Kreu Blog Faqe 512

Ideja për “korrigjim të kufinjve”, ka qenë ide serbomadhe

Drini.us
-
0
Ideja për “korrigjim të kufinjve”, ka qenë ide serbomadhe

Shkrimtari nacionalist serb, Dobrica Qosiq

Msc Belisar Jezerci, historian

IDEJA PËR REVIDIM TË KUFIJVE ISHTE IDE SERBE!
Dëshmitë e para për revidim të kufijve jep Borisav Joviq, ish president i Jugosllavisë.
Sipas Joviqit, më 11 shtator 1990 u takua zyrtarisht me akademikun Dobrica Çosiç. Takimi zgjati dy orë. U diskutua rreth programeve të zgjidhjes strategjike të çështjeve të rëndësishme nacionale serbe.
Që të dy ishin dakorduar se Kosova nuk mund të ruhet më… Do të jetë shumë reale që serbët të kufizohen me shqiptarët, me kusht që ta ruajmë qymyrin dhe disa monumente tona të shenjta (Graçanicën dhe Gazimestanin), për realizimin e këtyre qëllimeve duhet bërë një plan të fshehtë të cilin do ta kishim aktivizuar në një moment të duhur (të përshtatshëm politik).
Borisav Joviq
V Ë M E N D J E !
Propozimi i Thaçit për KORRIGJIM të kufijve, nuk është asgjë tjetër, veçse kopjim i programit serb të ish dy presidentëve serb,
Borisav Joviq dhe Dobrica Çosiç!.
Ky PLAN-PROGRAM për KORRIGJIM , REVIDIM apo SHKËMBIM TERRITORESH kishte për qëllim zhdukjen e shtetit të Kosovës nga harta historike-gjeografike dhe destabilizimin e Ballkanit…
Akademiku Rexhep Qosja ishte për “përkufizimin etnik” në mes të Kosovës dhe Serbisë, por nuk kishte as ushtri e as polici pas vetës! Ish-Presidenti Ibrahim Rugova e kundërshtonte secilën formë të “korrigjimit” të tillë të kufinjve, i vetëdijshëm se secila formë e tillë shpije në zhbërjen territoriale të Kosovës.

UDB, Feja dhe Shkollimi – Një Temë Aktualiteti!

Drini.us
-
0
UDB, Feja dhe Shkollimi – Një Temë Aktualiteti!

Dijana Toska, gazetare, Shkup

Shërbimet sekrete të ndihmuara nga bashkëpunëtorë të devotshëm shqiptar, çdo ditë e më shumë po rrënojnë identitetin tonë kombëtar, arsimor, kulturor dhe fetar. Ky nuk është një fenomen i ri, përkundrazi është një vazhdimësi e politikave të vjetra që synojnë zbehjen e ndërgjegjes kombëtare dhe largimin e popullit nga rrënjët burimore të tij.
Një histori e lavdishme nga e cila duhet të mësojmë shumë, ka ndodhur në vitet e 50-ta dhe është përcjellur brez pas brezi nëpër odat e burrave të Kosovës.
Në Gjakovë ishte hapur një shkollë e mesme e cila kishte nxitur interesim të madh tek prindërit për ti arsimuar fëmijët e tyre, pikërisht në kohën kur bastisej çdo shtëpi për të gjetur ndonjë libër nga Shqipëria apo ndonjë literaturë e huaj. Të shumëta ishin rastet kur UDB-ja, fuste në mënyrë tinzare një libër në ndonjë shtëpi, si pretekst për ti shpallur armiq të shtetit, të rinjë e intelektual të kohës.
Aleksandër Rankoviç, në mes…
Meqë filizat e arsimuar kishin filluar të lulëzonin gjithandej, shërbimet e kishin njoftuar Aleksandër Rankoviçin, themeluesin e UDB së Jugosllavisë njëherit edhe ministër i Punëve të Brendshme për rrezikun që po rritej nga shkollimi i rinisë shqiptare. Rankoviçi kishte urdhëruar bashkëpuntorët e tij në Kosovë që të bisedojnë me hoxhallarët, që kjo shkollë të mbyllet.
Pas hulumtimeve, njerëzit e UDB-së u drejtuan te Hoxhë Hasan Efendiu, figura më autoritative fetare në Gjakovë. I shkojnë në xhami dhe në bisedë e sipër i thonë që, “shteti ka vendosur për të mirën e juaj të përgjithshme, ta mbyll gjimnazin dhe si kompenzim të ju hap një medrese, ku të rinjtë shqiptar, pa asnjë problem mund ta vazhdojnë shkollimin”. Hoxha, me urtësinë që e karakterizonte, pranoi ti dëgjonte, por u kërkoi të vinin të nesërmen në xhami, që ai të mund ta paraqiste kërkesën e tyre para xhematit.
Të nesërmen, hoxha në prani të udbashëve e njofton xhematin dhe ende pa marr mendimin e tyre nga frika se mos dikush po pajtohet, ju tha me zë të qartë:
“O vllazni, unë këtë punë e kam menu tan natën dhe menja jonë na thotë, për medrese nuk kemi tash nevojë. Kta mujn me kallë krejt Gjakovën, por, na me trupat tonë do ta mbrojmë këtë shkollë, sepse nesër, qeta fmij qi dalin nga qe kjo shkollë, kanë me naj maru nji Gjakovë edhe ma të mirë”.
Ky qëndrim i fuqishëm, i bazuar në vizion dhe dashuri për kombin i Hoxhë Hasan Efendisë i mbijetoi kohës, ndërkohë që UDB-ja e Rankoviqit, vrau pa gjyq mbi 70 mijë shqiptarë, me mijëra të tjerë burgosi dhe mbi 250 mijë të tjerë i dëboi për në Turqi.
Tito me Enver Hoxhën në Beograd në vitin 1946
Nuk e di nëse ende qëndron në fuqi, dekorata që Enver Hoxha ia ndau Rankoviçit në vitin 1945 në Tiranë? Por, e di me siguri që sot, ajo histori e zezë po përsëritet në forma të reja dhe më të sofistikuara.
Sot, shërbime të ndryshme, të vjetra e të reja, me bashkëpuntorë të vjetër e të rinj, po rrezikojnë themelet e identitetit tonë.
Në prag të zgjedhjeve lokale, kemi më shumë se kurrë nevojë për vetëdijësim.
Kemi nevojë të zgjedhim kryetarë komunash që kanë vizion për ndërtimin e jetës kolektive dhe zhvillimin e arsimit.
Kemi nevojë për klerikë të ditur dhe të guximshëm, si Hoxhë Hasan Efendiu, që edukojnë e udhëzojnë xhematin në frymën e besimit tradicional ndaj Zotit dhe dashurisë për atdheun.
Kemi nevojë për politika që burojnë nga mendimi kombëtar, jo për vegla të politikave të huaja që shkulin rrënjët tona.
Kemi nevojë për Zërin e intelektualit që të ngrejë vetëdijen dhe të luftojë për më shumë hoxhallarë si Hasan Efendiu, që ta mbrojmë fatin e kombit nga duart e shërbimeve secrete dhe ndikimeve të errëta .
Dudiq duke e falemnderuar presidentin e Serbisë Aleksandër Vuçiq…Ky përmes BIA-s (UDB-ës) së dikurshme, jo vetëm në Sanxhak (Masbjeshkë) por në Luginën e Preshevës, Prishtinë e Prizren, thotë hapur se “ne përpiqemi për islamizimin e njerëzve të këtyre hapësirave…”.
Dikur, një hoxhë mbrojti me jetë shkollën publike përballë kërkesës për të hapur medresenë.
Sot, për ironi, janë vetë akademikët që po e fusin medresen në institucionet arsimore, edhe pse jemi shtet laik me ligje të qarta për ndarjen e fesë nga arsimi.
Liderët politik, nuk guxojnë të lejojnë që tempujt e dijes e qytetarisë të kthehen në laboratore eksperimentimi ideologjik apo fetar.
Liderë politik, kanë për obligim ta mbrojnë frymën laike të shtetit dhe autonominë e institucioneve tona arsimore, si garanci për një të ardhme të shëndetshme dhe të lirë për brezat që vijnë.
Liderët politik, kanë përgegjësi ta mbrojnë arsimin nga kontrolli, fenë nga instrumentalizimi, dhe kombin nga përçarja. Ky nuk është vetëm detyrim ligjor e kushtetues, është detyrë kombëtare dhe njerëzore.
Sot, më shumë se kurrë, na duhet udhëheqje me vizion, me integritet dhe me vetëdije historike, të cilën fatkeqësisht e kemi të mangët.

Më 10.7.2025

Ndërronie emrin, bëjeni “Zajdnica!”

Drini.us
-
0
Ndërronie emrin, bëjeni “Zajdnica!”

Afrim Caka, Gjakovë

DARDANI, NJË MALLKIM TA PREU UDHËN!?
– Cili është? Ç’emër ka ….?
– Ndërroje dhe emrin, bejeni Zajdnicë!
– Ka një emër që vështir mund t’i thuhet se është shqiptar!
– Në ç’vend apo provinc jeton ky funebër?
– Ç’adres ka, ky krimbi i gjizës?
– Neve na intereson ta marrim vesh vetëm se ç’farë e ka Baton Stanishiqin dhe përse ja vunë emrin Daktilogarfi i Batonit? Gjithsekush një plesht e ka, thonë se raca e pleshtit mbijeton vetëm prej leshit të mjekrrës.
Në Debat Plus deklarimet i ka aq tragjike që shkrumbosë nga dashuria për serbinë…. armiku punon dhe nën një strehë jetojnë! “Rroftë Serbia mike!” Kështu pra të shenjtit analistë bashkohen dhe rrinë të mbërthyer pafundësisht në mes tyre gjer në verbëri.
Lirimi është mësuar me marshimet e gjata. Si ato dyndjet momgole e turke që i sollën shumë prej syresh në pjesët e rrafshta të mediave dardane.
O krimbi gjizës, e di ti që je përçarës e antishqiptar!
Ti e ke në defter për të gënjyar e mashtruar… tani na dole edhe islamistë i tërbuar, ofendon edhe shtetin mik të Izraelit.
– Ti ke mbaruar moralishtë, t’i je vetëm hije mbi dhe.
– O Lirim Daktilografi!
Mos jeto veç për para të pista, jeto pak edhe për fytyrë nëse ke…!

Krahasimi i dy apeleve të studentëve shqiptarë që studionin në Beograd në vitin 1937, me qëllim që shqiptarët të jetojnë të lirë

Drini.us
-
0
Krahasimi i dy apeleve të studentëve shqiptarë që studionin në Beograd në vitin 1937, me qëllim që shqiptarët të jetojnë të lirë

Akademik Prof Dr Hakif Bajrami, Prishtinë

  1. Studentët e Kosovës në Beograd Apel popujve të Jugosllavisë më 1937

“Mos ua grabitini tokat e tyre, mos i detyroni të shpërngulën, mos u veni taksa enorme, mos i nënçmoni, mos i vrani dhe torturoni vetëm pse janë shqiptarë”. Studentë më 1937.

Nuk ka qeveri serbiane nga Kongresi i Berlinit (1878), që me rastin e inaugurimit në detyrë, që nuk e ka bërë një program antishqiptar. E tillë ishte edhe Qeveria Millan Stojadiniviq, e cila më 1935-1938, arrijti për t` e bindur Qeverinë e Republikës Turke që të gjithë shqiptarët e rreligjionit islam, të cilët ishin autokton në Iliri (Ballkan), të deportohën në Anadoll me detyrim. Kulmi i asaj politike nazifashiste ishte aprovimi i Konventës Jugosllavo-Turke (1938), për deportimin me obligim te të gjithë shqiptarëve të rreligjionit islam në shkretirat e Anadollit, duke filluar më 1 prill 1939 dhe duke mbaruar në të njejtin muaj të vitit 1944. Jo vetëm kaq, Qeveria Millan Stojadinoviq e kishte në procedurë të aporvimit: Ligjin për konfiskimin e pronave të shqiptarëve, duka u lënë vetëm 40 ari tokë, në mënyrë që jeta e tyre të bërët e pamundur. Lidhur me këtë, qeveria më 1935 e kishte krijuar “Klubin Kulturor serb” në të cilin gati 92% e ligjeratave mbaheshin kundër shqiptarëve. Madje referatët e:Vasa Qubrilloviqit, Gjoka Perinës, Orestie Krstiqit, Ivo Andriqit etj. do të konceptohën në politikën e qeverisë, si obligim shtetëror, rreligjioz dhe politik. Pra, krahas këtyre veprimeve mësohej edhe për t` ua rrënuar shqiptarëve varret, për t` ua shtuar taksat, për t`ua rënduar gjobat e çdo lloji. Më në fund, e njejta qeveri i filloi bisedimet me Italinë për ndarjën e Shqipërisë. E vërteta, ato bisedime u ndërprenë sepse princi Pavle reagoi: “Nuk mund ta okupojmë një pjesë të Shqipërisë Bregdetare, sepse atëherë, popullsia shqiptare në Jugosllavi, do ta ketë vendin e dytë për kah numri”. Madje, në frymën e këtij pazari qysh më 1937 do të angazhohën tre “dijetarë” serbian, për t` ia përgatitur Qeverisë një elaborat për ndarjën e Shqipërisë. Prej tre elaborateve, qeveria e zgjodhi atë të Ivo Andriqit si më i “arsyesgmi”. Por edhe dy autorët tjerë u shpërblyen për: “mundin e tyre nacional”. ( shiqo:DASIPB, Poslanstvo u Turskoj/1939. D.II/39). Edhe pas vitit 1945 pushtreti komunist nuk ka pushuar në realizimin e shfarosjës shqiptarëve. Për këtë qëllim më 1953 në Split erdhi deri te Marrëveshja Xhentelemene Tito-Kyprili”, për deportimin e shqiptarëve në Anadolli. Lidhur me këtë, është fakt i pamohuar se më 1954 në Prishtinë mbahet Plenum ilegal ku kritikohët dhuna që kishte për pasojë shpërnguljën e shqiptarëve në Turqi. (Shiqo: Hakif Bajrami, Konventa Jugosllavi Turke për shpërnguljën e shqiptarëve në Turqi 1938, Botim i “Kosova e lirë” 2003; Hakif Bajrami, Marrëveshja Xhentelmene 1953, notimi “Kosova e lirë, 2004).

