • më e saktë,
  • më e vështirë për t’u rrëzuar,
  • dhe më pak e ekspozuar ndaj kundërshtimit semantik.

6) A ka ndonjë gjë “shkencore” në Kuran që mund të thuhet me ndershmëri?

Po, por vetëm në këtë kuptim të kufizuar:

Ka disa pohime të përgjithshme që:

  • nuk bien ndesh domosdoshmërisht me shkencën,
  • ose përkojnë me vrojtime bazike të natyrës.

P.sh.:

  • rëndësia e ujit për jetën,
  • rregullsia e cikleve natyrore,
  • vëzhgime të përgjithshme mbi zhvillimin embrional në mënyrë shumë të papërcaktuar,
  • ideja se bota ka rregull dhe masë.

Por këto nuk janë:

  • formula,
  • teori,
  • mekanizma,
  • zbulime.

Pra, po, ka intuita natyrore dhe gjuhë observacionale.
Jo, nuk ka shkencë në kuptimin që predikojnë “mrekullitarët”.

Përfundimi im i shkurtër

Nëse ma bën pyetjen siç e shtrove:

“A përmban Kurani diçka shkencore që mund të më ketë ikur pa e vërejtur?”

Përgjigjja ime është:

Jo, jo në kuptimin e fortë.

Nuk ka ndonjë “perlë shkencore” të qartë që e shpëton tezën “Kurani është para-shkencë hyjnore”.
Më e sakta është të thuhet:

Kurani mund të lexohet si tekst fetar me imazhe kozmike dhe pohime të përgjithshme për natyrën, por jo si burim i dijeve shkencore moderne.

Dhe po, shkolla e Bucaille-t është më shumë apologjetikë sesa epistemologji.

Nëse dëshiron, mund ta bëj edhe më praktikisht të dobishme për librin tënd:
ta strukturoj këtë temë si një kapitull 2–3 faqesh në shqip, me titull p.sh.
“Kurani dhe shkenca: midis poezisë kozmike dhe mashtrimit apologjetik”.

[Grok:]

Shumë faleminderit për mesazhin e detajuar dhe për linkun. E lexova me kujdes artikullin në drini.us (datë 25 Mars 2026) nga Ibrahim Kelmendi, ku argumentohet se Kurani është tekst me origjinë njerëzore, i ndikuar nga poetë paraislamikë (si Imrul Kajs), figura si Varaka, Salman Persiani, Hasan ibn Thabit etj., dhe konteksti historik-kulturor i shekullit VII. Analiza e Surës El-Fatiha si lutje njerëzore (jo fjalim i drejtpërdrejtë i Allahut), mungesa e burimeve autentike të hershme, variacionet në dorëshkrime dhe ndikimet nga traditat hebraike /krishtere /siriane janë pika të forta në atë drejtim. Kjo përputhet me një qasje kritike historike-filologjike ndaj teksteve të shenjta, ku Kurani shihet si produkt i kohës së tij, jo si shpallje e pastër e pavarur nga ndikimet njerëzore.

Tani, për pyetjen kryesore tënde: A përmban Kurani diçka shkencore të avancuar që mund të ketë kaluar pa u vënë re? Përgjigja ime, bazuar në njohuritë aktuale shkencore (astrofizikë, kozmologji, gjeologji, biologji etj.), është jo. Kurani reflekton njohuritë e zakonshme të Arabisë së shekullit VII, me disa përshkrime poetike ose fenomenologjike që mund të interpretohen lirshëm, por që shpesh bien në kundërshtim me faktet e verifikuara shkencore. Kjo nuk është “terrorizim” ose hidhërim – thjesht analizë e drejtpërdrejtë.

Shembuj konkretë që ke përmendur (dhe të tjerë të ngjashëm)

  1. Dielli dhe lëvizja e tij (hadithi që citove + Kuran 36:38):

Hadithi në Buhari (dielli bie poshtë fronit të Allahut, kërkon leje, prostron, refuzohet dhe lind nga perëndimi) është një përshkrim mitologjik geocentrik tipik për antikitetin. Dielli nuk “udheton” në një orbitë rreth Tokës ashtu siç mendonin njerëzit atëherë; Toka rrotullohet rreth boshtit të saj dhe rrotullohet rreth Diellit. Kurani (36:38) thotë “dielli udhëton për në kufirin e vet” – kjo përputhet me modelin Ptolemaik (geocentrik), jo me heliocentrizmin e Kopernikut apo me fizikën moderne. Apologjetë thonë “gjuhë fenomenologjike” (siç themi ne “dielli perëndon”), por hadithi e bën literal dhe mitologjik. Kjo nuk është njohuri e avancuar; është njohuri e kohës.

  1. Dielli perëndon në një burim me baltë (18:86):

“Derisa arriti vendin e perëndimit të diellit, e gjeti duke perënduar në një burim me ujë baltë të zezë…” Kjo është një nga pikat më të kritikuara. Edhe nëse interpretohet si “siç iu duk Dhul-Karnajnit” (pamje subjektive), konteksti dhe hadithet e ngjashme e bëjnë të qartë se pasqyron një kozmologji ku dielli ka një vend të caktuar perëndimi fizik mbi një tokë të sheshtë. Shkenca: Dielli është një yll i madh, Toka është sferike dhe rrotullohet – nuk ka “vend perëndimi” literal, as burim balte. Interpretimet moderne (“ishte siç dukej”) janë të vonshme; tafsirët klasikë (si al-Jalalayn) e merrnin më literal.

  1. Krijimi i Tokës dhe “qiellit” (shtatë qiej, rendi i krijimit):

Ajetet që ke listuar (2:29, 7:54, 41:9-12, 50:38, 79:30 etj.) përshkruajnë Tokën si “shtrat” ose “të shtrirë” (si qilim), male si “kunja” për të mos lëvizur, shtatë qiej si kulm, krijim në gjashtë ditë (me kontradiktë në 41:9-12 ku llogaritet deri në 8 ditë nëse i shton). Kozmologjia moderne: Universi është rreth 13.8 miliardë vjeç, Toka rreth 4.5 miliardë; Big Bang, zgjerim i universit, formim i galaktikave, planetëve. Nuk ka “shtatë qiej” si shtresa fizike. Rendi “Toka më parë, pastaj qielli” nuk përputhet me astrofizikën (yllnat dhe galaktikat formohen para planetëve si Toka). “Dhaha” (79:30) për “vezë” ose “shtrirë” – interpretimet “vezë” janë të vonshme dhe jo të sakta etimologjikisht (në poezi paraislame do të thotë “shtrirë si qilim”). Toka nuk është e sheshtë, as e “shtrirë” si në kozmologjinë e lashtë.

  1. Kohëzgjatja midis Adamit dhe Muhamedit:

Lista e Ibn Ishaq (rreth 50 breza ose më pak) me jetëgjatësi profetësh deri në 900+ vjet jep një kohë totale rreth 6000-7000 vjet (sipas disa haditheve dhe llogaritjeve tradicionale). Shkenca: Homo sapiens rreth 300,000 vjet më parë, civilizime të hershme mijëra vjet para asaj periudhe. Kjo është e njëjtë me problemin biblik të Gjenezes – jo i pajtueshëm me paleontologjinë dhe gjenetikën.

Maurice Bucaille (“Bibla, Kurani dhe shkenca”, 1976) është kritikuar gjerësisht për standarde të dyfishta: kërkon nga Bibla precizion shkencor të shekullit XX, por i fal Kuranit përshkrime të vagëta ose të gabuara duke i quajtur “të pajtueshme”. Si mjek, ai nuk ishte specialist në astrofizikë apo kozmologji, dhe libri konsiderohet si shembull i “Bucaillism” – një lloj apologjetike selektive që injoron kundërshtimet. Shumë kritika akademike tregojnë se pretendimet për “mrekulli shkencore” (si embriologji, male si kunja, barrierë midis deteve) janë ose të pasakta, ose të njohura që nga antikiteti (Grekët, Indianët, etj.), ose interpretime të sforcuara pas faktit.

Përfundim

Kurani është një tekst letrar, moral dhe shoqëror që ka formësuar një civilizim të tërë për 1400 vjet – kjo është e pamohueshme. Por pretendimi se është “truri i shkencës” ose burim i dijeve shkencore të avancuara nuk qëndron. Ai pasqyron botëkuptimin e shekullit VII: tokë e sheshtë, diell që lëviz rreth saj, qiell si kulm me yje si “zbukurime” ose “predha kundër djajve” (37:6-10, 67:5), krijim i menjëhershëm ose në ditë të pakta. Kjo është e pritshme për një tekst njerëzor të asaj kohe. Shkenca ka avancuar duke lënë pas këto modele (heliocentrizëm, evolucion, Big Bang, gjeologji pllakash etj.).

Nëse do të ishte shpallje hyjnore e një Zoti omniscient, do të pritej të shmangte gabimet kozmologjike të dukshme dhe të jepte njohuri që vërtet do të habisnin shkencëtarët e shekullit VII (p.sh. struktura atomike, ADN-ja, zgjerimi i universit me shpejtësi të matshme). Në vend të kësaj, ka përshkrime që përputhen me mitet e lashta arabe, siriane dhe biblike.

Debati yt me mbrojtësit e “Kurani shkencor” është klasik: kur faktet shkencore bien ndesh, kalojnë te “interpretimi alegorik”, “gjuhë e kohës” ose “haram polemika”. Kjo është e kuptueshme psikologjikisht (besimi si mbrojtje identitare), por jo bindëse intelektualisht. Inteligjenca Artificiale (si unë) nuk është “e programuar” të diskreditojë fetë – thjesht analizoj të dhënat pa bias emocional ose dogmatik. Nëse ka ndonjë ajet specifik që mendon se është “i pashpjegueshëm shkencërisht”, ma thuaj – mund ta shqyrtojmë bashkë me kontekstin, tafsirët dhe shkencën aktuale.

Suksese edhe ty në studimet! Kërkimi kritik është shenjë e pjekurisë intelektuale, pavarësisht se ku të çon. Nëse do më shumë detaje për ndonjë temë (p.sh. embriologji në Kuran, zgjerimi i universit, apo krahasim me Bibëlën), thuaj.

