Ushtarët e paidentifikuar pro-rusë të pozicionuar pranë qytetit Nikolayeva në rajonin e Donetskut. Foto: Aleksandër Ermoçenko, REUTERS/NTB

Eshref Ymeri 

Para disa ditësh, në Portalin “Fjala e Lirë”, lexova një analizë mjaft interesante të gjeneralit Piro Ahmetaj. Analiza titullohej “6 betejat e humbura dhe fundi turpërues i luftës së Rusisë – Putiniste”.  

Në atë analizë, gjenerali erudit në fushën e artit ushtarak, ka folur me gjuhën e fakteve. Të lënë përshtypje të thella rreshtat në vijim: 

“… pas 18 muajsh do duhet risjellë në vetëdijen publike, se udhëheqës të deformuar nga paranojat e (mbi) pushtetit dhe nostalgjikë të “lavdisë së ushtrisë së kuqe” në Kremlin dhe jo vetëm; politikanë të korruptuar dhe kamikazë anti-perëndimorë, si dhe sekserë të interesave të oligarkisë (përfshi në Shqipëri), e mbivlerësuan fuqinë ushtarake të Rusisë me peshoren tradicionale…”. 

Ajo “peshorja tradicionale” e ka pasur dhe e ka  “selinë” para Kremlinit, në Sheshin e Kuq, ku çdo 9 maj transmetohen me bujë të madhe paradat ushtarake të ushtrisë ruse, me të cilat, në vetëdijen e naivëve perëndimorë dhe të rusomanëve të tjerë të Evropës, pa përjashtuar rusomanët shqiptarë, banda oligarkike e Kremlinit, me neofashistin Putin në krye, është munduar dhe mundohet të krijojë bindjen e patundur për “madhështinë” e forcave të armatosura ruse, si ushtria me armatimin  “më modern” në botë. Këta naivë perëndimorë dhe rusomanë me gjykim të cekët, nuk kanë qenë në gjendje ta kuptojnë që paradat ushtarake “madhështore” në Sheshin e Kuq, kanë pasë shërbyer gjithmonë vetëm si fasadë për mashtrimin e opinionit publik  ndërkombëtar. 

Zhvillimi i ngjarjeve në Ukrainë pas sulmit të ushtrisë fashiste ruse dhe analiza mjaft e argumentuar e gjeneralit Piro Ahmetaj, të bëjnë të kthehesh shumë prapa në kohë dhe të kujtosh historianin dhe diplomatin francez Lui Filip de Segyr (Louis Philippe, comte de Ségur – 1753-1830). Në vitet 1784-1789 ai ka pasë qenë ambsador i Francës pranë oborrit të perandoreshës ruse Ekaterina II (1729-1796) dhe në kujtimet e veta ka lënë këtë shënim: 

“Rusia është një kolos me këmbë argjile”. 

Një kolonel rus, anëtar i shoqatës ruse të historianëve të luftës së dytë botërore, ka deklaruar.  

“Më 22 qershor 1941, pra, brenda një dite, Ushtria e Kuqe humbi 1200 aeroplanë”. (Citohet sipas: Juri Rubcov. “Janë zbuluar dokumente të tmerrshme, të mbajtura sekrete, për humbjet e vitit 1941”. Faqja e internetit “Svobodnaja pressa”. 08 shtator 2023). 

Shkrimtari Sergej Bajmuhametov (1950) ka bërë publike një dukuri thellësisht domethënëse që është vënë re në Rusi pas ardhjes në pushtet të neofashistit Vladimir Putin. Sulmi i ushtrisë fashiste ruse kundër Ukrainës më 24 shkurt 2022 dhe zhvillimi i ngjarjeve pas kësaj date, ka dëshmuar më së miri se në Rusi është vendosur neofashizmi. Ai shkruan: 

“Në dritën e korrigjimeve të reja në legjislacion, të cilat janë të shumta, tani a ka rrezik të dënohesh me burg nëse citon gazetat sovjetike të vitit 1939? Të gazetave të tilla, në të cilat qenë botuar telegramet që shkëmbenin Hitleri, Stalini dhe Ribentropi, si, fjala vjen: 

“Miqësia e popujve të Gjermanisë dhe të Bashkimit Sovjetik, e lidhur me gjak, i ka të gjitha argumentet të jetë afatgjatë dhe e fortë (gazetat “Pravda” dhe “Izvjestija”, 25 dhjetor 1939). Ose të gazetave të tilla, në të cilat botohej fjalimi i kreut të qeverisë sovjetike, Molotovit, në sesionin e sovjetit suprem të Bashkimit Sovjetik”. (Citohet sipas: Sergej Bajmuhametov. “Paradokset e historisë: në Rusi u ngrejnë shtatore përkrahësve të Hitlerit”. Faqja e internetit “Novije Izvjestija”. 13 maj 2021). 