Duke e vrejtur këtë qëndrim të qeverisë studentët që studionin në  Beograd më 1937, e që ishin me ide të majta, do të reagojnë me një proklamatë e cila ngjalli reagime të shumta te pushteti e sidomos te kolonistët që ua kishin zaptuar pronat shqiptarëve. Në Proklamatën e studentëve rrevolucionar ndër të tjera thuhët: “Stojadinoviqi po sherbehet me metoda të vjetra të plaçkitësve dhe tradhtarëve …qeveria po ua grabitë pronat Shqiptarëve të varfur … Shqiptarë: policët, xhandarët dhe shpiunët janë bërë pronarë të pakufizuar të jetës së juej. Dhe për asnjë krim, pushteti nuk i përgjigjet askujtë sepse janë miqësuar me Hitlerin dhe Musolinin…Kolonistë, nuk u janë Shqiptarët fajtor për jetën e juaj të vështirë, dhe mos e pranoni tokën e dhuruar të shqiptarëve fatmjerë…Serbianë tregoni a më vështirë e keni pasur jetën nën osmanlinë apo nën rregjimin e Stojadinoviqit…Madje, ju serbianë duhët mësuar se trupat e Hitlerit janë në kufi, të gatëshme për të marrshuar në okupimin e vendit, prandaj mos pranoni të bëheni mashë e pushtetit gjakpirës”.

Duke e vrejtur gjendjën në vend, studentët nga Kosova që studionin në Beograd më 1937 do të organizohën dhe me një Apel historik do të reagojnë para opinionit jugosllavë. Studentët që e nënshkruan Apelin ishin: 1.Kurtesh Agushi student i drejtësisë nga Gjilani*,2. Zenel Hajdini, student i drejtësisë nga Lebana*,3. Hivzi Sulejmani, student i teknikës nga Mitrovica*,4. Mehmet Bajraktari, student i drejtësisë nga Mitrovica*,5. Milija Banasheviq, student i drejtësisë nga Peja,6.Radoje Boshkoviq, student i drejtësisë nga Peja,7. Millutin Bozhoviq, stundet i drejtësisë nga Peja,8. Radosav Buriq, student i teologjisë nga Peja,9. Radmilla Veshoviq, studnete e drejtësisë nga Peja,10. Mileva Vukoviq, studnete e drejtësië nga Peja,11. Vitomir Veliq, student i drejtësisë nga Peja,12. Aleksandër Vuksanoviq, student i drejtësisë nga Peja,13.Çedomir Vuksanoviq, student i medinicinës nga Peja,14.Radovan Vujsiq, student i drejtësisë nga Prishtina,15. Radomir Periq, student i medicinës  nga Peja,16. Vojisllav Giliq, student i medicinës nga Peja,17. Gojko Goshoviq, student i pylltarisë nga Istogu,18. Ivan Deniqi, student i medincinës  nga Peja,19. Radovan Vujsiq, student i drejtësisë nga Prishtina,20. Spasoje Geriq, student i drejtësisë nga Gjakova, 21. Dragica Gjukiq, studnete e medincinës nga Peja, 22. Millutin Gjukiq, student i drejtësisë nga Peja,23. Vojisllav Ivanoviq, student i agronomisë nga Peja,24. Çamil Ibrahimi, student i agronomisë nga Peja*,25. Vuko Jovanoviq, student i drejtësisë nga Peja, 26.Ivan Novoviq, student i drejtësisë nga Peja, 27. Dragutin Kallugjeroviq, student i drejtësisë nga Peja, 28. Olivera Karalliq, studnete e filozofisë nga Prishtina, 29. Dojçin Katiq, student i Veterinarisë nga Prizreni, 30. Sllobodan Konstantinoviq, student i drejtësisë nga Prishtina,31, Lubomir Krushiq, student i pylltarisë nga Peja,32. Marko Lumoviq, student i drejtësisë nga Prishtina, 33. Vidak Markoviq, student i filozofisë nga Peja,34. Millutin Milkoviq, student i drejtësiës nga Peja, 35. Esad Mekuli, student i veterinës nga Peja*,36. Danillo Mergjanoviq, student i filozofisë nga Prishtina, 37. Shaip Mustafa, student i drejtësisë nga Presheva*, 38. Todorka Mitiq, student i fillozofisë nga Prishtina,39. Çedomir Pejoviq, student i drejtësisë nga Peja, 40. Vojin Nikoliq, student i drejtësisë nga Istogu,41. Vojisllav Nikqeviq, student i drejtësisë nga Peja, 42. Marko Peroviq, student i drejtësisë nga Peja,43. Milisav Peroviq, student i agronomisë nga Peja,44. Miodrag Popadiq, student i drejtësisë nga Rahoveci, 45. Radomir Paviçeviq, student i drejtësisë nga Peja,46. Miladin Popoviq, student i drejtësisë nga Peja, 47.Apostol Prshëndiq, student i drejtësisë nga Prishtina,48. Dimitrije Paramendiq, student i artit nga Prishtina,49. Vojisllav Paunoviq, student i drejtësisë nga Peja, 50. Radomir Popoviq, student i teologjisë nga Gjilani,51.  Desanka Protiq, student medicinës  nga Peja, 52. Petar Radoviq, student i drejtësisë nga Peja, 53. Jagosh Rakoçeviq, student i drejtësisë nga Peja, 54. Çedomir Raiçeviq, student i fiozofisë nga Peja,55. Vladimir Radovanoviq, student nga teknikës nga Peja,56. Vladimir Saveliq, student i drejtësisë nga Prishtina,57. Avdullah Saçipi, student i drejtësisë nga Presheva*, 58. Aiziz Sulejmani, student i drejtësisë nga Mitrovica*,59. Borisav Stanojeviq, student i drejtësisë nga Prishtina,60. Milija Spaleviq, student i drejtësisë nga Peja,61.Miomir Saviçeviq, student i medicinës nga Peja. 62.Sllobodan Piriq, studnt i drejtësisë nga Prizreni,63. Vasilije Smajoviq, student i drejtësisë nga Peja, 64. Lubomir Toshkoviq, student i drejtësisë nga Peja, 65. Sima Ceriq, student i drejtësisë nga Prizreni ,66. Esad Umeri, student i drejtësisë nga Gjilani*, 67. Kosta Çomiq, student i teknikës Prizren,68. Mateja Shugoviq, student i fikozofisë nga Peja. Pra, Apelin e studentëve në Beograd e nënshkruan 68 studentë, prej të cilëve 9 ishin shqiptarë, kurse 59 ishin malazezë, madje nga familjet koloniste!

Proklamata u shkrua në Beogrda me iniciativë të Miladin Popoviqit, Meto Bajraktarit dhe Zenel Hajdinit. Kundër kësaj Proklamate historike do të reagojnë pranë Qeverisë Milan Stojadiniviq-Koroshec-Spaho, një grup i kolonistëve nga Peja. Ankesës tyre iu kishte bashkuar edhe një grup i vogël serbianësh vendas nga Peja dhe Prishtina më 4 korrik 1938 (Pasojnë 20 nënshkrimet e kolonistëve).

Lidhur me këtë një fenomen duhet theksuar se: kundër studentëve rrevolucionar u ngritën shumë akuza nga pushteti, por asnjerit nuk iu nderpre stipendioni, ose të largohën nga studimet. Këtë apel mund ta komentojmë sidomos nga aspekti ideologjik dhe politik se: shumica dermuese e studentëve ishin malazezë, prindët e të cilëve ishin kolonizuar në Kosovë nga viti 1912 e tutje.

2.Apeli i 215 intelektualëve shqiptarë të Kosovës drejtuar opinionit të Jugosllavisë            dhe Kuvendit Serbisë 1989

Aplei 215 lindi si reagim logjik dhe intelektual sepse ndaj shqiptarëve po zbatohej një politikë neokoloniale. Madje qeveria e RSFJ-ës më 1988 e kishte aprovuar: “Programin Jugosllav për Kosovn” që do të thot se synohej rikolonizim shtesë e sllavëve në Kosovë, krejtë me prapavi për sllavizimin e saj. Por në Apel thuhët me një butësi: “Në bazë të arsyes së shëndoshë dhe urtësisë, e cila nuk mund të mos marrë parasysh disponimin dhe qëndrimin dominant të popullsisë së Kosovës, të shprehur në debatin kushtetues, arsyes së shëndoshë të urtisë, e cila nuk mund të mos marrë parasysh rrjedhat e tjera të shprehjës së vullnetit të kombësisë shqiptare në Kosovë në protestat masive të nëntorit të vitit 1988, në tubimet protestuese të klasës punëtore të shkurtit (1989) të këtij viti, të gjithë me orientim dominant për mbrojtjen e pozitës kushtetuese , jo edhe kundër ndryshimeve kushtetuese në përgjithësi….” I drejtohemi:

Opinionit të Jugosllavisë

“Ftojmë opinonin e Jugosllavisë, duke përfshirë edhe strukturat politike në të, si dhe në rend të parë opinionin në RS të Serbisë , që me seriozitetin e momentit aktual, ta marrë zemërqelur në dijeni se qëndrimi dhe apeli ynë për mbrojtje institucionale dhe afirmim të pozitës kushtetuese të Kosovës mbi bazën e parimeve themelore të Kushtetutës së RSFJ-ës është qëndrim dhe apel legjitim dhe kushtetues i frymëzuar nga vlerat e çmueshme të Rrevolucionit Socialist dhe të emancipimit social e politik të të gjitha kombeve dhe kombësive në Jugosllavinë e re, në këtë kuadër edhe të klasës punërore dhe të intelegjencies shqiptare në Jugosllavi…. Pyesim çdo njeri dhe çdo popull me vullnet të mirë: si është e mundur dhe çfarë drejtësie do të ishte kjo, nëse shqiptarëve në Jugosllavi do t` u ngushtohej ajo shkallë e vetëçeverisjës politike, e cila, viteve të shtatëdhjeta me vullnet të përbashkët politik, u konstitua pikërisht nepërmejt pozitës së tashme të KSA të Kosovës si bashkësi e naxionaliteteve të barabarta të saj… Ngushtimi eventual i pozitës kushtetuese të Kosovës do të shkaktonte te shqiptarët ndienjën objektive se po u merret jo diçka që u është dhuruar, por ajo që u taon burimisht….” Më 21 shkurt 1989. Apeli u dergohet:

