KUR NJERËZIMI PRET SHPËTIMTARËT, JERUSALEMI SHTRON SOFRËN, NDËRSA SHTATË LIGJET NOAHIDE HYJNË NË GARË PËR ÇMIMIN NOBEL TË PAQES
____
1. KUR NJERËZIMI PRET SHPËTIMTARËT, DIKUSH TË PAKTËN PO SHTRON SOFRËN
Njerëzimi ka një ves të vjetër: sa herë që e çon botën buzë greminës, fillon të kërkojë dikë që ta shpëtojë. Politikanët kërkojnë vota, profetët kërkojnë besimtarë, ekspertët kërkojnë fonde, ndërsa qytetarët kërkojnë dikë që ta paguajë faturën e gjithë kësaj mençurie kolektive.
Dhe kur asnjëri prej tyre nuk jep rezultat, njerëzimi ngre sytë nga qielli. Ndoshta vjen ndonjë shpëtimtar. Ndoshta zbret ndonjë engjëll. Ndoshta shfaqet ndonjë komision ndërkombëtar me mandat të qartë, buxhet të mjaftueshëm dhe pa konflikt interesi.
Ndërkohë, në Jerusalem, po përgatitet një ngjarje që na kujton një ide të thjeshtë, por për çudi ende jo plotësisht të përvetësuar: ndoshta njerëzit mund të jetojnë së bashku pa pasur nevojë që njëri-tjetrit t’ia shpjegojnë përditë se kush e ka monopolizuar të Vërtetën.
Nga 2 deri më 6 nëntor 2026, sipas njoftimeve për organizimin e saj, pritet të mbahet Kongresi i Parë Ndërkombëtar i Noahidëve. Synimi është të mblidhen përfaqësues të lëvizjes noahide dhe njerëz të interesuar për traditën e saj fetare e etike.
Një ngjarje që, të paktën në letër, premton të diskutojë për moralin, përgjegjësinë njerëzore dhe mundësinë e bashkëjetesës.
Pra, ndërsa pjesa tjetër e botës vazhdon të debatojë se kush duhet ta shpëtojë njerëzimin, disa njerëz po përpiqen të diskutojnë se si të mos ia shkatërrojmë njëri-tjetrit jetën.
Është një ndryshim i vogël në formulim, por ndoshta i madh në rezultat.
Sepse, nëse historia na ka mësuar diçka, është fakti se njerëzimi mund të organizojë një konferencë për paqen në mëngjes dhe të prodhojë një luftë të re para darkës. Me procesverbal, natyrisht.
2. NOAHIDËT: NJERËZ QË NUK PO KËRKOJNË DOMOSDOSHMËRISHT T’JU NDRYSHOJNË FENË, POR SJELLJEN
Noahidët janë njerëz që ndjekin traditën fetare dhe etike të njohur si noahidizëm, e cila mbështetet në konceptin judaik të shtatë ligjeve noahide.
Sipas traditës judaike, këto ligje lidhen me Noen dhe me parimet morale që, në këtë këndvështrim fetar, duhet të udhëheqin njerëzimin.
Noahidizmi nuk kërkon që të gjithë të bëhen hebrenj. Ai u drejtohet edhe njerëzve që nuk janë hebrenj, por që dëshirojnë të jetojnë sipas këtyre parimeve.
Me fjalë të tjera, nuk është e domosdoshme që të gjithë të besojnë njësoj për të kuptuar se vrasja është problem, vjedhja nuk është profesion fisnik dhe drejtësia nuk duhet të funksionojë sipas parimit se kush ka më shumë pushtet, ka edhe më shumë të drejtë.
Kjo, natyrisht, nuk do të thotë se të gjithë noahidët mendojnë njësoj, se lëvizja është plotësisht e centralizuar apo se çdo pjesëtar i saj e interpreton traditën në të njëjtën mënyrë.