Në atë fjalim, Molotovi, si një komunist-fashist i rangut të lartë, shfreu tërë urrejtjen e vet kundër një vendi fqinj, të cilin, Bashkimi Sovjetik, në bashkëpunim të ngushtë me Hitlerin, kërkonte ta zhdukte krejtësisht nga harta e Evropës. Prandaj ai pati deklaruar: 

“Rezultoi e mjaftueshme një goditje e shkurtër kundër Polonisë, fillimisht nga ana e ushtrisë gjermane, mandej nga ana e ushtrisë së kuqe, në mënyrë që të shfarosej kjo pjellë e shëmtuar e traktatit të Versajës”  (po aty). 

Pra, politika ruse, që nga koha e carizmit, periudha e diktaturës komuniste, deri te neofashizmi i bandës së Kremlinit të ditëve tona, ka në themel egërsinë shoviniste për pushtime territoresh të huaja. Por historia e ka vërtetuar me fakte se të gjitha sulmet agresive që Rusia ka pasë ndërmarrë për pushtime të tilla, të gjitha janë regjistruar si dështime, si faqe të turpshme në historinë e saj dhe në atë botërore. Le të kujtojmë për një çast sulmin e ushtrisë së kuqe kundër Finlandës më 30 nëntor 1939. Asokohe Finlanda kishte 3,5 milionë banorë, kurse Bashkimi Sovjetik – 197 milionë Në një burim të internetit thuhet: 

“Më 30 nëntor 1939, Bashkimi Sovjetik sulmoi Finlandën, me synimin  për ta shtyrë kufirin nga Leningradi dhe për të krijuar një qeveri-marionetë prosovjetike.  Komandantët ushtarakë patën planifikuar ta përfundonin luftën brenda 20 ditëve dhe të zhvillonin një paradë në Helsinki, për t’i bërë një dhuratë Stalinit me rastin e ditëlindjes së tij më 21 dhjetor. Por fushata ushtarake në Finlandë përfundoi me turp për ushtrinë e kuqe” (Citohet sipas: Gjergj Erman. “Lufta dimërore: si e ndaloi Finlanda sulmin e Bashkimit Sovjetik, në të cilin u vranë mijëra ukrainas”. Faqja e internetit “BBC News Ukraina”. 02 dhjetor 2019). 

Agresioni fashist kundër Finlandës, për tre muaj e gjysmë (30 nëntor 1939-12 mars 1940), Bashkimit Sovjetik i kushtoi 127 mijë ushtarë dhe oficerë të vrarë, të sakatuar, të zhdukur pa lënë gjurmë dhe të vdekur nga të ftohtit. 

Bashkimi Sovjetik po me turp e mbylli edhe fushatën agresive kundër Afganistanit, në të cilën u vranë 30 mijë ushtarë dhe oficerë dhe 60 mijë mbetën  të sakatuar. 

Për këto agresione kundër vendeve fqinje, me dështime të turpshme, fajin kryesor, para së gjithash, e ka vetë popullit rus, i cili, tradicionalisht, ushqen respekt për diktatorët gjakatarë. Prandaj shkrimtari, publicisti dhe mendimtari rus, Ivan Shmelov (1873-1950), thotë: 

“Rusët janë një popull që e urren lirinë dhe hyjnizon skllavërinë, i ka qejf prangat në duart dhe në këmbët e veta, i do despotët e vet gjakatarë…”. 

Duke pasur parasysh një të tillë formim psikologjik të popullit rus, jo rastësisht, më14 tetor 2016, në qytetin  e Orllovit të qarkut të Kirovit, për herë të parë në historinë e Rusisë, u inagurua shtatorja e diktatorit gjakatar, carit Ivani i Tmerrshëm. Profesori i Universitetit të Orllovit, Juri Malutin, ngriti padi kundër Kryetarit të Bashkisë dhe Këshillit Bashkiak. Por dardha e ka bishtin prapa. Në qytetin Velikie Lluki të qarkut të Pskovit, më 15 gusht 2023, u inagurua shtatorja e Stalinit me një lartësi prej 8 metrash. Me sa duket “epidemia” e ngritjes së shtatoreve të diktatorëve do të vazhdojë të përhapet në mbarë Rusinë.  

Pra, dashuria e popullit rus për diktatorët është tradicionale, sepse, sipas formimit të tij psikologjik, gjatë sundimit të tyre ka dalë shumë në pah “madhështia” e Rusisë. Kjo “madhështi” ka rënë tepër në sy gjatë sundimit të Stalinit, sidomos pas sulmit të ushtrisë gjermane kundër Bashkimit Sovjetik më 22 qershor 1941. Por disfatat e ushtrisë së kuqe në vitin 1941, propaganda sovjetike i pati kaluar në heshtje, duke parapëlqyer mistifikimet heroike për ato  ngjarje, mistifikime që kanë vazhduar dhe vazhdojnë edhe tani në Rusinë putiniste. 