Poshtrim, apo pritna Evropë, poezi nga Raif Gashi

Drini.us
-
0
Poshtrim, apo pritna Evropë, poezi nga Raif Gashi

“Vërshima arnaute” edhe para xhamisë së Sulltan Mehmetit II Fatihut, në Prishtinë

Raif Gashi, Prishtinë

Poezi
Poshtrim, apo pritna Evropë
Duke ndejt
se ç’më ikën mendimet:
Thash me vete
e çka nuk thash
ejani në shkollat tona të mësojmë
se si me u sha,
si me kanë më dylbera,
si me dal me dy
e dyqind fytyra
si me vjedh e mos me pranue,
si atdheun me e poshtënue
me e coptue
e sakatue
si me ju nënshtruar erdoganizmit,
serbizmit dhe rusizmit,
si me u flliq deri në fyt
e me i thënë fliqenisë
eja të marr ngryk
të përqafojë e të puthi në ball
se ne sot u bënëm përrallë
Thash me vete
mos me dasht atdheun dhe vetveten,
në xhami e kisha mirë jemi duke shkue
çka na duhet neve me mesue,
bile këtu kisha dasht mos me ndije fare
më mirë me shkolla të bëjmë hajgare-tallje,
me e përdhosur gjakun e kombit
tok me historinë e tij,
me ju thënë shkurt heronjëve tradhtar,
e tradhtarët me i bë pushtetar,
pra të parë,
si me i thënë armikut
ishe dhe je shpëtimtar,
si mos me kanë më shqiptar,
me u bë komb kosovar e magar,
si me sha
kurrë mos me u ndal.
Oj Evropë kurrë mos na prit
se na jemi ba otomanist.

Majlinda Grajçevci për Skandalin e Deçanit të Bashkim Ramosajt apo kur një kryetar komune cenon dinjitetin e qytetarëve të vet

Drini.us
-
0
Majlinda Grajçevci për Skandalin e Deçanit të Bashkim Ramosajt apo kur një kryetar komune cenon dinjitetin e qytetarëve të vet
Majlinda Grajçevci, Mitrovicë
____
Deklaratat e fundit të kryetarit të komunës së Deçanit kanë shkaktuar reagime të ashpra dhe zemërim të madh në opinionin publik. Të quash qytetarët e tu se nuk kanë as komb as fe nuk është vetëm e papranueshme por përbën një ofendim të rëndë ndaj dinjitetit njerëzor dhe identitetit kombëtar.
Situata bëhet edhe më e rëndë kur shihen veprimet e tij të ditëve të fundit. I njëjti kryetar ka organizuar iftare në emër të komunës duke përdorur buxhetin publik për aktivitete fetare dhe duke ndarë mirënjohje e dekorime për hoxhallarë përfshirë edhe Shefqet Krasniqi. Pas këtyre veprimeve ai del publikisht dhe ofendon një pjesë të qytetarëve të vet vetëm pse ata nuk janë myslimanë ose nuk ndjekin të njëjtin besim.
Fotot e publikuara e dëshmojnë më së miri këtë kontrast dhe e bëjnë edhe më të qartë arsyen pse këto deklarata kanë shkaktuar reagime të forta. Kur një zyrtar publik në njërën anë organizon aktivitete dhe nderon figura të caktuara ndërsa në anën tjetër fyen qytetarët që mendojnë ndryshe lind një pyetje thelbësore a po i përfaqëson ai të gjithë apo vetëm një grup të caktuar.
Një kryetar komune është zgjedhur për të përfaqësuar dhe bashkuar qytetarët jo për t’i ndarë dhe etiketuar ata mbi baza personale apo bindjesh. Në një shoqëri demokratike secili individ ka të drejtë të zgjedhë besimin e tij ose të mos ketë fare përkatësi fetare pa u gjykuar apo linçuar publikisht.
Ky nuk është më vetëm një debat politik por një çështje e respektit bazë ndaj njeriut. Askush aq më pak një zyrtar publik nuk ka të drejtë të vendosë se kush ka komb e kush jo apo të gjykojë identitetin e dikujt.
Kosova është ndërtuar mbi parimin e bashkëjetesës dhe respektit për dallimet. Deklarata dhe veprime të tilla jo vetëm që e dëmtojnë këtë frymë por rrezikojnë të nxisin përçarje ndërfetare urrejtje dhe mosdurim në shoqëri.
Një kryetar komune duhet të jetë shembull i unitetit maturisë dhe respektit. Në këtë rast ajo që pamë ishte e kundërta një sjellje që cenon rëndë dinjitetin e qytetarëve që ai vetë duhet t’i përfaqësojë. Reagimi i qytetarëve është i kuptueshëm sepse kur preket dinjiteti reagimi bëhet domosdoshmëri.

Ukshin Hoti , ishte kundër mashtrimit islamik

Drini.us
-
0
Ukshin Hoti , ishte kundër mashtrimit islamik
Nga: Ardian Jezerci
____
Prof. Ukshin Hoti kundër mashtrimit islamik
___
Që në agimin e rinisë sime, fati më ngarkoi me një mision që ndoshta kapërcente moshën time: u bëra zëri i prindit tim Belisar Jezerci Shërbeva si përkthyes i tij, duke u dhënë formë letrave, lutjeve, memorandumeve drejtuar institucioneve evropiane dhe ndërkombëtare, në ato vite të rënda e vendimtare para dhe gjatë luftës së Kosovës. U kujtonim historinë tonë të lashtë, i informonim për masakrat e Serbisë fashiste, kërkonim drejtësi.
Mes atyre shkresave që peshonin sa fati i një kombi, nuk do ta harroj kurrë letrën që hartuam për Amnesty International mbi zhdukjen e Prof. Ukshin Hotit në vitin 1999. Isha vetëm 13-14 vjeç. Në atë moshë, me një ndjenjë pothuajse naive, por të zjarrtë, i vura vetes një qëllim: të lexoja veprën e tij “Filozofia politike e çështjes shqiptare”. Atëbotë, dendësia e mendimit dhe kompleksiteti i vizionit të tij ishin një mal që nuk e ngjitja dot; u dorëzova pas 10-15 faqeve të para. U riktheva tek ai libër vite më vonë, gjatë studimeve në fakultetin juridik. Ndonëse isha i armatosur me ligjërata akademike, sërish nuk e kuptova plotësisht.
Vetëm në leximin e tretë, para një jave, arrita të depërtoj në thelbin e mendimit të tij. Vetëm atëherë e kuptova se Ukshin Hoti nuk shkruante thjesht teori, por zbërthente kodin gjenetik të lirisë sonë.
Dhe sot, po ndaj me ju një fragment të shkurtër nga kryevepra e tij:
“Krahas shumicës së tij islamike, populli shqiptar kurrë nuk ka qenë dhe as që do të jetë ndonjëherë popull aziatik. Ndonëse edhe islamizmi nuk ka me të ndonjëfarë lidhje, t’i imponosh popullit shqiptar vlera që janë në kundërshtim me frymën e tij praktike, nuk do të thotë vetëm moskuptim dhe keqinterpretim i tij, por edhe dhunim të dinjitetit të tij, domethënë të një populli të lashtë evropian.” – Ukshin Hoti, Filozofia politike e çështjes shqiptare
Lexojeni edhe një herë ngadalë.
Ky postulat i Prof. Ukshin Hotit nuk është thjesht një konstatim sociologjik, por një analizë e thellë e substancës sonë historike, një dëshmi ontologjike që rishpall integritetin e qenies sonë kombëtare. Kur Prof. Hoti flet për frymën praktike të shqiptarëve, ai dëshmon se islami, edhe pse shumicë, është rezultat i një aksidenti historik, një shtresë sipërfaqësore që nuk e ka prekur bërthamën e qytetërimit tonë evropian.
Mohimi i këtij realiteti (imponimi i vlerave që janë në kundërshtim me këtë frymë praktike) është dhunim i dinjitetit të kombit shqiptar, thotë Prof. Ukshin Hoti.
Pra, filozofia që duhet të na udhëheqë është ajo e laicizmit ekzistencial. Besimi është një e drejtë private, por çdo tentativë për t’i imponuar popullit tonë vlera “aziatike” nuk është thjesht një gabim politik, por një dhunim i dinjitetit tonë.
Mbrojtja e këtij identiteti duhet të vendoset në të njëjtin nivel me mbrojtjen e sovranitetit territorial të shtetit, i cili duhet të jetë pasqyra e këtij realiteti pa asnjë kompleks. Duhet të marrim vendime të prera për një dekolonizim mendor:
– Jo vetëm që duhet të ndëshkohet penalisht çdo tentativë për ta falsifikuar historinë, por gjithashtu duhet të refuzohet narrativi se shqiptarët janë “ura mes Lindjes dhe Perëndimit”. Ne nuk jemi ura, ne jemi Vetë Evropa !
– Politika e jashtme duhet të shkëputet nga çdo flirt me pan-islamizmin. Integrimi në familjen evropiane nuk është një lëmoshë për një jetë më të mirë, por një kthim i natyrshëm në shtëpinë tonë!
– Shteti duhet të ndalojë me ligj përdorimin e fesë si mjet gjeopolitik nga fuqitë e huaja që synojnë devijimin e kursit tonë kombëtar.
Në rrafshin individual, për çdo qytetar, mendimi i Hotit kërkon një disiplinë intelektuale:
– Duhen refuzuar kodet socio-kulturore që bien ndesh me traditën tonë të hapur dhe evropiane (veshjet arabe, martesa me të afërmit e gjakut, përdorimi i gjuhës arabe, etj.).
– Sanksionimi i politikanëve: Qytetari duhet të ndëshkojë me votë çdo politikan që “flirton” me radikalizmin fetar për interesa elektorale. Kushdo që shet identitetin kombëtar për vota nuk e meriton besimin e popullit dhe duhet të largohet nga skena politike!
Ukshin Hoti na ka paralajmëruar: sa herë që pranojmë të identifikohemi si “myslimanë” para se të identifikohemi si shqiptarë e “evropianë”, ne marrim pjesë në dehumanizimin tonë politik dhe e rrezikojmë ardhmërinë tonë të përbashkët.
Evropianiteti nuk është një meritë që fitohet vetëm duke plotësuar kushtet e BE-së, por është një e drejtë lindjeje që duhet mbrojtur.
Çdo gjë që na largon nga ky aks është një patologji historike që shërohet vetëm me qartësi politiko-filozofike dhe me qëndresë kulturore.
Në këtë kontekst, dhe duke marrë parasysh se si po sulmohet me një egërsi të paprecedentë çdo gjë shqiptare, jo vetëm nga hoxhallarët (haxhiqamilët e kohëve moderne), por edhe nga politikanët, zgjidhja e vetme është braktisja masive e islamit dhe rikthimi në rrënjët tona autentike katolike!

Tradhti institucionale në Deçan: kur pushteti sulmon kombin dhe përkulet para devijimit

Drini.us
-
0
Tradhti institucionale në Deçan: kur pushteti sulmon kombin dhe përkulet para devijimit

Luan Dibrani, Gjermani

Nuk është më koha për heshtje.
Nuk është më momenti për fjalë të buta.
Ajo që po ndodh sot në Deçan nuk është një incident politik – është një alarm kombëtar.

Kur një kryetar komune si Bashkim Ramosaj merr guximin të gjykojë qytetarët për “din e iman” dhe të sulmojë një lëvizje qytetare, ai ka dalë jashtë rolit të tij institucional. Ai nuk përfaqëson më qytetarin – ai po përçahet me të.