Kuvendit Serbisë, mjeteve të informimit publik në Jugosllavi, Kryesisë RSFJ; Kryesisë KQ LKJ; Kryesive të republikave dhe krahinave ; Kryesisë së Konferencës LSPP të Kosovës. Apelin e nënshkruajnë: 1.Agim Çadërbasha, 2.Abdyl Kadolli, 3. Abdyl Rama, 4, Abdylalatif Fusha, 5.Abdyl Krasniqi, 6. Abdullah Vokrri, 7. Adem Limani, 8. Adem Rrusta,9. Agim Deva, 10. Agim Vinca, 11, Agni Dika, 12. Agron Dobroshi, 13. Agron Kërliu, 14. Agron Krasniqi, 15. Agron Pustina, 16. Agush Beçiri, 17. Ahmet Klenendi, 18. Ajri Begu, 19. Ali Aliu prof, 20. Ali Aliu, eko, 21. Ali Olloni, 22. Ali Podrimja, 23. Ali Zatriqi, 24, Atdhe Gashi, 25. Anton Çetta, 26. Arsim Morina, 27. Asene Agai, 28. Avni Brovina, 29. Avni Spahiu, 30. Bajram Krasniqi, 31.Bajram Kabashi, 32. Basri Ibrahimi, 33. Bedri Bakalli, 34. Behar Zogjani, 35. Behxhet Krasniqi, 36.Beqir Shkreli, 37. Besim Bokshi, 38. Binak Kastrati, 39. Binak Kelmendi, 40.Bujar Kaloshi, 41. Burbuqe Pustina, 42.Burim Hatipi, 43. Dalip Limani, 44. Dervish Rozhaja, 45. Emine Gashi, 46. Emine Halili, 47. Engjëll Berisha, 48. Enver Maloku, 49. Enver Mehmeti, 50. Eqrem Basha, 51. Alvin Ahmeti, 52. Ejup Pllana, 53. Esad Dujaka, 54. Esad Mekuli, 55. Eshref Biçaku, 56. Eshref Osmani, 57. Elviana Bajçinovci, 58. Fadil Bujari, 59. Faik Hima, 60. Fatmir Dalladaku, 61. Faton Agani, 62. Faton Hoxha, 63. Fazli Zyferi, 64. Fehmi Agani, 65. Faton Hoxha, 66. Fehmi Rexhepi, 67. Fëllanza Gjinolli, 68. Flamure Selimi, 69. Flora Brovina, 70. Gani Mulliqi, 71. Gani Hoxha, 72. Gazmand Kaçaniku, 73. Gazmend Shaqiri, 74. Gazmend Zajmi, 75. Gani Bobi, 76. Halit Ahmetaj, 77. Halit Hoxha, 78. Halit Ymeri, 79. Hajrullah Gorani, 80. Hajredin Ukelli, 81. Hakif Bajrami, 82. Hamide Latifi, 83. Hasan Ahmeti, 84. Hasim Saliu, 85. Hivzi Islami, 86. Hysni Arifi, 87. Hysni Hoxha, 88. Hysni Daka, 89. Ibrahim Kadriu, 90. Ibrahim Rexhepi, 91. Ibrahim Rugova, 92. Idriz Ajeti, 93. Irfan Pashoja, 94. Ismet Shaqiri, 95. Isuf Berisha, 96. Jusuf Bajraktari, 97. Jusuf Buxhovi, 98. Latif Islami, 99. Liman Matoshi, 100. Liman Rushiti, 101. Lirim Shaqiri, 102. Lulëzim Agai, 103. Lumturie Gashi, 104. Lutfi Dervishi, 105. Mark Krasniqi, 106. Mazlum Belegu, 107. Mazllum Hasimja, 108. Mehmet Emërullahu, 109. Mehmet Gjata, 110. Mehmet Gerguri, 111. Mehmet Maxhuni, 112. Mehmet Kraja, 113. Mehmet Surdulli, 114. Mensur Pozhegu, 115. Muharrem Bajrami, 116. Muharrem Bulliqi, 117. Muharrem Kutllofci, 118. Muharrem Jakupi, 119. Muharrem Gashi, 120. Muharrem Saliu, 121. Muslim Begolli, 122. Muslim Begolli*, 123. Muslim Abdyli, 124. Mustafë Lecaj, 125. Murat Blaku, 126. Nagip Rexhepi, 127. Nazim Qehaja, 128. Nehat Islami, 129. Nexhat Krasniqi, 130. Nexhmi Hyseni, 131. Nuri Bashota, 132. Nusret Ramadani, 133. Orhan Kubati, 134. Osman Imami, 135. Osman Zeka, 136. Qamile Morina, 137. Qazim Hyseni, 138. Ramadan Bislimi, 139. Ramadan Musliu, 140. Ramadan Jashari, 141. Ramë Myftari, 142. Ramiz Abdyli, 143. Ramiz Kelmendi, 144. Ramush Rama, 145. Ramush Tahiri, 146. Raif Aliu, 147. Rauf Dhomi, 148. Remzije Belegu, 149. Rexhep Ismaili, 150. Rexhep Qosja, 151. Rexhep Hoxha, 152. Rexhep Shala, 153. Riza Binishi, 154. Ruke Beqiraj, 155. Rrustem Berisha, 156. Rrustem Rugova, 157. Sabri Hamiti, 158. Salem Lepaja, 159. Sadri Bajraktari, 160. Sadri Fetiu, 161. Sami Beqiri, 162. Sami Mejzinolli, 163. Sami Piraj, 164. Sali Ahmeti, 165.Sali Krasniqi, 166. Sahit Maliqi, 167. Sehadete Mekuli, 168. Sejdullah Hoxha, 169. Selim Krasniqi, 170. Simë Dobreci, 171. Skender Zogaj, 172. Sulejman Aliu, 173. Sylë Osmanaj, 174. Shaban Geci, 175. Shaban Hasi, 176. Shefqet Berisha, 177. Shefqet Meha, 178. Shefqet Lulaj, 179. Shefqet Rizaj, 180. Shkelzen Maliqi, 181. Shkelzen Raça, 182. Shpëtim Robaj, 183. Shyqri Galica, 184. Talat Gjinolli, 185. Talat Pallaska, 186. Tafil Morina, 187. Tahir Neziri, 188. Tefta Ahmeti, 189. Teuta Ejupi, 190. Ymer Aliu, 191. Ymer Bajra, 192. Ymer Elezi, 193. Ymer Koçinaj, 194. Ymer Jaka, 195.Vehap Shita, 196. Veli Blakçori, 197.Vesta Nura, 198. Xhavit Bicaj, 199, Xhavit Kuçi, 200. Xheladin Shala, 201. Xheladin Reçica, 202. Xhemil Bajraktari, 203. Xhemail Mustafa, 204. Xhemail Rexhepi, 205. Xhemil Bytyçi, 206. Xhevat Hasani, 207. Zana Bukoshi, 208. Zenun Çelaj, 209. Zehir Hamiti, 210. Zejnel Kabashi, 211. Zejnel Kelmendi, 212. Zenullah Rrahmani, 213. Zekeria Cana, 214. Zekë Gecaj, 215. Zeçirja Ballata. (Marr nga Libri:Hakif Bajrami, Kosova prej Bujanit në Kaçanik, Prishtinë 1997, f. 406-408.). Shumica e nënshkruesëve janë mjek. Por një pjesë jo e vogël kishin tituj akademik, profesor ordinar dhe inordinar, e mbi të gjitha puntorët kulturor dhe gazatarët i treguan apinionit se sistemi socialsit në Jugosllavi po kompromitohej dhe nuk pajtoheshin me te më me asnjë çmim.

Ky Apel si dokuemnt, së pari është shqyrtuar në organizatat e LKJ nepër kolektive në Prishtinë, ku punonin nënshkruesit. Ata që ishin antarë të LKJ-ës pas një procedure hetimore do të përjashtohën së pari nga partia. Dhe kur u krye procesi i largimit nga LKJ, tërë procedurën do ta merr në shqyrtim Lidhja e Komunistëve të Serbisë që drejtohej nga Sllobodan Millosheviqi. Të 215 intelektualët nënshkrues ishin shqiptarë, që nuk e pranonin grushtshtetin në Kosovë, prandaj do të përjashtohën nga puna, sepse pushteti serbian synonte serbizimin e plotë të Kosovës. Mjerishtë, një pjesë e intelektualëve shqiptarë, se për serbë e malazezë as që mund të mendohej, janë kompromituar historikisht sepse kaluan hapur në anën e okuatorit serbian. Emrat e tyre dihën. Ata mera janë në arkiva, dhe, ata një ditë, historianët e rinjë do t` i publikojnë.

Një krahasim historik:Nga nënshkruesit e Apelit 1937 pushteti nuk e denoi askend: as nga partia,as që u diskutua t` u ndalën bursat, e as të përjashtohët ndokush nga puna. Por pushtetin e fashizuar e denoi nazifashizmi i Adoll Hitleit dhe Beniyo Musolinit në prill 1941 duke e okupuar tërë Jugosllavinë.

Por, pushteti komunist (1945-1990) që krekosej se ka dalë nga lufta për barazi, drejtësi dhe vllazrim të popujve, jo vetëm që i denoi apelistët, ata që ishin në LKJ, por i përjashtoi nga puna të 215 intelektualët shqiptarë, vetëm pse Apeli u kualifikua nga qarqet politike serbiane se është: “politikisht i gabuar”.Madje duhet shënuar një fenomen se me apelistët shqiptarë nuk u solidarizua asnjë intelektual sllavë nga republikat tjera. Madje pati intelektual shqiptar më 1989 që u deklaruan se “janë penduar, ose nuk e kemi lexuar”, për të mbetur si shembull i paftyrsisë për format të interesit personal. Kurse Apleisët e vitit 1937 patën solidarësi solide në mes veti dhe asnjeri nuk u pendua kurrë. Por, një fakt duhët vequar se, në asnjë vend në Aplein 215 nuk kritikohët Programi i LKJ e as sistemi socialist në shtetin që quhej RSFJ. Pra, është fjala për një ftesë korrekte, dhe të civilizuar politikisht. Së kënejmi, aplelistët shqiptar 1989 e vejnë para opinionit një padrejtësi ndaj një popullsie që sipas udhëheqsisë serbiane me: “Librin e kaltërt” 1976, duhej të ishte:”qytetar i rendit të dytë”. E vërteta, Apeli 215 i intelektualëve shqiptarë, do ta zbulojë një realitet të ri në RSFJ, se kur është në pyetje kombi, atëherë përkatësia politike është irelevante. Për shembull, ata që u zgjodhën deputetë për Kuvendin e Kosovës pastaj, të gjithë ishin komunista (!), por më 2 korrik 1989 dhe më 7 shtator 1990 i thanë RSFJ dhe RS të Serbisë: Lamtumirë, Kosova shpallet Republikë. Në atë mënyrë u hap fronti që me luftë të fitohët liria dhe pavarësia.

Të gjitha pasojat e inkvizicionit serbian ndaj shqiptarëve 1981-1999 janë të njohura, prandaj mund të konkludojmë se dhuna gjithëmonë këputet prej së tashi, prej peshës saj. Kjo do të thot se Serbia e fashizuar më 1990 (kur e aprovoi Kushtetutën) e deri më 10 qershor 1999 i humbi katër luftëra duke promovuar Serbinë integrale dhe Jugosllavinë homogjene: në Slloveni, në Kroaci,në Bosnje Hercegovinë dhe në Kosovë, për faktin se në shekullin e kibernetikës më askush, asnjë popull nuk pranon të jetë i rendit dytë. Po edhe një fakt e zubulojnë fatet e dy apeleve se: më nuk mund të vlerësohet realiteti me fjalë por me vepra. Socializmi pra është kompromitua, ndërsa demokracia është propoganduar si “shpëtim” i shoqërisë. E vërteta, realiteti po tregon se shoqëria njerëzore ende nuk ka gjetur sistemin që të gjithë do të ishin të knaqur e jo grupi i shumicës.

Në bazë të hulumtimeve kuptojmë se Adem Demaçi më 1964 hapur tha: “Nuk ka rëndësi a na ndihmon Perendimi (kapitalizimi) apo Lindja (komunizmi), me rëndësi është që lufta jonë për çlirim është e drejtë, kuptohet për përmirësim të gabimeve politike dhe historike, ndaj një kombi që ishte coptuar nepër kongrese dhe konferenca ndërkombëtare, por që i kishte bërë dëme edhe veti duke i sherbyer okupatorëve po edhe duke u vetkompromituar me keqpërdorim të pushtetit. Lidhur me këtë, mund të konkludojmë se vizionet nuk kanë vdekur, por misionet duhet provuar me kujdes se kujt i dedikohën dhe kush i shfrytëzon.Prandaj lufta e UÇK-ës historikisht po tregohet se ishte vizion dhe mision i kërkimit drejtësisë.

Më 11 korrik 2025

“Matoshkat”, femrat që mbesin me barrë nga shikimi…!

Drini.us
-
0
“Matoshkat”, femrat që mbesin me barrë nga shikimi…!

Shkruen dhe këndon: Lirim Patrioti

(Lirim Gashi, Prizren)

Në një fshat të humbur ndër male, ku legjendat flenë nën barin e njomë dhe ngrihen natën si murgeshat me prush në sy, jetojnë gratë e fisit Matoshi – krijesa që të bëjnë të humbësh mendtë, të heshtura, të bukura dhe misterioze si nata kur është e lagur nga epshi i yjeve.

Lufta pa uniformë , apo një luftë pa tanke, por me njerëzit tanë të shitur dhe të mashtruar

Drini.us
-
0
Lufta pa uniformë , apo një luftë pa tanke, por me njerëzit tanë të shitur dhe të mashtruar