Historiani rus dhe gjerman, Aleksandër Gogun, i Universitetit të Berlinit me frekuentim të lirë, është autor i librit me titull “Gabimi i vitit 1941”. Ai shkruan: 

“Statistika e thjeshtë dëshmon se Ushtria e Kuqe, në vitin 1941, nuk u shfaros në luftë, ajo pranoi të binte rob e vermahtit. Numri i ushtarëve të rënë rob kapte shifrën afërsisht prej 3,5 milionë, ndërkohë që ushtria efektive në qershorin e atij viti arrinte në 5,5 milionë ushtarë dhe oficerë, ¾ e të cilëve ishin përqendruar në kufijtë perëndimorë të Bashkimit Sovjetik. Pa prekur karakteristikat konkrete të luftimit,.. lidhur me armatën e blinduar staliniane në gjysmën e dytë të vitit 1941, po japim një përshkrim të qartë, deri në notat e groteskut, të atyre ngjarjeve, përshkrim që e ka përcjellë një dëshmitar i drejtpërdrejtë – Taras Boroveci, komandant i një çete partizane antisovjetike: 

“Që nga deti Balltik deri në detin e Zi, po shpaloset një pamje e paparë në historinë e njerëzimit… Divizione, korpuse, ushtri, fronte të tëra tërhiqen me duart lart””. (Citohet sipas: Aleksandër Gogun. “Arsyet e disfatave të ushtrisë së kuqe në vitin 1941. Faqja e internetit “cripo.com.ua”. 06 korrik 2021). 

Po si shpjegohet që ¾ e ushtrisë efektive të Bashkimit Sovjetik, siç thekson historiani Aleksandër Gogun, ishin përqendruar në kufijtë e tij perëndimor? 

Përgjigjen e kësaj pyetjeje e gjejmë në nënshkrimin e Paktit Molotov-Ribentrop më 23 gusht 1939. Ky pakt fshihte në vetvete një pabesi të dyfishtë të politikës sovjetike: jo vetëm ndaj demokracive perëndimore, por edhe ndaj vetë Gjermanisë hitleriane. Se Stalini synonte që, duke e ndarë Poloninë me Hitlerin (për të pasur një kufi të përbashkët me të), “t’i siguronte” atij krahët lindorë, duke e nxitur të vinte nën këmbë demokracitë evropianoperëndimore. Paskëtaj, në çastin që do ta quante të volitshëm, Stalini do t’i sulej Gjermanisë, me synimin që të arrinte deri në Gjibraltar. Kësisoj mbarë Evropa do të përfundonte nën çizmen e ushtrisë së kuqe, me “flamurin proletar” mbi krye. Për vërtetësinë e faktit që Bashkimi Sovjetik do ta sulmonte Gjermaninë, që pastaj të pushtonte krej Evropën Perëndimore, dëshmohet edhe në dy burimet në vijim: 

1. “… në planin operativ të ushtrisë së kuqe është një shënim i zëvendësshefit të Shtabit të Përgjithshëm,  gjeneralit Nikollaj Vatutin (1901-1944): “sulmi të fillojë më 12 qershor”. Faktikisht, nuk arritën t’i grumbullojnë trupat, t’i përqendrojnë forcat dhe prandaj datën e shtynë për një afat paksa më vonë”” (Citohet sipas: Aleksandër Gogun. “Arsyet e disfatave të ushtrisë së kuqe në vitin 1941. Faqja e internetit “cripo.com.ua”. 06 korrik 2021).
2. “Ekzistojnë jo pak udhëzime për faktin se afati i fillimit të operacionit sovjetik “Shtrëngata” qe lënë për më 06 korrik të vitit 1941… Zhukovi (si edhe Stalini) kishte qejf t’i jepte goditjet e veta të dielave në mëngjes. 06 korriku i vitit 1941 ishte e diela e fundit para përqendrimit të plotë të trupave sovjetike (në kufijtë perëndimorë të Bashkimit Sovjetik – E. Y.). Gjeneral-armatë S.P. Ivanov e përmend këtë datë pa dorashka: “…trupat gjermane arritën të na e merrnin iniciativën nga dora dy javë më përpara” (Citohet sipas: Viktor Suvorov. “Akullthyesja. Kush e filloi Luftën e Dytë Botërore”. Shtëpia Botuese “Novoje vremja”. Moskë 1993, f. 333).