Por ideja themelore është e kuptueshme: para se të grindemi se kush ka rezervuar vendin më të mirë në parajsë, do të ishte mirë të mësonim të mos ia bëjmë ferrin jetën njëri-tjetrit këtu poshtë.
Në fund të fundit, edhe parajsa do ta kishte të vështirë të funksiononte si duhet nëse njerëzit do të mbërrinin atje me të njëjtat zakone që e kanë bërë tokën të padurueshme.
3. SHTATË LIGJET NOAHIDE: NJË KOD MORAL QË NUK KËRKON TË SHPIKË EDHE NJË HERË RROTËN
Në traditën judaike, shtatë ligjet noahide paraqiten si parime themelore morale për njerëzimin.
Ato janë:
1. Ndalimi i idhujtarisë.
2. Ndalimi i blasfemisë dhe fyerjes së emrit të Zotit.
3. Ndalimi i vrasjes.
4. Ndalimi i marrëdhënieve seksuale të ndaluara.
5. Ndalimi i vjedhjes.
6. Ndalimi i ngrënies së mishit të shkëputur nga një kafshë e gjallë.
7. Detyrimi për të vendosur drejtësi dhe për të krijuar institucione gjyqësore.
Këto parime burojnë nga tradita fetare hebraike dhe duhen kuptuar në kontekstin e saj historik e teologjik. Ato nuk janë një traktat modern ndërkombëtar dhe as një kod ligjor i miratuar nga të gjitha fetë e shtetet e botës.
Megjithatë, disa prej tyre prekin çështje që shoqëritë moderne ende nuk kanë arritur t’i zgjidhin me sukses: mbrojtjen e jetës, respektimin e pronës, përgjegjësinë morale dhe vendosjen e drejtësisë.
Këtu fillon ironia.
Njerëzimi ka dërguar sonda në Mars, ka krijuar inteligjencën artificiale, ka lidhur kontinentet me internet dhe mund të porosisë ushqim me telefon pa e ditur as emrin e personit që ia sjell. Por ende nuk ka gjetur një mënyrë të besueshme për ta bindur njeriun se nuk duhet ta vrasë fqinjin, t’ia vjedhë pronën apo ta blejë gjykatësin.
Për këtë të fundit, madje, disa shoqëri kanë zhvilluar një traditë të tërë institucionale, me vula, dosje dhe shprehjen e famshme: “Rasti është në shqyrtim.”
Prandaj, parimi i drejtësisë është veçanërisht domethënës. Një shoqëri nuk bëhet e drejtë vetëm duke u kërkuar njerëzve të jenë të mirë. Ajo ka nevojë për institucione që e zbatojnë ligjin edhe kur i pandehuri është i fuqishëm, i pasur, i lidhur me pushtetin ose mik i dikujt që e quan veten të paprekshëm.
Sepse drejtësia që funksionon vetëm kundër të dobëtit nuk është drejtësi. Është thjesht administrim i privilegjit.
4. JERUSALEMI: QYTETI KU EDHE GURËT KANË HISTORI, NDËRSA NJERËZIT ENDE DEBATOJNË PËR TË ARDHMEN
Jerusalemi nuk është një qytet i zakonshëm. Për hebrenjtë, të krishterët dhe myslimanët, ai ka një rëndësi të jashtëzakonshme fetare dhe historike.
Aty, historia nuk është një kapitull i mbyllur në tekstet shkollore. Ajo jeton në rrugë, në vende të shenjta, në lutje, në kujtesën kolektive dhe në konfliktet që vazhdojnë ta bëjnë të ardhmen të pasigurt.
Për këtë arsye, një kongres ndërkombëtar që organizohet në Jerusalem nuk mund të jetë krejtësisht pa ngarkesë simbolike.
Nëse një tubim noahidësh synon të flasë për moralin, paqen dhe përgjegjësinë njerëzore, ai zhvillohet në një qytet ku këto fjalë nuk janë dekor për sfondin e fotografive zyrtare. Aty, bashkëjetesa ndërfetare është një sfidë reale, e ndërlikuar dhe shpesh e dhimbshme.