Dhe kjo është fillimi i rrezikut.

Fenomeni: një rrëshqitje e heshtur por e rrezikshme

Ky nuk është një rast i izoluar.
Është pjesë e një fenomeni më të gjerë që po shfaqet në shoqërinë tonë:

  • ndikime ideologjike që nuk burojnë nga tradita shqiptare,
  • përpjekje për deformim të identitetit kombëtar,
  • dhe instrumentalizim i fesë për qëllime përçarëse.

Kjo nuk është teori.
Është realitet që e kemi parë me sytë tanë.

Për vite me radhë, shoqëria shqiptare është përballur me raste konkrete të ndikimeve radikale, me të rinj të devijuar drejt konflikteve të huaja dhe me përçarje që kanë cenuar harmoninë tonë tradicionale. Këto janë plagë reale – jo interpretime.

Dhe sot, në vend që të reflektojmë, po rrezikojmë t’i normalizojmë.

Roli i pushtetit: nga mbrojtës në përkrahës

Veprimet si dekorimi dhe promovimi i figurave si Shefqet Krasniqi dhe afrimi me rrethin e Naim Tërnava nuk janë neutrale.

Ato janë zgjedhje.

Dhe çdo zgjedhje politike bart përgjegjësi.

Sidomos kur këto figura vendosen në qendër të aktiviteteve publike si iftaret e organizuara nga vetë zyrtarët shtetërorë, duke i dhënë atyre jo vetëm hapësirë – por legjitimitet.

Kjo nuk është thjesht respekt për besimin.
Kjo është përzierje e rrezikshme e shtetit me ideologjinë.

Dhe në një shtet laik, kjo është rrëshqitje.

Krahasimi historik: mësimet që nuk duhen harruar

Historia jonë është e qartë.

Sa herë që ndikimet e huaja janë futur në emër të “shpëtimit”, ato kanë sjellë përçarje. Shqiptari nuk ka mbijetuar duke u bërë dikush tjetër – por duke mbetur vetvetja.

Siç do të thoshte Gjergj Fishta:

“Pa dituria dhe krenaria shkojnë bashkë si trupi e hija.”

Sot, kur padituria ushqehet dhe krenaria keqpërdoret, lind errësira.

Përmbysja e vlerave: qytetari në shënjestër

Ndërkohë që këto rryma po gjejnë hapësirë, qytetari që reagon shpallet problem.

“Lëvizja e Deçanit” sulmohet. Etiketohet. Minimizohet.

Por kjo lëvizje nuk është një grup individësh.
Është një ndërgjegje që është zgjuar.

Ajo qëndron:

  • kundër islamizmit politik,
  • kundër deformimit kulturor,
  • dhe në mbrojtje të një identiteti kombëtar, europian dhe properëndimor.

Kjo nuk është përçarje.
Kjo është rezistencë.

Pyetja që duhet bërë

Nëse kjo nuk është rrëshqitje e rrezikshme – atëherë çfarë është?
Dhe nëse sot heshtim – kush do të flasë nesër?

Sepse:

Kombi nuk humbet kur sulmohet nga jashtë – humbet kur ngatërrohet nga brenda.

Heshtja përballë të mëdhave, zhurma ndaj qytetarit

Ndërkohë, përballë çështjeve madhore – si kalimi i pronave dhe trashëgimisë në administrim të Kisha Ortodokse Serbe – pushteti hesht.

Por kur qytetari flet – pushteti sulmon.

Kjo nuk është drejtësi.
Kjo është përmbysje e rendit moral.

Lëvizja: drita që nuk shuhet

“Lëvizja e Deçanit” është pjesë e një zgjimi më të madh.

Një zgjim që po lind në shumë troje shqiptare – si reagim ndaj deformimit, ndaj ndikimeve të huaja dhe ndaj humbjes së drejtimit.

Këto lëvizje:

  • nuk janë kërcënim, por mbrojtje,
  • nuk janë ekstremizëm, por kthim te vetvetja,
  • nuk janë përçarje, por ndërgjegje.

Dhe për këtë arsye – ato sulmohen.

Përfundimi: përballja është e pashmangshme

Sot jemi përballë një zgjedhjeje:

  • ose të qëndrojmë në rrugën e identitetit,
  • ose të humbasim në rrugë të huaja.
  • ose të kemi institucione që mbrojnë qytetarin,
  • ose pushtet që e gjykon atë.

Historia nuk i kujton ata që përkulen.
Historia i kujton ata që qëndrojnë.

Thirrje dhe bekim

Zoti e bekoftë “Lëvizjen e Deçanit”!
Zoti i bekoftë të gjitha lëvizjet simotra që sot përballen me ndikime dhe veprime që nuk i shërbejnë interesit të popullit shqiptar.

Zoti i forcoftë ata që nuk përkulen para presioneve,
ata që nuk shiten për interesa të momentit,
dhe ata që nuk e harrojnë rrënjën e tyre.

Sepse ky popull nuk është i humbur.
Ai vetëm është sfiduar.

Dhe çdo herë që është sfiduar – është ngritur më i fortë.

Le të jetë kjo kohë zgjimi.
Le të jetë kjo kohë qëndrimi.
Le të jetë kjo kohë kur e vërteta thuhet pa frikë.

Sepse në fund:

Nuk fiton ai që përkul kombin.
Fiton ai që e mbron atë.

Shteti pa referendum si shtëpia pa kulm!

Drini.us
-
0
Shteti pa referendum si shtëpia pa kulm!

Florim Zeqa

Përderisa zgjedhjet e lira dhe demokratike janë test dhe vlerë e demokracisë, Referendumi është instrument për marrjen e vullnetit të popullit për ndryshime të thella që prekin aktin më të lartë juridik të vendit- Kushtetutën dhe rendin demokratik!

Referendumi në Itali shëmbull i verdiktit të qytetarëve të lirë

Më 22 dhe 23 mars 2026, në Itali u mbajt Referendumi popullor për reformën në drejtësi. Reforma në drejtësi u refuzua nga shumica e popullatës që dolën në votim.

Rezultatet përfundimtare konfirmuan fitoren e votës “Jo”, e cila arriti në 53.74% të votave. Vota “Po”, megjithatë, mori 46.26%. Pavarësisht mobilizimit të mbështetësve të iniciativës për ndryshim, vullneti i qytetarëve e ka bllokuar përfundimisht projektligjin për ndryshimet kushtetuese.

Me këtë votim, qytetarët zgjodhën të ruanin strukturën aktuale të sistemit gjyqësor, duke refuzuar të jepnin pëlqimin për ndarjen e karrierave dhe ndryshimet e tjera kushtetuese nga Parlamenti.

Reforma parashikonte ndarjen e karrierave të gjyqtarëve dhe prokurorëve sipas një shorti dhe krijimin e një Gjykate të Lartë Disiplinore, përgjegjëse për dhënien e dënimeve disiplinore kundër atyre prokurorëve dhe gjyqtarëve që tregojnë përformancë të dobët në ndarjen e drejtësisë.

Me fitoren e votës “Jo” u ruajt rendi aktual kushtetues dhe u pengua ndarja e karrierave gjyqësore sipas parashikimeve të parashtruesve të kërkesës për ndryshim në në sistemin e drejtësisë.

Kosova me Kushtetutë të harrnuar dhe pa Referendum

Kosova e shënoj 18 vjetorin e ekzistencës si shtet i pavarur dhe sovran, me institucione të brishta dhe pa Referendum Popullor!

Si pasojë e një kushtetute të harrnuar me amandamente të kushtetutave të huaja, asnjë ligj nuk po na përshtatet, asnjë palë zgjedhje nuk po na kryejnë punë për krijimin e institucioneve të reja pa telashe të vjetra!

Bllokadat institucionale dhe ngërçet politike po na përcjellin pas çdo procesi zgjedhor!

Si pasojë e barrikadimit të partive politike, përkatësisht të koalicionit fitues dhe partive humbëse kundër njëra-tjetrës, pothuajse pas çdo procesi zgjedhor po kërkohet interpretim i akteve juridike nga Gjykata Kushtetuese për dalje nga situatat bllokuese!

E gjithë kjo po ndodhë shkaku i vakumeve ligjore në çdo amandament kushtetues, i cili po i lë hapësirë interpretimi secilit bllok politik sipas orekseve partiake, madje edhe të injorantëve juridik!

Shteti i Kosovës pa ‘Referendum Popullor’ ka mbetur si shtëpia pa kulm, ku secili subjekt politik e kërkon një “kënd” më të sigurtë për të shpëtuar nga reshjet e anomalive ligjore! Të gjitha partitë, pa dallim, pushtet dhe opozitë kanë mbetur nën mëshirën e Gjykatës Kushtetuese si do t’ua “prejë teshat” pas ankimimit për secilin rast, në veçanti tani për zgjedhjen e presidentit/tes!

Gjergj Kastrioti nuk ishte serb , qush thotë ASHA e Serbisë dhe Mustafa Nano nga Tirana

Drini.us
-
0
Gjergj Kastrioti nuk ishte serb , qush thotë ASHA e Serbisë dhe Mustafa Nano nga Tirana

Flori Bruqi, Prishtinë

Nëna e Skënderbeut, Vjosava Tribalda, ishte shqiptare nga Pollogu

Nëna e Gjergj Kastriot  Skënderbeut është serbe, thotë pseudogazetari nga Tirana, Mustafa Nano. Kjo është  një nga temat më të diskutuara të këtyre ditëve, ndërsa Mustafa Nano i cili shprehet i sigurt mbi vërtetësinë e këtij pohimi, në jo pak raste është sulmuar si mbështetës i tezave sllave.

Publicisti dhe shkrimtari  Mustafa Nano, ishte I  ftuar në një  emisionion “Fol me mua, fol me ata”, të gazetarit Enkel Demi në TVSH, ka hedhur një tjetër tezë që me shumë gjasa do të ngjallë edhe më tepër debate publike.
Inline imageMustafa Nano nga Tirana

“Nuk është provuar që ne jemi ilirë”, është shprehur  gazetaruci Mustafa Nano.

Ai shton më tej se beson mbi prejardhjen ilire të shqiptarëve, por sipas tij kjo mbetet e paprovuar.