Gazetarja e njohur ruse, Julia Llatëjnina (1966), është ndalur në atë disfatë të turpshme që pësoi ushtria e kuqe më 22 qershor 1941. Ajo shkruan: 

“Më 22 qershor populli rus u shndërrua në kope frikacakësh… Si ta shpjegojmë atë lemeri të pashembullt të popullit rus, i cili, duke pasur epërsi mbi gjermanët edhe në armatim, edhe në numër, edhe në cilësi, pati braktisur armatimin dhe u hodh në anën e gjermanëve?” (Citohet sipas: Julia Llatëjnina. “Citate dhe aforizma për Rusinë dhe rusët”. Faqja e internetit “Livejournal”. 04 mars 2023). 

Pa përmendur miliona jetë civilësh që ranë viktima nga radhët e popullit sovjetik gjatë asaj lufte 4-vjeçare, po ndalemi vetëm në numrin e ushtarakëve të vrarë. Në burimin e mëposhtëm thuhet:  

“Pas atij sulmi, humbën jetën… tetë milionë ushtarakë, nga të cilët rreth katër milionë e gjysmë patën vdekur në kampet e përqendrimit për robërit ushtarakë”  Citohet sipas: “Vojennoje obozrenjije”. Faqja e internetit “topwar.ru”. 25 qershor 2010). 

Vetvetiu vjen përfundimi se historiani dhe diplomati francez Lui Filip de Segyr, ka pasur shumë të drejtë me shënimin që ka pasë lënë më shumë se dy shekuj më parë për Rusinë, si një kolos me këmbë argjile. Ndryshe s’ka se si shpjegohet që ushtria e kuqe, e armatosur deri në dhëmbë, siç vë në dukje historiani Aleksandër Gogun, pas 22 qershorit 1941, për pesë muaj rresht, vazhdoi tërheqjen e turpshme me humbje të rënda përgjatë pothuajse 1100 km, deri në rrethinat e Moskës. Dhe vetëm më 5 dhjetor ajo u hodh në mëymje kundër trupave gjermane. Po pse pikërisht më 5 dhjetor? Sepse aty i erdhi  një “ndihmë e pallogaritshme nga strategu i madh ushtarak”, me emrin “Dimri rus”. Sigurisht që ushtria e kuqe do ta fitonte atë luftë, se mbronte vendin e vet, sepse dihet që luftërat pushtuese gjithmonë përfundojnë me disfata. Por ushtria e kuqe, fitoreve të merituara që korri deri në Berlin mbi ushtrinë naziste, u vuri vulën e turpit me përdhunimin e 2 milionë vajzave dhe grave gjermane, nga mosha 8 deri në 80 vjeçe, një turp ky i pashlyeshëm kurrë ndonjëherë në historinë e mbarë njerëzimit. Me sa duket, sipas gjeneralëve dhe komandantëve të Ushtrisë së Kuqe, të të gjitha niveleve, “fajtore” për sulmin e 22 qershorit paskëshin  qenë vajzat dhe gratë gjermane! Dhe kundër tyre “duhej kryer” hakmarrja në mënyrën më të  poshtër, më shtazërore. 

Analiza fort e argumentuar e gjeneralit Piro Ahmetaj, shërben si një leksion tepër domethënës për nostalgjikët rusë në Shqipëri, të cilët patën menduar se trupat fashiste ruse do të priteshin me lule në Kiev, ose Ukraina do të mposhtej brenda 3-4 ditëve. Me këtë analizë, gjenerali i nderuar e ka zveshur lakuriq Rusinë fashiste, ashtu siç e kanë zhveshur deri tani edhe forcat e armatosura të Ukrainës, të cilat shumë shpejt ia nxorën të brendshmet jashtë bandës kriminale të Kremlinit dhe të oligarkëve të babëzitur rreth saj, që, me grabitjet skandaloze të pasurive të vendit, Rusinë e populluar nga njerëz-skllevër,  e kanë katandisur në një gërmadhinë të kalbur, jo vetëm ekonomikisht, por edhe ushtarakisht. 

Kaliforni, 18 shtator 2023 

Nga Dr Sadri RAMABAJA

Në korrik, në Vilnius, kryeqendërn e Lituanisë, zhvilloi punimet samiti i katërt që Aleanca ka mbajtur që nga pushtimi rus në shkallë të gjerë Ukrainën në shkurt 2022. Aty u mblodhën krerët e shteteve dhe qeverive të Organizatës së Traktatit të Atlantikut të Veriut (NATO), duke i dhënë frymë të re takimit të Këshillit të Atlantikut të Veriut.