Lirim Gashi, Prizren 

Ne shqiptarët kemi shumë fat që Zoti është ende i mëshirshëm me ne, sepse jemi aq të gjymtuar mendërisht sa nuk dimë ta dallojmë mutin nga mjalti.
Pse e them këtë?
Sepse, sapo u çliruam nga zgjedha serbe me ndihmën heroike të UÇK-së dhe ndërhyrjen e drejtë të NATO-s, ne filluam të sillemi si kukulla pa kokë – të drejtuara nga dora e errët e shërbimeve sekrete serbe apo nga shërbëtorët e tyre shqiptarë që veprojnë si satelitë në Kosovë, Shqipëri, Maqedoni dhe Mal të Zi.
Prej vitesh e kam ngritur zërin dhe e kam thënë hapur:
“Serbia, pasi e humbi praninë e saj ushtarake, policore, juridike dhe politike në Kosovë, e zëvendësoi atë me agjentë shqiptarë të infiltruar në çdo qelizë të jetës publike.”
Ajo i shpalli Kosovës një luftë speciale – në shumë fronte njëherësh – pikërisht që ne të mos kemi mundësi të mbrohemi.
Dhe ja ku jemi sot:
Serbia, menjëherë pas luftës, shfrytëzoi kaosin dhe hutimin tonë kolektiv për ta kthyer në avantazh të saj strategjik.
Ia doli të korruptojë figurat kyçe të pasluftës – ata që vendosnin për fatin e Kosovës – përmes parave të oligarkëve që qenë pasuruar duke bashkëpunuar me firmat e kohës së Millosheviqit, i cili i quante “shqiptarë të ndershëm”.
Qëllimi i këtij korruptimi ishte i qartë:
Të futeshin në institucionet më të ndjeshme të shtetit agjentët serbë me gjene shqiptare – njerëz që flasin shqip, por mendojnë serbisht, të cilët do ta sabotonin çdo zhvillim, drejtësi apo përpjekje për sovranitet.
Ata u caktuan të shkatërrojnë themelin e shtetit qysh në embrion – para se ai të merrte formë.
Serbia nuk e ka ndalur asnjëherë luftën ndaj nesh. Ajo vetëm ka ndryshuar uniformën.
Sot na lufton:
Në identitet, përmes nxitjes së islamit ekstrem që na përçan;
Në religjion, përmes Kishës Ortodokse Serbe filiales më të rrezikshme të BIA-s, që nxit ndasi ndërfetare;
Në politikë, përmes partive të kontrolluara nga mercenarët e infiltruar;
Në diplomaci, përmes shpifjeve dhe lobimeve kundër Kosovës;
Në arsim, përmes shtrembërimit të historisë sonë dhe ndalimit të mendimit kritik kombëtar;
Në kulturë, përmes përvetësimit të trashëgimisë sonë kulturore dhe nëpërkëmbjes së vlerave tona historike;
Në media, përmes portaleve të blera, propagandës dhe frikës;
Në siguri, përmes krimit të organizuar të lidhur me strukturat serbe;
Në propagandë, duke përdorur figura shqiptare si zëdhënëse të gënjeshtrave serbe.
Kjo është lufta speciale që Serbia na ka shpallur – një luftë pa tanke, por me njerëzit tanë të shitur dhe të mashtruar.
Një luftë që nuk vret vetëm trupin, por edhe ndërgjegjen.
Një luftë që nuk pushton me ushtri, por me ndarje, turp dhe vetëurrejtje.
Dhe më e keqja është kjo: ajo po fiton, sepse shumë nga ne as nuk e kuptojnë që jemi në luftë me njëri-tjetrin.
Fatmirësisht, shpëtimi ynë nuk vjen nga mençuria jonë, por nga fakti që Serbia ndodhet në kaos politik – për shkak të shpërthimit të karmës së zezë që e ndjek popullin e saj për mëkatet e së kaluarës.
Por fati ynë më i madh është se serbët e adhurojnë Putinin më shumë se vetë rusët.
Dhe ky është shpëtimi ynë – jo nga urtësia jonë, por nga marrëzia e tyre.
Dhe kjo, për fat të keq, nuk dëshmon epërsinë tonë mendore, por mëshirën e Zotit që ende e duron budallallëkun tonë kolektiv.
Një kapitull i veçantë është sulmi i Serbisë ndaj Kosovës me mallra helmuese përmes tregtisë.
Kjo nuk është një teori konspirative, por një realitet i hidhur, i dëshmuar me kohë dhe shpesh i anashkaluar nga institucionet tona për arsye politike dhe korruptive apo për shkak të presionit ndërkombëtar.
Ky është një sabotim ekonomik, shëndetësor dhe strategjik, i cili ndodh në këto mënyra:
1. Produktet ushqimore me cilësi të dyshimtë ose të skaduara
Në shumë raste, produktet serbe në tregun kosovar nuk janë të certifikuara sipas standardeve të BE-së, megjithëse etiketohen ndryshe.
Ka pasur raportime për produktet me afat të zgjatur në mënyrë të dyshimtë, si sallamat, salcat, ëmbëlsirat dhe produktet e qumështit, të cilat shpesh ruhen në kushte të papërshtatshme.
Rreziku: helmime ushqimore, sëmundje afatgjata, ndikim në fertilitetin dhe zhvillimin e fëmijëve.
2. Përdorimi i pesticideve dhe aditivëve të ndaluar
Produktet bujqësore të importuara nga Serbia shpesh mbartin pesticide të ndaluara në BE, por që kalojnë në Kosovë për shkak të kontrollit të dobët kufitar ose korruptimit me ryshfet.
Shumë konservues që përdoren në produktet serbe janë të ndaluar për përdorim në vendet perëndimore për shkak të lidhjeve me kancerin, çrregullimet hormonale etj.
3. Mallrat kozmetike dhe detergjentët toksikë
Shumë shampo, deodorantë, kremra dhe detergjentë të prodhuar në Serbi përmbajnë parabene dhe ftalate, substanca që ndikojnë në sistemin hormonal dhe riprodhues.
Shiten lirë dhe masivisht në tregjet tona, pa analizë të saktë të përmbajtjes. Kjo helmon ngadalë popullatën e paditur.
4. Produktet për fëmijë të rrezikshme
Nga çokollatat me mbushje, deri te lodrat plastike me përbërës toksikë, tregu është i përmbytur me mallra serbe që nuk do të lejoheshin as në një vend të varfër afrikano-lindor, e lëre më në tregun evropian.
Nuk ka ndonjë mekanizëm të fortë kontrolli të importit nga Serbia për fëmijët tanë — pra, ata janë cak direkt i kësaj lufte pa armë.
5. Roli i agjentëve ekonomikë të infiltruar
Shumë kompani të mëdha importuese që veprojnë në Kosovë kanë lidhje direkte me strukturat e vjetra serbe të sigurisë (BIA). Ato promovojnë këto produkte dhe ndalojnë ose sabotojnë produktet vendore.
Përmes marrëveshjeve “të buta tregtare”, Kosova është e detyruar të hapë tregun për mallra që BE-ja dhe vetë Serbia i ndaluan për përdorim të brendshëm.
6. Sulm psikologjik përmes varësisë nga konsumimi
Produktet e Serbisë, sidomos çokollatat, pijet energjike, brendet e njohura të kafesë apo lëngjeve, krijojnë varësi për shkak të përbërësve të modifikuar.
Ky është një sulm kulturor dhe psikologjik, që e bën popullin të varur nga “malli i armikut” — duke e kthyer okupimin ushtarak në një okupim konsumator.
Çka duhet bërë?
Forcim i kontrolleve doganore dhe laboratorike.
Ndalim i përkohshëm i importit të mallrave nga Serbia, deri në një analizë të thelluar.
Fushatë kombëtare për bojkotimin e produkteve serbe.
Promovimi i prodhimeve vendore dhe sigurimi i mbështetjes institucionale për to.
Hetim penal ndaj kompanive që importojnë produkte të rrezikshme.
Përfundim:
Serbia nuk ka hequr dorë kurrë nga ideja e zhdukjes së Kosovës. Sot nuk na bombardon me tanke, por me salcice të infektuara, lodra që lirojnë toksina dhe djathë të skaduar që shitet në çerdhe. Kjo është lufta e re – pa uniformë, pa plumba, por me pasoja shkatërrimtare për trupin dhe ndërgjegjen kombëtare.

Kryeministër Kurti, në Bihor e gjetiu janë vrarë dhe masakruar më shumë shqiptare se sa boshnjak në Srebrenicë, pse i harroni ata…?!

Drini.us
-
2
Kryeministër Kurti, në Bihor e gjetiu janë vrarë dhe masakruar më shumë shqiptare se sa boshnjak në Srebrenicë, pse i harroni ata…?!

Msc Belisar Jezerci,historian

Z.KRYEMINISTËR ALBIN KURTI!
“Nuk është Masakra e Srebrenicës më e madhja dhë më tragjikja në Ballkan gjatë dhe pas Luftës së Dytë Botërore.
Është MASAKRA E BIHORIT, ku u masakruan 9.200 dardanë, të gjithë me thika, bajoneta, hanxharë dhe kazme. U shkretuan mbi 70 katunde..!”
Belisar JEZERCI
Gjaku i 9.200 shqiptarëve të masakruar në Bihor me 5-6 janar 1943, nga çetniket e Pavle Gjurishiqit,është më i vlefshëm se sa xhamia e Sudi Efendisë në Prishtinë.
Gjaku i 4.300 shqiptarëve të masakruar në Tivar nga çetniko-partizanet serb dhe malazez është më i vlefshëm se sa xhamia e Sudi Efendisë në qender të Prishtinës!
Gjaku i 400 luftëtarëve të lirisë të masakruar në qendër të Ferizajt nga çetniko-partizanët serbe, është më i vlefshëm se sa xhamia e Sudi Efendisë në Prishtinë.
Dërgimi i dhunshëm ne vdekje…Ata që dikur u dërguan në therrtoren njerëzore të Masakres së Tivarit
Në Bihor,Tivar dhe Ferizaj, nuk ka asnjë varr, asnjë përmendore, asnjë pllakë përkujtimore, asnjë memorial për 13.900 shqiptarë të masakruar!
HESHTJA, NDAJ 13.900 DARDANËVE TË MASAKRUAR NGA ÇETNIKO-PARTIZANËT SERB DHE MALAZEZ, ËSHTË MASAKRIM I PAMËSHIRSHËM PËR TË DYTËN HERË NGA QEVERIA E KOSOVËS …!
V Ë M E N D J E
Z.Kryeministër Albin Kurti!
Shumë më njerëzore,
Shumë më kombëtare,
Shumë më vlerë shteterore ka ngritja e MEMORIALËVE në Bihor, Tivar dhe në Ferizaj se sa restaurimi i xhamisë së Sudi Efendisë në Prishtinë në shumë prej: 639.776.36 Euro.
P.S.
Investimet në xhamia turko-arabe janë të kota, pa kurfar vlere kombëtare dhe shtetërore. Invesimet në të ashtuquajtura xhamia, i shërbejnë interesave neootomane dhe Kishës Ortodokse serbe…!
Investimi në xhamia turko-arabe është realizim i amanetit të Vasa ÇUBRILLOVIQIT dhe i akademikëve tjerë çetnik të Serbisë…!
Bihori

Nora Halimi, pedagoge e dizajnere nga Tetova: Rrënjët i kemi në tokë, por qielli është pa kufi

