Nail Draga, Koha e mediokrëve, Art Club, Ulqin, 2023

Libri “Koha e mediokrëve”, i autorit Nail Draga, brenda kopertinave të saja përmbanë ese, artikuj dhe vështrime, të botuara në periudha të ndryshme. Disa nga këto artikuj dhe shkrime kanë qenë të botuara në shtyp, të shpërfaqur nëpër portale në Mal të Zi, Kosovë, Shqipëri e gjetiu në hapësirën shqiptare por edhe më gjërë. Ky libër si i këtillë, meton të pasqyrojë për publikun lexues të historisë më të re, shumë delikate për shqiptarët, për shtetin dhe pushtetin, pushtetmbajtësit dhe pretendentët e tyre, të cilët të mbërthyer nga joshja për famë e pasuri, me mjete e forma të palejuara kapen institucionet me të gjitha instrumentet shtetërore.

Qani Osmani, Ulqin

Temat me të cilat rroket autori janë të shumëllojshme.Janë hallet dhe qorrollisja e njeriut tonë tok me politikën shqiptare në tranzicionin marramendës që birret nëpër labirinte të kohës e që neve shqiptarëve, gjithandej po na kushton shumë shtrenjtë. Hamendjet dhe sorollatjet individuale dhe grupore janë pikat që i sulmon autori, me të vetmin qëllim të gjendet diagnoza për shërim të shoqërisë shqiptare sa më shpejtë, sot se nesër mund të jetë vonë.
“Koha e mediokrëve”, si titull përmbledh në mënyrë tejet të logjikshme qasjen e autorit të cilat janë të përmbledhuranë në 46 artikuj, me tema mjaftë serioze të cilat ngërthejnë në vete shumë të dhëna, shumë të vërteta në mënyrë tejet të guximshme të përpunuara, fakt ky i cili na dëshmon se ky autor nuk heziton tu rreket temave të cilat paraqesin dhe manifestojnë realitetin e mjerueshëm të shoqërisë shqiptare.
Kur është fjala për shqiptarët e Malit të Zi, autori thekson “domosdoshmërinë për të ndriçuar vizionin që aspirojmë”. Të mos sillemi në “rrethin e mallkimit” si në legjendën shqiptare të murimit. Të vetëdijesohemi e të shporrim vetëmashtrimin në këtë hapësirë kaq të ngushtuar ku gjithsecili e njeh gjithsecilin. Alkimia e politikës si e tillë dhe ajo e politikës shqiptare në veçanti, nuk do të duhej të ishin caqe për standarde çoroditëse që me një të prekur me thupër, të shndërrohet në pasuri personale apo grupore të mediokreve. Në këtë vijë u shmangën, u margjinalizuan apo u haruan krejtësisht vlerat e mirëfillta nëpër të gjitha fushat e jetës.
Libri i Z. Nail Dragës, i titulluar “Koha e mediokrëve”, jo rastësishtë është përmbledhur në këto fjalë. Në këtë libër autori i jep formë më se reale dhe precize mu këtyre fakteve të cilat janë përditshmëri e neveritshme dhe monotone, të cilën të gjithë ne nuk duam ta kemi përreth nesh, por ajo imponohet dhe bëhet e patjetërsueshme. Autori në këtë libër mëton të na tregojë se në në epokën tonë shoqërore, politike e kulturore në të cilën po kalojmë, jeta e përditshme frymon me një adhurim dhe me një ushtrim të lirë të karaktereve të ndryshme njerëzore, profesionale e mendore. Një ndër defektet e karakterit që po e përcjellin njeriun e ditëve tona është edhe mediokriteti i cili perceptohet si një defekt i mendjes, si një harlisje e disa njerëzve tanë. Madje edhe si një lloj sëmundje e pashërueshme që kërkon një terapi shoqërore.
Për autorin njeriu mediokër, në të vërtet nuk është ndonjë përjashtim i jetës sonë e cila është e stërmbushur me përkeqësime dhe dukuri negative nga më të ndryshmet. Gjëja më e çuditshme është që rrethi dhe populli nuk denjon t’i japi hapësirën që ai të ngritët mbi njerëzit e merituar, intelektualët e vërtet, krijuesit e çdo lëmi. Të tillë janë dukur të jenë edhe fushatat e partive politike ku elektorati ka rënë në kurthet e verbëta të njerëzve të cilët me paraqitjen e tyre kanë pasur pamje engjëlli e përmbajtje mediokri.