Natyrisht, askush nuk duhet të presë që një kongres pesëditor t’i zgjidhë konfliktet e Lindjes së Mesme. Aq më pak që një tryezë diskutimi të bëjë atë që nuk kanë arritur ta bëjnë dekada të tëra diplomacie, negociatash dhe ndërmjetësimesh.
Një konferencë nuk mund t’i zëvendësojë të drejtat e njeriut, sigurinë, drejtësinë, përgjegjësinë politike dhe zgjidhjet konkrete.
Por mund të bëjë diçka me vlerë: të krijojë hapësirë për dialog dhe të kujtojë se tjetri nuk pushon së qeni njeri vetëm sepse lutet në një gjuhë tjetër, e quan Zotin me një emër tjetër apo lexon një libër të shenjtë që nuk e kemi në bibliotekën tonë.
Ky është një mesazh i thjeshtë. Për fat të keq, historia ka dëshmuar se mesazhet e thjeshta janë shpesh ato që njerëzimit i duhen më shumë kohë për t’i kuptuar.
5. KONGRESI: PESË DITË PËR TË DISKUTUAR AJO QË NJERËZIMI DUHET TA PRAKTIKONTE PREJ SHEKUJSH
Sipas përshkrimit të nismës, Kongresi i Parë Ndërkombëtar i Noahidëve synon të mbledhë përfaqësues të lëvizjes noahide për të diskutuar identitetin, mësimet, organizimin dhe të ardhmen e saj.
Në qendër të diskutimeve mund të jenë:
– Roli i shtatë ligjeve noahide në jetën bashkëkohore.
– Bashkëpunimi ndërmjet bashkësive noahide në vende të ndryshme.
– Edukimi moral dhe përgjegjësia individuale.
– Dialogu ndërfetar dhe bashkëjetesa paqësore.
– Marrëdhënia ndërmjet traditës fetare, shoqërisë dhe institucioneve.
– Shndërrimi i parimeve etike në veprime konkrete.
Deri këtu, gjithçka tingëllon mirë. Por pyetja kryesore nuk është sa njerëz do të ulen në sallë, sa flamuj do të vendosen në skenë apo sa herë do të përsëritet fjala “historik” në komunikatat zyrtare.
Pyetja është se çfarë do të mbetet pasi të mblidhen pankartat, të mbyllen mikrofonat dhe delegatët të kthehen në shtëpi.
A do të lindin bashkëpunime të reja? A do të krijohen projekte edukative? A do të ketë dialog të vazhdueshëm? A do të përkthehen fjalët e bukura në ndihmë konkrete për njerëzit?
Apo do të kemi edhe një ngjarje tjetër të suksesshme, ku suksesi do të matet me numrin e fotografive, ndërsa ndikimi real do të mbetet temë për konferencën e ardhshme?
Sepse bota ka parë shumë kongrese që e kanë shpallur paqen prioritet, por shumë më pak shoqëri që kanë arritur ta bëjnë drejtësinë zakon të përditshëm.
Një konferencë e mirë nuk është ajo që prodhon më shumë duartrokitje. Është ajo pas së cilës ka më pak arsye për të duartrokitur fjalimet dhe më shumë arsye për të vlerësuar veprat.
6. TRANSPARENCA: EDHE MORALI DUHET TË KETË DOKUMENTACIONIN NË RREGULL
Në njoftimet që lidhen me lëvizjen noahide përmendet organizata Brit Olam – Noahide World Center, e cila vepron në fushën e përhapjes dhe organizimit të mësimeve noahide.
Si për çdo ngjarje ndërkombëtare, edhe këtu është e rëndësishme të dallohen organizatorët, partnerët, pjesëmarrësit e konfirmuar dhe personat që janë ftuar ose përmendur në kuadër të përgatitjeve.