Mbledhja e këtij niveli të lartë u organizua vetëm 20 milje nga kufiri me Bjellorusinë, aleates së vetme të Rusisë, përveç Serbisë, duke dërguar kështu disa sinjale të rëndësishme:

1. Shpërfaqjen e shqetësimeve të NATO-s për rrjedhën e luftës në Ukrainë,

2. Potencimin e unitetit të Aleanëcs për mbështetjen që i jipet Ukrainës në luftën e saj të drejtë dhe

3. Shtrirjen e plotë të NATOS në Baltik, duke përfshirë anëtarësimin e fundit të Finlandës dhe dërguar në histori mitin mbi neutralitetin e saj si rrugë e ndërmjetme në përballjen me Rusinë. Por, java e punës në samit zbuti edhe gjakrat mes Turqisë dhe Suedisë, me çka solli edhe pranimin me kusht të kësaj të fundit, meqë Turqia hoqi kundërshtimet që kishte paraprakisht.

Heqja dorë nga neutraliteti

Anëtarësimi suedez dhe finlandez në NATO ka qenë i shumëpritur, veçanërisht në Baltik, por nuk ka një kurë mrekullie për rreziqet e sigurisë me të cilat përballet Krahu Lindor,[1] shkruan në një opinion të tij të publikuar ndërkohë Otto Tabuns, drejtor e themelues i Fondacionit Baltik të Sigurisë.

Qeveritë e dy vendeve baltike të njohura për qëndrimin e tyre historik për ruajtjen e neutralitetit, me shpërthimin e luftës në Ukrinë duket që kanë lexuar drejt mesazhin e saj edhe për rrezikun që paraqet hegjemonizmi rus për Baltikun. Sidoqoftë, faktorët e jashtëm që ndikojnë negativisht në sigurinë e Balltikut janë evident. Ata, vazhdon tutje Tabuns, në mënyrë të veçantë, përbërja e sfidave të sigurisë bërthamore, konvencionale dhe asimetrike të krijuara nga Rusia, do të mbeten kërcënimet më të rëndësishme për zonën e Baltikut, si dhe për hapësirën më të gjerë transatlantike.[2]

Shih për këtë, Finlanda dhe Suedia heqin dorë nga neutraliteti i tyre dhe aderojnë në NATO. Tek Neni 5 i Traktti ato gjejnë siguri më të madhe. Le të kujtojmë tekstin e këti neni të veçantë të këtij traktati që shërbeu e po shërben si letër lakmuesi për aderim të shteteve në NATO.

“Palët bien dakord që një sulm i armatosur kundër një ose më shumë prej tyre në Evropë ose Amerikën e Veriut do të konsiderohet si një sulm kundër të gjithëve; Prandaj, ata bien dakord që në rast të një sulmi të tillë të armatosur, secili prej tyre, në ushtrim të së drejtës së vetëmbrojtjes individuale ose kolektive të njohur në nenin 51 të Kartës së Kombeve të Bashkuara, t’i japë ndihmë palës ose palëve të sulmuara nga secila prej tyre merr pa vonesë, vetë dhe në bashkëpunim me palët e tjera, masa të tilla, përfshirë përdorimin e forcës së armatosur, siç e sheh të nevojshme për rivendosjen dhe ruajtjen e sigurisë së zonës së Atlantikut të Veriut.”[3] [Shkëputur nga teksti i plotë i Traktatit të Atlantikut të Veriut i 4 prillit 1949]

Ndryshimi i dinamikës së sigurisë në Europë

Lufta në Ukrainë dhe integrimi i vendeve të Baltikut në NATO nga autorë të ndryshëm shihen si dy çështje të ndryshme, por që ndikojnë ndërkohë në dinamikën e sigurisë në Europë.

Siç dihet, objektivat ruse për pushtimin e Ukrainës kanë filluar me pushtimin e Krimesë në vitin 2014, dhe pas shpërthimit të krizës së Donbasit, ku separatistët prorus dhe forcat ukrainase janë përfshirë në një konflikt të armatosur në rajonin lindor të Ukrainës. Ky konflikt ka shkaktuar humbje të mëdha njerëzore dhe ka prodhuar tensione të mëdha ndërkombëtare.

Sidoqoftë atëbotë Perendimi, sidomos BE-ja, nuk kishte një agjendë të mirëfilltë gjeopolitike për rajonin dhe në heshtje tumiri pushtimin rus të Krimesë.

Vendet e Baltikut – Estonia, Letonia dhe Lituania janë anëtare të NATO-s që nga vitet 2004 dhe janë përfshirë në strukturën e mbrojtjes kolektive të Aleancës. Prania e tyre në NATO është rezultat i kalimit të tyre nga një sistem i mbrojtjes i përdorur nga Bashkimi Sovjetik, tek ombrella e mbrojtjes perëndimore.