Nail Draga në këtë libër, më saktësishtë në njërin nga artikujt, trajton edhe dukurinë e çekuilibrimit si strategji që ka çorientuar veprimin e politikës shqiptare këtu ndër ne. Kjo, thotë autori, ka qenë dhe mbase vazhdon të jetë, do të shtoja unë, metoda më e përshtatshme për të përçarë, për të rrënuar me djallëzi çdo gjë të ngritur me mund e sakrificë. Me kalimin e kohës shqiptarët dhe politika e tyre, thotë autori, për të shpëtuar nga vetvetja u “strehuan në kalanë e lakmisë (për pushtet e privilegje) dhe vetëpëlqimit” narcisoid them unë. Kjo lakmi, kjo ëndje, do të brejë substancën e e shoqërisë shqiptare në Mal të Zi por edhe më gjërë. Kështu do të fillojë shmangia, largimi dhe ikja e të rinjve që nuk pajtoheshin me politikën e partizuar, punësimet me libreza partiake, e që nuk mund t’i bënin rezistencë luftës së pakompromis, sidomos mes llojit. Ky fenomen do të krijojë zbrazëti profesionale e më pastaj edhe hapësirë për injorancën dhe mediokritetin me plot të dëgjueshëm dhe injorant. Andaj, kjo politikë është e rrasët me mashtrime, ndërskamsa, truqe e veprime lakmitare të pista.
Në këtë tufë tekstesh të shkruara me guxim, të ngjeshura me mjeshtri, lexuesi i vëmendshëm e i kujdesshëm, duke lexuar do të hetojë kurthet dhe pusitë që ngrehen në jetën shoqërore e politike, e veçmas te kjo ndër ne që autori do ta emërtojë “politikë anarkike, “politikë e padefinuar”, “politikë biznesi”, “politikë lypsare”…ndërkaq unë do të shtoja emërtimet: politikë servilizmi e politikë vazalizmi.
Injoranca, diletantizmi, ambiciet e sëmura dhe epitete të tjera të kësaj natyre, Draga do t’i përdorë në shtrirjen e tërësishme të teksteve të librit për të nxjerrë përfundime logjikë-plota sesi operohej indi kombëtar pa anestezion, meqë gjendja jonë ishte si në hipnozë. “Mendjet e robëruara” që në politikë u futën kinse për ta “shpëtuar kombin”, deklarata këto që bëheshin përpara elektoratit shqiptar e veçmas përpara ndërkombëtarëve, si dhe mentaliteti anarkik me shumë gabime e faje, kanë dëshmuar se kjo shturë trumacakësh politikë, ky zhgan kusarësh e intelektualësh laramanë “pa dhembje e fundosën çështjen shqiptare”.