E njëjta gjë vlen për mbështetjen institucionale, praninë e personaliteteve publike dhe pretendimet për pjesëmarrjen e zyrtarëve të lartë.
Në epokën tonë, një emër i njohur në një komunikatë mund të bëhet brenda pak minutash pjesëmarrës zyrtar, mbështetës entuziast dhe, po të mos ndërhyjë askush, ndoshta edhe kryetar nderi i një organizate që nuk e ka dëgjuar kurrë.
Prandaj, transparenca nuk është pengesë për një nismë të mirë. Është prova e parë se ajo e merr seriozisht atë që predikon.
Nëse një lëvizje flet për të vërtetën, duhet të jetë e kujdesshme me faktet. Nëse flet për drejtësinë, duhet të jetë e drejtë edhe në komunikimin e saj. Nëse flet për përgjegjësinë, duhet të marrë përgjegjësi për atë që publikon.
Nuk mjafton që një ngjarje të ketë qëllime të mira. Duhet që edhe mënyra se si prezantohet të jetë e ndershme.
Sepse e vërteta nuk bëhet më e vërtetë kur i shtojmë një titull madhështor, një fotografi ceremoniale dhe tri pikëçuditëse.
Dhe një lajm i pakonfirmuar nuk bëhet fakt vetëm sepse është shpërndarë nga një numër i madh njerëzish.
7. MORALI SI GJUHË E PËRBASHKËT: NJË IDE E THJESHTË QË PUSHTETI E KA TË VËSHTIRË TA PËRBIJË
Njerëzimi nuk ka mungesë deklaratash për paqen. Ka konferenca, rezoluta, organizata, komisione, simpoziume dhe ceremoni të panumërta kushtuar bashkëjetesës.
Ajo që mungon shpesh është përputhja ndërmjet asaj që thuhet në foltore dhe asaj që bëhet pas dyerve të mbyllura.
Politikani mund të flasë për drejtësinë në mëngjes dhe ta shkelë atë pasdite. Udhëheqësi fetar mund të predikojë dashurinë dhe të ushqejë urrejtjen. Institucioni mund të premtojë barazi, ndërsa qytetari zbulon se disa njerëz janë më të barabartë se të tjerët.
Në këto rrethana, çdo nismë morale duhet të përballet me një pyetje të pakëndshme: a vlejnë parimet e saj edhe për njerëzit që kanë pushtet, para dhe ndikim?
Nëse vrasja është e gabuar, a është e gabuar edhe kur urdhri vjen nga një zyrë e rëndësishme?
Nëse vjedhja është e padrejtë, a mbetet e tillë edhe kur quhet “keqpërdorim i fondeve”, “keqmenaxhim” apo “një rast që po hetohet”?
Nëse drejtësia është detyrim moral, a duhet të zbatohet edhe kur i pandehuri është mik i pushtetit, apo pikërisht atëherë fillon të funksionojë memoria selektive e institucioneve?
Këtu qëndron prova e vërtetë e çdo kodi moral: jo te mënyra se si i gjykon të tjerët, por te gatishmëria për ta zbatuar ndaj vetes.
Shtatë ligjet noahide mund të shërbejnë si pikënisje për një debat më të gjerë mbi etikën dhe përgjegjësinë njerëzore. Jo të gjithë duhet t’i pranojnë si autoritet fetar për të kuptuar se një shoqëri e lirë kërkon mbrojtjen e jetës, të drejtave dhe dinjitetit njerëzor.
Në fund të fundit, askush nuk duhet të detyrohet të besojë njësoj si fqinji i vet. Por do të ishte mirë që të paktën të dy të binin dakord se nuk duhet ta vrasin, ta grabisin apo ta poshtërojnë njëri-tjetrin.
Ky do të ishte një përparim i jashtëzakonshëm. Dhe, duke gjykuar nga historia, ndoshta një objektiv mjaft ambicioz.