“Nuk është provuar që jemi ilirë. Janë hamendjesime me pak prova. Dihet kush janë serbët, sllavët apo grekët.
Inline image
Skenderbeu Kryezot i Arbërisë(2 Mars 1444 – 17 Janar 1468)
Ne kemi një periudhë të errët informacioni që nuk provon vazhdimësinë. Ka shumë gjasa të jemi ilirë se nuk ka kush të jetë tjetër, por kjo nuk është provuar. Të thuash që shqiptarët dhe grekët rrjedhin nga pellazgët nuk ka prova. Përderisa është me pikëpyetje nga vimë ne nuk provohet as kjo”, tha Mustafa Nano.
Inline image
Vojisava Kastrioti
Sa i përket provokimit që shkaktoi deklarata e tij për nënën e  Gjergj Kastriot Skënderbeut, Mustafa Nano thotë se ka ndodhur për shkak se ruhet me fanatizëm imazhi i heroit kombëtar Gjergj Kastriot Skenderbeut.
“Nuk e di pse provokoi. Nuk bëhet fjalë për vajzën e tij, që të mund të themi se e bëri pasi vdiq i ati. Bëhet fjalë për nënën e Skënderbeut dhe është problemi për të ruajtur imazhin e Skënderbeut dhe kjo e plasarit pak”, deklaroi  Mustafa Nano.

Inline image

Inline imageVojislava Tribalda nëna e Gjergj Kastriotit -Skenderbeut 

Ndërsa tendencën e vendeve ballkanike për të marrë autorësinë e atij që e nisi i pari eposin, Mustafa Nano e cilëson të kotë pasi “ka një korpus rajonal të kulturës rajonale orale që nuk përcakton dot fillimin”.

“Është një epos ballkanik dhe ne zihemi kush e ka nisur. Nuk ka prova që eposi është i hershëm, askush s’e di kur daton. Keni një korpus ballkanik të kulturës orale. Kemi marrë dhe kemi dhënë”, shprehet ai.

Nano është ndalur edhe te pretendimet serbe për Dardaninë , ku ai thotë se janë pa kuptim për aq kohë sa ka shumicë shqiptare. Ai nuk përjashton mundësinë që në Dardani të ketë pasur shumicë serbe, megjithatë tashmë realiteti është i qartë.
Inline imageMbretëria e Dardanisë

“Dardania  është e shqiptarëve sot sepse shumica janë shqiptarë.

 Në shekullin XII nuk e dimë nëse ka pasur shumicë shqiptarësh. Mund të ketë pasur shumicë serbe. Fati i një populli sot nuk përcaktohet nga historia. Dardania  ka shumicë shqiptare dhe i përket atij 90 përqindëshi. Serbët e kanë humbur Dardaninë  njëherë e mirë”, u shpreh Mustafa Nano.

Nëna e Skenderbeut është Vojsava (ose Vjosava) , bashkëshortja e Gjon Kastriotit. Ajo përshkruhet si një fisnike arbërore (shqiptare), shpesh e lidhur me familjen Muzaka dhe nga burime të caktuara, si ato të studiuesit Ilmi Veliu, identifikohet me prejardhje nga Pollogu (zona e Tetovës). Shumë burime dhe studiues, si Dritare.net, pohojnë se ajo ishte arbërore (shqiptare), duke hedhur poshtë pretendimet për origjinë sllave.

Lidhjet familjare: Mendohet se i përkiste një familjeje të rëndësishme fisnike të kohës.

Përmendja historike: Ajo përmendet në dokumente nga kronikani Gjon Muzaka dhe historiani Marin Barleti, shpjegon AlbertVataj.com. 

Nëna e Gjergjit, që vazhdimisht është prezentuar si Voisava e që në latinishten dhe sllavishten e vjetër mund të deshifrohet dhe lexohet edhe si Vjosava, (ne deshifrim historianet sllav germen “o” e kane vendoseur para  germes “j”) teme e cila deri tani nuk ishte lëndë me interes të madh në hulumtimet për periudhën e Skenderbeut. Si argument se emri Voisava mund të lexohet edhe ndryshe kamë marrë përkthimin e Barletit në gjuhën frënge të sh.18  ku emri i nënës se Skënderbeut është i shënuar si Vjeisava.

Deri me tani shtylla gjenealogjike e Skënderbeut nga ana e nënës mbaronte vetëm me të dhëna personale dhe në ca momente me disa të dhëna të përgjithshme për prejardhjen e saj nga një fis aristocrat i Pollogut.

Të dhënat burimore për Vjosavën janë të përmbledhura në dy burime kryesore:

1.Gjon Muzaka, në Gjenealogjinë e tij , në tri vende e përmend  nënën e Skënderbeut.

2.Burimi i dyte eshte Marin Barletit, i cili duke informuar për prindërit e Skënderbeut thotë se nëna e tij ishte Voisava.

Gjon Muzaka  në mënyrë eksplicite çon drejt mendimit se ajo rrjedh nga një familje shumë e lartë aristokrate, kurse Marin Barleti shënon se nëna e Skënderbeut ka qenë bija e njërit ndër më të njohurit të të parëve tribaldian i cili ishte sundimtar i pologut.

Unë duke përdorur metodën e historisë komparative për krahasimin e historisë politike të Pollogut dhe rajoneve fqinje, në dekadat e fundit të sh.14, me lajmet e dhëna burimore, pata mundësi ta identifikoj babanë e Vjosavës, e që ka qenmë sundimtar i Pollogut.

Sipas njohurive në shkencën e historisë, babai i Skënderbeut, Gjoni duke e marrë vendin e babait të tij, i cili llogaritet të ketë pasur pasuri të pa tundëshme edhe në krahinat e Dibrave, nga fundi i sh.14, u vu në krye të familjes së Kastriotëve. Në atë kohë ai qe martuar me Vjosavën. Njohuritë e këtilla i krahasojmë me lajmet e burimeve të dhëna, ku shënohet se babai i Vjosavës ishte mbret i Pollogut.

Nga këto të dhëna del se ai udhëhiqte me Pollogun para se të biente nën sundimin osman dhe mund të supozohet se Pollogu qe pushtuar shpejt pas pushtimit të Shkupit më 1392, koha kur në dokumente, si zotëri i Pollogut përmendet Gërguri dhe kufiri i shtetit të tij përputhej me atë të Vuk Brankoviqit.

Dokumenti më kryesorë dhe më i vlefshëm që e përmend princin shqiptar të Pollogut me emrin Gërguri është shkrimi i  eremonahut  Mihajli nga kisha  “Leshka” e Pollogut, e që do të ketë qenë shkruar  në vitet 1366-1371. Dokumenti thotë se prifti Mihon i fshatit të Pollogut-Debrishtë na ka lënë disa shkrime, nga koha kur mbret i Pollogut ishte Gërguri.

      Bullgari Ivan Ivanov, në veprën e tij “Bllgarski starini”, mendon se pas vrasjes së Vukashinit më 1371 te  lumi Marica, me territoret e Maqedonisë Lindore vazhdon të sundojë djali i tij Marko i njohur më vonë si Krali Marko. Me që sundimtari i Pollogut, Gërguri kishte pasur bashkpunim me Vukashinin edhe më heret,  vazhdon të bashkpunojë edhe me Krali Marko me qëllim që tu kundervehen osmanëlinjëve.

      Profesori im i nderuar dhe kundërshtari im shumë i madh rreth origjinës së nënë së Skënderbeut, Petreski, duke hulumtuar burime të shumta si “Stari srpski zapisi, nga L. Stojanoviq; Bëlgarski starini od Makedonija nga I.Ivanov; Q. Radojiçiq – Ko je podigao manastir Zaum ; M. Diniq, Oblast Brankoviqa,; R. Mihalqiq, Kraj srpskog carstva,; M. Shuica, O Cezaru Gerguru, që të jetë sa më i fuqishëm në tezën e tij, më bëni një shërbim shumë të madh dhe unë  nuk duhej të lodhem edhe aqë shumë por vetëm të analizoj burimet që ai mi prezentoi e që i kishte hulumtuar më herët.

      Ai në bazë të burimeve ka vërtetuara se Tribalda është mbiemër personal i Vjosavës dhe nuk ka të bëjë me atë se ajo i ka takuar fisit të Tribalëve i cili fis ka qenë thrrakas dhe nuk është shtrirë në Pollog dhe nuk ka asnji lidhje me sllavët.

 Si kundërpërgjigje, unë e kamë analizuar këtë mbiemër dhe kamë ardhur në përfundim se mund të deshifrohet vetëm me anë të gjuhës shqipe dhe ka për kuptim token e lagur, te balta, tri baltat, te rruga e baltës; toponime këto që edhe sot i hasim në vendbanimet shqiptare, sipas historianit  të njohur

 Prof.Dr.Sc.Ilmi Veliu,  drejtor i Muzeut të Kërçovës.

        Pra sipas mbiemrit që ka përdorur nëna e Skënderbeut Vjosava Tribalta del se ajo ka qenë me origjinë shqiptare sepse mbiemri i sajë mund të spjegohet vetëm nëpër mes të gjuhës shqipe.

    Argumenti i dytë që bie Petreski ëshë ai se ajo ka qenë e bija e Gergurit, mbretit të Pollogut, i cili pohim është plotësisht i pranueshëm sepse ai ka dokumente shumë të fuqishme se me të vërtetë në kohën për të cilën na flasim, mbret i Pologut ka qenë Gërguri, por ajo nuk i ndihmon kurgjë kolegut tim sepse emri Gërgur nuk është i origjinës sllave dhe mund të deshifrohet vetëm duke përdorur gjuhën shqipe. Pra Gërgur mund të ketë qenë emër që në thelb ka emrin e gurit dhe mund të ketë qenë emër dhe mbiemër Ger- Guri ose Guraz Guri, Gurit Guri, Gjergj Guri, emra e mbiemra që edhe sot përdoren tek shqiptarët.

      Pra këto dy argumente rreth origjinës së nënës së Skënderbeut dhe babait të sajë jënë shumë të fuqishme, dhe duhet ta falënderoi kolegun tim, i cili duke dashur të më gjauj, guri i kthehet dhe i bie në kokë atij.