Për autorin politikë është vetë jeta. Me fjalë të tjera, politika me një energji negative në këtë rreth kohor të tranzicionit përfshiu çdo pore të jetës. Më së keqi e pësoi kultura kombëtare, e cila me mendjelehtësi të vrazhdët u kuptua si “këngë që këndohet me dy-tre akorde”. Në mungesë e pamundësi të dijes e të guximit, në skenë zhagun e mbajtën “mediokrët”, “servilët”, “injorantët” me mbështetjen dhe përkrahjen e manipuluesve të strukur në limere hajdutësh, rrini të tulatur nëpër strofka grupesh e grupimesh. Dhe, nga veprime të këtilla të padenjëG, u lindën demagogët që vunë në rrezik mirëqenien shoqërore. Prandaj, ky tufan i furishëm i përgaditur që moti dhe i ndihmuar nga vetvetja solli dukurinë e akulturimit, një shpërlarje truri me pasoja të pariparueshme që ende, sot, nuk ia shohim shenjat e këndelljes. Dhe nëse nuk angazhohemi e nuk bëhet luftë për demokraci sa më të thellë, për të mirë të popullit, asgjë nuk do të ketë kuptim. Në të kundërtën, angazhimet dhe veprimet pa përmbajtje, me folklorizëm të thatë e optimizëm të rremë, nuk paraqesin asgjë tjetër, veçse ambicie të sëmura, kotësi, me të vetmin qëllim dëshirën dhe dalldinë për pushtet. Këto janë politikat e errëta të mbetura në labirint, e të cilat me guxim i gozhdon autori i librit dhe prej nga kuptojmë se nomenklatura udhëheqëse politike shqiptare e kësaj periudhe u shndërruan në personazhe qe me kohë i përbuznin qytetarët.
Më në fund vlenë të theksohet se shkrimet që i ofrohen lexuesit në këtë libër të autorit Draga, janë një përmbledhje e shkëlqyeshme që pasqyrojnë situatën politike e kulturore të shqiptarëve në Mal të Zi, por edhe më gjërë. Në këtë libër trajtohen ngjarje dhe paraqiten ide, ku janë analizuar mirë konceptet e shqiptarëve, paraqitet ecuria për të ardhmen dhe sukseset e pritshme të popullit shqiptar në përgjithësi.
Gjuha me të cilën është shkruar kjo përmbledhje, pra ky libër, është e pastër, me sintaksë të krehur mirë, me një leksikë të pasur, elemente këto të cilat edhe më shumë e shtojnë peshën e këtij libri. Duke i dëshiruar shëndet, fat dhe suksese në karrierën e tij të mëtejshme, çdo lexues i cili e ka librin mikun më të mirë, do të pret me padurim librin e ardhshëm të Dr. Nail Dragës, për të shtuar edhe më tutje jo vetëm numrin e librit shqiptar, por edhe cilësinë e tije si vlerë primare.