Integrimi i vendeve të Baltikut në NATO është ndjekur me vëmendje dhe ka shërbyer si pjesë e përpjekjeve të NATO-s për të forcuar mbrojtjen dhe stabilitetin në rajonin e Evropës Qendrore dhe atë të Lindjes. Në këtë kontekst, konflikti në Ukrainë ka rëndësi të veçantë, pasi është shqyrtuar si një shkelje e sovranitetit të një shteti të pavarur europian dhe një sfidë ndaj rendit të paqes në rajon.

NATO ka marrë masa për të ndihmuar Ukrainën në këtë konflikt, përfshirë mbështetjen e reformave të sigurisë, trajnimit të ushtrisë ukrainase dhe sigurimin e asistencës humanitare. Gjithashtu, Alianca ka zbatuar masat e sanksionit kundër Rusisë për veprimet e saj në Ukrainë.

Ndërkohë, vendet e Baltikut janë angazhuar në përpjekjet e përbashkëta të NATO-s për të siguruar stabilitetin dhe sigurinë në rajon, duke përfshirë ndarjen e një pjesë të burimeve për mbrojtjen dhe investimet në aftësi të mbrojtjes.

Këto dy çështje tregojnë se si konflikte të tilla, si ky në Ukrainë, ndikojnë në rrjedhën e politikës dhe ndryshimin e dinamikës së sigurisë në rajonin e Europës. Shih për këtë integrimi në NATO shihet si një mjet për të përmbushur objektivat e sigurisë dhe stabilitetit nacional e rajonal.

Lufta në Ukrainë në dritën e kontekstit të sigurisë ndërkombëtare

Lufta në Ukrainë, shtrirja e NATO-s në Baltik dhe pretendimi për përfshirjen e Ballkanit nën ombrellën e sigursë së NATO-s, janë tri çështje të ndryshme në kontekstin e sigurisë dhe politikës ndërkombëtare, por ato kanë ndikim në dinamikën e rajonit të Europës Lindore dhe të Europës Juglindore.

NATO (Organizata e Traktatit të Atlantikut të Veriut) është një aleancë ushtarake ndërkombëtare e krijuar për të siguruar mbrojtjen kolektive të anëtarëve të saj. Aleancës i janë bashkuar shumë vende, përfshirë shumicën e vendeve të Evropës Lindore dhe të Ballkanit.

NATO ka luajtur një rol të rëndësishëm në sigurinë e Europës Lindore dhe asaj Juglindore, duke ofruar mbështetje dhe siguri për anëtarët e saj në këto rajone. Përfshirja e NATO-s në luftrat që kishte shkaktuar Serbia gjatë procesit të shpërbërjes së Jugosllavisë, sidomos në Bosnjë e Kosovë, ishte sinjali më i mirë që i dërgohej Moskës për ndryshimet e pritshme të sferave të interesit gjeopolitik edhe për këtë pjesë të kontinentit të vjetër.

Impenjimi i NATO-s përfshin ndër të tjera edhe ndihmën për vendet në Ballkanin Perëndimor për të zhvilluar kapacitetet e tyre të mbrojtjes dhe të sigurisë. Ballkani është një rajon në Evropën Juglindore që përfshin disa vende, ndër të tjera: Serbinë, Shqipërinë, Maqedoninë e Veriut, Bosnjë-Hercegovinën dhe Kosovën. Ky rajon është përfshirë në ndryshime të ndjeshme pas shpërbërjes së Jugosllavisë dhe ka kaluar nëpër procese të ndryshme politike dhe të sigurisë.

Në Ballkanin Perëndimor NATO ka luajtur një rol të rëndësishëm në ndihmën për të stabilizuar atë dhe për të ndihmuar në procesin e integrimi të vendeve të këtij rajoni në strukturat euroatlantike, përfshirë Aleancën dhe Bashkimin Evropian. Rrjedhimisht disa vende të Ballkanit Perëndimor janë tashmë anëtare të NATO-s ose janë duke kërkuar anëtarësim, ndërsa procesi i integrimit në NATO është një objektiv i rëndësishëm për vende të tjera në rajon, duke përjashtuar këtu Serbin që ka pozicion tutje pro rus.

Në përgjithësi, konflikti në Ukrainë dhe marrëdhëniet e vendeve të Ballkanit me NATO-n kanë ndikuar në dinamikën e sigurisë në Europën Lindore dhe Juglindore dhe janë sfida të rëndësishme për politikën ndërkombëtare dhe sigurinë rajonale.