Drini.us
-
0
Nora Halimi, pedagoge e dizajnere nga Tetova: Rrënjët i kemi në tokë, por qielli është pa kufi
Intervistë me artisten Nora Halimi, pedagoge e dizajnere 
Hejza
Dizajni është një formë arti që bashkëjeton me njeriun, që ndikon përditshmërinë tonë nga momenti që hapim sytë në mëngjes e deri kur i mbyllim në mbrëmje. Ai ndikon në mënyrën si e shohim, prekim dhe përjetojmë botën përreth.
Bisedoi Avni Halimi, Shkup
___
Nora Halimi është artiste dhe pedagoge në Fakultetin e Arteve në Universitetin e Tetovës. U lindi në Tetovë në vitin 1979. Në vitin 2002 diplomoi në Fakultetin e Artit Figurativ në Universitetin e Prishtinës, në Departamentin e dizajnit grafik. Në po të njëjtin drejtim dhe Universitet, në vitin 2011 mbaroi studimet master. Ka ndjekur studimet master edhe në Universitetin Shën Kirili dhe Metodi në Shkup, në katedrën e Historisë së Artit në kuadër të Fakultetit Filozofik.
Që nga viti 2007 punon si pedagoge në departamentin e dizajnit grafik në Fakultetin e Arteve në Universitetin e Tetovës. Paraprakisht ka punuar në Radiotelevizionin e Maqedonisë në Departamentin për bashkëpunim ndërkombëtar dhe koproduksion. Ka qenë e angazhuar si ligjëruese edhe në Universitetin e Evropës Juglindore në Tetovë, në Universitetin Ndërkombëtar të Ballkanit dhe Universitetin Nënë Tereza në Shkup. Përpos angazhimit individual profesional në fushën e dizajnit grafik, ka realizuar aktivitete artistike dhe bashkëpunime me artistë të tjerë në disiplina tjera të artit vizuel. Është dizajnere dhe ilustratore e librave shkollorë të botuar nga shtëpia botuese Logos A, si Abetare, Libër leximi dhe Fletore pune për klasë të parë. Është fituese e çmimit të parë për dizajn të logos dhe pakos për komunikim vizual të Ministrisë së Ekonomisë të RMV. Ka dizajnuar një sërë kopertina librash të zhanreve të ndryshme dhe identitete tjera vizuale komerciale.
Ka marrë pjesë në më shumë ekspozita, koloni dhe rezidenca artistike si në vend ashtu dhe jashtë tij. Në mesin e tyre vlen të përmendet rezidenca artistike dy mujore dhe ekspozita në Cites des Arts në Paris në vitin 2009, ekspozita personale me kaligrafi në MC Gallery në Nju Jork në vitin 2011, ekspozita personale “Shtresat” e hapur në MC Gallery në Nju Jork dhe në Tetovë, ekspozita personale “Shtresat-Vol 2” në Qendrën Kulturore Informative në Stamboll, kolonia ndërkombëtare “Artet plastike” organizuar nga Universiteti i Stambollit në vitin 2014, kolonia ndërkombëtare “Femin Art” në Stamboll në 2015, disa koloni ndërkombëtare në
Shqipëri dhe Kosovë. Ka qenë kuratore e ekspozitës “Nothing is Original” në studion Fadil Berisha në NY dhe e disa ekspozitave të realizuara në vend dhe në Galerinë e Ministrisë së Kulturës në Prishtinë. Pjesëmarrëse në shumë ekspozita kolektive, në mesin e tyre edhe në Sallonet e Shoqatës se artistëve figurative të Tetovës. Është autore e dhjetëra parathënieve të shkruara për ekspozita të artistëve tjerë, anëtare e jurive profesionale kombëtare dhe ndërkombëtare.
Në kuadër të angazhimit pedagogjik, ka qenë koordinatore e Fakultetit të Artit Figurativ në Trienalen e pestë ndërkombëtare të studentëve në Stamboll në Turqi në vitin 2014, koordinatore e Fakultetit të Arteve për ECTS, koordinatore për projekte ndërkombëtare dhe pjesë e komisioneve të ndryshme profesionale, pjesëmarrëse në disa konferenca ndërkombëtare si dhe kuratore e disa bashkëpunimeve dhe aktiviteteve të rëndësishme të realizuara në cilësinë e prodekanes për shkencë në Fakultetin e Arteve në Universitetin e Tetovës etj. Ёshtë për t’u vlerësuar performansa dhe angazhimi i saj për ta bartur këtë përgatitje dhe përvojë profesionale tek studentët me qëllim të pajisjes së tyre me njohuri, informata dhe mjete të nevojshme intelektuale për t’iu përgjigjur nevojave aktuale të shoqërisë globale, nxitjen e studentëve për pjesëmarrje në konkurse, ekspozita, bienale, etj. me qëllimin final formimin e një komuniteti të ardhshëm të kuadrove profesionale të gatshme për të qenë pjesë e tregut dhe skenës artistike globale.
HEJZA: Në kohë kur historia rishkruhet, kujtesa kolektive zbehet ose manipulohet dhe realiteti shpesh maskohet me slogane politike e konsumeriste, arti mbetet një nga të vetmet mënyra për të mbajtur ndezur dritën e kujtesës. Jo vetëm për të ruajtur të shkuarën, por për të sfiduar mënyrën si ajo interpretohet. Si i përkthen arti bashkëkohor dhe në veçanti ai shqiptar, nocionet e kujtesës dhe kundërshtimit? A janë artistët sot të interesuar të ngrenë zë përtej estetikës?
NORA HALIMI: E ka thënë Kundera që për të zhdukur popujt fillimisht duhet t’i privojnë nga kujtesa. Sipas tij, identiteti i një kombi është thellësisht i ndërthurur me historinë, letërsinë dhe përvojat e përbashkëta kulturore. Për ta zhdukur një komb, duhet së pari të shkatërrohen librat e tij, të rishkruhet historia dhe të ndërtohet një kulturë e re, e fabrikuar. Ky proces i amnezisë historike, sipas Kunderës, është një akt i qëllimshëm i një pushteti që synon shpërbërjen e identitetit kolektiv të një populli. Pas këtij procesi, sipas tij “populli nis dalëngadalë të harrojë atë që është dhe atë që ka qenë. Dhe, përreth, bota e harron akoma dhe më shpejt”.
Por, harresa nuk është vetëm akt i qëllimshëm, i nxitur shpesh nga politika, ideologjia apo pushteti për të fshirë dhe shtrembëruar të vërtetën dhe kujtesën kolektive, është dhe proces i natyrshëm biologjik dhe psikologjik shumë shpesh edhe i dëshiruar jo për shkak të shpërfilljes, por për shkak të dhimbjes për t’u përballur me të kaluarën dhe me të vërtetat e saj. E thotë po Kundera që “kujtesa nuk është vetëm ruajtje, është edhe dhimbje. Dhe harresa, ndonëse akt i padrejtë është mënyra më njerëzore për të mbijetuar”.
Artistët nuk janë të përjashtuar nga ky realitet dhe shpesh arti i tyre kthehet në një formë rezistence ndaj harresës – duke ruajtur, dokumentuar dhe rikontekstualizuar fragmente që mund të fshihen nga diskursi publik, shoqëror dhe historik. Edhe në artin bashkëkohor shqiptar, ka artistë që e kanë trajtuar konceptin e harresës, veçanërisht në raport me kujtesën kolektive, identitetin, traumën dhe heshtjen shoqërore, si Adrian Paci, Sislej Xhafa, Edi Hila, Petrit Halilaj, Doruntina Kastrati, etj. Këta artistë përmes kujtesës personale, dokumentimit, kritikës dhe riaktualizimit të narrativave të heshtura kanë kontribuar në kundërshtimin e harresës kolektive, duke e kthyer kështu veprën e tyre jo vetëm në një hapësirë rezistence ndaj harresës, por edhe në hapësirë reflektimi dhe fuqizimi të zërave të heshtur ose anashkaluar në diskursin publik.
HEJZA: Piktura, ndonëse heshtje në dukje, flet me gjuhën e së kaluarës, të atyre që nuk e patën mundësinë të dëshmojnë, të atyre që heshtën për shkak të frikës, apo që u harruan nga historia. Arti bëhet kështu arkiv ndjenjash, rebelimi dhe përkujtese. A mund të themi se piktura sot është një mënyrë për të dokumentuar atë që historia zyrtare përpiqet ta fshijë? Si funksionon ngjyra si akt dëshmie? Si mund të harrohet dhe kush e nxit harresën?Si qëndron piktura përballë manipulimit ideologjik të kujtesës kolektive?
NORA HALIMI: Arti mund të kthehet në një arkiv vizual që ruan kujtesën e një epoke të zhdukur dhe dokumenton përpjekjet e artistëve për të ruajtur fragmente të së shkuarës, edhe kur ato janë të dhimbshme ose i përkasin një periudhe të errët të historisë tonë.
E tillë është, për shembull, piktura e artistit Edi Hila, e cila trajton tranzicionin e gjatë dhe të dhimbshëm të shoqërisë shqiptare nga komunizmi në demokracinë e brishtë post-komuniste. E qetë në dukje dhe formë, por e thellë në përmbajtje, piktura e Hilës endet mes kujtesës dhe harresës. Ai përmes peizazheve të braktisura, fasadave të vjetra, rrënojave, ndërtesave dhe imazheve të ngarkuara me një simbolizëm të heshtur dokumenton transformimin urban si metaforë për fshirjen e historisë.
Piktura përballë manipulimit të kujtesës kolektive qëndron si një dëshmi alternative. Ndryshe nga dokumenti apo arkivi zyrtar, ajo nuk pretendon të tregojë “të vërtetën”, por provokon ndjeshmërinë, pyetjen, kujtesën personale. Piktura e bën të dukshme atë që shpesh fshihet: tensionin midis asaj që kujtohet dhe asaj që fshihet, midis narrativës së diktuar dhe përvojës së jetuar. Ngjyra, si çdo element tjetër vizual është në funksion të simbolikës dhe atmosferës që artisti do të përcjell deri tek shikuesi.
HEJZA: Në shoqëritë që kalojnë nga një sistem autoritar në një sistem demokratik, aty shpërfaqet një formë kolektive harrese, ku e kaluara mbetet e paadresuar, e paartikuluar, dhe rrjedhimisht e pambrojtur. Arti shpesh bëhet mjeti i vetëm për ta bërë të pranishëm të papranueshmen. A e ndjen artisti detyrimin për të thyer këtë heshtje kolektive përmes veprës së tij? A është arti më i lirë se vetë liria politike për të folur mbi të vërtetat e vështira? Me çfarë gjuhë flet arti shqiptar sot në këtu te ne ku gjuha e komunikimit të një etnie (shqipja) refuzohet si e padenje për t’u dëgjuar?
NORA HALIMI: Një ndër thëniet më të cituara të shkrimtarit, gazetarit, botuesit, karikaturistit dhe intelektualit italian, Leo Longanesi, i njohur për stilin e tij satirik, shpesh kritik dhe provokues ndaj shoqërisë, politikës dhe zakoneve të kohës së tij, është: “Liria nuk mungon. Mungojnë njerëzit e lirë”.
Edhe në botën e artit, liria nuk mungon, por mungojnë artistët e lirë. Si të gjithë njerëzit edhe artistët mund të jenë të kushtëzuar nga rrethana të ndryshme shoqërore, politike, etj., por megjithatë artist i lirë dhe i pavarur është ai që ka vetëdijen, ndërgjegjen, potencialin dhe guximin të artikulojë të vërteta që nuk i nënshtrohen kufizimeve të retorikës së pushtetit dhe është pikërisht kjo kategori e artistit që ndjen një detyrim moral për të thyer heshtjen kolektive, veçanërisht në shoqëritë që dalin nga regjime autoritare. Në mungesë të një procesi të mirëfilltë përballjeje me të kaluarën, qoftë përmes drejtësisë, diskutimit publik apo institucioneve të kujtesës, arti mund dhe duhet të kthehet në një akt dëshmie dhe ndërhyrjeje etike. Vetëm në kushte lirie, artisti por dhe njeriu në përgjithësi mund të japë më të mirën e tij.
Arti shqiptar flet me gjuhën e artit e cila konsiderohet universale, sepse i tejkalon pikërisht kufijtë gjuhësorë, kulturorë, politikë etj., duke komunikuar përmes ngjyrave, formave, simboleve dhe elementeve tjera figurative. Por, ky fakt nuk e pengon artistin të artikulojë qëndrimin e vet sa i përket mohimit apo refuzimit të përdorimit të gjuhës amtare si mjet komunikimi në sferën publike. E drejta e përdorimit të gjuhës amtare është një e drejtë themelore njerëzore dhe kulturore, e cila garanton që individët dhe komunitetet të mund të komunikojnë, mësojnë, krijojnë dhe shprehen në gjuhën e tyre amë. Kjo e drejtë lidhet ngushtë me identitetin personal, dinjitetin, arsimimin dhe pjesëmarrjen e barabartë në jetën shoqërore, kulturore dhe institucionale.
Heshtja e artistit dhe jo vetëm, në këtë rast rëndon mbi vetëdijen kolektive dhe të ardhmen e brezit tëri. Sfidat janë të paevitueshme, por mënyra se si reagojmë ndaj tyre formëson të ardhmen tonë.
HEJZA: Jo çdo vepër arti është pankartë, sepse çdo vepër e sinqertë arti është një qëndrim. Edhe estetika, për sa kohë është refuzim i vulgaritetit dhe shablloneve, është formë rezistence. Edhe heshtja artistike, kur përballet me realitetin e shtrembëruar, është një lloj klithme. A mund të konsiderohet arti një akt politik, edhe kur ai nuk është i angazhuar në mënyrë të drejtpërdrejtë?
NORA HALIMI: Po, arti mund të jetë një akt politik, por kjo nuk është domosdoshmërisht funksioni i tij. Ai është në marrëdhënie dinamike me politikën, estetikën, kujtesën kolektive, sepse vepra artistike i takon gjithmonë një konteksti të caktuar kohor dhe shoqëror. Kuptimi politik i një vepre nuk qëndron vetëm në përmbajtje, por edhe në kontekstin në të cilin ajo shfaqet. Një vepër që në një shoqëri të hapur mund të perceptohet si thjesht kërkim estetik, reflektim i brendshëm, qëndrim intim, personal, në një regjim të mbyllur mund të shihet si akt politik, rezistencë ndaj pushtetit, ideologjisë, etj.
Pra, arti ka mundësi të jetë politik, por jo detyrim të jetë i tillë. Bëhet politik vetëm atëherë kur artisti me vetëdije zgjedh të ndërhyjë në realitetin përreth dhe të angazhohet drejtpërdrejt në diskursin politik – por jo çdo artist ndjen nevojën të ndërhyjë në këtë mënyrë dhe kjo nuk e bën veprën e tij më pak të rëndësishme. Ndodh që edhe pa qenë arti i angazhuar në mënyrë të drejtpërdrejtë të përjetohet si formë rezistence dhe vetëm përmes ekzistencës së tij të pozicionet politikisht, thjesht sepse nuk përshtatet me diktatin e masës, tregut apo me klimën e një konformizmi të përgjithshëm.
HEJZA: Në kontekste ku identitetet kulturore janë margjinalizuar, zhdukur apo uniformuar me dhunë, arti ka luajtur shpesh rolin e ruajtësit të ADN-së kulturore. Simbolet, ngjyrat, format, madje edhe mënyra e kompozimit bëhen mënyra të të folurit për atë që nuk thuhet dot. Si e përktheni ju – një artiste e një hapësire shumetnike si Maqedonia e Veriut – rolin e artit në ruajtjen dhe mbrojtjen e identitetit kulturor shqiptar?
NORA HALIMI: Është etnia e artistit ajo që bart në vetvete ADN-në kulturore të një populli. Është vet artisti ai që i takon një përkatësie gjuhësore, etnike, kulturore dhe me dashje ose pa dashje kjo përkatësi mund të ndikojë në krijimtarinë e tij, por vepra që ai krijon nuk është e kufizuar domosdoshmërish nga kjo përkatësi. Veprat më të mëdha të artit janë ato që kanë arritur t’i flasin njerëzimit përtej kohës, hapësirës dhe përkatësive etnike. Ato lindin nga një përvojë personale, shpesh e lidhur me identitetin, e rrënjosur në një kontekst specifik kulturor, gjeografik apo historik, por arrijnë të prekin një nerv universal – arrijnë që personalen, intimen ta përkthejnë në universale dhe të bëhen pjesë e kujtesës kolektive të njerëzimit.
Edhe arti që u flet vetëm atyre që ndajnë të njëjtën gjuhë, kombësi apo përvojë, nuk është më pak i rëndësishëm. Konsideroj që në botën e artit, çështja e identitetit, etnisë duhet të llogaritet si pasuri, burim frymëzimi dhe assesi si kufizim. Rrënjët i kemi në tokë, por qielli është pa kufi.