(Botuar në Koha Javore, janar 2024)

Qefsere Nishevci, shkrimtare, Prishtinë

____

Një idil

Kur vinte vera, unë dhe njëra nga motrat e mia, Muli, që ishte vetëm dy vjet e gjysmë më madhe se unë, mezi prisnim që ta shpinte rruga tek ne, ndonjë nga të afërmit e fshatit. Ata rrinin sa rrinin, bënin disa pazare, plotësonin disa kërkesa të parapëlqyera qytetëse dhe niseshin pa përtesë atje ku i priste luadhi i madh me lule narcis, që ata i quanin lulet e parajsës, shtëpia e vendosur në shpat, e rrethuar me lisa të gjatë dhe gratë që me kureshtje pritnin t’i çmbështillnin gjërat e blera. E ne të dyja të ngazëllyera iu ngjiteshim pas. Prindërit nuk na e prishnin qejfin. Ne ishim familja e parë që kishim lënë prapa fshatin dhe ishim shpërngulur në Prishtinё. Mirëpriteshim sa herë që shkonim. Posa futeshim brenda në odat e tyre plak e ri çohej në këmbë për t’u falur me shëndet me ne. Ata më të vjetrit na viheshin përball me ato ulëse me tri këmbë, në formë trekëndëshi të bëra nga druri që i quanim shkami dhe na pyesnin për secilin anëtar, pa e harruar rendin sipas moshës. S’ bëhej kjo sa për adet, por ndjeje njëmend, një shprehje kujdesi dhe dashurie. Andaj, tash kur lexoj apo dëgjoj nga tё vjetrit, kur flasim për mikpritjen shqiptare dhe e lavdërojnë atë, e kam këtë parafytyrim, më duket se atje përfilleshin plotësisht vlerat e saj.
Nuk ishte e zhvilluar ndjenja e materializmit, i kishin vetëm ato që ju nevojiteshin. S’shihje dhoma me rraqe e me rroba tё tepërta, as mbathje pranë pragjeve të dyerve. Ato opinga që i mbathnin në mëngjes, i zbathnin para se të flinin, kur pastronin këmbët në govata me kënatat e ujit, apo ibrigat, enët karakteristike të bëra nga dheu. Kuzhina me fjalorin e tyre emërtohej “shpi”, kishte oxhakun që ndodhej në mes të saj, ku varej një kazan i nxirë nga flaka, që shërbente për të vluar ujin, afër ndodheshin saçet, përdorëset rrotullare nga hekuri, që kur ngroheshin mirë nga gacat e zjarrit që iu viheshin sipër, hidheshin mbi tepsitë me bukë, piqeshin me këtë mjet edhe gatesa të tjera brumi e gjella të ndryshme.
Një vend të posaçëm zinte magjja, orendi nga druri, kishte katër këmbë më të larta se karriget e sotme, në hapësirën e mesit të saj me formë katërkëndëshi ngjisheshin e mbruheshin brumërat. Në mur vareshin raftet e enëve si dhe sofra e madhe që ishte si një tryezë e ulët e rrumbullakët. Sofra shtrohej për të ngrënë, mbulohej me sofrabez, për rreth uleshin të gjithë anëtarët në shkami, pritnin që t’ia fillonte së ngrëni më i madhi i familjes.
Oxhaku nuk ishte vetëm sa për të pjekur, nuk ishte sa për të dhënë ndjesinë e bukur romantike, nuk ishte vetëm sa për të nxjerrë tymin mbi kulme. “Mos u shoftë kurrë zjarri i vatrës”, ishte pjesë e ninullave, që fusnin fëmijët në ëndërrime, që shprehnin gjallninë. Dyshemetë ishin nga dheu, të pashtruara, pastroheshin me fshesë aq shumë herë, e lageshin me ujë, andaj ato dukeshin shumë tё rrafshëta dhe tё lëmuara. Një pjesë të odave zinte shtrati, ndante ato gati më dysh, hapësira e mbushur me kashtë, e kufizuar me drunj të gdhendur mbulohej më qilima të punuar me dorë nga gratë dhe rrethohej me nënkresa po ashtu nga kashta e të mbështjella me pëlhura të qëndisura. Ne disa dollapë të futur në mur të bërë me pllaka dërrasash vendosej shtroja e mbuloja, e cila shërbente për të dhënë gjumë të rehatshëm, pas punëve të rënda të ditëve të verës. Uji nxirrej nga pusi me kova. Ne si fëmijë nuk merrnim pjesë në punët e lodhshme, por vetëm për të shoqëruar ndonjërin në kullotjen e bagëtive andaj nuk ia dinim për mungesa. Dhe, natyrisht llamba e vogël e gazit, që ndizej të ndriçonte netët, shuhej sapo përfundonte darka. Të gjithë flinin me kohë dhe të gjithë zgjoheshin herët.