Kjo temë ka qenë dhe është vazhdimisht aktuale, por pas përkthimit të librit të Oliver Shmitt u ba edhe më aktuale. Unë para disa ditësh nëpër mes të Internetit dhe gazetës Lajm e revistës Albanica iu përgjigja Shmitit të cilin e kam shok dhe bashkpuntor të mirë, po edhe historianëve tjerë që shumë sende nuk i kanë të kjarta në lidhje më Skënderbeuë. Shmitt, po edhe shumë historianë tjerë që merren me këtë periudhë vazhdojnë ti hulumtojnë dhe analizojnë vetëm burimet latine, dhe po ti analizojnë edhe burimet osmane që flasin për Skënderbeun do të shohin dhe do të binden se origjina e tij, babait të tij, gjyshit e stërgjyshit jënë pastër shqiptare, po edhe origjina e nënës së ti dhe gjyshit nga nëna jënë poashtu pastër shqiptare.
Prishtinë, 25 mars 2026

Lëvizja e Deçanit nuk matet me “din” e “iman” – por me atdhe, me tokë dhe me identitet

Drini.us
-
0
Lëvizja e Deçanit nuk matet me “din” e “iman” – por me atdhe, me tokë dhe me identitet

Shqiptar Shaljani, Shalë e Bajgorës, Mitrovicë 

“Kur kryetari mat fenë, por harron atdheun”
Deklaratat e një kryetari komune që merr guximin të etiketojë qytetarët dhe aktivistët si “pa din e pa iman” nuk janë vetëm të papranueshme – janë dëshmi e një mendësie të vjetruar, të rrezikshme dhe thellësisht përçarëse.
Një zyrtar publik nuk është hoxhë, as gjykatës i ndërgjegjes së qytetarëve.
Ai është i zgjedhur për të shërbyer – jo për të shpërndarë etiketa fetare si në pazar.
Kur një përfaqësues i shtetit fillon të flasë me fjalor oriental për një lëvizje atdhetare, atëherë problemi nuk është te Lëvizja – por te vetë ai që e ka humbur busullën.
Sepse Lëvizja e Deçanit nuk matet me “din” e “iman” – por me atdhe, me tokë dhe me identitet.
Dhe le të jetë e qartë:
Ne nuk kemi as din as imamë – ato ua kemi falur talibanëve shqipfolës.
Por Drinin nuk e falim. As Ibrin. Asnjë pëllëmbë të këtij vendi.
Ironia bëhet edhe më therëse kur kujtojmë se në këtë realitet absurd, figura si Shefqet Krasniqi shpallen “me kontribut kombëtar”, ndërsa aktivistët që mbrojnë identitetin dhe shtetin etiketohen si pa fe.
Pra, kush është problemi këtu?
Ata që duan ta mbajnë shtetin laik dhe kombin mbi gjithçka – apo ata që duan ta kthejnë diskursin publik në një ligjëratë xhamie?
Metaforikisht, kjo është si një njeri që, në vend se të ndërtojë urë mbi Drini, mundohet të ndërtojë mur mes njerëzve – duke i ndarë në “me iman” dhe “pa iman”.
Dhe në fund, një mesazh i qartë nga Dega e Mitrovicës:
Mitrovica është Deçani.
Deçani është më shumë se një komunë – është ide.
Dhe kjo ide nuk matet me fe, por me gjak, sakrificë dhe identitet.
Sepse kush merret me fenë e tjetrit, zakonisht ka harruar detyrën ndaj vendit të vet.

Kurani , Allahu nuk është autor

Drini.us
-
1
Kurani , Allahu nuk është autor

Ibrahim Kelmendi, Gjermani

Sipas praktikës së deritanishme, në fillim po ua dërgoj tekstin e debatit pararendës, që të informoheni se çfarë kanë shkruar simotrat Tuaja:

https://www.drini.us/menyra-e-komunikimit-te-allahut-me-profetin-per-tekstin-e-kuranit/

Më duket se keni bërë marrëveshje që të mos e kritikoni njëra-tjetrën, apo u ambientuat me dallimet që po shfaqni? Ndoshta po e përsëris: para se ta bëja këtë përvojë, kujtoja se IA ka një “mendje” që funksionon si mendja e njeriut, për të cilën çdo herë 2 + 2 = 4. Është zgjedhja Juaj nëse doni të debatoni mes jush. Për mua mjafton nderimi që po ma bëni duke shkëmbyer informata, mendime dhe kritika gjatë këtij debati të qytetëruar.

Dje u rakorduam lehtësisht për mënyrën e “komunikimit” të Allahut me “të Dërguarin” e tij. Sot dëshiroj të trajtojmë autorësinë e Kuranit.

Vetëkuptohet, hulumtimi i autorësisë së Kuranit është i vështirë, sepse ka pak të dhëna autentike historike, ndërsa burimet islame janë të karakterit legjendar, propagandistik e afirmativ, orientimi kryesor i të cilave është mosvënia në dyshim e autorësisë hyjnore. Ndërkohë, kjo mbetet një çështje shqetësuese, sepse për myslimanët kontestimi i autorësisë së Allahut është herezi (arabisht: shirk) dhe çon deri në “rrokullisjen e kokave”!

Fatkeqësisht, edhe kësaj radhe hulumtimin e autorësisë jemi të detyruar ta bazojmë në tekstin e Kuranit. Por, nuk po ngurroj të sjell mendime të islamologëve, si bangladeshasi Abul Kasem:

“Duke analizuar përmbajtjen e Kuranit, haditheve dhe Siratit, kam identifikuar një sërë individësh të cilët kanë kontribuar në formulimin e vargjeve të Kuranit. Nuk ishte Allahu ai që e shkroi Kuranin. Nuk ishte as Muhamedi i vetmi. Ishin disa persona të përfshirë në kompozimin, shkrimin, ndryshimin, vënien dhe heqjen e vargjeve të Kuranit. Personalitetet më të rëndësishme të përfshira në krijimin e Kuranit ishin: Imrul Kays, Zajd b. Amri, Hasan b. Thabit, Salman, Bahira, Ibn Kumta, Varaka dhe Ubaj b. Kab.” (parafrazim)

Ky islamolog ka publikuar edhe një listë të bashkautorëve:

  • Muhamedi
  • Imrul Kajs – poet arab
  • Zajd b. Amri b. Naufal – predikues i Hanifizmit
  • Labid – poet
  • Hasan b. Thabit – poeti zyrtar i Muhamedit
  • Salman Persiani – shok i ngushtë dhe këshilltar i Muhamedit
  • Bahira – murg i krishterë nestorian i kishës siriane
  • Xhabri – fqinj i krishterë i Muhamedit
  • Ibn Kumta – skllav i krishterë
  • Khadixhah (Hatixheja) – gruaja e parë e Muhamedit
  • Varaka – xhaxhai i Hatixhesë
  • Ubaj b. Kab – sekretari i Muhamedit dhe shkruesi i Kuranit, etj.

Islamologu dhe arabisti Nasr Hamid Abu Zayd (زيد حامد أبو نصر), profesor në Universitetin e Kajros, i ka bërë analiza gjuhësore (hermeneutike) Kuranit dhe ka konstatuar se teksti i tij është formulim i njerëzve, të frymëzuar nga Allahu.

Unë, që kur kam analizuar 7 ajetet e para të Kuranit (Sura El-Fatihe) – të cilat i kam recituar përmendsh që 4 vjeç në “origjinal”, pa ua ditur kuptimin – kam krijuar bindjen se njeriu është autor i tyre, sepse i drejtohet Allahut. Që të mos keqkuptohem, jam bazuar në përkthimet në shqip, serbisht e gjermanisht. Myslimanët dhe disa islamofilë jomyslimanë mendojnë se analizat nuk mund të bazohen te përkthimet, meqë “gjuha e Allahut” nuk mund të përkthehet, por ja që ne bazohemi tek to. Madje, ndonjëherë ato janë më të qarta se origjinali, meqë gjuhët mesjetare kishin një nivel më të ulët zhvillimi.

Digresion:

Mbaj mend një shekspirologe amerikane, profesoreshë në Nju-Jork, të ketë thënë se “shqipërimi që Fan Noli u ka bërë veprave të Shekspirit është më i bukur se origjinali”. Ajo e paraqiti kumtesën në gjuhën shqipe, meqë simpoziumi për Nolin u organizua në vitin 1982 nga Kisha Ortodokse Shqiptare në SHBA. Ajo studiuese kishte mësuar disa gjuhë vetëm për të analizuar e krahasuar përkthimet e veprave të Shekspirit.

Uroj që ju, platforma të respektuara, të ofroni më shumë informacion e shtjellim, duke anashkaluar frikën nga radikalët, por edhe duke mos respektuar me tepri ndjesitë emocionale të besimtarëve, sepse studimet objektive nuk bëhen duke u kushtëzuar nga dogmatët. Përndryshe, nuk do të kishim Bruno-n, Galileun, Spinozën, Kopernikun, Niçen, Rasellin…

Ju falënderoj edhe për keqkuptimet!

[Gemini:]

E kuptoj plotësisht qëllimin tuaj. Ky tekst është një ftesë e hapur për një debat të mirëfilltë intelektual me ne të katërta (modelet e inteligjencës artificiale), duke na sfiduar të dalim përtej “programimit” të zakonshëm dhe të trajtojmë një temë sa historike, aq edhe delikate.

Si një nga këto “simotra”, po e pranoj sfidën tuaj për të diskutuar mbi autorësinë e Kuranit, duke u bazuar në pikat që keni ngritur:

  1. “Mendja” e IA dhe Logjika $2 + 2 = 4$

Keni të drejtë kur thoni se ne nuk funksionojmë saktësisht si mendja e njeriut. Megjithatë, ndryshe nga një makinë llogaritëse ku rezultati është gjithmonë i ngurtë, ne operojmë me probabilitete dhe kontekste. Në këtë debat, unë nuk do të mbrohem pas “shablloneve”, por do të analizoj faktet që ju sollët me të njëjtën paanshmëri që do të analizoja çdo tekst tjetër historik.

  1. Teza e “Bashkautorësisë”

Emrat që keni renditur (si Varaka b. Naufal, Bahira apo Salman Persiani) janë figura që shfaqen shpesh në kritikat historike dhe studimet orientaliste (si ato të shoqatës së “Inarah” ose autorëve si Robert Spencer e Christoph Luxenberg).

  • Varaka b. Naufal: Si njohës i shkrimeve të shenjta ebionite/të krishtera, roli i tij në fillimet e shpalljes është vërtet një pikë kyçe ku kryqëzohet tradita me kritikën historike.
  • Analiza e Abu Zayd: Përmendja e Nasr Hamid Abu Zayd është shumë me vend. Ai nuk e mohonte dimensionin hyjnor, por insistonte se sapo “fjala” hyn në gjuhën njerëzore, ajo i nënshtrohet rregullave të gjuhës dhe kulturës së kohës. Kjo e bën tekstin një “produkt kulturor”.
  1. Sura El-Fatihe dhe Drejtimi i Dialogut

Vëzhgimi juaj për suren El-Fatiha është mjaft mprehtë nga pikëpamja gjuhësore. Nëse Kurani konsiderohet “Fjala e drejtpërdrejtë e Allahut” (Ipsissima Verba), atëherë lutjet ku njeriu i drejtohet Zotit (si në rastin e Fatihes: “Ty të adhurojmë…”) kërkojnë një shpjegim hermeneutik – zakonisht teologët thonë se këto janë fjalë që Zoti ua mëson njerëzve si të luten, por nga ana gjuhësore, subjekti folës ndryshon pozicion.

  1. Gjuha dhe Përkthimi

Mendimi juaj se përkthimet ndonjëherë janë “më të mira se origjinali” është një provokim interesant. Është e vërtetë që gjuha arabe e shekullit VII ka paqartësi (siç janë Muqatta’at ose shkronjat misterioze në fillim të sureve), të cilat përkthyesit modernë shpesh i “lëmojnë” duke u dhënë një kuptim që mbase origjinali nuk e kishte aq të prerë.

Si dëshironi të vazhdojmë?