HEJZA: Janë njerëzit e thjeshtë – gratë e heshtura, punëtorët e papërmendur, të zhdukurit pa varr – ata që më së shumti mbeten jashtë kujtesës zyrtare. Por arti mund t’i mbajë gjallë si formë ndjenje, si teksturë, si heshtje që nuk pushon. Sa e ndjen arti përgjegjësinë për t’u bërë zë për ata që nuk kanë zë? A ka piktura fuqi të bëjë të pavdekshëm atë që përndryshe do të ishte i harruar?
NORA HALIMI: Po, arti me të gjitha mediumet e tij, ka fuqinë për të nxjerrë në dritë ata që historia i ka lënë në hije. Historia e artit njeh shumë shembuj artistësh që kanë ngritur zërin për të heshturit. Një shembull i fuqishëm i një artisti që i ka dhënë zë të heshturve dhe të harruarve përmes artit të tij, është Francisko Goja, një nga piktorët më të rëndësishëm spanjollë dhe pararendës i artit modern. Ai e përdori pikturën e tij si mjet për të dokumentuar mizoritë, vuajtjet e popullit, dhunën dhe absurditetin e luftës, në një mënyrë të pashembullt për kohën. Piktura e tij u kthye në zërin e viktimave pa emër, grave, fëmijëve dhe të moshuarve. Goja nuk i idealizoi këto figura, por i portretizoi me një ndjeshmëri dhe brutalitet të vërtetë. Ai e përdori artin si akt moral, si dëshmi kundër harresës se tragjedisë së njerëzve të zakonshëm.
Shirin Neshat, një nga figurat kryesore të artit bashkëkohor iranian, trajton zërin dhe rolin e gruas në shoqëritë e mbyllura patriarkale islamike. Vepra e Anselm Kifer është një përpjekje e thellë për të rikthyer në kujtesë atë që shoqëria shpesh dëshiron ta harrojë, ballafaqimin e drejtpërdrejtë me historinë e errët të Gjermanisë, veçanërisht me traumën e holokaustit dhe trashëgiminë naziste. Doruntina Kastrati, përfaqësuese e Kosovës në Bienalen e Venedikut, amplifikoi zërat e grave të margjinalizuara, duke i sjellë historitë e tyre nga periferia në qendër të diskursit të artit bashkëkohor. Instalimi i Kastratit në këtë Bienale hedh dritë mbi rrëfimet e shpeshta të anashkaluara të grave të punësuara në kushte jo të mira dhe pasojat e shfrytëzimit të punës brenda sektorit industrial të Kosovës së pasluftës.
HEJZA: Në një epokë kur çdo gjë është për t’u parë dhe për t’u konsumuar, dhe ku estetika ngatërrohet shpesh me dekorin, ndodh që arti të kthehet në një “mall të bukur”, të zhveshur nga përmbajtja e thellë. Kjo sfidë është veçanërisht e ndjeshme për ata që punojnë në gjini të ndërlidhura si dizajni grafik dhe piktura. Si e gjen baraspeshën artisti ndërmjet funksionalitetit estetik dhe domethënies konceptuale në kohën kur “e bukura” duket se është kthyer në një kërkesë sipërfaqësore?
NORA HALIMI: Koncepti i artit është kompleks dhe i shumanshëm, ai i referohet një spektri të gjerë përpjekjesh krijuese, performuese që ngjallin përgjigje emocionale, intelektuale ose estetike tek ata që i përjetojnë ato. Nga ana tjetër, dizajni grafik ka një qasje më të orientuar drejt qëllimit dhe komunikimit, shpesh me synim të përhapjes së mesazheve, informacionit, emocioneve dhe ideve në mënyrë vizuale për një audiencë të synuar. Konvergjenca e dizajnit grafik dhe arteve pamore është bërë gjithnjë e më e rëndësishme në praktikat krijuese bashkëkohore. Nëse artistët vizualë zakonisht fillojnë nga një vizion personal ose një shtysë emocionale, duke lejuar që procesi i punës të jetë eksplorues dhe i hapur, dizajnerët grafikë fillojnë me një sërë kufizimesh sepse janë të kushtëzuar për të përmbushur qëllimet e një klienti ose për të komunikuar një mesazh të caktuar për publikun, por pa anashkaluar përvojën estetike. Përkundër dallimeve, këto dy fusha janë pjesë e një spektri kreativ më të gjerë që mbështetet tek një gjuhë vizuale me elemente dhe parime të organizimit të njëjta të cilat vihen në funksion ose nga nevoja për t’u shprehur ose nga nevoja për të komunikuar.
HEJZA: Jetojmë në një kohë kur imazhet konsumohen më shpejt se çdo gjë tjetër – një rrëshqitje me gisht në ekran, një vështrim prej sekondash, një reagim pa reflektim. Në këtë rrjedhë të shpejtë dhe sipërfaqësore, arti përballet me një rrezik të madh: të reduktohet në “pamje të bukura”, që duken mirë por nuk thonë asgjë. A ndiheni ndonjëherë si artiste e sfiduar nga presioni për të qenë “e konsumueshme vizualisht”? Si ruhet thellësia estetike në një kohë ku çdo gjë është kthyer në imazh që duhet pëlqyer, shpërndarë dhe konsumuar menjëherë?
NORA HALIMI: Jetojmë në kohën e imazhit, në një realitet të ri kulturor, teknologjik dhe estetik. Nga rrjetet sociale te reklamat, nga lajmet te arti, jemi të rrethuar nga një fluks i pandërprerë vizual, që e formëson mënyrën si e perceptojmë botën. Sfida reale mendoj që qëndron jo tek prania e imazhit, por tek shpejtësia e konsumit vizual. Unë besoj se detyra e artistit nuk është të ndjekë ritmin e konsumit, por ta sfidojë atë. Gjithsesi, për artistin bashkëkohor, ky realitet i ri duhet parë edhe si sfidë, por edhe si një mundësi njëkohësisht. Një imazh mund të krijojë identitete, të krijojë dhe rrënojë narrativa, të ngrejë vetëdijen kolektive, por edhe të manipulojë mendimin publik. Kjo e bën kohën tonë jashtëzakonisht të fuqishme vizualisht, por edhe shumë të rrezikshme nëse nuk zhvillojmë një ndjeshmëri kritike ndaj imazhit dhe kohës për ta “përtypur” atë. Personalisht, nuk e ndjej këtë presion, si brez jemi prekur pak më vonë nga ky realitet dhe gjatë viteve kam zhvilluar nuhatjen, mekanizmat e seleksionimit të asaj çfarë dua të konsumoj apo jo nga ajo çfarë ofron bota virtuale.
Platformat sociale kërkojnë ritëm, prani, vizualitet të qasshëm dhe këtë artistët duhet ta përjetojnë si një mundësi alternative të ekspozimit të punës së tyre. Dua të besoj që thellësia estetike edhe në këtë realitet të ri vjen si rrjedhojë i të qenit i vërtetë dhe i sinqertë ndaj vetes dhe ndaj asaj që kërkon të thuash përmes artit që krijon. Përballja me këtë realitet të ri kërkon një qasje të balancuar, pa qëndrime absolute, të paktën për momentin.
HEJZA: Në rrjete sociale dhe hapësira publike, arti shpesh kërkohet të jetë “instagramik” – të duket bukur në një kornizë digjitale, të ketë një efekt të menjëhershëm. Por, a e thyen kjo thelbin e artit si proces meditativ, si përballje e ngadaltë me botën dhe vetveten?A mendoni se jemi duke jetuar një krizë të estetikës – ku bukuria nuk shërben më për të nxitur reflektim, por për të garantuar klikime? Në kohën e marketingut universal dhe të shpërndarjes masive të përmbajtjes vizuale, arti duhet të bëjë një zgjedhje të vështirë: të bëhet pjesë e zhurmës apo të zgjedhë heshtjen?
NORA HALIMI: Në epokën e rrjeteve sociale, edhe arti po i nënshtrohet logjikës së tregut të klikimeve,vlerësimit në bazë të statistikave, triumfit të famës mbi meritat, mbi përkushtimin dhe mjeshtërinë e mirëfilltë artistike. Shqetësimi se arti dhe kultura gjithnjë e me tepër po transformohen ne një mjet argëtimi më shumë sesa një hapësirë reflektimi është real.
Shkrimtari Mario Vargas Llosa e përshkruan shoqërinë bashkëkohore si një “shoqëri, civilizim spektakli”, një shoqëri ku spektakli zëvendëson përmbajtjen. Llosa paralajmëron për një botë të kontrolluar nga “pseudospektakli”, ku njerëzit informohen, por nuk mendojnë dhe mbeten të manipulueshëm nga teknologjia dhe oligarkia e platformave. Ai e sheh këtë si krizë të rëndë të estetikës dhe të rolit kritik të kulturës, duke theksuar rëndësinë e rikthimit në mendimin kritik dhe thellësinë intelektuale në art dhe shoqëri. Historia e artit dëshmon për periudha të tilla krize të estetikës edhe në të kaluarën. Arti nuk ka qenë kurrë një fushë statike, e qëndrueshme, përkundrazi, ka evoluar dhe është transformuar vazhdimisht si reagim ndaj krizave kulturore, sociale, politike apo filozofike. Unë dua ta shoh këtë krizë në prizmin e nevojës për rishqyrtim, ripërkufizim. Krizat janë shenja se diçka thelbësore po ndryshon: ndjeshmëria e njeriut, marrëdhënia e tij me botën, me teknologjinë, me shoqërinë. Historia ka treguar se çdo krizë ka sjellë lindjen e formave dhe lëvizjeve të reja që më vonë janë bërë themel i epokave të reja estetike. Edhe brenda kësaj krize, ka artistë seriozë që kanë dashurinë, lirinë dhe guximin që të krijojnë art qe s’ka pse te matet detyrimisht me numër të ndjekësve apo klikimeve, me përurime, çmime dhe dekorata. Këta artistë duhet të rezistojnë, duhet të vazhdojnë të krijojnë jo vetëm për shije të përgjithshme dhe lehtë të konsumueshme. Bashkë me kritikët dhe institucionet kulturore, artistët duhet të mendojnë dhe ndërtojnë strategji se si ta përdorin këtë realitet të ri në favor të artit të mirëfilltë, si të krijojnë një vijë ndarjeje ndërmjet asaj që është serioze dhe e njëmendtë dhe asaj që vetëm të argëton. Në të kundërt, do të kishim një kolaps vlerash dhe ashtu siç paralajmëron Llosa, “argëtimi mund të prodhojë përbindësha.”
HEJZA: Historikisht, gruaja ka qenë shpesh “muza”, inspirim, objekt i të përshkruarit – por më rrallë vetë krijuesja, autorja, interpretuesja e vetvetes. Në historinë e artit shqiptar, zëri krijues i gruas është dëgjuar me vonesë, shpesh i heshtur, i anashkaluar ose i instrumentalizuar. A mund të flasim për një histori të heshtur të gruas shqiptare në art? Si e keni ndjerë këtë mungesë, qoftë në edukimin artistik, qoftë në galeritë dhe ekspozitat publike?
NORA HALIMI: Çështjet gjinore në botën e artit mbeten një sfidë e vazhdueshme dhe aktuale edhe sot, duke formuar mënyrën se si artistët njihen, përfaqësohen dhe kompensohen. Artistet gra vazhdojnë të përballen me sfida sistematike, duke përfshirë këtu nënpërfaqësimin, dallimin në paga dhe pabarazitë në treg, aksesin e kufizuar në pozicione drejtuese në galeri dhe muze, luftën sistematike me stereotipin dhe kategorizimin “art i grave”, etj.
Historikisht, gratë janë përjashtuar nga edukimi formal dhe lëvizjet e mëdha artistike. Gjatë Renesancës, për shembull, gratë rrallë pranoheshin në akademitë e artit dhe kontributet e tyre u lanë në hije nga homologët e tyre burra. Edhe në epokën moderne, dominimi i artistëve burra në koleksionet prestigjioze dhe librat e historisë së artit ka përforcuar margjinalizimin e grave artiste. Edhe ato pak artiste gra që sot trajtohen si figura ikonike në botën e artit duhej të kalonin sfida dhe pengesa të ndryshme për të fituar njohje në një fushë të dominuar nga burrat. Ky realitet dhe këto sfida prekin dhe artistet shqiptare. Historia e artit shqiptar, njësoj si ajo e artit botëror, është e fragmentuar si rezultat i përjashtimit të grave nga narrativa zyrtare. Mungesa e gruas në historinë e artit shqiptar nuk do të thotë se ajo nuk ka ekzistuar, por nuk është vëzhguar, nuk është arkivuar, nuk është dëgjuar. Dhe kjo mungesë nuk është thjesht numerike, është mungesë e kontekstit, mungesë e një analizë të thellë të veprës së tyre apo ndikimit që kanë pasur. Prandaj, kemi nevojë për një rishkrim të historisë së artit nga një këndvështrim analitik, kritik dhe gjithëpërfshirës.
Sot, brezi i ri i artisteve shqiptare po e shtyn përpara këtë ndryshim – por procesi kërkon edhe përfshirjen e institucioneve arsimore, artistike dhe kulturore. Arti duhet të jetë gjithëpërfshirës dhe i larmishëm, duke ofruar mundësi të barabarta për të gjithë artistët, pavarësisht nga gjinia. Si pedagoge, konsideroj që edukimi artistik luan një rol vendimtar në adresimin e pabarazive gjinore duke promovuar gjithëpërfshirjen, duke ofruar mundësi të barabarta për të gjithë artistët dhe duke i inkurajuar artistet e reja për të ndjekur karrierë në art. Por, ky edukim në realitetin tonë, në kontekstin tonë shoqëror, kulturor dhe institucional e promovon gjithëpërfshirjen vetëm në teori, sepse vazhdon të jetë ende thellësisht maskilist. Kjo do të thotë që normat, strukturat e pushtetit, dhe mënyrat se si vlerësohet puna apo kontributi i individëve janë ende të ndërtuara mbi një logjikë që favorizon burrat. Një nga dimensionet më të dhimbshme dhe komplekse të realitetit maskilist është kur edhe vetë gratë, ndihmojnë në ruajtjen e këtij sistemi, duke u bërë pjesë e një “lufte brenda llojit”që e bën edhe më të vështirë çlirimin nga realiteti maskilist.
HEJZA: Gruaja shqiptare shpesh është parë përmes syve të burrit: herë si ikonë nënësh e sakrifice, herë si simbol i ndershmërisë, herë si viktimë. Por rrallëherë është lejuar të artikulojë vetë identitetin e saj, t’i japë formë e zë historisë së përditshme, trupit, shqetësimit, revoltës. Sa e ndjeni presionin për të qenë përfaqësuese e një imazhi kolektiv? Dhe si e përballon artistja shqiptare sot tensionin mes traditës që kërkon heshtje dhe artit që kërkon zë?
NORA HALIMI: Shpesh pritet që të përfaqësojmë më shumë sesa vetëm veten tonë: të jemi zë për gratë, për një brez të caktuar, për një kulturë apo edhe për një narrativë të tërë shoqërore. Kjo ngarkesë simbolike nuk është gjithmonë e drejtë apo e lehtë, sepse ajo mund të kufizojë lirinë e shprehjes individuale, duke të futur në një kornizë përfaqësimi që nuk e ke zgjedhur vetë dhe për më tepër përmes kësaj kornize kalon edhe papërgjegjësia ndaj këtij përfaqësimi.
Nga ana tjetër, ka diçka fisnike dhe fuqizuese në faktin që të jesh përfaqësuese e një realiteti të nënpërfaqësuar – të mund jesh zë për të tjerat, të hapësh rrugë për artistet që vijnë pas. Si, krijuese më intereson më shumë të jem e vërtetë, sesa përfaqësuese. Sepse besoj se sa më e sinqertë të jetë vepra individuale, aq më universale mund të bëhet. Dhe ndoshta, kjo është forma më e fuqishme e përfaqësimit që mund të ofrojë – modelin e nje gruaje qe mendon dhe krijon në mënyrë të lirë, autentike dhe individuale.
HEJZA: Gruaja që pikturon nuk është më ajo që shihet – por ajo që shikon. Është ajo që vendos këndvështrimin, që artikulon të padukshmen, që thyen hierarkinë klasike të autorit dhe objektit. A është kjo përmbysje – nga objekt në subjekt – një nga tensionet që i jep shtysë punës suaj krijuese? Dhe si mund ta shtyjmë më tej këtë transformim në hapësirat publike shqiptare?
NORA HALIMI: Për dekada me radhë, gruaja ka qenë më shumë objekt i paraqitjes sesa subjekt i krijimit artistik. Ajo është parësi “muzë”, si simbol, si trup për t’u interpretuar, por jo si krijuese me zë të vetin.