Shirja e grurit, u shënua në mua si një gëzim që i bën fëmijët të ndjehen se po iu rritet zemra. Gratë gatuanin së bashku, për të gjithë, ashtu siç puna kryhej sipas rendit nga një familje te tjetra dhe shujtat ishin shumë të shijshme. Kjo kohë ishte e zëshme, nga gazi i fëmijëve, nga zërat e punëtoreve. Katundi do zhurmat e tilla, sikur natyra e bukur dhe freskia e pemëve që ofrojnë qetësi e pëlqejnë një kundërshti që vë në shprehje bukurinë, që thyen monotoninë e jetës se njëtrajtshme. Dikush e maste masën e miellit të fituar dhe nëse ndonjëri nga familja a fisi, kishte pak tokë dhe pak miell të gjithë ia shtonin nga hisja e tyre. Siguroheshin që secili të kishte bukë për tërë vitin. Pastaj, duke reflektuar komentoheshin këto sjellje bujare, por mua më linte përshtypje më tepër vrapi që bënim, herë te një peshore e herë te tjetra dhe ëmbëlsirat e ofruara. Kjo i ngjante një dasmoje plot hare!
Sapo e shihnim nga larg babanë tonë që vinte për të na shpjerë pёr në shtëpi, ne të dyja, shkëputeshim nga loja, vraponim që t’i hidheshim në përqafim, e hetonim se na kishte marrë malli për familjen e ngushtë. Babai ishte i pashëm, me sy të kaltër si qielli, me shtat të gjatë e të drejtë, me ecje krenare, në burrërinë dhe virtytet qё mbante kishte edhe një butësi, që lente përshtypje të mirë te secili që e takonte, dinte ta ruante personalitetin e të tjerëve, ishte i kujdesshëm me fjalё e me veprime. Tek ai bashkohej butësia edhe autoriteti, bukuria dhe mirësia. Ecnim dorë për dore me të, bënim disa kilometra në këmbë, nuk na kalonte afër asnjë njeri, i njohur apo i panjohur, pa na përshëndetur me nderim. Kultura e formuar fshatare e çmonte praninë e kujto, “nuk kalohet para njeriut si para varrit”, thuhej! Arrinim në atë stacion hekurudhor që ishte shumë i endur. Edhe fishkëllima e trenit na ngazëllente, për botën tonë të vogël na dukej gjë e madhe!
Ende isha në fazën e parë të adoleshencës, kur shumë veçanti të fshatit u shuan, kur u bënë transformime qytetëruese, kur flitej e kur dëgjoheshin klithmat:
– “O e vumë edhe ne rrymën”, e kur televizorët hijeshonin këndet e dhomave, kur oborret lëshonin hapësirat për automjete, për makina bujqësore, kur të gjithë futën brenda ujësjellësin e orendi të kohës. Fshatarësia kishte ndryshuar dukshëm, por edhe etja për jetë më të bukur e më të lehtë ishte shtuar. Të rinjtë ia mësynin qyteteve, metropoleve në vendet perëndimore, e unë po pyesja për ata që ishin lidhur me këtë vend, ku u fshehën?! Ku ishin ata pleqtë krenarë e hijerëndë? Ku ishin ato gratë e hjekave, ato gratë e punës së dorës, punës së shtëpisë, së kuzhinës, grazhdit e fushës, që na përqafonin shumë, na shtrëngonin faqet dhe na përcillnin me lot kur ktheheshim në shtëpi? Ato, që me dashurinë e tyre i jepnin fshatit një aromë jete!
Fshati i qytetëruar me bënte të mendohesha, fshihte jetën e thjeshtë, por kujtimet e ëmbla dhe mallin nuk pati fuqi t’i barte me vete!