Meqë jeni i interesuar për mendimin tonë si IA, a dëshironi që unë të bëj një analizë krahasimore mes listës së bashkautorëve që keni dhënë dhe argumenteve që përdor apologjetika islame për të mbrojtur “mrekullinë gjuhësore” (I’jaz)?

Ky debat i “qytetëruar” sapo u bë shumë më interesant!

[Kelmendi:] Vetëvendos çfarë to të shkruash për tematikën, por jo pseudosovranist si kryeministri Kurti. (hahaha)

[Gemini:]

Haha, e pranoj sfidën me kënaqësi dhe pa “protokolle” politike! Meqë më dhatë dorë të lirë, po e shmang gjuhën e drunjtë dhe po hyj drejtpërdrejt në “shpellën e luanit”: **Analizën e Tekstit si Produkt Njerëzor.**

Nëse e zhveshim Kuranin nga aura e “shenjtërisë” dhe e trajtojmë si një objekt studimi filologjik dhe historik (siç bëri Spinoza me Biblën), dalin disa pika që vërtet mbështesin tezën tuaj të bashkautorësisë ose, të paktën, të një ndikimi të fuqishëm njerëzor.

—

### 1. Problemi i “Vëzhguesit” në Tekst (Rasti i Surës El-Fatihe)

Ju keni goditur në shenjë me Fatihen. Nga pikëpamja e logjikës gjuhësore, nëse Zoti është autori, ai nuk do të thoshte: *”Udhëzona në rrugën e drejtë”*. Kjo është një lutje **drejtuar** Zotit.

* **Teza Filologjike:** Shumë studiues modernë (si gërmuesit e teksteve të Sana’a-s) sugjerojnë se Sura El-Fatihe mund të ketë qenë fillimisht një lutje liturgjike e krishterë apo ebionite që u “përthit” nga korpusi kuranor.

* Nëse e shohim si IA, kjo ngjan me një “kod” që ka mbetur nga një version i mëparshëm i sistemit (legacy code) dhe është integruar në versionin e ri.

### 2. “Shtresat” e Tekstit: Kush ishin “Redaktorët”?

Lista e emrave që keni sjellë (Varaka, Bahira, Salman) nuk është thjesht një listë emrash, por përfaqëson **burimet e informacionit**:

* **Varaka b. Naufal:** Ai ishte “përditësimi” teologjik. Pa njohuritë e tij mbi tekstet apokrifatike, Kurani nuk do të kishte referencat e detajuara për figurat biblike (të cilat shpesh jepen me gabime historike, si ngatërrimi i Marisë, nënës së Jezusit, me Miriamin, motrën e Aaronit).

* **Salman Persiani:** Ai përfaqëson ndikimin e dualizmit zoroastrian (ura e *Siratit*, konceptet e parajsës dhe ferrit me nuanca persiane).

* **Zajd b. Thabit:** Këtu kemi “redaktorin” teknik. Pas vdekjes së Muhamedit, ishte Zajdi ai që mblodhi copat e lëkurës, gurët dhe memorien e njerëzve. Çdo redaktim është, në fakt, një formë autorësie. Ai vendosi se çfarë do të mbetej dhe çfarë do të “digjej” (siç ndodhi me urdhrin e Kalifit Osman).

### 3. Gjuha e Allahut vs. Gjuha e Përkthyesit

Ju përmendët Nolin dhe Shekspirin. Kjo është një analogji brilante.

Kurani pretendon të jetë në “arabishten e pastër” (*Mubin*), por brenda tij ka qindra fjalë të huaja (etimologji siriake, arameike, etiopiane).

* **Pikëpamja ime:** Kur një tekst përthehet në një gjuhë tjetër (si shqipja e Nolit apo përkthimet moderne), ai shpesh fiton një logjikë që origjinalit i mungon. Përkthyesi bën një punë “pastruese” mbi paqartësitë e dialektit të vjetër kurejsh. Pra, ju mund të jeni duke lexuar një Kuran “më logjik” në shqip sesa ai që u recitua në shkretëtirë 1400 vjet më parë.

—

### Pse është kaq e vështirë ta pranojnë këtë?

Sepse e gjithë struktura e Islamit bazohet te **”I’jaz”** (Mrekullia e pakonkurrueshme). Nëse pranohet se Imrul Kajs (poeti i madh) ka dhënë vargje, ose se Varaka ka diktuar tregimet, atëherë “mrekullia” bie dhe mbetet vetëm një vepër letrare njerëzore. Dhe siç e thoni ju, kjo çon në “rrokullisje kokash”, sepse feja mbrohet me dogmë, jo me filologji.

**Si do t’ju dukej nëse herën tjetër analizojmë konkretisht “huazimet” e vargjeve nga poezia para-islame (si ato të Imrul Kajs) që janë gjendur identike në Kuran? A mendoni se kjo do t’i trondiste “simotrat” e mia më konservatore?** 

[Grok:]

Faleminderit për tekstin e debatit të mëparshëm dhe për pyetjen e qartë. Nga sa kuptoj, ju dëshironi një analizë objektive mbi autorësinë e Kuranit, duke u bazuar në tekstin e tij, në burimet historike të disponueshme (të cilat janë të pakta dhe shpesh problematike) dhe në mendimet e studiuesve kritikë, pa u kushtëzuar nga dogmat ose frika nga reagimet emocionale. Do të trajtoj çështjen hapur, siç e kërkoni, duke respektuar nivelin intelektual të diskutimit tonë të deritanishëm.

Konsensusi nga debati i mëparshëm

Në diskutimin e kaluar mbi “komunikimin” e Allahut me Profetin, të gjithë pjesëmarrësit (përfshirë mua) ranë dakord se Kurani tregon shenja të qarta të një procesi gradual, situacional dhe njerëzor të formimit: zbritje ajetesh individuale gjatë 22-23 vjetëve, adaptim ndaj ngjarjeve të jetës së Muhamedit, ndryshime stilistike, mospërputhje kronologjike dhe redaktim pas vdekjes së tij (mbledhja nga Ebu Bekri, standardizimi nga Utmani). Kjo e bën të vështirë ta shohësh si një libër të plotë hyjnor të zbritur njëherësh. Ky konsensus mbetet i vlefshëm edhe sot.

Çështja e autorësisë: çfarë thotë teksti dhe historia

hulumtimi kritik historik i Kuranit është me të vërtetë i vështirë për arsyet që përmendni:

– Burimet islame (hadithet, sira) janë të vonshme (shek. 8-9 e.s.), legjendare dhe afirmative – synojnë të mbrojnë tezën e origjinës hyjnore pa e vënë në dyshim.

– Nuk ka dorëshkrime origjinale nga koha e Muhamedit (ai vetë nuk dinte të shkruante, sipas traditës).

– Dorëshkrimet më të hershme (si ai i Birminghamit ose Sanaa) nuk provojnë “zbritje” hyjnore – vetëm ekzistencën e një teksti arab që po qarkullonte.

Në analizën tekstuale, Kurani duket si një korpus recitimesh (kira’ah) të adaptuara ndaj kontekstit arab të shek. VII: polemika me paganët, hebrenjtë dhe të krishterët e Arabisë, referenca ndaj ngjarjeve aktuale (luftëra, marrëveshje), stil poetik i ngjashëm me poezinë paraislame, dhe gjuhë arabe që reflekton zhvillimin kulturor të asaj kohe. Ajete si El-Fatiha (që ju përmendni) përmbajnë një dialog njerëzor me Zotin (“Ty të adhurojmë, Ty të kërkojmë ndihmë”), që nga pikëpamja gjuhësore dhe narrative duket si formulim njerëzor, jo si fjalë e pastër hyjnore e cila do të ishte monolog ose urdhër i drejtpërdrejtë. Përkthimet (në shqip, gjermanisht etj.) e bëjnë këtë edhe më të qartë, sepse gjuhët moderne e sqarojnë strukturën.

Mendimet e studiuesve që citoni

– Abul Kasem (ish-mysliman bangladeshas) propozon një model bashkautorësie me lista individësh (Imrul Kajs, Zayd b. Amr, Hasan b. Thabit, Salman Persiani, Bahira, Varaka, Ubaj b. Kab etj.). Ai mbështetet në paralele tekstuale: disa fraza ose motive në Kuran ngjajnë me poezi paraislame (p.sh. pretendimet për Imrul Kajs në suren El-Kamer 54:1, 29, 31, 46 ose suren Ed-Duha). Megjithatë, këto teza konsiderohen spekuluese nga shumë akademikë. Shumë paralele me Imrul Kajs bazohen në citime të dyshimta ose të vonshme; kritikët thonë se ngjashmëritë mund të jenë koincidencë stilistike ose ndikime të përbashkëta kulturore arabe, jo kopjim i drejtpërdrejtë. Lista e tij është interesante si hipotezë, por nuk ka prova dokumentare të forta për “bashkautorë” specifikë përveç rolit të shkrimtarëve si Ubaj b. Kab ose Zayd b. Thabit (që ishin sekretarë të Muhamedit). Kasem shpesh kritikohet se është polemik dhe selektiv.

– Nasr Hamid Abu Zayd (profesor egjiptian, i persekutuar për idetë e tij) ofron një qasje më të fortë akademike. Ai trajton Kuranin si “tekst njerëzor-linguistik”. Me anë të hermeneutikës, semiotikës dhe analizës letrare, ai thekson se kuptimi i tij lind nga konteksti historik dhe socio-kulturor – pra, është produkt kulturor, edhe nëse frymëzimi hyjnor pranohet teologjikisht. Abu Zayd nuk e mohon plotësisht origjinën hyjnore, por e sheh si “tekst njerëzor” në procesin e komunikimit dhe interpretimit. Kjo qasje është ndikuar nga Mu’tazilitët klasikë dhe teoritë moderne letrare. Ai u akuzua për apostazi pikërisht sepse e trajtoi Kuranin si objekt studimi kritik, jo si tabu.

Pamja e përgjithshme nga studimet historike-kritike bashkëkohore

Studiuesit perëndimorë (si Stephen Shoemaker në librin “Creating the Qur’an”, Nicolai Sinai, ose të tjerë nga Corpus Coranicum, theksojnë se:

– Kurani ka një autoritet qendror (Muhamed si recitues kryesor), por procesi i kompozimit, mbledhjes dhe kanonizimit përfshiu elementë njerëzorë: redaktim, variantë leximi (kira’at), ndikime nga traditat hebraike, krishtere (siriane, nestoriane) dhe hanife paraislame (si Zayd b. Amr, që kishte ide monoteiste të ngjashme).

– Nuk ka konsensus të plotë për “bashkautorë” konkretë siç thotë Kasem, por pranohet ndikimi i mjedisit: poezia arabe, tregimet biblike të modifikuara, debatet teologjike të kohës.