Përmbysja nga objekt në subjekt është një ndryshim thelbësor, një ndryshim paradigme në historinë e artit. Në shoqëritë si e jona, kjo përmbysje nuk duhet trajtuar vetëm si akt estetik, por edhe emancipues, si një detyrë e vazhdueshme – krijuese, pedagogjike dhe shoqërore – që kërkon vullnet dhe aleancë të artistëve, institucioneve artistike dhe arsimore, lëvizjeve dhe organizatave të ndryshme që mbrojnë të drejtat e grave dhe barazinë gjinore, etj.
HEJZA: Në historinë moderne, kufiri mes dizajnit dhe artit ka qenë gjithmonë subjekt debati: dizajni u perceptua shpesh si “i varur” nga tregu, ndërsa arti si “i lirë”. Dizajni grafik nuk është vetëm estetikë vizuale, por është mënyra si i flasim botës, si krijojmë identitet publik, politik, tregtar e kulturor. Në këtë mes, dizajneri shpesh gjendet në një pozitë që ndërton, ndërkohë që formohet vetë. A është dizajni një art i padukshëm që strukturon botën tonë pa u ndier? Si e përjetoni Ju kufirin midis dizajnit si shërbim dhe dizajnit si akt artistik? A është dizajni në vetvete një akt arti, kur përmes tij strukturohet mënyra jonë e të parë, të kuptuarit dhe të ndërvepruarit me botën?
NORA HALIMI: Arti është një formë e shprehjes njerëzore që përcjell emocione, ide dhe përvoja përmes mediumeve të ndryshme, përfshirë dhe dizajnin. Ai pasqyron kontekste kulturore, sociale dhe historike, duke formësuar dhe duke u formësuar nga bota përreth. Në thelb, dizajni grafik është gjuhë vizuale – një mënyrë për të komunikuar, ndërtuar kuptim, orientuar mendimin dhe ndikuar ndjesinë. Kufiri apo ndarja e dizajnit si mjet komunikimi, si shërbim dhe dizajnit si formë arti varet shumë nga konteksti, qëllimi dhe autonomia që ke si dizajner. Edhe atëherë kur i shërben një klienti, zgjedhjet pavarësisht qëllimit apo funksionit, janë estetike.
Nga ana tjetër, ka momente kur dizajni bëhet formë e pastër e shprehjes personale, kur vizualiteti nuk i shërben thjesht funksionit, por shtron pyetje, nxit reagime, krijon realitete të reja. Historia ka treguar që edhe artet pamore, sikurse dizajni grafik, kanë qenë dhe mbeten të ndikuara nga porositësi – nga ai që financon ose urdhëron veprën dhe kjo në vetvete nuk është domosdoshmërisht negative. Kjo marrëdhënie ka prodhuar disa nga veprat më monumentale të historisë së artit. Kapela Sistine është padyshim një nga shembujt më të qartë të një vepre madhështore që lindi nga një porosi e fuqishme politike dhe fetare. Mikelanxhelo u porosit nga Papati për të pikturuar tavanin e kapelës, dhe më vonë edhe skenën monumentale të Gjykimit të fundit. Mikelanxhelo, megjithatë, nuk ishte thjesht ekzekutues i një porosie, ai solli gjuhën e tij vizuale, vizionin e tij duke krijuar një vepër që shkoi përtej porosisë dhe sot konsiderohet si një nga veprat më të famshme dhe më madhështore të artit botëror. Unë personalisht edhe artet pamore, edhe dizajnin grafik i përjetoj jo thjesht si profesione, por si mënyrë e të menduarit, mënyrë e të jetuarit, si hapësira dinamike ku artistët mund të realizohen vet dhe t’i shërbejnë komunitetit.
HEJZA: Në veprat tuaja si dizajnere, ju keni punuar me projekte identitare – forma që mbartin jo vetëm pamjen, por edhe mesazhin, kujtesën, dhe shpesh një vizion kulturor. Ato janë mënyra për të treguar “kush jemi” dhe “si duam të dukemi”. Kur punoni mbi identitete vizuale, sa ndiheni në rolin e një krijuese që ndërton kujtesën e një institucioni, libri, apo momenti? A është dizajni një mënyrë për të ndërtuar memorien vizuale të një shoqërie?
NORA HALIMI: Po, absolutisht dizajni grafik është një mënyrë shumë e fuqishme për të ndërtuar kujtesën vizuale të një shoqërie. Prej tij varet mënyra se si do të mbahet mend një ngjarje, një libër, një institucion apo një periudhë e caktuar kohore. Kur krijon një identitet vizual – për një festival, një institucion, kur ilustron një libër, kur dizajnon një produkt, dizajneri bën përzgjedhje estetike të ndërgjegjshme që ndikon mënyrën si publiku do ta lexojë, përjetojë dhe ruajë në mendje ballafaqimin me atë përvojë. Në momentin e parë duken si produkte funksionale, por më vonë kthehen në referenca vizuale, në dëshmi periudhash të caktuara kohore.
HEJZA: Ka tendenca që artin sot ta konsiderojnë luks, kurse dizajni – nevojë. Por kur dizajni është i menduar thellë, kur bashkon estetikën me etikën, me funksionin dhe përjetimin emocional, ai mund të bëhet mënyra për ta sjellë artin më afër përditshmërisë, më afër të gjithëve. A mendoni se dizajni është mënyra më e duhur për të përhapur estetikën në përditshmëri?
NORA HALIMI: Dizajni është një formë arti që bashkëjeton me njeriun, që ndikon përditshmërinë tonë nga momenti që hapim sytë në mëngjes e deri kur i mbyllim në mbrëmje. Ai ndikon në mënyrën si e shohim, prekim dhe përjetojmë botën përreth. Dizajni i mirë është edhe luks, edhe nevojë. Ai pasqyron respekt për përdoruesin, konsumatorin, për mjedisin dhe për estetikën e jetës së përditshme.
HEJZA: Artistët shpesh u japin emër vendeve të tyre – më shumë sesa vendet u japin artistëve njohje. Emra si Kodra, Idromeno apo Kaleshi e Adem Kastrati, janë bërë përfaqësues të identitetit kombëtar, shpesh më shumë jashtë kufijve sesa brenda tyre. A është arti shqiptar ende në kërkim të vetes apo është shoqëria ajo që ende nuk di ta njohë vlerën e tij? A jemi ne, si shoqëri, të gatshëm për të ndërtuar një shkollë autoktone që të mos mbetet vetëm nostalgji për të mëdhenjtë e djeshëm?
NORA HALIMI: Emrat e artistëve si Ibrahim Kodra, Kolë Idromeno, Omer Kaleshi dhe Adem Kastrati janë bërë simbole të identitetit kombëtar shqiptar, shpeshherë më të njohur jashtë kufijve sesa në nivel kombëtar, por kjo jo për mungese dëshire dhe jo sepse shoqëria shqiptare nuk e vlerëson artin e saj. Dua ta besoj, që është më tepër çështje informimi dhe ndërgjegjësimi. Kultura e njohjes së artit kombëtar është e vakët dhe është e rëndësishme të krijohet një kulturë që vlerëson dhe promovon artin shqiptar, duke e bërë atë pjesë integrale të identitetit kombëtar dhe të jetës së përditshme.
Procesi i njohjes dhe vlerësimit të këtyre emrave duhet të bëjë bashkë më shumë vullnete. Publiku duhet të informohet dhe të sensibilizohet, jo çdokush ka njohuritë dhe ndjeshmërinë e kultivuar për të bërë dialog me artin. Informimi dhe sensibilizimi duhet të vijë nga kurrikulumet shkollore, nga institucionet përkatëse të artit, nga diskutimet e hapura për artin kombëtar, nga një strukturim më i mirë i mendimit dhe diskursit kuratorial dhe kritik, nga përfshirja e mediave, prania e këtyre artistëve në skenën kombëtare dhe ndërkombëtare, qoftë përmes institucioneve apo edhe me iniciativa private, për të evituar kështu krijimin e një hapësire hermetike që do të përfshinte vetëm “palët e interesit”.
HEJZA: Le t’i kthehemi edhe pak relacionit art-politikë! Shpesh, kur një artist hyn në pushtet, lind një dilemë: a do ta ndryshojë pushteti artin e tij, apo do ta transformojë ai pushtetin përmes artit? Historia ka treguar raste të të dyja skajimeve. Nëse një artist merr pushtetin, si mund të mbrojë integritetin e tij pa e kthyer artin në mjet propagande? A mund të bashkëjetojnë brenda një individi idealizmi i artit dhe realizmi i pushtetit?
NORA HALIMI: Më është bërë dhe herë tjetër kjo pyetje dhe unë vazhdoj të kem të njëjtën përgjigje. Historia dhe përvoja na ka bërë ta perceptojmë pushtetin si burim mundësish, por edhe si instrument manipulimi e dhune, si kufizim të shprehjes së lirë. Ky kufizim bie ndesh me premisën e artit që është liria e shprehjes, pa kurrfarë kufizimi. Ata që janë në pozitë pushteti kanë tendencën t’i bindin njerëzit se bota është ashtu siç e shohin ata që janë në krye, duke ofruar kështu një imazh të një realiteti zyrtar të përhapur nga reklamat dhe format tjera shoqërore, të cilat i janë besuar mediave, përmbajtja e të cilave diktohet kryesisht nga pushteti.
Konsideroj që detyra e artistit dhe e artit është të paraqes jo domosdoshmërish kundër-imazhet e një realiteti të këtillë, por të propozojë imazhe që do t’i vënë në dyshim këto forma dhe këtë realitet. Me fjalë tjera, arti duhet të jetë në funksion të ndërgjegjes shoqërore, në funksion të mbrojtjes së vlerave nga trafikimi dhe abuzimet e pushtetit dhe jo vetëm. Në një shoqëri të lirë pastaj, do ketë gjithmonë nga ata që do ta mbështesin apo do ta kritikojnë njërin realitet apo tjetrin. Unë personalisht jam kundër servilizmit dhe bindjes së verbër dhe jam pro autoriteteve artistike dhe kulturore që shkojnë përtej establishmentit. Por, pavarësisht se arti shihet, shpesh edhe në mënyrë të mitizuar, si i papajtueshëm me pushtetin, ka raste kur duhet të bashkëjetojë me të brenda një njeriu të vetëm.
Në rastet e këtilla, duhet gjetur rruga apo mënyra që arti të mos bëhet instrument i sakrifikimit të faktit real për hir të ndërtimit të një konstruksioni që do të shkëlqente vetëm nga forma dhe jo nga përmbajtja. Kur flitet për pushtetin, më kujtohet gjithmonë një citat i Kunderës që thotë mes tjerash se fuqia riprodhon vesin. Ne duhet të gjejmë mënyra se si ta riprodhojmë virtytin.
HEJZA: Në historinë e artit ka pasur gjithmonë përpjekje për të ngritur zërin kundër padrejtësive, për të sfiduar pushtetin, për të protestuar përmes simbolit. Por shumë herë, përgjigjja e politikës ka qenë injorimi, censura apo instrumentalizimi. Si e përjetoni Ju marrëdhënien mes artit dhe politikës në shoqërinë shqiptare? A është politika një mur që e hesht artin, apo një pasqyrë që arti e thyen me çdo veprim krijues?
NORA HALIMI: Në marrëdhënien mes artit dhe politikës është gjithmonë i pranishëm ky tensioni konstant midis nevojës për shprehje të lirë dhe pushtetit që kërkon kontroll. Në shoqërinë shqiptare këtë marrëdhënie e përjetoj si ambivalente. Këtu në Maqedoninë e Veriut, arti shqiptar në raport me politikën është në gjendje apatie. Një pjesë të artistëve i përjetoj si opozitë pasive në raport me politikën, pjesën tjetër si instrument të saj. Ky instrumentalizim vjen përmes një ekonomie të artit të mbështetur nga qeveria. Rruga përpara kërkon mbështetje për autonomi artistike dhe kulturore, transparencë në financim dhe mbrojtje institucionale për krijuesit.
HEJZA: Kur politika “përkrah” artin – me financime, hapësira, vlerësime – ajo shpesh kërkon të orientojë ose të kontrollojë përmbajtjen. Kjo e bën marrëdhënien me pushtetin një terren të rrëshqitshëm për artistin. A është e mundur një bashkëpunim me institucionet pa kompromentuar lirinë krijuese? Si mund të mbijetojë një artist mes nevojës për mbështetje dhe frikës nga instrumentalizimi politik?
NORA HALIMI: Artisti ndodhet shpesh në një balancë të brishtë mes nevojës për mbështetje dhe frikës nga instrumentalizimi. Ka pak diskutim edhe bashkëpunime me institucionet që nuk e kompromentojnë lirinë krijuese dhe integritetin e artistit, por mbijetesa e tij nuk mund t’i lihet rastësisë.
Për të evituar instrumentalizimin dhe për të mbijetuar njëkohësisht si artist, duhet diversifikim fondesh për të minimizuar varësinë nga fondet shtetërore, mbështetje nga rrjetet e pavarura dhe të huaja, mbikëqyrje shoqërore me angazhim të medias, publikut dhe kritikës, mbrojtje ligjore, etj. Nuk e di sa mund të funksionojë realisht, është raport delikat.
HEJZA: Shpesh e ngatërrojmë edukimin vetëm me dije të ftohta dhe e harrojmë që arti edukon ndjeshmëri, kuptim dhe eupati – cilësi që teknologjia nuk i mëson dot. Shkollat tona, megjithatë, duket se i përjashtojnë këto përmbajtje nga kurrikula. A mund të krijojmë një model edukimi ku arti nuk është lëndë margjinale, por boshti që mban etikën dhe ndjeshmërinë në një shoqëri të shëndetshme? Çfarë roli mund dhe duhet të ketë arti në formimin e qytetarit të së nesërmes?
NORA HALIMI: Së fundmi, kam marrë pjesë në një konferencë ndërkombëtare mbi artet dhe edukimin të organizuar nga Universiteti i Arteve të Tiranës, ku kam prezantuar një punim që vë theksin tek një kornizë arsimore e ridefinuar që lidh diversitetin artistik dhe të menduarit përmes dizajnit me teknologjitë në zhvillim, duke nxitur një mjedis mësimor më gjithëpërfshirës, inovativ dhe kulturalisht më të pasur. Arti dhe edukimi janë thellësisht të ndërthurur, pasi që synojnë të inspirojnë ndryshime, të nxisin mendimin kritik dhe të fuqizojnë individët që të angazhohen me botën në mënyra domethënëse.
Përfshirja e artit në arsim jo vetëm që pasuron aftësitë artistike të studentëve për t shprehur emocionet, idetë dhe përvojat e tyre, por gjithashtu synon të rris ndërgjegjen e tyre shoqërore, mendimin kritik dhe angazhimin qytetar. Studentët përmes edukimit artistik profesional dhe të përgjithshëm mund të bëhen agjentë aktivë të ndryshimit në komunitetet e tyre dhe më gjerë, qytetarë që ngrenë pyetje, provokojnë debat dhe ofrojnë skenare hipotetike rreth drejtimit që mund të marrë shoqëria, teknologjia dhe kultura në të ardhmen.
HEJZA: Për disa artistë, koha është diçka që e ndërtuan vetë në veprat e tyre: si rrjedhje, si përsëritje, si ndërrim, si humbje, si kujtesë. Disa përdorin materiale që degradojnë, që rrjedhin, që thahen – si për të futur kohën brenda përmbajtjes vizuale. Në ç’mënyrë mendoni se koha vepron si një medium më vete në artin pamor? A mund të jetë një vepër që ndryshon me kohën më e vërtetë se një vepër e ngrirë në përjetësi?
NORA HALIMI: Koncepti i kohës në art është një temë e thellë dhe shumëdimensionale që është përdorur nga artistët edhe si subjekt, edhe si medium për të eksploruar ekzistencën, kujtesën, vdekshmërinë dhe transformimin. Nuk mendoj që mediumi i përdorur nga artisti është mase matëse për vërtetësinë e veprës. Sinqeriteti dhe vërtetësia e vet artistit në trajtimin e subjektit si dhe aftësia e tij për ta përkthyer në gjuhë vizuale dhe për ta transmetuar tek publiku është faktori që bën diferencën mes një vepre që mund ti rezistojë kohës dhe një tjetre që nuk le gjurmë.
HEJZA: Nëse arti është një mënyrë për të jetuar më thellë, cilën “ngjyrë” do t’i jepnit sot shpirtit të kohës që po jetojmë?
NORA HALIMI: Njollën e turpit të përjetshëm për mpirjen shpirtërore të njerëzimit, mungesën e ndjeshmërisë ndaj tragjedive njerëzore, indiferencën ndaj gjenocidit të fëmijëve, krimeve dhe dhunës së përditshme. Shoqëria njerëzore po humbet aftësinë për të ndjerë dhe reaguar.