8. PAQJA NUK FILLON NË QIELL, POR NË MOMENTIN KUR NJERIU PUSHON SË LUANARI
Njerëzimi ka një prirje të çuditshme për ta kërkuar ndryshimin gjithmonë te të tjerët.
Duhet të ndryshojë qeveria, kundërshtari politik, fqinji, udhëheqësi fetar, populli tjetër. Vetëm ne vetë, për arsye që ende nuk janë sqaruar nga shkenca, jemi zakonisht në rregull.
Kjo është njëra nga mrekullitë e vërteta të psikologjisë njerëzore: secili e sheh veten si viktimë të padrejtësisë dhe rrallë si autor të saj.
Paqja, megjithatë, nuk është vetëm mungesa e luftës. Ajo është edhe mungesa e frikës nga arbitrariteti, e poshtërimit të përditshëm, e diskriminimit dhe e padrejtësisë institucionale.
Ajo kërkon ligje të drejta, institucione të besueshme, qytetarë të përgjegjshëm dhe udhëheqës që e kuptojnë se pushteti nuk është licencë për të bërë çfarë të duash.
Një kongres fetar mund të ketë vlerë nëse i lidh parimet morale me jetën reale: nëse nxit ndihmën për të pambrojturit, luftën kundër dhunës dhe ndërtimin e besimit ndërmjet njerëzve.
Por nëse përfundon vetëm me fjalime për dashurinë universale, ndërsa secili delegat kthehet në shtëpi për ta urryer fqinjin e vet me përkushtim të ripërtërirë, atëherë suksesi do të jetë kryesisht gjuhësor.
Paqja nuk ndërtohet duke e përsëritur fjalën “paqe”. Njësoj si drejtësia nuk ndërtohet duke e shkruar fjalën “drejtësi” në fasadën e një institucioni ku padrejtësia punon me orar të plotë.
Bota nuk bëhet më e mirë vetëm nga njerëzit që flasin bukur. Ajo bëhet më e mirë kur ata që flasin bukur fillojnë të sillen mirë.
9. SHPRESA, POR ME KËMBË NË TOKË DHE PA E REZERVUAR QË TANI VENDIN NË PARADHOMËN E HISTORISË
Do të ishte e tepruar të pritej që një kongres pesëditor të ndryshojë drejtimin e historisë botërore.
Konfliktet kanë shkaqe politike, territoriale, ekonomike dhe historike. Ato nuk zhduken vetëm sepse disa njerëz mblidhen në një sallë, bien dakord se paqja është e dëshirueshme dhe bëjnë një fotografi të përbashkët.
Megjithatë, nuk duhet të biem as në cinizmin e kundërt, sipas të cilit çdo përpjekje për dialog është e kotë.
Njerëzimi ka përparuar falë nismave të vogla, takimeve të vështira, pajtimeve të ngadalta dhe njerëzve që kanë refuzuar ta pranojnë urrejtjen si ligj të natyrës.
Nëse Kongresi i Parë Ndërkombëtar i Noahidëve arrin të krijojë marrëdhënie të reja bashkëpunimi, të nxisë diskutim serioz dhe të forcojë përkushtimin ndaj parimeve morale, atëherë do të ketë bërë diçka me vlerë.
Jo sepse do ta ketë shpëtuar botën brenda pesë ditësh, por sepse do të ketë ndihmuar të ndërtohet diçka që zgjat më shumë se një lajm dhe një album fotografish.
Shpresa e arsyeshme nuk kërkon që t’i besojmë çdo premtimi. Ajo kërkon që të mos e përqeshim çdo përpjekje.
Mund të jemi optimistë pa u verbuar, të mbështesim një nismë pa e shpallur të pagabueshme dhe të dëshirojmë suksesin e saj pa i dhënë që tani çelësat e historisë botërore.