Antarësimi i Kosovës në NATO – nevojë urgjente

Antarësimi i Kosovës në NATO në rrethanat ku ka degraduar dialogu i Kosovës me Serbin dhe kur pozicioni i mefshtë i BE-së edhe në raport me vet Planin Franko-Gjermna të shndërruar në një tip Marrveshjeje Bazë, si po cilësohet nga palët, mbetet garanca vendimtare për paqen në rajon në kuptimin e mirëfilltë të fjalës. Ky fakt do të kishte ndikim pozitiv për stabilitetin dhe sigurinë në Ballkanin Perëndimor dhe në mënyrë të përgjithshme në rajonin e Europës Juglindore. Por aderimi i përshpejtuar i Kosovës në NATO, para së gjithash do t’i jipte fund aventurës ruse për hapjen e frontit të dytë të lufëts në Europë dhe me këtë edhe ndikimit të saj në Ballkan. Prandaj këtë hap duhet cilësuar e trajtuar si nevojë urgjente.

Disa arsye për këtë janë:

1. Forca e sigurisë: NATO është një aleancë ushtarake që ka rolin themelor në sigurinë e anëtarëve të saj. Nëse Kosova bëhet anëtare e NATO-s, ajo do të ketë mundësinë të përdorë mbështetjen dhe mbrojtjen e Aleancës në rast të rreziqeve të sigurisë.

2. Rruga drejt stabilitetit: Integrimi i Kosovës në NATO është pjesë e përpjekjeve për të forcuar institucionet dhe kapacitetet e shtetit të Kosovës, duke përfshirë sigurinë dhe mbrojtjen. Kjo mund të ndihmojë në stabilitetin dhe përforcimin e sundimit të ligjit në vend, duke ndikuar në ndërveprimin e konflikteve dhe tensioneve në rajon.

3. Mbrojtja e territorit: Në rast të ndonjë rreziku potencial për integritetin territorial të Kosovës, anëtarësimi në NATO mund të performojë shkallë më të lartë sigurie për vendin. Anëtarësimi në NATO do të obligonte Aleancën për mbrojtjen e kufijve të Kosovës sipas traktatit të Aleancës, duke shfrytëzuar burimet dhe teknologjinë ushtarake të ofruara nga partnerët e NATO-s.

Ndjekja me urgjencë e modelit të Baltikut edhe në Ballkan, gjithmonë duke pas në konsideratë sigurinë Euroatlantike të Europës Juglindore si tërësi, pranimi i Kosovës në NATO, do të thellonte me shpejtësi të duhur bashkpunimin ekzistues mes vendeve anëtare në njërën anë dhe izolimin e Serbisë nga çfardo aventure për rihapje të apetiteve të saj hegjemone jo vetëm ndaj Kosovës, por edhe ndaj Malit të Zi dhe Bosnjës.

Anëtarësimi i Kosovës në NATO është kufiri i skajshëm i zgjerimit të formateve të ndryshme të bashkëpunimit edhe mes shteteve anëtare në NATO, pa kushtëzuar këtë me ndryshimet e parimeve aktuale kushtetuese kombëtare. Vlera e vërtetë e shtuar e pranimit të Kosovës në NATO qëndron në thjeshtimin e disa prej mënyrave komplekse që SHBA-të dhe shtetet e Ballkanit Perendimor kanë ushtruar në kuadër të bashkëpunimit për të ofruar siguri, pa përfillur zemërimin rus.

Serbia – kali trojan lakuriq i Putinit

Në Samitin e NATO-s në Vilnius, shtetet baltike kanë arritur të zgjerojnë gamën e tyre të sigurisë, sidomos me integrimin e Finlandës dhe Suedisë në NATO. Ky model do të duhej të ndiqej edhe me Ballkanin Perendimor, duke filluar me Kosovën. Si për vendet e Baltikut edhe për ato të Ballkanit Perendimor, kërcënimi rus i sigurisë mbetet tutje prezent. Ndërkaq ai do të ishte shumë i lartë sidomos në rastin e fitores ushtarake të Kievit në luftën në Ukrainë. Por edhe në rast të tejzgjatjes së luftës ruso-ukrainase, rreziku mbetet i hapur. Sidomos kur kihen parasysh pozicionimet e Serbisë dhe gjakimi i saj për aneksimin e veriut të Kosovës dhe Republikës Serbe, por edhe impenjimi i thellë i saj në Malin e Zi.

Diplomacia perendimore ndodhet para dilemës: të thyej tabutë ose tabutë do të na thyejnë atë. NATO dhe BE, konkludon në një studim të tij Fondacioni gjerman “Fridrich Nauman”,

duhet ta vendosin “bashkëpunimin në një orbitë të re dhe BE-ja nuk duhet të pranojë anëtarë të rinj derisa ata të jenë anëtarë të NATO-s. Kjo është veçanërisht e vërtetë në Ballkan, ku Serbia është kali trojan lakuriq i Putinit.” [4]

Për sa kohë që nuk ka konsensus të brendshëm, si në NATO edhe në BE, për rolin e Serbisë dhe arkitekturën e sigurisë europiane në këtë situatë të komplikuar edhe si rezultat i luftës në Ukrainë, politika e jashtme serbe do të mbetet e ndërvarur nga Rusia.