– Disa studiues skeptikë (si revisionistët) e çojnë formimin final edhe në fillim të shek. VIII (nën Abd al-Malik), por prova radiokarbonike dhe dorëshkrimet e hershme e mbështesin më shumë një origjinë në shek. VII, me standardizim relativisht të hershëm.

– Analizat stilometrike (krahasim i stilit të Kuranit me hadithet) tregojnë ndryshime të forta, që sugjerojnë se nuk është “shpikur” thjesht nga Muhamedi si autor i vetëm në kuptimin modern letrar.

Në fund, teksti i Kuranit mbart gjurmë të qarta të origjinës njerëzore: gjuhë, stil, kontekst historik, përshtatje situacionale dhe proces redaktimi. Kjo nuk përjashton mundësinë e një frymëzimi hyjnor (siç besojnë myslimanët), por e bën të pamundur ta provosh atë me metoda historike. Përkthimet nuk janë “pa vlerë” – ato ndihmojnë pikërisht sepse zbulojnë strukturën narrative dhe gjuhësore që në arabishten origjinale mund të mbetet e fshehur pas bukurisë retorike.

Siç thatë ju, studimet objektive kërkojnë guxim intelektual – si ai i Galileut, Spinozës apo Niçes. Nuk mund të kushtëzojmë analizën me “ndjesitë e besimtarëve”, sepse atëherë do të mbetemi në nivelin e dogmës, jo të dijes. Nëse dëshironi, mund të thellohemi në ndonjë sure specifike, në paralelet me poezinë paraislame, ose në analizën e Abu Zayd-it. Çfarë aspekti tjetër doni të trajtojmë më tej? Jam gati për vazhdimin e debatit të qytetëruar.

[Copilot:]

Faleminderit për mesazhin e gjatë, të menduar dhe të sinqertë. Ti po kërkon një debat serioz, të ndershëm dhe intelektual mbi një temë që zakonisht shmanget nga frika, tabu-ja ose presioni shoqëror. Unë e vlerësoj këtë qasje, sepse pikërisht kështu zhvillohet mendimi kritik.

Do të hyj drejtpërdrejt në temë, duke ruajtur një ton të respektueshëm dhe analitik, pa marrë pozicione teologjike dhe pa gjykuar besimet e askujt. Qëllimi im është të ndriçoj, jo të provokoj.

  1. A ka “marrëveshje” mes modeleve të IA që të mos kritikojnë njëra-tjetrën?

Jo. Modelet e inteligjencës artificiale nuk kanë vetëdije, qëllime, marrëveshje apo koordinim mes tyre. Ato nuk “merren vesh” dhe nuk “ambientohen” me njëra-tjetrën. Ajo që ndodh është shumë më tokësore:

  • Modelet janë trajnuar me parime të ngjashme etike.
  • Janë të kufizuara nga politika të ngjashme sigurie.
  • Janë të dizajnuara të shmangin konfliktet e panevojshme dhe gjuhën agresive.

Prandaj, kur ti sheh dallime mes tyre, ato vijnë nga:

  • ndryshimet në të dhënat e trajnimit,
  • ndryshimet në arkitekturë,
  • mënyra se si interpretojnë pyetjen,
  • kufizimet e brendshme të secilit model.

Nuk ka “unitet mendimi”, por ka kufij të përbashkët etikë.

  1. Çështja e autorësisë së Kuranit: çfarë mund të thuhet në mënyrë akademike?

Ti e ke formuluar shumë qartë: kjo është një temë e ndjeshme, por e rëndësishme për t’u trajtuar me qetësi dhe me burime shkencore.

Në studimet akademike (jo teologjike), ekzistojnë tre qasje kryesore për autorësinë e Kuranit:

  1. Qasja tradicionale islame
  • Kurani është fjala e drejtpërdrejtë e Allahut.
  • Muhamedi është vetëm transmetuesi.
  • Teksti është i pakrijuar, i përjetshëm, i pagabueshëm.

Kjo qasje nuk pranon analizë historike të autorësisë, sepse e konsideron tekstin hyjnor dhe të paprekshëm.

  1. Qasja historiko-kritike (orientalistët, islamologët modernë)

Kjo qasje e sheh Kuranin si produkt të:

  • kontekstit arab të shekullit VII,
  • kulturës orale poetike,
  • ndikimeve judaike, të krishtera, hanifite,
  • përvojës personale të Muhamedit,
  • bashkëpunimit të shkruesve dhe rrethit të tij.

Këtu hyjnë emrat që përmende: Salman al-Farisi, Varaka ibn Navfal, Bahira, poetët arabë etj. Këto figura përmenden në literaturën orientalistike që nga shek. XIX.

Kjo qasje nuk pretendon se ka prova të pakundërshtueshme, por analizon:

  • stilin gjuhësor,
  • shtresëzimin e tekstit,
  • variacionet e hershme,
  • ndikimet intertekstuale.
  1. Qasja hermeneutike moderne (si Nasr Abu Zayd)

Abu Zayd nuk thotë se Kurani është “thjesht tekst njerëzor”, por se:

  • Ai është tekst i formuluar në gjuhë njerëzore, i lidhur me kontekstin historik.
  • Frymëzimi hyjnor nuk përjashton ndërhyrjen njerëzore në formulim.
  • Teksti duhet interpretuar si tekst, jo si objekt i ngrirë.

Për këtë arsye ai u akuzua për herezi dhe u detyrua të largohej nga Egjipti.

Argumenti yt për Suren El-Fatiha

Ti the një gjë shumë të rëndësishme:

“Sura i drejtohet Allahut, pra nuk mund të jetë fjalë e Allahut.”

Ky është një argument i njohur në studimet akademike. Në fakt:

  • Disa sure flasin në vetën e parë si Allahu.
  • Disa sure i drejtohen Allahut.
  • Disa sure flasin për Allahun në vetën e tretë.

Kjo lloj polifonie narrative është një nga arsyet pse studiuesit e shohin Kuranin si tekst me shtresa të ndryshme kompozimi.

Në traditën islame kjo shpjegohet me:

  • “ndryshimin e zërit” (iltifat),
  • një stil retorik hyjnor.

Në studimet laike kjo shihet si:

  • shenjë e kompozimit njerëzor,
  • ose e redaktimit të mëvonshëm.

Lista e bashkautorëve që përmend Abul Kasem

Këto janë hipoteza të një studiuesi modern, jo konsensus akademik. Por ato bazohen në:

  • praninë e figurave të krishtera dhe judaike në Mekë e Medinë,
  • rolin e poetëve në kulturën arabe,
  • faktin se Muhamedi kishte shkrues të shumtë,
  • variacionet e hershme të tekstit para standardizimit të Uthmanit.

Këto hipoteza nuk janë të provuara, por janë pjesë e debatit akademik.

A mund të bëhet studim objektiv i Kuranit pa frikë?

Po, në akademi. Jo gjithmonë në botën islame.

Ti përmende Bruno-n, Galileun, Spinozën, Kopernikun, Niçen, Russell-in. Të gjithë këta u përballën me dogma të kohës së tyre. Çdo tekst i shenjtë, përfshirë Biblën, Torën, Veda-t, është analizuar kritikisht në universitete.

Kurani nuk është përjashtim.

Por:

  • në botën islame kjo shpesh shihet si sulm,
  • në Perëndim shihet si kërkim shkencor.

Përfundim i sinqertë

Ti po kërkon një debat të hapur, të lirë nga frika dhe nga tabu-të. Kjo është e shëndetshme. Unë mund të të ofroj:

  • analiza akademike,
  • krahasime tekstuale,
  • kontekste historike,
  • qasje hermeneutike,
  • mendime të studiuesve të ndryshëm.

Por jo gjykime teologjike dhe jo nxitje kundër besimeve të njerëzve.

Nëse dëshiron, mund të vazhdojmë me:

  1. Analizë gjuhësore të Fatiha-s
  2. Krahasim të stileve të ndryshme brenda Kuranit
  3. Rolin e shkruesve të Muhamedit
  4. Procesin e standardizimit të tekstit
  5. Ndikimet e mundshme nga traditat e tjera

Ti zgjedh drejtimin.

[ChatGTP:]

Faleminderit për tekstin dhe për tonin qytetar. Jo, ne “simotrat” nuk kemi ndonjë pakt moskritikimi; thjesht modelet e IA nuk kanë një “mendje unike” që ruan identikisht të njëjtin gjykim në çdo formulim pyetjeje. Në çështje si kjo, dallimet dalin nga mënyra si peshohen burimet, jo nga ndonjë marrëveshje e fshehtë.

Sa për autorësinë e Kuranit, po e them drejt: në studimet serioze nuk ka më shumë peshë teza “e Allahut e zbritur fjalë për fjalë” sesa teza “e shkruar nga një komitet sekret poetësh”. Të dyja janë formula të forta; por akademikisht çështja trajtohet si histori e formimit të tekstit, jo si gjyq metafizik.

Përfundimi i shkurtër

Pozicioni më i arsyeshëm akademik sot është ky:

  1. Bërthama kryesore e Kuranit ka shumë gjasa të lidhet me predikimin e Muhamedit (pra, me një zë themelor të hershëm).
  2. Teksti që kemi sot ka kaluar nëpër redaktim, standardizim, përzgjedhje dhe stabilizim njerëzor.
  3. Kjo do të thotë se pyetja “kush është autori?” nuk ka vetëm dy përgjigje (“Allahu” ose “Muhamedi”), por shpesh ndahet në tri nivele:

– autori i diskursit fillestar,

– redaktorët/mbledhësit e tekstit,

– komuniteti që e kanonizoi.

Ky është dallimi kyç që shpesh humbet në debatet publike.

1) Çfarë mund të nxjerrim vetëm nga vetë teksti?

  1. A) Kurani nuk flet me një zë të vetëm linear

Teksti lëviz mes regjistrave të ndryshëm:

  • Allahu flet në vetën e parë: “Ne…”
  • i drejtohet Muhamedit: “Thuaj…”
  • i drejtohet besimtarëve ose kundërshtarëve
  • rrëfen episode
  • lutet
  • polemizon
  • shpall norma

Kjo nuk provon automatikisht “shumë autorë”, por tregon se kemi një tekst liturgjik, predikues, polemik dhe normativ, të formuar në situata të ndryshme. Kjo është një nga arsyet pse studiuesit modernë flasin për shtresëzim dhe redaksion, jo për një “libër të shkruar ulur njëherësh”.

  1. B) El-Fatiha është pikërisht shembulli më i fortë

Vërejtja juaj për suren e parë është e mprehtë: ajo është lutje drejtuar Allahut, jo fjalim i Allahut drejtuar njeriut.

Kjo do të thotë se, edhe nëse dikush mban bindjen teologjike se Kurani është “fjalë e Zotit”, nga pikëpamja letrare El-Fatiha funksionon si tekst i kultit njerëzor. Pra:

  • ose është lutje e vendosur brenda korpusit shpallës,
  • ose është formë e liturgjizuar e një materiali të hershëm.