Sepse edhe historia ka të drejtë të mos i japë vetes pushim vetëm pse dikush organizoi një kongres.
10. ÇMIMI NOBEL I PAQES DHE SHTATË LIGJET QË NUK KANË NEVOJË PËR FUSHATË ELEKTORALE
Titulli i këtij shkrimi i vendos shtatë ligjet noahide në garë simbolike për Çmimin Nobel të Paqes. Kjo është një metaforë satirike, jo pretendim se këto ligje janë nominuar zyrtarisht për çmimin.
Por metafora prek një paradoks të kohës sonë: njerëzimi shpesh shpërblen ata që flasin për paqen, ndërsa vazhdon të jetojë në një mënyrë që e bën paqen gjithnjë e më të vështirë.
Çmimi Nobel i Paqes ka një procedurë zyrtare nominimi dhe u jepet personave ose organizatave, jo një liste të lashtë ligjesh morale. Megjithatë, po të mund të kandidonin edhe parimet, disa prej tyre do të kishin arsye të forta për të kërkuar vëmendje.
Jo sepse janë një formulë magjike për shpëtimin e botës, por sepse na kujtojnë gjëra që duhej t’i kishim mësuar shumë kohë më parë.
Shpëtimtari i vërtetë nuk është domosdoshmërisht ai që del para turmës, mban një fjalim madhështor dhe shpall se e ka zbuluar formulën përfundimtare të paqes.
Ndonjëherë, ai është njeriu që nuk vret, edhe kur urrejtja i ofron një mijë justifikime. Ai që nuk vjedh, edhe kur askush nuk e sheh. Ai që kërkon drejtësi, edhe kur padrejtësia i sjell përfitime. Ai që e mbron dinjitetin e tjetrit, edhe kur nuk ndan me të as fenë, as gjuhën, as bindjet.
Këta njerëz nuk kanë nevojë për aureolë, fanfarë apo zyrë shtypi. Mjafton që të mos e humbin ndërgjegjen.
Dhe nëse një kongres në Jerusalem arrin të kujtojë se morali nuk është pronë ekskluzive e asnjë populli, feje apo institucioni, atëherë mesazhi i tij mund të ketë vlerë përtej kufijve të lëvizjes noahide.
EPILOG: NJERËZIMI NUK KA NEVOJË PËR MË SHUMË SHPËTIMTARË, POR PËR MË PAK SHKATËRRIMTARË
Ndoshta shpëtimi i njerëzimit nuk do të vijë me një mrekulli të vetme, me një udhëheqës të pagabueshëm apo me një formulë që i zgjidh të gjitha problemet e botës.
Ndoshta do të vijë gradualisht, përmes mijëra vendimeve të vogla për të qenë më të drejtë, më të ndershëm dhe më të përgjegjshëm ndaj njëri-tjetrit.
Ndoshta do të fillojë kur politikani të kuptojë se vota nuk është bekim hyjnor, kur gjykatësi të kujtojë se drejtësia nuk është shërbim me pagesë dhe kur udhëheqësi fetar të zbulojë se dashuria për Zotin nuk matet me urrejtjen ndaj fqinjit.
Ndoshta do të fillojë kur njeriu të pushojë së kërkuari shpëtimtarë që ta bëjnë botën më të mirë, ndërsa vetë vazhdon ta bëjë atë më të keqe.
Sepse botës nuk i duhen më shumë njerëz që pretendojnë se e dinë rrugën për në parajsë.
Ajo ka nevojë për më shumë njerëz që nuk ua shndërrojnë jetën të tjerëve në ferr.
Dhe nëse arrijmë ta kuptojmë këtë, ndoshta nuk do të na duhet të presim edhe një mijë vjet për një lajm të mirë.
Edhe pse, duke e njohur njerëzimin, nuk do të ishte e mençur ta anulonim ende rezervimin për konferencën e ardhshme të paqes.
Të dashur ju që lexoni këtë shkrim!