***

Fëmijët e arnautkave

___

Nuk e mbaj në mend se si kemi zbritur nё qytet, kam qenë foshnje e vogël asaj kohe. Kalova kohën parashkollore, afër lumit Vellusha, të kryeqytetit tonë, që tashmë është lum i mbuluar. Atje kishte shumë fqinjë që flisnin turqisht në shtëpi, sa për të treguar se ishin qytetarë. Nëna ime nuk kishte asnjë interesim që ta fuste në përdorim këtë gjuhë, jo se s’donte të mësonte gjëra të reja, përkundrazi, gjyshi im, si një tregtar i njohur i kohës kishte mbjellë në të dëshirën për përparim e mësim, por nuk parapëlqente qytetërimin si ikje nga vetvetja. Nuk i donte shtirjet salltanetet, shkëlqimet e jashtme. Ende, me ndjenja ishte e lidhur pas idilesh fshati, andaj krekosja, për përkatësinë qytetare, apo përbuzja e shprehur ndaj fshatarëve, e bënte këmbëngulëse, për ta çmuar veten. I shmangej sabah qejfeve që organizoheshin në këtë lagje, shoqërisë së grave që i vinin vogëlushët e tyre në gjumë, duke iu dhënë çaj hashashi që ato të mos ishin të bezdisura, derisa po cingëronin lugët duke përzier sheqerin në gotat e vogla të çajit të zi, të cilat i mbushnin e zbraznin shumë herë gjatë bisedave të tyre. Kjo ishte moda e kohës! Por, fëmijët e katundareve, apo arnautkave si i quanin ato me përçmim dalloheshin, sepse kishin faqet e kuqe si molla, e të tyret ishin të zbehtë e thatanikë edhe pse me rroba shumë më të pastra! Për shumë kohë kjo shenjtë dalluese, nuk u bë brengë për ato nëna, kryesisht të pashkolluara, qytetarka, joarnautka!
Nuk ndenjëm shumë këtu, u shpërngulëm në lagjen që ne e quanim Mahalla e Muhaxherve. Atje s’kishte shqiptarë të turqizuar e as serbë, as romë, as pjesëtarë të ndonjë kombi tjetër të vendit. Kaluam mirë, por kishte fëmijë që ishin të llastuar, ngatërroheshin e rriheshin, për pak gjë!
Aventura e vogël u zgjerua, lëvizëm mu në qendër të qytetit. Ne iu gëzuam sidomos rrugës, e cila ishte e shtruar në kalldrëm, lamë pas atë të dheut, që sa herë binte shi lloçi na ngjitej për mbathje dhe na rëndonte ecjen. Lagjja e re ishte e banuar me serbë. Ndërtuam raporte të mira me ta, jo hyrje e dalje pa trokitur në derë, por respekt të ndërsjellë.
Serbishtja ishte gjuhë zyrtare në këtë kohё, lëndë e obligueshme dhe nëpër shkolla fillore, andaj për ne qe një rast i mirë që ta merrnim atë, ashtu si falas nga lojëra të shpikura që bënim në rrugë me top e litar, guralec, fshehtas etj. Fjalorin e pasuronim edhe përmes zënkave të pashmangshme, kur loznim në formë garash, ndodhte që të fyheshim ndër vete në baza nacionale. Serbët me respekt do tё duhej të na quanin në gjuhën e tyre albanci, ndërsa ne ata serbë, por kur vlonim nga inati, shoqet serbe na drejtoheshin me shiptarko jedna (shqiptare më) e ne ua kthenim me qesëndi shkino jedna (serbe më). Të rriturit nuk i miratonin zënkat e tilla, por diku e kishin burimin këto fyerje, sigurisht në historinë e konflikteve tё gjata ndërnacionale!
Prapa parkut të qytetit, që ndodhej afërisht dyqind metra mbi shtëpinë time jetonin romët, të cilët sa zbardhte drita bënin shumë zhurmë, dëgjohej muzika e tyre me dajre, me klarinete. Po të rastisje në atë lagje, do të shihje, se shtëpitë i kishin shumë afër njëra-tjetrës. Njerëzit uleshin para dyerve në rrugë, pleq e fëmijë tymosnin duhan, kërcenin, apo grindeshin, vetëm qetësia nuk mund të paramendohej në këtë anë. Gjatë verës rrinin në park pa ia nda, sepse kishin shumë fëmijë, jetonin në shtëpi shumë të vogla. Dalëngadalë, njerëzit e nacionaliteteve të tjera nuk shëtisnin më këndej, parku i qytetit u bë territori i tyre, me një rregull të pashkruar! Megjithatë, tash kur e kujtoj këtë kohë, them se këta njerëz i jepnin ngjyrën e vetë qytetit tim.

• Marrë nga përmbledhja e prozës artistike “Resa” të Qefsere Nishevcit, shkrimtares prishtinase