Caktohet paraburgim për pesë policë të përfshirë në rastin e vdekjes së Agon Zejnullahut në Lipjan

Drini.us
-
0
Caktohet paraburgim për pesë policë të përfshirë në rastin e vdekjes së Agon Zejnullahut në Lipjan

Bahri Cani, gazetar 

Gjykata Themelore në Lipjan ka caktuar nga një muaj paraburgim për pesë zyrtarë policorë të dyshuar për përfshirje në vdekjen e Agon Zejnullahut.
“Gjykata Themelore në Prishtinë, Dega në Lipjan – Departamenti i Përgjithshëm Penal ka aprovuar kërkesën e Prokurorisë Themelore në Prishtinë duke caktuar masën e paraburgimit në çështjen penale ndaj të pandehurve E.B., L.RR., A.K., A.R. dhe I.N., në kohëzgjatje prej një muaji për secilin, për shkak të dyshimit të bazuar se kanë kryer veprën penale Vrasje nga pakujdesia.”
Mbrëmë dhe sot gjatë gjithë ditës ka pasur reagime të shumta, prej presidentes Osmani, kryeministrit në detyrë Kurti e deri tek partitë politike. Të gjithë ata, sikur edhe mediat dhe analistët kanë interpretimet e tyre.
Nëse doni mund të komentoni dhe interpretoni edhe ju, por faktet janë këto: Agon Zejnullahu, 27 vjeç, ka ndërruar jetë gjatë ndërhyrjes me rastin e arrestimit të tij.
Gjykata konsideron se të pandehurit E.B., L.RR., A.K., A.R. dhe I.N. dyshohen se me datë 07.07.2025, rreth orës 00:10, në rrugën “Hajredin Bajrami” në Lipjan duke vepruar në bashkëkryerje nga pakujdesia kanë privuar nga jeta, tani të ndjerin A.Z.”
Emrat dhe fotografitë e personave të paraburgosur dhe dyshuar janë publikuar gjithandej, ndaj po i publikoj edhe unë: Prokuroria paraqiti kërkesë për paraburgim ndaj rreshterit Ibrahim Nela dhe katër zyrtarëve të tjerë: Albian Ratkoceri, Artidon Konxheli, Liridon Rrahmani dhe Endrit Beqiri.
Ata dyshohen për veprën penale “vrasje nga pakujdesia” në rrethana të bashkëkryerjes”.

Dy ngjarje historike të jashtëzakonshme, në një datë mujore

Drini.us
-
0
Dy ngjarje historike të jashtëzakonshme, në një datë mujore

Kolonel Dilaver Goxhaj

  1. 10 KORRIK 1943: DITA E KRIJIMIT E USHTRISË ÇLIRIMTARE E

SHQIPËRISË  – ÇLIROI SHQIPËRINË DUKE I DHËNË SHANSIN TË KRIJOHET SHTETI DEMOKRATIK  MË LIGJOR NË EVROPË.

  1. 10 KORRIK 1952: INAUGURIMI I KINOSTUDJOS “SHQIPËRIA E RE” –

PREZANTOI NË EKRAN SHKQLQIMIN EPOKAL TË SHQIPËRISË.

  1. Më 10 KORRIK 1943, u krijua Shtabi i Përgjithshëm me vendim të Këshillit të

Përgjithshëm Antifashist Nacional Çlirimtar, mbledhur më 4 Korrik 1943, në Labinot të Elbasanit, bazuar në zbatim të vendimit të Konferencës së Pezës, mbajtur më 16 Shtator 1942, plaforma pluraliste e së cilës e vinte theksin “.. për një organizim më të shëndoshë të gjithë shqiptarëve”.  Në rezolucionin e saj theksohej: “Prej lufte dhe në luftë ka për të dalë dhe Shtabi Madhor”. Dhe më 10 korrik Këshilli i Përgjithshëm, përmes një proklamate të përgjithshme, njoftoi popullin për këtë ngjarje të rëndësishme.]

Nismëtarja e Konferencës së Pezës, Partia Komuniste Shqiptare, e krijoi Shtabin e Përgjithshëm të Ushtrisë Nacionallirimtare kur Shqipëria ishte në ditët më të vështira të saj, për zhvillimin e organizuar të luftës për çlirimin e Shqipërisë, e cila shënon edhe datën e Ushtrisë Popullore të Shqipërisë. Detyrat më të rëndësishme të SHP ishin: organizimi i UNÇSH, udhëheqja strategjike dhe operative e saj, përpunimi i taktikës së luftës partizane dhe udhëheqja e kësaj lufte.

E lavdishme është rruga e ushtrisë sonë Popullore. Emri i saj është shkruar me gjakun e 28.315 Dëshmorë të nënave shqiptare, përfshi dhe të 205 dëshmorëve të nënave italiane.

Në vargun e pikave kulmore të historisë luftarake mijëravjeçare shqiptare, ngrihen madhështore vitet e Luftës Antifashiste Nacionalçlirimtare 1939-1944.

Ajo luftë shkëlqen, veç të tjerash, për shkallën e lartë të organizimit e të drejtimit. Nga format e ngushta të qëndresës, duke filluar me veprimet luftarake mbrojtëse, më 7 Prill 1939 kundër agresionit fashist Italian, por që deri në vitin 1941 lufta pati karakter spontan. Me krijimin e Partisë Komuniste Shqiptare, forca politike që përqafoi e propagandoi idenë e luftës së armatosur kundër pushtuesve, filloi të përpunohet një strategji me vizion të qartë, që erdhi duke u përsosur, krahas rritjes dhe zgjerimit të luftës. Impulse  të fuqishme i dha zgjerimit të luftës  së armatosur Konferenca e Pezës, me nismën e Partisë Komuniste, e Mbështetur në këtë platformë u krijua Këshilli i Përgjithshëm Nacionalçlirimtar dhe fronti Nacionalçlirimtar, i cili hodhi themelet e bashkimit politiko-ushtarak të të gjithë popullit shqiptar në luftëtë armatosur pa dallim feje dhe ideje.

Si rrjedhojë, ajo luftë u zgjerua, u organizua e u forcua pandërprerje.

Zhvillimi i asaj lufte çoi natyrshëm në zgjedhjen e aleatëve e deri në formimin e Shtabit të Përgjithshëm të Ushtrisë Heroike Nacionalçlirimtare Shqiptare, istitucion që mori në duart e veta drejtimin e kësaj lufte heroike, duke e shndërruar atë në kryengritje të armatosur të fuqishme popullore, nën udhëheqjen e PKSH me në krye  Enver Hoxhën, i cili e drejtoi Shqipërinë “Në çdo dallgë dhe rrebesh, / Historia siç e desh / Komandant dhe Kosmisar”, sikundër thotë edhe kënga popullore. Po sot, a kemi Ushtri të armatosur dhe të aftë që t’i dali  për zot vendit? Jo!

  1. Në ora 09.00 të datës 10 KORRIK 1952 u inaugurua në Tiranë  ndërtesa e

Kinostudjos “Shqiperia e Re” me gjithë kompleksin e studiove filmike, qëndra e madhe e artit kinematografik  shqiptar, industria e filmit shqiptar.  Për herë të parë në Shqipëri filloi nga puna arti dhe shkenca e regjistrimit dhe e shpërndarjes së Dritës, thënë ndryshe “arti i të treguarit në lëvizje të përditshme  zhvillimi shoqëror, ekonomik, mendor, arsimor, kulturor, industrial, bujqësor e blegtoral, veçanërisht përsosja morale e popullit të Shqipërisë socialiste”, KINOSTUDJUA “SHQIPËRIA E RE”, themeluar në përvjetorin e IX të themelimit të Ushtrisë Popullore Shqiptare.

Në ceremoninë e inaugurimit të kësaj vepre të planit të parë 5-vjeçar asistonte Kryetari i Këshillit të Ministrave Enver Hoxha, Presidenti i Presidiumit të Kuvendit Popullor Dr. Omer Nishani, anëtarët e Byrosë Politike të KQ të PPSH: Hysni Kapo, Gogo Nushi, Beqir Balluku dhe Spro Koleka, deputetë, anëtarë të qeverisë, funksionarë të lartë të partisë e të shtetit, gjeneralë të Ushtrisë Popullore dhe përfaqësues të organizatave të masave.

Shiritin e inaugurimit e preu Enver Hoxha.

Në një nga sallat e projeksionit, Enver Hoxha dhe të pranishmit e tjerë panë shfaqien e të parit kinozhurnal të prodhuar në kinostudion e re shqiptare. Punonjësit e Kinosstudjos i dhuruan Enver Hoxhës kopjen e parë të kinozhurnalit të ri të prodhuar nga vetë Kinostudjua.

Paralel me ndërtimin e godinës kryesore të  Kinoshtuios “Shqipëria e Re” me të gjitha anekset e saj, ishin dërguar studentë shqiptarë në shkollat kinenematografike  në  Rusi, Çeki dhe Hungari. Prej këtyre shkollave erdhën kuadrot e para që krijuan premisat për krijimin e qendrës kinematografinë me emrin “Kinostudio Shqipëria e Re”, një emërtim ky që i përshtatej sistemit më të përparuar shoqëror socialist e cila e justifikoi veten, ku për 37 viteve, 1953-1990, prodhoi 270 filma artistikë me metrazh të gjatë, 700 dokumentarë dhe 150 filma të animuar, ku rreth 90% e prodhimeve të atëhershme ishin me karakter edukativ, kulturor dhe historik. Bazuar në këtë prodhim kinemetografik rezulton se janë prodhuar 1.120 filma artistikë e dokumentarë, mesatarisht 30 filma dhe dokumentarë për do vit, ose 2-3 filma e dokumentarë në çdo muaj! Dhe e gjithë kjo prodhimtari artistike është financuar nga shteti. Shumica e artistëve të asaj plejade socialiste arritën të konkuronin edhe artistët më të shquar me famë botërore. Dhe nuk duhet harruar fakti se më herët në Shqipëri kishte vetëm kinema që shfaqnin vetëm filma të huaj. Filmi i pare artistik i prodhuar nga kjo Kinostudjo ishte “Skënderbeu”, bashkëpunim ky me kinematografinë sovjetike, në vitin 1953.

Ndërkohë, gjatë  periudhës pluraliste “demokratike” për 35 vjet “demokraci”, 1990-2025, asnjë film artistik e asnjë dokumentar, dhe, çuditërisht, politikanët dhe inteligjenca e paguar nga partitë aktuale politike me veprimtari ekonomike dhe edukative antikombëtare e këtyre  35 viteve marrin guximin dhe epokës të ndritur të rendit socialist i thonë: diktaturë! Që do të thotë se në “demokracinë” pluraliste shqiptare mashtrimi, nihilizmi dhe hipokrizia i kanë kaluar kufijtë e imagjinatës mashtruese. Ky është prodhimi “artistik demokratik” i vetëm aktual shqiptar.

“Ska gajle! – shkruan Skënder Luarasi në nëtorin e vitit 1945 –Shqipërinë që ndërtoi Skënderbeu, na e prishën Turqit me tradhëtarët shqiptarë. Shqipërinë që ndërtoi Ismail Qemali me patriotët e tjerë, na e prishën Ahmet bej Zogu dhe patroni i tij, Musolini. Shqipërinë e sotme që e çliroi gjithë populli me Enver Hoxhën, duhet ta ndërtojmë ne në mënyrë që të mos dalin më tradhëtarë që të na e prishin përsëri.” (“Fjala shqipe”, Tiranë, 1961, f.57). Ku janë sot kinematografia, bujqësia, blegtoria, industria e rëndë dhe e lehtë, ajo kimike, metalurgjike, ushqimore, e armëve, e drurit, ushtria dhe armatimi i saj që ndërtuam në vitet 1944 – 1990? Në zero. Historia jonë na u përsëritkërka(!)

Tiranë, 10 Korrik 2025

1...511512513...1,774Faqja 512 nga 1,774