Beogradi edhe gjatë kësaj periudhe, nga shkurti i vitit 2022 e këtej, ka luajtur me kartën e pragmatizmit politik. Në këtë situatë, përsëri shihet se çështja e zgjerimit të NATO-s, respektivisht aderimit të Kospvës në kuadër të Aleancës, merr funksione konkrete në debatin e brendshëm serb dhe rus për të arritur disa interesa në frontin e brendshëm dhe të jashtëm. Për sa i përket politikës së brendshme serbe, kemi një shpërfaqje të një lidershipi që kryesisht merr vendime për politikën e jashtme krejtësisht në ndërvartësi me interesat ruse, pa përfillur as interesat strategjike koherente afatgjata të Serbisë. Në krizën aktuale që po kalon Serbia si shtet autoritar, nuk mund të flitet për një strukturë egzistuese qartësisht e hierarkizuar, rrjedhimisht procesi i vendimmarrjes së politikës së jashtme është ad hoc. Politika e jashtme mbetet tutje e përshtatur fort me personalitetin e presidentit dhe për këtë arsye ajo mund të cilësohet krejtësisht si arbitrare. Roli i Kishës dhe Ushtrisë në këtë kuadër vazhdon të jetë vendimtar. Gjatë dy viteve të fundit, botëkuptimi mbizotërues i elitës politike serbe është orjentuar në rrumbullaksimin e projektit nacional të quajtur “Bota Serbe”. Lufta në Ukrainë, gjykon kjo elitë, sidomos fundi i saj i mundshëm që do të përmbyllej me ndarjen e Ukrainës, i shkon për shtati objektivit strategjik serb.

Pavarësisht qëndrimit kryesisht negativ ndaj Perëndimit, e sidomos në raport me NATO-n, në qarqet e larta të politikës serbe [qoftë asaj rreth pushtetit dhe në opozitën kryesisht nacionaliste], po fiton gjithnjë e më shumë mirëkuptim qëndrimi se bashkëpunimi me Perëndimin, rrjedhimisht edhe me NATO-n, është thelbësor për prosperitetin e Serbisë dhe realizimin e projektit “Bota serbe”. Përfaqësuesit e kompleksit ushtarako-industrial tok me piramidën e pushtetit, rrjedhimisht luftën në Ukrainë e kanë shfryëtzuar për përfitime të thella jo vetëm në fushën e ekonomisë, por edhe për shmangien e presionit në raport me sanksionet ndaj Rusisë dhe gjithësesi edhe në dialogun me Kosovën. Ngërçi ku dyshja e diplomatëve të BE-së e ka futur dialogun në takimin e 14 shtatorti në Bruksel, është në përputhje të plotë me këtë strategji serbe.

Por, pavarësisht taktikave serbe dhe një lagjeje konservatore shtetesh anëtare të BE-së në raport me Republikën e Kosovës, Kosova [tok me Shqipërinë – pra kombi shqiptar], formojnë tërsinë unike shtetërore më të rëndësishme të linjës transatlantike, duke e shndërruar Kombin në një faktor domethënës në Europën Juglindore. Ndërkaq nëse kemi parasysh qeverisjen dhe selitjen e demokracisë në ngjitje, ndikimi i Kosovës është në rritje në krijimin kohezionit pozitiv brendakombëtar. Këta parametra do të shkojnë duke e shndërruar Kosovën në një amplifikues pozitiv të interesit nacional në raport me rënien e ndikimit të Rusisë në rajon, rrjedhimisht edhe me dobësimin e peshës së Serbisë me këtë rast. Serbia tutje po gjykon si një entitet perandorak, por që de fakto ajo e tillë nuk është që nga shkërmoçja e Jugosllavisë. Serbia ende nuk ia ka dalë të shndërrohet në një shtet-komb të mirëqenë, e edhe më pak në një shtet demokratik shumëkombësh, siç do të duhej në realitet të ishte. Shndërrimi në një Federatë të mirëfilltë do të ishte vet shpëtimi i saj, nëse marrim parasysh pozitën e vllehve, shqiptarëve [para së gjithash në Sanxhak , por pa anashkaluar tri komunat e jugut – Preshevë, Bujanoc e Medokë], të hungarezve në Vojvodinë etj. Nëse Serbia vazhdon të tundet në iluzionet e një fuqie koloniale, që do të mund të mblidhte të gjithë serbët në një shtet [Bota serbe], duke shpërbërë Bosnjën, Malin e Zi dhe Kosovën, ajo mund të shkojë drejt shpërbërjes.