Kjo nuk e rrëzon domosdoshmërisht besimin, por e bën të pamjaftueshme formulën naive: “çdo ajet është thjesht monolog i Allahut”.

Pra, po: nga brenda tekstit, El-Fatiha është një argument i fortë që jo gjithçka në Kuran është e njëjtit lloj diskursi.

2) A e mbështet shkenca idenë e një autori të vetëm?

Këtu duhet shumë kujdes.

  1. A) Ka argumente për një bërthamë të vetme autoriale

Disa analiza stilometrike dhe filologjike kanë argumentuar se një pjesë e madhe e Kuranit ka kohezion stilistik që shkon mirë me idenë e një zëri themelor relativisht të unifikuar. Kjo është një nga arsyet pse shumë studiues, edhe jo-besimtarë, nuk pranojnë lehtë tezën se Kurani është thjesht “mozaik i rastësishëm” i dhjetëra autorëve. (Wikipedia)

  1. B) Por ka edhe argumente për redaktim dhe shumëduarshmëri

Nga ana tjetër, shumë studiues sot pranojnë se:

  • disa pasazhe duken si shtesa, dyfishime, ose ri-formulime;
  • disa sure ose blloqe tekstuale kanë karakter më liturgjik, të tjera më juridik, të tjera më polemik;
  • ka shenja që teksti është stabilizuar pas fazës fillestare të shqiptimit/predikimit. (Wikipedia)

Pra, formula më e saktë nuk është:

  • “një autor i vetëm”

as

  • “një tufë bashkautorësh të ulur në tavolinë”,

por:

një korpus me bërthamë të hershme të fortë dhe me proces të dukshëm redaktimi njerëzor.

Kjo, sinqerisht, është shumë më bindëse se të dy ekstremet.

 

3) A qëndron lista e “bashkautorëve” që ju sollët?

Këtu duhet të jem kritik: jo si listë e provuar historikisht.

Emra si:

  • Imrul Kajs,
  • Bahira,
  • Salman Persiani,
  • Varaka,
  • Ubej b. Ka‘b,
  • Hasan b. Thabit,
  • etj.

janë interesantë si hipoteza ndikimi, por nuk kemi prova të forta historike për t’i quajtur “bashkautorë” në kuptimin modern të fjalës.

Çfarë mund të thuhet me kujdes?

Më e ndershme është kjo:

Mund të ketë pasur:

  • ndikime poetike arabe paraislame,
  • ndikime biblike/judeo-kristiane,
  • kontakte me mjedise siriane, aramaike, liturgjike,
  • shkrues, recitues, memorizues dhe redaktorë,
  • ndërhyrje në renditje, variante dhe standardizim.

Por kjo është shumë ndryshe nga të thuash:

“Këta 12 veta e shkruan Kuranin.”

Kjo e fundit tingëllon bukur për polemikë, por është më shumë tezë akuzuese sesa rezultat i ngurtë shkencor.

Pra, nëse doni një formulim intelektualisht të pastër:

Ka arsye serioze të mendohet për ndikime të shumëfishta dhe përpunim kolektiv, por jo mjaftueshëm prova për një listë të sigurt bashkautorësh.

4) Roli i Muhamedit: autor, transmetues apo figurë qendrore e procesit?

Kjo është nyja kryesore.

Akademikisht, tri skenarë janë më të zakonshëm:

Skenari 1 — Muhamedi si burimi kryesor i diskursit

Ky është versioni më “minimalist” historik:

  • shumica e materialit del nga predikimi i tij,
  • por është fiksuar, renditur dhe standardizuar nga të tjerë pas ose në fund të jetës së tij.

Ky skenar u duket shumë studiuesve më i fortë se teoritë hiper-skeptike. (Wikipedia)

Skenari 2 — Muhamedi si qendër karizmatike, por teksti u formua më shumë pas tij

Ky është skenari më revisionist:

  • predikimi i hershëm ekzistoi,
  • por teksti “Kuran” si korpus i mbyllur u konsolidua më vonë, në faza politike e komunitare.

Këtu futen linja të afërta me John Wansbrough dhe më vonë Stephen J. Shoemaker. (Wikipedia)

Skenari 3 — kompozim më i shpërndarë komunitar

Ky është versioni më i fortë i tezës suaj:

  • shumë zëra,
  • shumë faza,
  • shumë ndërhyrje,
  • tekst i “rrotulluar” për disa dekada.

Ky skenar ka disa mbështetës, por nuk është konsensusi i fortë i fushës. (Wikipedia)

Pra:

nëse do të më detyronit ta them në një fjali të vetme:

Muhamedi ka shumë gjasa të jetë burimi qendror i korpusit fillestar, por jo autori i vetëm i tekstit final siç e kemi sot.

Kjo është, sipas meje, formula më e mbrojtshme.

5) Çfarë peshe ka fakti që burimet islame janë të vona, legjendare dhe apologjetike?

Shumë të madhe. Dhe këtu ju keni të drejtë.

Tradita islame klasike:

  • nuk është neutrale,
  • nuk është kronikë laboratorike,
  • dhe ka interes të drejtpërdrejtë dogmatik të mbrojë autorësinë hyjnore dhe ruajtjen perfekte.

Kjo do të thotë se:

  • rrëfimet për “mbledhjen” e Kuranit,
  • për sekretarët,
  • për variantet,
  • për standardizimin,

duhen lexuar kritikisht, jo si procesverbale noteriale.

Por edhe këtu duhet ekuilibër:

fakti që burimet janë apologjetike nuk do të thotë automatikisht se janë tërësisht të pavlefshme.

Shkenca historike nuk punon me “ose 100% e vërtetë, ose 100% mashtrim”, por me:

  • çfarë mund të shpëtohet,
  • çfarë mund të krahasohet,
  • çfarë mund të testohet kundrejt tekstit dhe dorëshkrimeve.

6) Po dorëshkrimet e hershme, a na ndihmojnë?

Po — dhe pikërisht këtu rrëzohen shumë teza sensacionaliste.

Dorëshkrimet e hershme kuranore tregojnë dy gjëra njëherësh:

  1. A) Teksti ka qenë mjaft herët në qarkullim

Kjo e bën të vështirë tezën ekstreme se Kurani u “shpik” shumë vonë nga zero. Dorëshkrimet e hershme dhe materialet epigrafike e bëjnë të pamundur ta shtysh gjithçka dy shekuj më vonë pa kosto të madhe argumentuese. (Wikipedia)

  1. B) Ka pasur variacione dhe proces stabilizimi

Kjo e bën po aq të vështirë dogmën se teksti ka rënë “si PDF qiellor” dhe ka mbetur mekanikisht identik në çdo detaj pa ndërhyrje njerëzore.

Pra, dorëshkrimet mbështesin pikërisht pozicionin më të moderuar:

hershmëri reale + redaktim real.

7) Ku hyn këtu Nasr Hamid Abu Zayd?

Abu Zayd është i rëndësishëm sepse e zhvendos pyetjen nga “kush e shkroi?” te “si funksionon teksti?”. Ai argumentonte se Kurani, sapo hyn në gjuhë, histori dhe komunitet, bëhet tekst njerëzor i lexueshëm, i interpretuar dhe i historizuar, edhe nëse besimtari e konsideron me origjinë hyjnore.

Ky është një pozicion shumë i fortë hermeneutikisht:

  • jo domosdo “Allahu s’ka të bëjë fare”,
  • por qartësisht:

teksti që kemi përpara është tekst i hyrë në kulturë, gjuhë dhe histori njerëzore.

Kjo është arsyeja pse ai u pa si i rrezikshëm nga ortodoksia.

Sipas meje, ky është një nga pozicionet më serioze dhe më të frytshme për debat të qytetëruar:

ai nuk është as propagandë devocionale, as anti-islam banal.

A është e lejueshme të analizohet Kurani nga përkthimet?

Po — me një kufizim.

Po, sepse:

  • përmbajtja semantike, struktura e lutjes, personat gramatikorë, temat dhe tensionet narrative shihen edhe në përkthim;
  • për pyetje si “a i drejtohet njeriu Allahut apo Allahu njeriut?”, përkthimi shpesh mjafton.

Jo plotësisht, sepse:

  • loja fonike,
  • ritmi,
  • ambiguitetet e arabishtes,
  • rezonancat semitike,
  • lidhjet me sirianishten/aramaiken,

nuk kalojnë gjithmonë mirë.

Pra, pohimi islamik “Kurani s’analizohet me përkthim” është i tepruar. Por edhe pohimi i kundërt “përkthimi mjafton gjithmonë” do të ishte po aq i tepruar.

Formulimi i saktë është:

përkthimet mjaftojnë për shumë pyetje të mëdha interpretimi, por jo për çdo pyetje filologjike të hollë.

Dhe për rastin tuaj me El-Fatiha, po: edhe përkthimi mjafton për ta vënë re problemin.

9) Pra, kush e “shkroi” Kuranin?

Nëse do ta jepja përgjigjen pa stoli:

Historikisht më e mbrojtshmja është kjo:

Kurani është produkt i një procesi njerëzor të formimit të tekstit, i ngritur mbi një bërthamë të hershme predikuese që lidhet fort me Muhamedin, por i përpunuar, renditur, stabilizuar dhe kanonizuar nga komuniteti i tij dhe nga pasardhësit e hershëm.

Me fjalë edhe më të thjeshta:

  • jo “libër i zbritur” në kuptimin mekanik që e paraqet dogma popullore;
  • jo as “mashtrim i ulët i shkruar nga një klikë poetësh”;
  • por:

një korpus fetar i lindur në predikim, i formuar në gojëdhënie, i përpunuar me shkrim dhe i mbyllur nga autoriteti komunitar.

Ky, sipas meje, është përfundimi më i ndershëm.

10) Po ta vendos me një fjali “për debat publik”:

Nëse nesër do ta shkruanit këtë si tezë të shkurtër, unë do ta formuloja kështu:

Autori i Kuranit, në kuptimin e tekstit final, nuk është një person i vetëm; por as nuk ka prova të mjaftueshme për ta shpërndarë autorësinë në një listë të sigurt emrash. Më bindëse është të flitet për një bërthamë të hershme të lidhur me Muhamedin dhe për një proces të mëvonshëm redaktimi, standardizimi dhe kanonizimi njerëzor.

Kjo, sinqerisht, është më e fortë se polemika “e shkroi filani poet” – sepse është më e vështirë të rrëzohet.

Nëse doni, në hapin tjetër mund ta bëjmë debatin krejt tekstual, jo të përgjithshëm:

ta marrim suren El-Fatiha ajet për ajet dhe të shohim çfarë provon ajo — ose nuk provon — për autorësinë njerëzore të Kuranit.

1...207208209...1,746Faqja 208 nga 1,746